Cap. V. Quoniam vero experientiam Dogmatici damnant, alii tanquam inconstantem, alii ut imperfectam, reliqui ut artis expertem, rationem autem rursus Empirici tanquam probabilem, non autem veram reprehendunt; proinde duplex utrisque sermo longusque admodum protenditur, dum se mutuo partim accusant, partimque defendunt. Nam quae contra experientiam ab Asclepiade, demonstrante, nihil saepe eodem videri modo posse, dicta sunt, inconstantem prorsus ipsam esse, neque vel minimum quicquam posse invenire idoneam esse declarant. Quae vero ab Erasistrato dicta sunt, qui simplicia quidem etiam in simplicibus experientia inveniri fatetur, ut portulacam quoque dentium stupori remedium esse, non tamen composita quoque in compositis itidem concedat, haud ineptam quidem ipsam toti inveniendo, sed non ad omnia sufficere affirmant. Haec vero dicta eorum, qui per experientiam quidem talia inveniri concedunt, sed vituperant eandem, quod incerta vagetur, ac in nullo sistat praescripto; tum quod longa et amethodos, ut ipsi ajuntaiunt, id est, sine via et ratione consistat; deinde sic rationem inducunt, non ceu inconstantem, neque infirmam, sed experientiam veluti rem quandam inartificiosam esse arguunt. Vicissim Empirici rationalium dicteria revellentes, experientiam consistentem, artificiosam, et quae satis cuique faciat, ostendere conantur rationem multis adeo modis reprehendere, ut rursus ad singulas accusationis species Dogmaticos respondere sit necessarium. Nam hi quum et naturam corporis, et morborum omnium generationes, et remediorum facultates cognoscere se profiteantur, Empirici cominus progressi, omnia illorum calumniantur, tanquam probabilia, similiaque vero tantum, nullam autem firmam cognitionem habentia. Nonnunquam vero, quum ipsorum cognitionem concedunt, eorum nullum esse usum ostendere nituntur. Et si quando id esse permiserint, rursus ut supervacaneum reprehendunt. Talia sane generatim sibi mutuo objiciunt, contenduntque et Empirici et Dogmatici. Particulatim vero multa in unoquoque ipsorum, ut in quaestionibus de abditarum causarum inventione, dum hi dissectionem corporum et indicationem et dialecticam speculationem commendant; instrumenta enim haec ipsis sunt, quibus abdita indagantur; Empirici vero neque inveniri quicquam dissectione admittunt, neque, si etiam inveniatur, necessarium ad artem hoc esse; imo neque indicationem omnino exsistere, neque alterum ex altero cognosci posse contendunt. Omnia enim sui cognitionem requirere, neque esse aliquod ullius rei natura obscurae indicium; imo ne dialecticen quidem ullam artem desiderare. Postea etiam adversus dialecticae suppositiones atque definitiones quippiam commentantur. Ad haec neutiquam rei cujusvis natura latentis demonstrationem esse pronuntiant. Jam vero et de vitiosis demonstrationis modis, quibus Dogmatici uti consuerunt, de omnique ratiocinatione nonnulla dicunt, et quod non possit invenire, quod promittat, et quod neque alia quaedam ars ex ea constituatur; neque vita hominum secundum eam transigatur... At epilogismus, quem evidentem rationem esse proferunt, latentium insignium causarum utilis est; sic enim hi vocant, quae quidem ex sensilium genere sunt, nondum tamen apparuerunt. Utilis etiam est arguendis iis, qui adversus manifesta quicquam audent pronunciare. Sed et utilis est ad indicandum, quod in apparentibus praetermittitur; et ad occurrendum falsis argumentationibus; ut qui ab evidentibus nunquam recedat, verum in his perpetuo versetur. Non tamen hujusmodi est analogismus, ajuntaiunt, sed a manifestis incipit, in obscura vero semper desinit, ob idque multiformis est. Nam ab evidentibus ipsis ad abdita alia atque alia proficiscitur. Atque hic controversiam injudicatam proponunt, quam indicium esse dicunt incomprehensionis. Sic enim ipsi veram quidem firmamque cognitionem vocant comprehensionem, incomprehensionem vero contrariam. Atque incomprehensionem discordiae injudicatae causam esse ajuntaiunt; discordiam rursus incomprehensionis signum; injudicatam vero de latentibus quae est dissensionem, non quae de perspicuis, enunciant. Nam unumquodque hic apparens vera loquentibus testimonium exhibet, mentientes coarguit. Hoc genus sex millia Empirici et Rationales mutuo sibi objiciunt; curationem in eisdem affectibus eandem molientes, qui in utraque secta legitime exercitati sunt.

Cap. VI. Qui Methodici vocantur (sic enim seipsos nominarunt, tanquam non etiam priores Dogmatici artem methodo tractare profiteantur) ne verbotenus quidem cum priscis sectis contendere videntur, sed etiam multa artis opera innovare; qui neque locum affectum ad curationis indicationem prodesse quicquam ajuntaiunt, neque causam, neque aetatem, neque tempus, neque regionem, neque virium aegrotantis inspectionem, vel naturae, vel ipsius habitus, respuunt autem anni tempestates, loca et consuetudines, a solis affectionibus remedii indicatione petita contenti, eamque sufficere dicentes; nihil autem ab his speciatim, sed communiter universimque statuunt. Atque jam communitates vocant, quae simul ipsa particularia omnia comprehendunt. Nonnulli quidem morborum omnium, qui ex victus ratione proveniunt, nonnulli vero omnium sermone absoluto duas communitates, et tertiam aliquam mixtam indicare nituntur. Nomina vero ipsis imposuerunt astrictionem et fluorem, et quemlibet morbum dicunt vel astrictum vel fluentem esse, vel ex ambobus compositum. Si enim naturales corporum evacuationes retinentur, astrictionem; si autem magis efferuntur, fluorem vocant; quum autem et retinentur et efferuntur, complexus morborum in hoc constituitur; quemadmodum in oculo inflammatione simul et defluxione laborante. Inflammationem enim, quae astrictus est affectus, quoniam non sola nunc, sed cum fluore circa unum eundemque locum oborta est, totum facere affectum complexum seu compositum. Conferentis vero remedii indicationem in astrictis laxationem, in fluidis suppressionem esse. Genu, verbi gratia, si inflammationem patiatur, laxandum; ventriculum vel oculum profluentem comprimendum, tenendumque esse praecipiunt. Si mixtum implexumque vitium habet, ei, quod urget, resistendum, ut magis infestanti periculumque inferenti. Hoc autem est, quod vehementiori occurrendum esse potius quam alteri dictitant. Cur igitur non Dogmaticos se nuncuparunt, quum indicationi praesidia tribuant? Quia, inquiunt, id, quod abditum est, scrutantur Dogmatici; nos autem in manifestis versamur. Denique et sectam suam totam ita definiunt, communitatum, quae omnibus apparent, cognitionem. Et ne aliis omnibus artibus eadem conveniat definitio, (etenim et illas communitatum apparentium notitias esse judicant) ideo apponunt, medicinae finem consequentium. Quidam illorum non consequentium, sed ipsius fini consonantium adiecerunt. Complures utrisque addicti methodum esse ajuntaiunt manifestarum communitatum, concordantium et consequentium medicinae finem notitiam. Nonnulli, sicut Thessalus quoque, cohaerentium et necessariarum ad sanitatem. Atque haec jam est ratio, cur se Dogmaticos appellari nolint; quippe latentibus ac obscuris se non indigere, ut illi profitentur; neque Empiricis annumerari volunt, etsi quammaximequam maxime in evidenti versentur. Nam indicatione ab ipsis separati sunt. Nec tamen in ipso circa evidens exercendi modo se cum Empiricis convenire dicunt. Illos enim ab obscuris tanquam incertis et dubiis recedere; se vero quasi ab inutilibus. Praeterea Empiricos in apparentibus observationem, ipsos indicationem habere. Atque in his utrosque a se ipsis dissentire dicunt, et maxime, in quibus anni tempora, aetates, loca, et hoc genus universa tollunt, quae nullum plane, ut ipsi putant, medicinae usum exhibent, solum vero prioribus medicis ostentationis gratia plurimi sunt aestimata. Et hoc summum methodicae sectae bonum esse praedicant. Quin etiam ob hoc gloriantur, seque admiratione dignos censent. Insuper eum, qui vitam esse brevem, longam vero artem dicat, increpant. E contrario namque artem quidem esse brevem, vitam vero longam. Siquidem omnibus, quae artem juvare falso putata sunt, ablatis, et ad solas communitates nobis respicientibus, neque longam adhuc medicinam, neque difficilem, sed facillimam et perspicuam esse, quae tota sex mensibus promptissime perdisci queat. Hoc pacto enim in morbis, qui victus ratione sanantur, universum in angustum adeo coactum esse; similiter in iis, qui ex manu et medicamentis auxilium capiunt. Quin in illis quoque generatim quasdam communitates adinvenire student, ad haec remediorum scopos numero paucos statuunt. Unde mihi non in decantatis sex illis mensibus, sed multo etiam citius tota illorum ars disci posse videtur. Atque gratia illis habenda est de tam compendiosa disciplina, si modo non mentiantur. Mentientes autem negligentiae accusandi sunt.

Cap. VII. Verum ut potissimum aliquis juste mihi videatur judicare, ipsos vel in utilibus hallucinari, vel solos supervacua recte fugere, jam aperiam. Enimvero neque exigua consideratio haec mihi esse videtur, neque ad verba tantum procedere, quemadmodum Empiricis et Dogmaticis, quum de prima auxiliorum inventione contendunt, de praesenti usu invicem convenientes, verum Methodicam sectam vel artis opera multum offendere, vel juvare multum necesse est. Quum autem duplex in rebus judicium sit, unum a ratione sola, alterum ab evidenter manifestis profectum, prius majus est, quam medicinae candidatis conveniat. Quare de hoc dicere nunc opportunum non est. Alterum, quod in sola evidentia consistit, omnium hominum commune est. Quid igitur prohibet hac priore uti, quae simul et medicinae candidatis sit manifesta, et ab ipsis Methodicis in pretio habita? Nihil enim aliud, quam quod apparet, semper laudibus extollunt, atque hoc ubique profitentur, latentia vero omnia in nullo usu esse referunt. Age nunc primum causas procatarcticas dictas inspiciamus, pro judicii regula, id quod sensibus apparet, constituentes, primusque Methodicus in medium progressus hunc in modum loquatur: Quid tandem, o Dogmatici et Empirici, frigus, aestum, ebrietatem, cruditatem, plenitudinem, indigentiam, lassitudines, operationes, ciborum qualitates, et consuetudinum mutationes frustra tam curiose inquiritis? Utrum haec, affectionibus corporum neglectis, medicaturi estis, quae nequaquam adsunt amplius, sed ipsa quidem abeunt? quod autem ab ipsis generatum est, in corpore manet, atque huic (affectus enim est) remedium exhibere oportet. Inspiciendum igitur est, qualenam existat. Si enim astrictus morbus, solvendum corpus est; si fluens, retinendum, a quacunque causa generatus sit uterque. Ad quid igitur adhuc causa confert, quum fluidum solutione nunquam indigeat, neque astrictum retentione? Prorsus ad nihil, ut res ipsa declarat. Similia de obscuris et continentibus causis Methodici loquuntur. Nam illas quoque supervacuas esse affirmant, morbo videlicet propriam curationem indicante, etiam causa, quae ipsum fecit, incognita. Eodem dicendi modo ad anni tempestates, aetates et loca descendunt, admirantes, ec hic veteres medicos rem tam claram ignorare. Nam inflammatio, quum morbus sit adstrictus, ut inquiunt, non quidem, aestate si oboriatur, laxantibus auxiliis opus habet, hieme vero aliis quibusdam, sed in utroque tempore eisdem. Neque in pueritia relaxantibus, in senectute reprimentibus, neque in Aegypto resolventibus, Athenis cohibentibus. Contra quum inflammationi fluens morbus adsit, nunquam solventibus, verum perpetuo reprimentibus, et hieme, et aestate, et vere, et autumno, et quum aegrotus puer est, et quum juvenis, seu florens aetate, et quum senex, sive in Thracia, vel Scythia, vel Aethiopis fuerint. Quare nullum ex talibus ad quiduis conducere pronuntiant, scilicet omnia haec frustra disquiri investigarique. Quid jam corporis partium inspectio? Nonne et haec ad curationis indicationem supervacua est et inutilis? Quisquamne audeat dicere, inflammationem in nervosa parte solvendam esse, in arteriosa, aut venosa, aut carnosa comprimendam? An omnino tam impudens quispiam sit, qui astrictam corporis partem non digerendam esse, profluvio laborantem non continendam dictitet? Si igitur partis natura nihil curationis modum immutat, sed auxilia ex affectus genere inveniuntur, inutilis plane est partis inspectio. At Methodicus quidem talis est, ut formula quadam loquendi utar.

Cap. VIII. Accedat autem post hunc secundus Empiricus, hunc in modum inquiens: Ego quidem evidentibus nihil novi praestantius, nec sapientius quicquam profiteor iis, quae saepenumero conspexi. Si equidem, quod evidens est, id parvi ducas, quemadmodum prius aliquem sophistam audisse mihi videor, et nobis ad eos, qui evidens ipsum celebrant, discedendi tempus sit, non utique Cadmeam victoriam referas. At si, ut ab initio abs te audivimus, cujuslibet abditi nullum esse usum dicas, evidentia sequi confessus, forsan ostendero in manifesti mentione, quod tu praeteristi. Homines duo a rabioso cane morsi ad medicos familiares sibi remedia petituri concesserunt. Sed exiguum adeo utriusque vulnus erat, ut ne cutis quidem tota esset divisa. Alter itaque medicorum solius vulneris curationem moliebatur, de nulla re alia solicitus, et quidem paucis diebus partem sanam reddidit. Alter vero, quum rabirerabere canent cognovisset, contrarium a priore semper egit, vulnus multo majus faciens, validis diu acribusque medicamentis usus, tum medicamentum interim adversus rabiem consectum, ut ipse dicebat, aegrum assumere coëgit, tantum abest, ut cicatricem vulneri statim induxerit. Tu nunc, quem utriusque curatio eventum habuerit, audi. Qui medicamenta bibit, sanitati pristinae restitutus est. Alter, qui nihil se mali habere putabat, subito aquam expavit, et convulsus periit. Numquid hic evidens causa in iis supervacuo tibi inquisita esse videtur? An ob aliam vir ille mortuus est, quam medici negligentiam, qui nihil de morbi causa sciscitatus sit, neque remedium ad eam observatam administrarit? Haec sola, non alia, meo quidem judicio, causa mortis illius extitit. Quoniam vero manifesta sector, id genus causarum nullam praeterire possum, pari modo nec aetatem omittere, aut parvi facere. Nam et hic quoque mihi fidem facit id, quod apparet, dum iidem plane affectus non eandem semper curationem habeant, sed interim in diversis aetatibus tantum differre, ut non quantitate solum, vel modo auxiliorum, sed toto genere varient. Novi namque saepius multis aetate florentibus, pleuriticis et validis etiam a nobis sanguinem missum, verum nulli vel senio plane consecto, vel adhuc puero admodum. Neque vos ausi estis per venam vacuare, nec ullus alius unquam. Quid autem sibi vult Hippocrates, quum ait: Sub canicula, et ante eam purgationes difficiles. Rursus: Aestate superiores, per hyememhiemem inferiores partes expurgare convenit. Verane an falsa vobis dicere videtur? Ad utrumque enim quid respondeatis, non habere vos arbitror. Nam si mentiri eum dixeritis, evidentia minus aestimabitis, quae vobis in pretio esse fingitis. Apparet enim, sic veritatem habere, ut Hippocrates scribit. Sin autem vera loqui eum censeatis, tempora quoque et loca, quae supervacanea esse contendistis, admittetis. At puto, vos nunquam a patria vestra longe peregrinatos esse, neque locorum diversitatem usu didicisse. Sciretis utique, eos, qui septentrioni subjacent, copiosas sanguinis evacuationes ferre non posse, sicut nec illos, qui Aegyptum aut meridianam plagam totam incolunt. Qui vero medii hos interjacent, iis venae incisionem saepe magno fuisse praesidio. Porro quod nec corporis partus inspicitis, non possum non demirari, vehementerque absurdum est, nec veris modo, sed etiam illis, quae vosmet agitis, contrarium. Quaeso per deos, si inflammatio contingat vel in crure, vel in aure, vel in ore, vel in oculo, eademne erit curandi ratio? Curnam igitur crurum inflammationes scalpello vos dividentes crebro conspexi, oleoque perfundentes, oculos non item? Cur rursus oculos inflammatione laborantes adstringentibus medicamentis curatis, non tamen eisdem crura perungitis? Cur non itidem aures inflammatione vexatas oculorum auxiliis sanatis? Cur non oculos aurium praesidiis? Sed aliud aurium, aliud oculorum inflammationis medicamentum est. Acetum siquidem cum oleo rosaceo aurium inflammationis praesens est remedium. Neminem tamen puto idem exhibiturum oculis inflammatis. Quodsi quis tam sit temerarius, non mediocri offensa certo novi temeritatem suam experturum. Et gurgulioni inflammatione obsesso pulchre succurrit spinae Aegyptiae fructus: sic quoque alumen fissile. Num igitur haec quoque oculis inflammationi obnoxiis et auribus profuerint? An plane e contrario magnum detrimentum attulerint? Atque haec omnia dico, primam vobis hypothesin concedens, crurum videlicet et manuum inflammationes digerendas esse, nec tamen oculorum, aut gurgulionis, aut aurium. Jam vero si crurum manuumque inflammationes non quovis modo laxandas esse monuero, forsan in mentem vobis veniet, si sapiatis, quantum a scopo aberraveritis. Erit autem praesens sermo ejus, quod apparet, commemoratio. Qui enim ex nullo ictu, sed ultro in parte quacunque inflammationem sortiuntur, ubi plethorica adsit affectio, nullius partis laxationem prius desiderat, quam corpus totum evacuatum sit. Non enim inflammationem praesentem, si id feceris, imminues, sed potius augebis. Unde hoc tempore adstringentia refrigerantiaque parti admovemus. Simulatque vero totum corpus evacuaverimus, tunc etiam pars inflammatione affecta sustinebit laxantia. Sin autem haec vobis non persuadeo, quod in orationis exordio dixi, ad illos, a quibus in pretio est id, quod apparet, digredi nos tempus postulat.