Cap. III. Unum igitur et primum id est, quod temperatam naturam, quae tamen non virtute modo, sed etiam viribus reliquis praestat, non adverterunt, imo, tanquam nulla sit, prorsus omiserunt; quanquam ne loqui quidem de reliquis aliquid sine hac potuerunt. Quippe quod vel in calida temperie calidum praevaleat frigido, vel in frigida temperie frigidum praestet calido, id ne intellexisse quidem est, nisi prius ponatur eucratos, i. e. temperata: neque enim alio quam ad hanc temperatam naturam sunt intenti, quum sanitatis tuendae victum investigant, calidius justo corpus jubentes refrigerare, vel frigidius calefacere, vel rursus humidius siccare, vel siccius humectare; scilicet quo temperatum quemdam mediocremque statum efficiant, id, quod minus est, ei, quod exuperat, semper aequantes. Ergo quem assidue sectantur, et quo semper respicientes intemperatos status corrigunt, hunc ego quidem primum omnium statum censuerim ab ipsis dici. Hi vero tantum abest ut ejus vel meminerint, ut etiam totum praetereant. At non praeterimus, inquiunt ex his aliqui; in calido enim et humido comprehenditur. Et quomodo non quinque esse in totum temperamenta dixistis, sed quatuor, si modo optimum non omisistis? quippe duorum alterum, aut ex intemperatis statibus necesse est unum esse omissum, aut ipsum temperatum. Atque ego quidem ex iis, quae statuunt, temperatum ipsis praetermissum certo scio; ubi eum calidum et siccum, vel frigidum et humidum, vel aliud quodvis temperamentum nominant, non utique summas a nobis intelligi qualitates postulant; imo ex iis, quae superant, fieri appellationes volunt. Quod si temperatum statum omissum esse nolunt, certe reliquorum aliquem omisisse convincentur. Esto enim, sicut ipsi volunt, temperatus status is, qui calidus est et humidus; omissus igitur illis plane est is, qui frigidae intemperiei adversetur et siccae, nempe in qua humidum praepollet et calidum. At idem, inquiunt, is est. At qui fieri potest, ut simul exuperet calidum et non exuperet, et superetur frigidum et non superetur? Si enim temperatus status est, neutrum alterum immodice exuperat; sin intemperatus, necesse est exuperet altera oppositionum pars. At hoc ipsum, inquiunt, temperati status proprium est, ut in eo calidum praestet frigido, et humidum sicco; quippe si frigidum modice quidem vincat, non esse conmodum temperamentum; sin amplius exuperet, jam utique morbum existere, aeque ut, si vehementer exuperet, mortem. Ad eundem modum in sicco contingere: in principio quidem existere intemperiem; si amplius augeatur, morbum; si plurimum exuperet, mortem: ceu vero in calido et humido non idem contingat; quis enim non dicat, ubi vel calidum frigido, vel humidum sicco paulo quidem plus valet, intemperiem ita fieri; ubi amplius exuperat, morbum; ubi plurimum, mortem? siquidem eadem est utrobique ratio. Alioqui nec qui calidi humidique immodice status sunt, eos vitio demus; nec, qui calidi morbi cum humore immodice consistunt, eos morbos fateamur. Has quidem et ejusmodi objectiones diluentes quidam Attalensis Athenaei sectatores, negant aut calidum humidumque statum vitio dari, aut morbum ullum inveniri, qui calidus sit et humidus, sed omnino qui vel calidus sit et siccus, ut febris; vel frigidus et humidus, ut aqua intereus; vel frigidus et siccus, ut melancholia. Faciunt hic et de anni temporibus mentionem, quorum hyemem frigidam esse atque humidam dicunt, aestatem calidam et siccam, autumnum frigidum et siccum, ver autem tum temperatum, tum vero calidum humidumque appellant. Ad eundem modum et ex aetatibus puerilem quidem temperatam esse, tum vero calidam humidamque. Porre indicari autumant eorum temperiem ex naturalibus actionibus, quae illa aetate maxime sint firmae. Sed et mortem ajuntaiunt animantium corpora ad frigidum siccumque perducere; quippe mortuos ἀλίβαντας vocari, quasi nihil humecti in se habentes, utpote tum caloris abitione eo exhaustos, tum frigore rigentes. Quod si, inquiunt, mors talis est naturae, certe vita, quum sit illi contraria, calida est et humida, at vero si vita calidum quiddam atque humidum est, omnino quod illi simillimum temperamentum est, id optimum necessario est; quod si est, neminem latet, idem quoque temperatissimum esse: sic in idem recidere calidum humidumque statum cum temperato, nec aliud esse probam temperiem, quam caliditatem simul et humiditatem dominari. Atque Athenaei quidem sequacium hae sunt rationes; videturque et Aristotelis philosophi, et post eum Theophrasti et Stoicorum eadem esse quodammodo sententia. Ita testium quoque numero nos territant. Ego vero, quemadmodum Aristoteles de calida humidaque temperie senserit, in progressu, si res postulet, fortasse explicabo; videntur enim eum non recte accipere.

Cap. IV. Nunc id primum agam, ut eos, qui sic sentiunt, in quo se ipsos fallant, doceam: mox rem totam in unum coactam caput demonstrem. Cum enim calidum et humidum, atque etiam eucraton existimant ver esse, hinc se manifeste decipiunt: nam neque humidum est, sicut hyems, neque calidum, sicut aestas; quare neutrum immodice; cum tamen ipsis auctoribus excessum quendam indicet quodvis talium nominum. Bifariam autem sunt decepti: primum quidem, quod in quatuor anni temporibus quartam temperamentorum conjugationem inventam omnino volunt: deinde, quod id ea ratione concludunt, quod sit ver hyeme quidem calidius, aestate vero humidius. Verum nec quartam in temporibus anni statuere temperamenti conjugationem est necesse, nisi etiam talis appareat: et contulisse id cum temporibus utrinque positis, non magis id humidum et calidum, quam frigidum probat et siccum. Si enim calidum humidumque excessus cujusdam nomina sunt, non potest, nec ipsis quidem auctoribus, verum esse; ver enim in omnibus mediocre: si autem eo, quod aestate humidius est, hyeme vero calidius, idcirco humidum est et calidum, quid causae est, quo minus frigidum id siccumque putes propterea, quod aestate frigidius et hyeme siccius? vel quam sibi facit sortitionem, ut unam partem oppositionis ab hyeme, alteram ab aestate accipiat? quippe cum ab utroque in utraque oppositionum parte dissideat, non ex dimidio collationem, sed ex toto habere debebat. Atqui si ita fiat, contraria illi inesse dicemus: nam calidum erit et siccum, si conferatur cum hyeme; frigidum et humidum, si cum aestate. Ex neutra igitur collatione, si modo integra est, calidum et humidum erit. Sed si illis licet, ex utraque oppositione sumpto dimidio, calidum id humidumque asserere, nobis quoque ad alterum dimidium transire atque id frigidum et siccum dicere quidni licebit? scilicet siccum, ut ad hyemem; frigidum, ut ad aestatem. Omnia igitur hac ratione ver erit, humidum, siccum, calidum, frigidum. Atqui in illorum ipsorum sententia non possunt quatuor qualitates in una eademque re praepollere. Ergo neque aestati, neque hyemi ver comparare est aequum, sed potius ipsum per se aestimare. Neque enim hyemem ipsam ea de causa humidam esse et frigidam dicimus, quod reliquis temporibus humidior frigidiorque sit: immo id illi alia quoque ratione accidit: sed quod humiditas in ea superet siccitatem, et frigiditas calorem, propterea frigida dicitur atque humida. Ad eundem modum et aestas, quia in ea humidum vincitur a sicco et frigidum a calido, ipsa quoque calida dicitur et sicca: siquidem aequum censeo quatuor anni temporum quodlibet ex suapte aestimatum natura, non autem ex alterius comparatione, calidum, frigidum, humidum siccumve nominari debere. Quin etiam, si ad hanc formulam aestimes, apparebit tibi, ver esse omnis excessus plane in medio: cum neque, sicut in hyeme, plus valet in eo frigidum, quam calidum; neque, sicut in aestate, minus. Ad eundem modum siccitatis humiditatisque aequabilitatem in eo spectes, neque scilicet in eo, sicut in aestate, praevalente sicco, neque, sicut in hyeme, exuperante humido. Proinde recte ab Hippocrate est dictum, ver esse saluberrimum, ac minime morbis, qui mortem afferant, obnoxium. Est et autumnus utique quam aestas minus calidus; sic utique quam hyems minus frigidus: quare hac ratione nec calidus absoluto sermone est, nec frigidus, quippe cum ambo sit, ac neutrum ad summum: caeterum alterum in eo est incommodum, quod etiam Hippocrates illa sententia significavit, qua in Aphorismis dixit: Cum eodem die modo nos calor urget, modo frigus afficit, autumnales expectandi morbi sunt. atque ea res est, quae maxime autumnum morbiferum facit, inaequalis ipsa temperies. Itaque non recte frigidus siccusque dicitur: non enim frigidus est, si ipse per se spectetur, ut hyems est: sed ubi cum aestate confertur, utique illa frigidior: sed nec aequabiliter temperatus, sicut ver, imo in hoc maxime ab illo tempore dissidet, quod mediam temperiem et aequalitatem perpetuo parem non servat, quippe meridie multo est calidior, quam mane, aut vesperi: nec in humido et sicco medium omnino statum obtinet, quemadmodum et ver, sed ad siccius devergit: ab aestate vero etiam in hoc vincitur, non tamen tanto intervallo, quanto in calore. Ergo patere arbitror, nec autumnum absoluto sermone et citra exceptionem frigidum et siccum (sicut illis placet) dicendum esse, cum neutrum ad summum sit, sed vincat in eo siccitas humiditatem: qua ratione merito siccus appelletur: in calore vero et frigore mixtum quiddam ex ambobus et inaequale statuatur. Proinde si quatuor temperamentorum conjugationes in quatuor anni tempora distribui volunt, sciant, se non solum veri calidum humidumque statum male assignasse, sed etiam autumno frigidum et siccum: quanquam, si hoc quoque concedamus frigidum et siccum esse, non erit statim necesse ver humidum calidumque esse. Non enim, si quatuor temperierum immoderatarum conjugationes in totum sunt, jam omnes eas in quatuor anni tempora dispensari necesse est: sed si quis hoc in mundo est ordo, ac prout melius est, non prout pejus, omnia sunt disposita, probabilius sit, plura quidem ex anni temporibus temperata esse facta: unum vero, si modo aliquid, intemperatum. Hi vero contra ostendere conantur, nullum eorum esse temperatum, sed necessario in ipsis exuperare alias calidum, alias frigidum; et nunc, si ita fors tulit, siccum, nunc humidum. Ego vero tantum abest, ut aut ver humidum et calidum pronunciem, aut, si quid temperatum est, calidum atque humidum esse concedam, ut, quod plane contrarium est, id affirmem, omnium aëris nos ambientis temperamentorum pessimum id esse, quod humidum est et calidum: quod sane temperamentum in quatuor anni temporibus invenire prorsus nequeas: in morbido et pestilenti aëris statu interdum incidit, veluti quodam loco Hippocrates commemorat his verbis: Pluebat per aestum imber largus assidue. Id namque est humidi et calidi status proprium, ut in aestu assidue pluat: quod si vel tantum aestus sit, quemadmodum in naturaliter se habente aestate, vel pluat, sed in frigore, veluti hyeme solet: fieri nequit, ut is status calidus sit et humidus. An igitur sine morbis erat aestas illa, in qua pluisse dicit in caloribus assidue largum imbrem? Atqui carbunculos in ea fuisse narrat, putrescentibus scilicet in corpore excrementis, ac saniem quandam, quae calida humidaque immodice fuerat, gignentibus. Intelliges id ex ipsa dictione, si totam tibi ascripsero. Ea sic habet: Erant in Cranone carbunculi aestivi. Pluebat per aestum largo imbre, idque assidue: accidebat autem hoc magis Austro. Ac suberat quidem sub cute sanies, quae conclusa incalescebat ac puritum excitabat: mox pustulae veluti ambustis oboriebantur, urique sub cute videbantur. Verum hic minus, utpote uno tantum e quatuor temporibus mutato, malum fuit. Quod si duo triave sint mutata, aut etiam totus annus calidus humidusque fuerit, necesse est magna pestilentia succedat, cujusmodi in tertio EpidemiῶnἘπιδημιῶν, i. e. grassantium publice morborum, narrat. Apponam autem primum quae de temporum intempestivo statu scripsit: deinde de hominum, quae subsequutasubsecuta est, corruptela. Advertas autem animum in omnibus diligenter velim, aestimesque primum, cujusmodi res sit calida humidaque temperies, quamque veri (quod temperata res est) dissimilis: deinde quam necessario in ea omnia putrescant. Incipit igitur Hippocrates narrationem in hunc modum: Annus austrinus, pluvius, a ventis in totum silens. Deinde totius status particularem rationem his subjicit, crebros imbres in calido et austrino statu fuisse scribens: mox universum sermonem in unam summam sic conferens in fine, inquit: Cum fuisset totus annus austrinus, humidus et mollis, et haec inciderunt: quae utique omnia in hoc libro scripsisse sit longum: licet autem, cui libuerit, in tertio EpidemiῶnἘπιδημιῶν membratim ea legere, ac in unum caput omnia redacta videre, nempe putredinem maximam: cujus etiam ipsius Hippocrates non raro nominatim meminit, alias sic scribens: Erat autem et fluxio ipsa collecta haud similis puri, sed alia quaedam putredo, ac fluxio multa variaque. Alias sic: Et in pudendis carbunculi aestivi, tum alia, quae putredines appellantur: utque ex hac putredine multis quidem brachium et cubitus totus decideret: multis femur vel sura nudaretur, totusque pes: quin etiam magni ossium, carnium, nervorum articulorumque prolapsus inciderunt. Denique nullum ex affectibus, quos scripsit, invenias, qui merito soboles putredinis non sit: quippe quod nec a sicco putrefieri quicquam sit aptum, nec a frigido, intelliges, si carnes et reliqua, quaecunque asservari ab hominibus solent, observes, haec sale, haec muria, haec aceto, haec alio quopiam ex iis, quae siccant, commode praeparari. Deprehendas et Borea (qui siccus natura et frigidus ventus est) omnia quam diutissime imputria durare: contra putrescere facillime austrino statu: est enim is ventus calidus et humidus. Itaque nos in totum contra, quam ii, qui calidum et humidum ver autumant, decernimus: cum neque tale sit, neque, si esset, utique salubre esset. Hi tamen et tale esse volunt, et propterea etiam salutiferum, utrobique peccantes, tum in iis quae sensu percipere, tum quae ratione est intelligere: cum sensu id manifeste liceat plane temperatum advertere; nec minus ratione illud invenire, quod propterea est aptum sanitati, quod e quatuor nulla in eo qualitatum exuperet. Quod si vel caliditas ejus frigiditatem multo excederet, vel humiditas siccitatem, tum variis putredinibus obnoxium, tum hac ratione omnium anni temporum morbis esset maxime opportunum. Sed quatuor qualitatum mixtionis aequalitas et mediae temperaturae ejus, et salubritatis est causa. Quid igitur medicis ac philosophis quibusdam persuasit, ut calidum humidumque ver esse judicarent? nempe quod quatuor temperamentorum conjugia quatuor anni temporibus adaptare voluerunt. Porro id inde accidit, quod primum omnium temperamentorum, id est temperatum ipsum, praetermiserunt. Quin etiam victuum, medicamentorum, omnium denique rerum differentias ad has quatuor conjugationes reducunt.

Cap. V. Ex quo manifestum est, quantopere parum rectae fallacesque de hominis natura rationes medicationibus obsint: satiusque erat duorum alterum, aut prorsus ejusmodi rationes non attigisse, sed totum experientiae concedere, aut prius in logica speculatione exercitatum fuisse. Quippe qui nec experientiae est attentus, et naturalem speculationem aggreditur prius, quam rationem qua haec inveniat, convenienter exercuit, necesse est in ejusmodi sophismata sit perductus: ac de evidentibus, ceu is, qui sensu careat, disputet, tum Aristotelem testem advocet, male scilicet accipiendo ea, quae praecipit. Hic enim calidum, frigidum, humidum et siccum multipliciter dici novit: illi, non quasi multipliciter, sed quasi ad eundem perpetuo modum dici velit, accipiunt. Quin etiam is, quod aliquid suo naturali calore, aut alieno et acquisito calidum sit, non esse idem indicavit: illi hoc quoque perperam accipiunt. Ad haec Aristoteles, itemque Theophrastus, quo respicientes, temperatam intemperatamve naturam esse, conjicere oporteat, diligenter prodiderunt: illi ne id quidem intelligunt, sed cum hos audiunt animal calidum humidumque dicere, aut pueri temperiem humidam calidamque esse, nec, quemadmodum ea dicta sint, intelligunt, stupidi ad quatuor anni tempora sermonem transferunt: ceu vero idem sit, ac non longo intervallo dissidens, propriam alicujus temperiem humidam calidamque esse, aut circumdati nobis aëris. Neque enim aut idem est, aut similiter dicitur animalis temperies calida et humida, sicut aëris temperamentum calidum dicitur et humidum. Quae igitur sit omnium horum causa, jam dicam, clareque ostendam iis praesertim, qui intenti esse volunt, exiguum errorem in iis, quae inter initia logicae speculationis traduntur, maximorum errorum causam fieri: ac fortassis omnia, quae vel in cunctis artibus, vel in vitae actionibus perperam geruntur, sophismatis succedunt. Atque haec quidem sophismata illi vitio succedunt, quod utique non recte definitum est de calidi significationibus, sed duobus tantum modis dici id putatum: quorum altero significetur, quod sincerum, immixtum et simplex est, altero, quod in mixtione cum suo contrario id superat: quod autem et alteram temperiem cum altera conferentes subinde alteram earum calidam, pro eo quod est, calidiorem pronunciamus, id non meminerunt. Atqui ad eum modum animantia veteribus calida et humida sunt dicta, non propriae temperaturae gratia, et sermone absoluto, immo ad stirpes et demortua collata: quippe de mortuis et stirpibus animantia calidiora humidioraque sunt. Quin etiam ex animantibus ipsis speciatim inter se collatis canis siccior est, homo humidior: at si formicae vel api canem conferas, illas sicciores, hunc humidiorem invenias. Ita idem animans siccum quidem, ut ad hominem collatum, humidum vero, ut ad apiculam; rursus, ut ad hominem, calidum, ut ad leonem, frigidum erit: nec nimirum, si ad aliud comparatum, contraria simul dici de se patitur. Nec enim alienum est, si idem corpus simul calidum frigidumque dixeris, nisi ad idem conferens sic dixeris: quod enim est incommodum, si eundem hominem dextrum sinistrumque dicas, nisi ad eundem conferens ita dicas, cum ad alterum dextrum esse, ad alterum sinistrum, nihil sit absoni. Sic igitur et canis humidus pariter et siccus, praeterea calidus simul et frigidus est, non tamen ad idem collatus: quippe, ad hominem si conferas, siccus est, ad formicam, humidus: rursus hominis respectu calidus est, leonis frigidus: quin etiam calidus est, ut vivens, cum mortuus non amplius sit calidus: non calidus, ut ad alterum (si ita vis) canem comparatus. Atque haec quidem omnia per collationem inter se dicuntur: quae vero, ut in animantium genere, conferuntur alia ratione, sicuti etiam quaecunque in aliqua animantium specie. Canis namque, ut ad formicam et apimapem, est humidus: ut autem in animantium genere, est siccus: rursus ipsorum speciatim canum hic siccus, ille humidus, alius, ut canis temperatus.

Cap. VI. At dictum quidem a nobis est in secundo de pulsuum agnitione de tali nominum usu in universo diffusissime: necesse tamen videtur nunc quoque summatim aliquid de his, quod ad rem propositam utile sit, dicendum. Quod absoluto sermone, nec ad aliud ullum collatum, siccum vocatur, id in solis elementis est, igni terraque: sicut humidum in aqua et aëre. Ad eundem modum et de calido frigidoque sentiendum: nullum enim caeterorum corporum prorsus calidum frigidumve est, sed sola elementa. Quicquid praeter haec ceperis, ex his mixtis constat: eoque secundo significationum genere calidum frigidumve est, non amplius absoluta ratione, veluti sincerum et a mixtione alienum: imo veluti vel calidum largius, frigidum parcius, vel frigidum largius, calidum parcius sit sortitum, reliquorum quidvis calidum frigidumve dicitur. Ac duo quidem significata calidi, frigidi, humidi et sicci haec sunt: alterum absoluto sermone loquentium mixtura carens et sincerum, alterum ex contrariis quidem mixtis constans, caeterum ex praepollentis in mixtura nomine appellatum. Sic quidem igitur sanguis, pituita, adeps, vinum, oleum, mel, quicquid his simile est, humidum dicitur: os, cartilago, unguis, ungula, cornu, pilus, lapis, lignum, arena, later minorem portionem humidi sunt sortita, majorem sicci: eoque ejusmodi omnia sicca dicuntur. Formica vero sicca est, et vermis humidus, scilicet ut sunt animalia. Rursus inter ipsos vermes alius siccus, alius humidus: idque vel absolute loquendo, ut vermis, vel alteri cuipiam vermi comparatus. Caeterum hoc ipsum, quod dicimus, ut vermis siccus, ut homo calidus, ut canis frigidus, nisi quis recte accipiat et prius intelligat, quid sibi velit, necesse est omnem sermonem confundat. Est autem recte accipere id, quod in secundo de pulsibus agnoscendis dicitur, unumquodque secundum genus vel speciem non modo calidum, frigidum, humidum siccumve, sed etiam magnum, parvum, celer, tardum, aliaque id genus tunc nominari, cum supra mediocre mediumque sit: verbi gratia, animal calidum, cum supra medium temperie sit animal; equum calidum, cum supra medium temperie equum sit. Porro in quoque genere specieve media sunt ea, quae symmetra dicuntur, quippe quae a summis in eo genere et specie finibus aequaliter distant. Ac genus quidem est animal, species equus, bos, canis. Medium temperie in toto animalium genere homo est: id enim in sequentibus demonstrabitur. Medium vero ut in hominum specie est, quem eusarcon vocant, i. e. quadratum: is porro est, quem nec gracilem dicere nec crassum possis, sed nec calidum, nec frigidum, nec alio quovis nomine ex iis, quae excessum defectumve indicant, appellare. Quisquis super hunc fuerit, is prorsus calidior, frigidior, humidior sicciorve est: nominatur autem talis partim absoluto sermone, partim non absoluto: absolute quidem loquenti, quoniam calidus, frigidus, siccus humidusve esse dicitur, minime uni alicui privatim collatus: altero autem modo non absolute, quoniam symmetro, id est coaequali et medio omnis speciei, confertur. Ita autem et canis absolute quidem (prout videlicet cuipiam opinio est) animal siccum dicitur, nondum alicui comparatus, verbi gratia formicae: altero autem modo non absolute, quoniam symmetro et temperie medio omnis animalium speciei, quaecunque illa sit, comparatur. Ergo jam palam fit, quod unumquodque eorum, quae sic dicuntur, nos id vel unicuique comparantes calidum aut frigidum, humidumve aut siccum, ut ad illud dicimus: vel in quocunque genere specieve sit dictum, ad ejus medium referentes: in specie quidem, ut equo, bove, cane, platano, cupresso, ficu: genere vero, ut animali, vel planta. His accedit et tertium significatum, eorum scilicet, quae absoluto sermone dicuntur, quae impermixtas summasque habere qualitates diximus, ac elementa vocari. Quin etiam qualitates ipsas est quando corporibus iis, quae affecta qualitate sunt, similiter appellamus: verum de hoc mox agetur. Sed ad rem propositam: cum qualitate affecta corpora trifariam dicantur, considerandum arbitror, in quaque dictione quemadmodum utamur appellationibus: utrumne ut simplex aliquid et impermixtum indicantes, an veluti ad symmetron ejusdem generis vel speciei conferentes, an veluti ad rem quamlibet: sicut cum os siccum dicimus aut frigidum, absoluto ita sermone nominantes, non adjecto leonis, aut canis, aut hominis: palam namque est, quod ad universam naturam omnium quae sunt in mundo corporum respicientes aliquid concipimus medium, cum quo conferentes ipsum siccum dicimus. At si quis leonis vel canis vel hominis os siccum esse dicit, liquet, hunc rursus ei, quod in ipsis animalium ossibus medium est, id comparare. Estque, quoniam universorum animalium aliis magis, aliis minus sicca ossa sunt, hic quoque os aliquod in aliquo animalium genere intelligendum, quod media temperie sit, verbi causa hominis: atque huic reliqua collata, alia humida, alia sicca appellanda. Jam in ipsis hominibus alius os siccum, alius humidum habere dicetur, utique ei, qui medius est ut in hominibus, collatus. Quod vero in omnibus, quae sunt, quod medium inter extrema est, id symmetron atque in illo genere vel specie temperatum sit, in omni mihi sermone subaudiendum perpetuo est, quanquam sit in dictione nonnunquam omissum. Atque cum haec quidem sic se habeant, ubi aliquis hanc vel illam humidam calidamve temperiem affirmat, rogandus est, quemadmodum dixerit: utrumne hunc quempiam uni definito comparans, Platoni, verbi gratia, Theophrastum, an secundum genus quodlibet speciemve collationem faciens, quippe vel ut hominem, vel ut animal, vel ut substantiam absolute: tertium enim significatum cujusvis talium nominum, quod simplex esse impermixtumque diximus, id in mixtis substantiis non est, sed in ipsis primis, quae etiam vocamus elementa. Ita, cum quodque affectorum qualitate corporum trifariam dicatur, nobis ad propositam de temperamentis tractationem duobus tantum est opus, ut qui vel ad unum quodlibet, vel ad medium ejusdem generis comparemus. Quoniam autem multa genera sunt, quemadmodum utique et individua, poterit multis modis idem corpus et calidum et frigidum, et humidum et siccum esse: verum cum uni cuilibet comparatur, admodum manifestum est, contraria de eodem dicere licere, veluti Dionem Theone quidem et Memnone sicciorem, Aristone et Glaucone humidiorem. At cum ad medium ejusdem generis vel ejusdem speciei sit collatio, hic jam confundi conturbarique, qui parum exercitati sunt, solent. Idem namque homo humidus simul et calidus esse potest, sed non minus siccus et frigidus: verum siccus quidem et frigidus, ad mediocris temperamenti hominem collatus: humidus autem et calidus, ut ad aliud quodvis animal stirpemve aut substantiam comparatus: verbi gratis ad animal, ut apem et formicam: ad stirpem, ut oleam, vel ficum, vel laurum: ad aliam vero quampiam substantiam, quae nec animal sit, nec planta, ut lapidem, ferrum, vel aes. In his vero collationem, quae ad hominem fit, ad rem ejusdem speciei dixeris: quae ad apem vel formicam est, ad aliquid ejusdem generis: simili modo quae ad quamlibet stirpem sit: est enim supra animal stirpis genus: quemadmodum sane superioris quam stirpium generis sunt lapis, ferrum et aes. Vocetur tamen pro docendi compendio ad homogenes, i. e. rem ejusdem generis, omnis ejusmodi comparatio, illud modo in ea determinantibus nobis, quod, ubi simpliciter substantia quaepiam eucratos, i. e. temperata, dicitur, tum hac alia siccior, alia humidior, et alia frigidior, alia calidior, eo loco eam, quae ex contrariis aequa prorsus inter se portione coëuntibus constet, eucraton, i. e. temperatam, nominamus: quaecunque vero ab hac deficiunt superantque aliquo, eas superantis nomine vocamus: ubi vero stirpem animansve ullum eucraton dicimus, nequaquam in ea dictione simpliciter contraria inter se comparamus, sed ad naturam vel animalis vel stirpis referimus: ficum, verbi gratia, temperatam dicentes, cum talis sit, qualis maxime ficus esse natura debeat: rursus canem, suem, equum et hominem, cum eorum quisque pro sua natura optime sis habeat. Optime vero se habere aliquid pro sua natura ex ipsis functionibus intelligitur: quippe animal ac stirpem quamlibet tum optime se habere dicimus, cum optime suam functionem obeunt: ficus enim virtus bonitasque est, optimas plurimasque ficus ferre: ad eundem modum vitis, plurimas optimasque uvas afferre: equi vero, quam velocissime currere: canis, ad venationes quidem et tutelam quam animosissimum, ad domesticos quam mitissimum esse. Haec igitur omnia (animalia dico et stirpes) optimam mediamque habere in suo genere temperiem dicemus, non utique absoluto sermone, cum paritas exacta contrariorum in iis non sit, sed cum ea mediocritas, quae pro ejus potestate est, iis adsit. Ejusmodi aliquid et justitiam esse dicimus, non quae pondere et mensura, sed quae eo, quod pro dignitate convenit, aequalitatem explorat. Est igitur temperaturae aequalitas in omnibus temperatis animalibus stirpibusque, non ea, quae ex pari elementorum commixtorum spectatur mole, sed quae tum animalis, tum stirpis naturae convenit: convenit autem alias, ut humidum sicco, et frigidum calido praeponderet. Neque enim similem habere temperaturam debent homo, leo, apis et canis. Ergo ad quaerentem, cujus sit temperamenti homo, equus, bos, canis, aliudve quodlibet, non est absoluto sermone respondendum: non enim fieri potest, ut, qui ad ea, quae multis modis sunt dicta et inter se diversa, uno modo respondet, non coarguatur. Oportet igitur duorum alterum, aut omnes percensere differentias, aut pereontatum prius, de qua rogaverit, illam solam dicere. Nam si, ut in animalibus, cujus esset temperamenti, rogabat, ad id quod medio est inter omnia animalia temperamento respicientes, respondere ei oportet: si absolute atque ut ad omnem substantiam, sic jam contraria quae sunt in eo comparare inter se oportet, atque aestimare haudquaquam ad actiones temperiem referentes, sed ad elementorum proportiones: sin huic cuipiam membratim comparans rogabat, utique ad illud solum conferendo est respondendum. Jam minus etiam, si individuorum cujuslibet, Dionis verbi gratia, vel hujus canis, rogemur quaenam sit substantiae temperatura, est simplex danda responsio: dabitur enim hinc sophistis ad calumniam necasse non parva. Nam si calidi esse temperamenti et sicci Dionem dicas, facillime licebit illis partim hominem quemlibet, qui calidioris quam Dion sit et siccioris temperamenti, proponentibus, ut ad illum humidum frigidumque Dionem dicere: partim aliud quodvis animans stirpemve, verbi gratia leonem, aut canem, atque his humidiorem ac frigidiorem asserere Dionem. Quisquis igitur nec ipse sese fallere nec ab alio falli volet, huic opus est ab his substantiis, quae simpliciter calidae, frigidae, humidae, siccae dicuntur, incipere, atque ita transire ad reliquas: ac primum quidem illud ipsum in his exploratum habere, ne has quidem, tametsi maxime videntur absoluto sermone dici, quo minus ad mediocre ejusdem generis comparentur, effugere. Veluti enim canem medio temperamento esse omnium canum dicimus, cum pari spatio distat ab extremis, ita substantiam medio esse temperamento dicemus, cum pari modo ab extremis abest, quae scilicet et prima omnium sunt et elementa. Porro aberit pari modo ab extremis, cum ea continebit aequaliter inter se mixta. Quae autem supra citrave hanc temperies erit, eam calidam, frigidam, humidam vel siccam dicemus, simul ei, quae media est, conferentes, simulque contrariorem elementorum examen in ea facientes: qua nimirum ratione simpliciter eam calidam, frigidam, humidam siccamve pronunciabimus: ubi vero cum medio temperamento conferimus, non simpliciter, sed quod ad mediocre ejusdem generis sic se habet. Porro genus earum substantia est: omnia enim sub hanc ut supremum genus cadunt, tum animata, tum inanimata: estque haec hominis, canis, platani, ficus, aeris, ferri, aliorum denique omnium commune genus. Sub ea vero sunt alia genera permulta, animal quidem, avis, piscis: stirps, arbores et herbae: avis, aquilae et corvi: piscis, lupi et rhombi: simili modo oleae et ficus genus est arbor: anagallidos et paeoniae herba. Jam haec ultima sunt genera eoque species appellantur, corvus, rhombus, ficus, anagallis: similiter homo, et bos, et canis. Ac superne quidem descendentibus, haec ultima sunt genera, proinde species dictae: inferne vero ascendentibus, ab individuis scilicet substantiis, prima sunt: indicatumque alio opere est, merito omnia, quae media sunt inter prima genera et individua, simul genera et species a veteribus nominari.

Cap. VII. Ergo cum definita significata jam sint, ac clare judicatum, quemadmodum tum absoluto, tum non absoluto sermone calidum, frigidum, humidum siccumve corpus aliquod pronunciandum sit, quaerendae deinceps eorum sunt notae: quanquam hic quoque decernere prius de nominibus oportet, quae in sequentem sermonem necessario incident: simul explicare rem quandam, quae potestate jam monstrata prius est, non tamen ab omnibus, qui hos commentarios evolvent, facile saltem intelligi potest. Itaque de nominibus prius loquutuslocutus, mox ad rem revertar. Quod calidum, frigidum, humidum siccumve non unum aliquid simpliciter significent, ubi de corporibus dicuntur, prius est indicatum: quod autem et solae ipsae in corporibus qualitates circa corpora, quae eas suscipiunt, sic interim nominentur, id quidem, ut nondum est dictum, ita nunc dici est tempestivum. Quemadmodum nomen albi tum de colore enunciant, cum ita loquuntur, contrarius est albus color nigro: tum de corpore, quod colorem suscepit, cum scilicet oloris corpus album dicunt: ita et calidi nomen tum de qualitate affirmant ipsa, tanquam si caliditatem appellarent: tum vero de corpore, quod caliditatem sustinet: quippe qualitatem a corpore, quod eam suscepit, diversam habere naturam quandam propriam existimare oportet, veluti in opere de elementis est indicatum. Caliditas quidem qualitas est, eadem vero et calidum dicitur; veluti et albedo album: ipsum vero corpus calidum unum hoc nomen tantummodo obtinet, calidum, sicuti album: nunquam tamen caliditas vel albedo corpus ipsum dicitur. Ad eundem modum siccum, frigidum et humidum nominantur tum ipsum corpus, tum qualitas: non tamen corpus frigiditas, humiditas vel siccitas appellatur, quemadmodum quae in eo est qualitas. Haec cum sic se habeant, aequum est, cum vel caliditatem, vel frigiditatem disputans quis profert, nullam exoriri captionem, quod solae qualitates his indicentur nominibus: at calidum frigidumve cum dicit, quando et qualitas ita et quod eam suscepit corpus, nominatur, facile sit ei, qui redarguere studet, ut, quod a loquente non significatur, id, quo possit reprehendere, accipiat. Ejusmodi enim rem faciunt et aphorismo illi contradicentes, in quo Hippocrates, Augescentia, inquit, corpora plurimum habent innatum calidum: neque enim esse corpus aliquod ipsum innatum animali calidum ab Hippocrate dici intelligentes, neque id quid sit usquam quaerentes, sed de sola qualitate, quam scilicet caliditatem appellamus, nomen id dici praesumentes, sic dictum ejus refellere parant. Et jam apparet, quod de homonymia distinguere tametsi sit res parva, tamen in rerum usu non levis reperitur momenti.

Cap. VIII. Verum cum hoc quoque abunde sit definitum, rursum id quod superest repetamus. Cum humiditas, et siccitas, et caliditas, et frigiditas sincerae quaedam et impermixtae qualitates sint, quaecunque has suscepere corpora, ea calida et frigida, sicca et humida prorsus exacteque sunt. Atque haec mihi omnium, quae fiunt et corrumpuntur, elementa intellige: reliqua corpora vel animalium, vel stirpium, vel inanimorum omnium, veluti aeris, ferri, lapidum, lignorum, in medio primorum illorum collocata esse: nullum enim horum vel ad summum calidum, vel ad summum frigidum, vel ad summum humidum, vel ad summum siccum est, sed vel medium prorsus contrariorum, ita ut nihilo magis sit calidum quam frigidum, aut humidum quam siccum, vel ad alterum contrariorum est propensum, ita ut magis sit calidum quam frigidum, vel magis sit humidum quam siccum. Ac si quidem medium plane sit in utroque contrariorum genere, ita ut non magis sit calidum quam frigidum, aut humidum quam siccum, eucraton id, id est temperatum, simpliciter dicetur: sin alterum contrariorum superet, sive in altera oppositione, sive in utraque id sit, non etiam dicetur eucraton. Ac si calidum magis sit quam frigidum, quod magis est, id appellabitur: idem statuendum de sicco et humido: ad eundem modum si frigidum magis sit, nominabitur frigidum: at si in utraque oppositione alterum superet, sive calidum una eum humido, sive calidum simul cum sicco, sive frigidum simul cum humido, sive frigidum una cum sicco, utique pro vincente sortietur id corpus appellationem. Et has quidem quatuor intemperies, ut supra diximus, plurimi norunt tum medici, tum philosophi: reliquas quatuor, quae ex dimidio harum constitutae sunt, nescio quomodo derelinquunt, sicut etiam eam, quae prima omnium optimaque est temperies. Caeterum quod superante calido liceat nihilo magis humidam esse quam siccam temperiem (quod utique ad hanc spectet conjugationem), id vel ex iis, quae jam dicta sunt, manifestum arbitror. Facile autem est, etiamsi nihil esset praedictum, id colligere, concedentibus semel illis saltem, alteram esse temperiem humidam et calidam, alteram siccam et calidam. Si namque necessarium omnino non est siccam esse, quae calida sit, sed licet eam et humidam esse, licebit utique et mediam esse: propior namque siccae temperaturae media est quam humida. Ad eundem modum est et frigida quaedam e temperies altera, in qua nimirum frigidum praepollet: hanc tamen nec humidam esse nec siccam est necesse, sed potest inter has et media esse. Rursus enim hic quoque eandem afferes rationem, nempe, si necesse non est frigidam temperiem esse humidam, sed licet et siccam eam fieri, manifestum est, mediam quoque esse posse, quippe quae vicinior humidae est quam sicca. Ergo veluti duae intemperies in altera oppositione sunt monstratae, altera calida tantum, altera frigida: sic in altera oppositione duae aliae statuantur, altera sicca tantum, altera humida, mediocriter scilicet sese habentibus calido et frigido. Iterum namque dicemus hic quoque, sicuti necesse non est, si qua temperies sicca est, hanc protinus calidam quoque esse, sed fieri potest, ut etiam frigida sit, ita fieri potest, ut quaepiam nec calida sit, nec frigida, sed in hac quidem oppositione eucratos, id est temperata, in altera sicca. Simili modo nec humidam temperiem necesse est calidam frigidamve esse, sed eam mediam esse inter hujus oppositionis extrema licet. Si igitur necesse non est, ut vel intemperiem, quae in calido est et frigido, sequatur ea, quae est in altera oppositione intemperies, vel hanc, quae in illa: licebit aliquando et naturam, quae in caliditate et frigiditate temperata sit, vel siccam esse vel humidam: invicemque, quae in his temperata sit, vel calidam esse vel frigidam: ita ut sint et hae ab iis, quas priores tum medici tum philosophi nobis tradiderunt, quatuor diversae intemperies medioque loco positae inter temperatos habitus et eos, qui in utraque oppositione sunt intemperati. Qui namque in summo est temperatus, is neutram oppositionem habet superantem: qui vero adversus hunc est intemperatus, utramque habet vitiosam: melium sortitur locum, qui in altera quidem est temperatus, in altera intemperatus: qui utique et ex dimidio temperatus, et ex dimidio intemperatus cum sit, merito medius dici potest inter eum, qui ex toto est temperatus, et eum, qui ex toto est intemperatus. Et si quidem haec sic se habent, sicut certe se habent, cur novem dicere universas temperatorum differentias dubitemus? temperatam quidem unam, non temperatas octo: quarum quatuor simplices sint, humida, sicca, calida et frigida: quatuor compositae, humida simul et calida, sicca pariter et calida, frigida simul et humida, frigida simul et sicca.

Cap. IX. In quolibet vero jam dictorum temperamentorum permagnus est excessus defectusque non in iis modo, quae simplicia sunt, sed etiam in compositis: idque tum in tota substantia, tum vero in unoquoque genere. Si cui igitur agnoscendorum temperamentorum cura est, incipiat exercitationem oportet ab iis in quolibet genere naturis, quae temperatae mediaeque sunt: quippe qui, si his alias comparet, facile, quod in quavis superet deficiatve, invenerit. Ergo primum de iis, quae simpliciter loquentibus temperata intemperataque dicuntur, agendum: quae scilicet in omni generata substantia, non in solis animalibus et stirpibus, disquirenda dicimus. Porro hic quoque tantillum saltem distinguere de nominibus conveniet, ut calida temperies alia jam energia, id est actu, sit, alia potestate: tum ut potestate ea esse dicamus, quae, quod dicuntur, id nondum sint, sed facile id fieri possint, quoniam naturalem, ut id fiant, aptitudinem sint adepta. Igitur primum de iis, quae actu calida, frigida, humida et sicca sunt, disseramus, auspicati ab universa substantia, mox ad animalia et stirpes descensuri: ita enim consummationem habebit, quod institutum nobis est. Quoniam igitur, quod in omni genere maximeque in universa substantia medium est, id ex mixtione extremorum conflatur, utique conveniet, ut tum intelligentia ejus, tum dignotio ex illis sumatur. Ac intelligentia quidem facillima est: quippe a calidissimo omnium, quae sub sensum veniunt, veluti igne aut quapiam aqua, quae ad summum sit fervens, ad id, quod omnium, quae nobis apparent, est frigidissimum, veluti glaciem et nivem venientes, aestimato inter ea intervallo, ad unguem id in medio dividimus: sic enim symmetron, quod scilicet ab utroque extremorum pari abest spatio, intellectu comprehendemus. Quin etiam id nobis praeparare licet miscentibus aquae ferventi parem modum glaciei: quod enim ex ambobus est mixtum, pari intervallo ab utroque extremorum aberit, et eo quod urit, et eo quod frigore stupefacit. Non est igitur difficile ei, qui ita mixtum tetigerit, medium universae substantiae in calidi frigidique oppositione habere, ejusque meminisse, atque alia omnia illi veluti normae adaptata judicare. Quin etiam, si terram, quae sicca sit, vel cinerem, vel tale aliquid, quod plane sit aridum, pari aquae modo imbueris, medium in sicci humidique oppositione corpus effeceris. Ergo ne hic quidem difficile est, ubi visu pariter tactuque ejusmodi corpus noveris, memoriae id infigere, eoque ad humidorum ac siccorum, quae deficiant superentve, agnitionem pro norma exemplarique uti. Porro corpus, de quo judicandum est, mediocriter calens esto: nam hoc ipsum humidi siccique medium corpus, si ad summum calorem frigusve sit perductum, falsam interim imaginationem excitabit: videbiturque, quam sit mediocre, aliquando humidius, aliquando siccius; quippe, si liberalius calefiat, liquatum jam ac fluens, humidioris substantiae phantasiam de se praebebit: contra, refrigeratum plus justo, consistit ac cogitur, immobileque redditur, et durum tangenti apparet: unde etiam falsam siccitatis imaginationem exhibet: quod si, veluti humidi siccique parem modum habet, sic caloris ac frigoris sit in medio, nec durum nec molle tangenti apparebit id corpus. Atque tota quidem ejusmodi corpora per tota se miscendi, calidum, inquam, frigidum, siccum et humidum, homini facultas non est: terra enim aquae confusa miscetur quidem (quatenus scilicet videri cuipiam possit) atque ita tota toti contemperatur: caeterum appositio exiguarum partium ea est, nequaquam totorum per tota mixtio: sed ambo ea per tota miscere Dei vel naturae est opus: magisque etiam, si calidum ac frigidum inter se tota per tota miscenda sint. Attamen appositionem ejusmodi efficere, ut sensum effugiant singula simplicium corporum, non solum naturae opus Deive est, sed etiam nostrum: neque enim difficile est tali mixtione lutum, quod medium sicci humidique sit, moliri: simili modo et quod calidi et frigidi sit medium: videbiturque tibi ejusmodi corpus in calore et frigore temperatum, imo etiam in duritiae mollitiaeque medio statu esse. Id autem genus est hominis cutis, utpote omnium extremorum, calidi, frigidi, humidi, sicci, vere media, maximeque ea, quae est in manu: haec enim omnium sensilium veluti norma futura erat, tactus nimirum instrumentum prudentissimo animalium proprium ab ipsa natura praeparata: quo magis eam ab omnibus extremis, calido, inquam, frigido, sicco et humido, pari abesse intervallo oportuit. Jam utique et constat ex horum omnium aequis portionibus, non compositis modo, sed etiam per totas se mixtis: quod nostrum plane nemo efficere potest, sed est naturae opus. Quaecumque igitur partes cute sunt duriores, veluti ossa, cartilagines, cornua, pili, ungues, ligamenta, ungulae, calcaria, in his omnibus siccum praevalet: quaecunque vero molliores sunt, sicuti sanguis, pituita, sevum, adeps, cerebrum, medulla tum spinalis tum altera, in his humidi plus est, quam sicci. Quinetiam, quanto siccissima omnium, quae sunt in homine, pars cutem siccitate superat, tanto rursus a cute superatur, quae est humidissima. Porro videtur nunc disceptatio nostra ea, quae utilissima sunt, attingere: ac docere simul, quod tum animalium, tum vero aliorum omnium corporum temperatissimus sit homo: simul quod omnium, quae in eo sunt, particularum cutis, quae intra manum habetur, omnis excessus plane sit expers. Rursus igitur hic orationem sistentes aestimemus, quisnam sit optime temperatus homo, quem scilicet totius substantiae, vel potius tum hominum, tum reliquorum animalium melium, veluti regulam et normam, statuentes, reliquos omnes huic collatos calidos, frigidos, humidos siccosve dicere oporteat. Concurrant ergo oportet in hoc homine multae notae: quippe et cum universa substantia collatus medius apparere in ea debet, et magis etiam cum hominibus et bestiis. Ac medii quidem in universa substantia communes notae dictae jam sunt: quae vero in animalium speciebus notantur, actionis perfectione, quae cuique sit conveniens, judicantur. Convenit autem homini, ut sit sapientissimus: cani, ut mitissimus pariter sit et acerrimus: leoni, ut tantum sit fortissimus: sicuti ovi, ut sit tantum mitissima. Jam vero, quod corporis actiones consentientes esse animi moribus oporteat, tum Aristoteli in iis, quae de partibus animalium scripsit, tum vero nobis alibi nihilominus est monstratum. Ac methodus quidem haec est. exercitari vero, ut non in singulis modo animalium generibus, sed etiam in universis medium prompte quis noscat, id cujuslibet hominis non est, sed diligentis in primis, qui per longam experientiam et multam omnium particularium peritiam invenire medium queat. Quippe ad eum modum plastae, pictores, statuarii, alii denique fictores, quae pulcherrima in omni specie sunt, tum pingunt, tum fingunt, veluti hominem speciosissimum, equum, bovem, leonem, ad id, quod medium est in illa specie, collineantes. Laudantque homines quandam Polycleti statuam, canonem appellatam, inde adeo id nomen sortitam, quod partium inter se omnium commoderationem ad unguem habeat. Habet autem, quem nunc quaerimus, plus aliud, quam canon ille, cum non solum humoris ac siccitatis, caliditatis et frigiditatis in medio consistat is, qui ita eusarcos, i. e. quadratus, est homo, sed etiam optimam formationem sit adeptus: quae fortasse bonam quatuor elementorum temperiem est comitata: fortasse diviniorem aliquam superne originem habet. Caeterum prorsus eucraton esse hujusmodi hominem, id vero est necessarium: quippe mediocritas in carne ex mediocritate temperamenti provenit. Protinus autem assequitur tale corpus, ut optime ad actiones sit comparatum: tum in mollitie et duritie, praeterea calore ac frigore mediocriter se habeat: atque haec omnia insint cuti, hui usque maxime illi parti, quae est intra manum, scilicet quae callum nullum ejusmodi contraxit, qualis in remigibus et fossoribus cernitur. Cum enim gemini usus causa manus sint factae, tactu discernendi et rem quampiam comprehendendi, utique quae molles sunt, ad exquisitius tangendum, durae ad aliquid majore vi capiendum magis sunt idoneae. Quinetiam cutis, quae non solum omnium hominis partium, sed etiam universae, quae generationi corruptionique subjicitur, substantiae media est, ea nec callosa, nec dura lapideave est, sed secundum naturam se habens, quo scilicet cutis genere maxime perfectum esse tactum censemus. Ac quod in duritie et mollitie medium omnium particularum locum sit sortita, abunde liquet: quod autem et in calore ac frigore similiter se habeat, ex ejus substantia maxime intelligas licet: est enim veluti sanguine praeditus nervus, qui sit inter nervum et carnem quiddam plane medium, ut si ex mixtis utrisque constitueretur. Caeterum nervus omnis exanguis et frigidus: caro multi sanguinis et calida: media inter utrumque est cutis, nec plane exanguis, ut nervus, nec sanguine abundans, ut caro. Si igitur hanc omnium animalis partium veluti normam judicemque proponens reliqua illis conferas, atque ad eam examines, octo diversas intemperies in eis invenies. Jamque membratim tibi de omnibus deinceps disseram. Humidissimum frigidissimumque in corpore pituita est: calidissimum sanguis; non tamen est is perinde humidus, ut pituita: siccissimum ac frigidissimum est pilus: minus eo et frigidum et siccum est os: hoc vero minus siccum est cartilago: proxime hanc sequitur ligamentum, et quem composito nomine chondrosyndesmon, i. e. cartilagineum ligamentum, vocant: post hunc tendo: deinceps membrana, et arteria et vena, ipsa scilicet corpora vasorum: succedunt deinde nervi duri. Molles autem nervi in humiditate et siccitate mediam naturam, sicuti cutis, obtinent: nam in altera oppositione, quae est calidi et frigidi, nervus mollis in medio non est, sed tantum ei defit de calore, quantum de sanguine. Ita vero et reliqua omnia prius dicta tanto sunt cute frigidiora, quanto minus habent sanguinis. Etiam tunicae ipsae, maxime sanguineorum vasorum, arteriarum dico et venarum, non solum exangues sunt, sed etiam frigidae natura: contactu tamen sanguinis calefiunt, atque ad medium temperamenti statum veniunt. Sanguis vero ipse a corde suum accipit calorem: quippe id viscus natura tum omnium animalis particularum maxime sanguineum, tum vero calidissimum est: proximum illi jecur est, verum cor paulo quam cutis minus est durum, jecur multo. Itaque etiam humidius quam cutis, quanto scilicet est mollius. Jam vero caro humidior cute est, eadem tamen calidior: spinalis autem medulla cute est humidior, atque etiam frigidior: sicuti hac rursus humidius est cerebrum: cerebro autem ipso adeps, cui concretio contingit propterea, quod membranis adjacet: crasso namque oleo est similis: eoque congelatur, ubi cum frigidis et exanguibus particulis conjungitur. At neque circa jecur coire adeps potest, neque circa arterias venasve, aut cor, sed nec circa aliam ullam praecalidam particulam. Quoniam autem cogitur per id, quod valde est frigidum, idcirco calefacta liquatur caeterorum coagulatorum ritu: at cerebrum calfactum minime liquatur, eoque adipe minus est humidum. Porro minus humida, quam adeps, est et pulmonum caro, ut quae nec ipsa calfacta liquescat: jam longe etiam adipe minus humida est tum lienis tum renum caro. Omnia tamen haec cute sunt humidiora. Harum rerum demonstrationes proximo libro tradam, sicuti omnia, quae ad universam de temperamentis disputationem desunt, duobus deinceps commentariis exponam.