De anatomicis administrationibus

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBRI QVI EXSTANT NOVEM LIBER I.

Cap. I. Anatomicas administrationes equidem antea scripsi, quum primum nuper e Graecia Romam sum reversus, initio principatus Antonini, etiam nunc nobis imperantis Rursus tamen alias hasce duplici causa literis mandare mihi visum est. Altera quidem, quod Flavius Boëthus, vir Romanorum Consul, Roma discedens in suam ipsius patriam Ptolemaïdem, precibus me compulerit tractationes illas sibi conscribere, (vehementi anatomicae speculationis amore, si quis etiam alius eorum qui fuerunt unquam hominum, incensus est). Huic Boëtho exeunti tum alia quidem dedi opera, tum id potissimum anatomicarum tractationum opus libris duobus comprehensum; quandoquidem permulta apud nos exiguo tempore viderat, metuens autem, ne tandem rerum conspectarum oblivisceretur, hosce petiit commentarios. At quoniam jam fato ille functus est, nec conscriptorum commentariorum exemplaria amicis largienda mihi suppetunt, quod, quos Romae habui, incendio ii perierint, propterea ab ipsis rogatus satius esse duxi alios conscribere. Altera vero causa, quod hoc nunc opus a me construendum praecedenti longe elaboratius edetur, quod tum quidem in fusam plurium commentariorum enarrationem perspicuitatis gratia extenditur, tum vero accuratius futurum est, quum multa eo intervallo praecepta anatomica a me adinventa fuerint. Siquidem, cum Boëthus adhuc Romae ageret, libros de Hippocratis anatome et Erasistrati absolvimus, praeter illos de vivis dissecandis, item de mortuis, insuper de respirationis causis et de voce commentarios. Porro a discessu Boëthi ingens volumen de partium usu composui, quod septendecim libris absolutum viventi adhuc Boëtho misimus. Verum de thoracis et pulmonis motu tres olim commentarios adolescens exaravi, sodali in patriam post longius temporis intervallum redeunti gratificaturus; qui publice aliquod artis suae specimen edere cupiebat, sed demonstrativis orationibus componendis parum erat idoneus. Quo etiam mortuo, accidit, ut commentarii in multorum manus exciderent, quamvis in hoc non parati, ut ederentur: nam degens adhuc in Smyrna Pelopis audiendi gratia, qui secundus post Satyrum Quinti discipulum praeceptor mihi obtigit, scripsi sane ipsum, quum nondum plane magni quippiam aut noni dixissem. Postea vero, cum fuissem Corinthi, ut operam darem Numisiano, qui et ipsis celeberrimus Quinti auditor extitit, item in Alexandria, tum apud alias quasdam gentes, quibuscum Numisianum Quinti discipulum conversari audiebam, deinde in patriam meam perrexi, in qua haud ita diu commoratus Romam repetii, ubi permultas Boëtho dissectiones ostendi, praesentibus quidem ei semper Eudemo Peripatetico, et Alexandro Damasceno, qui nunc Athenis publica peripateticae disciplinae professione dignatur, subinde vero et aliis plerisque viris praeclaris, quemadmodum et Sergio Paulo Consule, nunc Romanorum praefacto, viro tum rebus, tum disciplinis philosophicis per omnia praecipuo. Tunc itaque anatomicas tractationes in Boëthi gratiam composui, multo sane non modo perspicuitate sed et exacta diligentia iis, quas nunc paramus, inferiores. Proinde jam mihi mentem adhibe sermonem auspicanti.

Cap. II. Quod in tentoriis praestant pali, quos vocant, et in aedibus parietes, id in animalibus ossium substantia; huic namque consimilia caetera, et cum ea diversa fieri solent; ut, si animali calvaria sit rotunda, necessario cerebrum tale fuerit; quemadmodum etiam, si oblonga sit, oblongum quoque huic animali cerebrum. Jam vero si maxillae parvae faciesque tota existat rutundior, necessario quoque ipsarum musculi parvi erunt: pari ratione, si longae, longa statim hujusmodi animali erit tota facies longique ejus musculi. Quapropter quidem et simia inter universa animantium genera tum visceribus, tum musculis, tum arteriis, tum nervis simillima homini est, quod et ossium forma. Nam ob horum naturam binis cruribus incedit, prioribusque artubus ut manibus utitur, et pectoris os omnium quadrupedum latissimum habet, claviculas humanis similes, faciem rotundam, collum breve. Quae quum similia existunt, musculos dissimiles esse haud probabile est. Hi namque ossibus exterius adhaerentes increverunt; quare etiam tum magnitudinem ipsorum, tum figuram imitantur; hos rursus arteriae, venae et nervi sequuntur; haec igitur et similia similibus sunt ossibus. Quoniam igitur corporis forma ossibus assimilatur, aliarumque partium natura respondet; velim te in primis exactam humanorum ossium peritiam adipisci, non obiter ea spectare, neque etiam ex libris solum excipere, quos quidam osteologias inscribunt, nonnulli sceletos, nonnulli simpliciter de ossibus inscribunt, cujusmodi et hic noster est, quem tum exquisita rerum indagatione, tum interpretationis promptitudine et perspicuitate omnibus ante nos scriptis praecellere persuasum habeo. Hoc autem opus tibi sit et studium, ut non modo ex libro, sed etiam oculis assiduum spectatorem humanorum ossium te ipsum efficias: quod quidem in Alexandria est facilius, quod illius regionis medici ipsorum etiam ossium doctrinam discipulis cum subjecti inspectione exhibeant. Enitendum itaque tibi censeo, ut Alexandriae commoreris, si non alterius, at hujus certe rei solius gratia. Quod si non assequaris, licebit in eum modum hominum ossa contemplari, quo ego; siquidem inspexi persaepe, vel sepulchris quibusdam, vel monumentis dissolutis. Atque etiam fluvius aliquando sepulchrum pauculis mensibus ante negligentius extructum superans, ipsum ex facili dissolvit; totumque cadaver motionis impetu tractim ductum, carnibus quidem jam putrefactis, caeterum ossibus adhuc inter se plane cohaerentibus, usque ad stadium pronum detulit; at, cum ipsum locus portuosus margine altus excepisset, eodem cadaver appulit; atque hoc tale nobis occurrit, quale medicus ipsum ad adolescentis disciplinam de industria praeparasset. Vidimus quoque aliquando latronis sceletum paulum extra viam in monte procumbens, quem viator quidam se prius adorientem contra pugnando occidit. Nemo autem ipsum illius regionis incola sepulturae mandaturus erat, ut qui odio ipsum prosequutiprosecuti ab avibus corpus devorari gauderent; quae, carnibus illius biduo absumptis, cadaver exiccatumexsiccatum, tanquam ad doctrinam cuique inspicere volenti, reliquerunt. Tu, si nihil quicquam hujusmodi spectandum nactus fueris, at in simia dissecta, carnibus exacte ablatis, singula ossa consideres; ad quod delegeris simias hominis figurae quam proximas. Tales vero sunt, quarum maxillae nec oblongae, nec dentes canini, quos appellant, magni prodeunt. In id genus simiis etiam alias partes humanis positura similes deprehendas, atque ejus rei gratia duobus cruribus ipsas et gradi et currere. Quae vero ex his cynocephalis sunt similes, rostro longiore sunt et dentes caninos habent prominentiores; hae etiam vix binis cruribus consistunt erectae, tantum abest, ut ambulare vel currere possint. Itaque simiae vel maxime homini similes exiguo aliquo intervallo perfectam illius rectitudinem non assequuntur. Nam et femoris caput obliquius quodam modo cum ischii acetabulo committitur, et quidam ex musculis, qui in tibiam descendunt, ulterius progrediuntur; quae ambo rectitudinem impediunt laeduntque; quemadmodum et pedes ipsi calce magis angusta constant, digitis autem insigni spatio invicem discretis. Sed haec parva sunt, eoque simia paulum a rectitudine discedit. Quae cynocephalis similes sunt, quoniam amplius hae adque manifesto jam ab humana specie recesserunt, evidentem quoque ossium dissimilitudinem sortitae sunt. Proinde eas potissimum simias deligito, quae ad hominis figuram proxime accedunt, ac in ipsis ossium naturam ex libris nostris decerptam diligenter condiscas: statim enim fiet, ut nominibus etiam ipsorum assuescas, quae simul ad reliquarum partium anatomen percipiendam non mediocriter conducent. Si autem hoc pacto instructus in humanum sceletum postea aliquando incidas, facile omnia agnosces et memineris. Quod si lectione sola citra simiarum ossium speculationis usum ac consuetudinem nitaris, haud poteris ita ad amussim hominis sceletum repente visum cognoscere nec recordari; siquidem memoria rerum, quae sensibus nostris patent, assiduam requirit consuetudinem. Hinc est, quod inter ipsos homines illos celerrime cognoscimus, quibuscum familiaritatem habuerimus; qui vero semel iterumque visus longiore temporis intervallo nobis occurrit, eum rursus praeterimus, nec omnino cognoscentes, nec, quod antea conspexerimus, memores. Hoc pacto neque decantata illa anatome fortuita, quod casu accidat, quam nonnulli medicorum magna celebritate profitentur, inspectorum naturam edocere potest; inspicere enim prius convenit multo otio quamque partem, ut statim visa cognoscatur, praesertim in hominibus ipsis; sin minus, certe in animantibus homini similibus. Nam multorum partes cute, nonnullorum carne etiam ipsa detectae fuerunt, cum foeda quaedam lues carbunculorum in plerasque Asiae civitates vulgariter ingruisset. Porro per id temporis adhuc in patria studebam sub Satyro, annum jam quartum in Pergamo agente cum Costunio Rufino, qui nobis divi Aesculapii templum extruxerat; Quintus autem, Satyri praeceptor, haud multo ante e vita excesserat. Qui igitur inter nos Satyrum partes quasdam detectas dissecantem conspexerunt, prompte eas cognoscebant, dearticulatamque dignotionem moliebantur, imperantes aegris, ut motum aliquem ederent, qui a quonam procederet musculo, ipsis constabat, dum leviter musculos contraherent, interim etiam in obliquum deflecterent, arteriae magnae adjacentis vel nervi vel venae spectandae gratia. Alios autem omnes quasi caecos videbamus, quibus, quum partes detectae essent incognitae, alterutrum e duobus necessario accideret, nempe vel, dum multas nudatorum musculorum partes elevabant circumagebantque, negotium aegris facesserent, frustra importuni, vel nequaquam huic spectaculo manum admoverent: nam aegro injungere, ut partem convenienter moveat, ii, quibus id consuetum est, pereallentpereallescunt; unde nimirum ego didici, vulnerum inspectionem illis, qui jam antea nonnihil eruditi sunt, praeceptorum memoriam confirmare; alios autem, qui nihil praesciverunt, omnia ipsam docere non posse. Sed age ad institutum veniamus. Ossium, ut dixi, omnium natura perdiscenda est, sive in humano, sive in simiae corpore, modo possis; praestaret autem in utroque. Post illa mox ad musculorum anatomen properandum. Nam hae duae corporis partes reliquis omnibus, veluti fundamenta, subjecta sunt. Deinde licebit quodvis discere primum, sive arterias, sive venas, sive nervos. Atque in horum dissectionibus versato viscerum natura, ad haec intestinorum, adipis et glandularum innotescet; quae rursus ipsa per se penitius inspicere convenit. Hunc igitur exercitii ordinem sequi potius tibi suaserim. Porro qui alio modo volet ostendere, curabit, ut partem ab ipso propositam quam fieri potest ocyssime detegat, variisque modis indicet, alias secundum aliud institutum, ut docturus sum. Praestiterit sic instructum esse, ut, si quando simiae copia non datur, aliorum animantium corpora queas dissecare, definiens statim, in quibus a simia discordent evarientque; nam et illa indicabo.

Cap. III. Ossium sane particularem tractationem (ut dixi) composui. Atque oportet te, libro illo, quo haec tractantur, prius perlecto, non res modo, sed nomina quoque ipsarum velut in numerato habere, ne in praesenti commentario, si quid in sermone incidat, interpretari cogamur. Porro scripsimus paulo ante etiam musculorum anatomen separatim, amicorum impulsu, ut discedentes haberent visorum commentarios. Maxime vero hortati sunt, ut hanc ipsam anatomen seorsim peculiari libro comprehenderem, quoniam Lyci quidam commentarius nobis allatus est, tam prolixus, ut propemodum quinque versuum millia contineat, in plurimis ipsorum erroribus scatens adeo, ut etiam musculi non pauci omissi sint. Noster vero, in quo anatomen ipsam tradidimus, quasi tertiam illius partem magnitudine sua absolvit, universos tamen musculos docet, praeterquam quod Lyci etiam mentionem faciat, qui musculorum complurium actiones ignoravit, quasdam omnino praeteriit. Licet sane, cuicunque visum fuerit, ex illo etiam libro simiae dissectionem addiscere; sed hinc quoque eandem est petere, tum magis adhuc, quomodo singularum partium musculis dissecandis manum admoliri conveniat. At primum in cadavere exercitii sumas exordium, quo musculi cujusque consideres principium extremumque et fibras; omnesne secundum longitudinem musculi invicem similes existant, an compositionem variam sortiantur. Quosdam enim simplicem fibrarum naturam habere invenies, nonnullos duplicem, ut pluribus sibi mutuo incumbentibus musculis similes esse videantur; quin etiam fibras longitudine inter se contrarias continere. Quae universa tum chirurgiae, tum actionibus inveniendis haud parum profuerint. Etenim in chirurgia interim musculos ipsos propter abscessus altiores et putrida ulcera incidere cogimur. Actionis cognitio maxime ex usu est, ut pernoscas in magnis vulneribus, ubi musculus totus ex transverso fuerit dissectus, functionem abolitam; quam deperdi si praedixeris, nullum reprehensioni locum querulis istis hominibus relinques, qui illius abolitionem medicorum curationi, non vulneri prius illato ferunt acceptam. Quinetiam ad exquisitam, quae manu fit, curationem musculorum actiones scire maxime necessarium est. Nam nonnullorum munus tam est proprium, ut tota pars fiat inutilis, si actione ipsius privetur; quidam vero impropriis praesunt functionibus. Quamobrem satius est eum, qui haec praenoscat, alios caute, alios audacter incidere. Praestat etiam pro fibrarum ductu divisionem ipsorum moliri; nam transversae, si cum hac conferantur, sectiones actionem dissolvunt; transversam autem sectionem voco, quae ad angulos rectos fit. Necesse quidem est interim partes quasdam vulneribus angustis in profundum spectantibus dissectas adhuc amplius dividere, alias ob alios usus. Fit enim interdum, ut vulnus aliquis maxime circa tendinis caput vel radicem accipiat, idque totum adeo angustum, ut periculum sit, ne, summis partibus conglutinatis, profundiores non coaluerint. Est quum ob defluxum ad musculorum sectionem devenimus. Item figurarum gratia subinde, in quibus vulnus acceptum est, profunda divisio evanescit occultaturque. Quippe si elevato, exempli gratia, brachio vulnus impingatur, fieri certe non potest, ut in tota curatione sic homo figuretur; deligenda siquidem figura, quae ex omnibus minime est dolorifica; at, dum figura, qua vulnus acceptum est, mutatur, ut praesenti malo sit idonea, divisio in alto facta interdum obscuratur et ex toto occultatur, ut nec medicamentum in eam immitti, nec sanies possit effluere; ob quam causam incisio est in talibus necessaria, sive in latum vulnus ducere, sive glutinare desideres; atque in hoc opere fibrarum positurae musculorumque actionum intelligentia omnium maxime requiritur. Caeterum accurate omnia eum, qui se in anatomicis exercitat, conficere oportet, ut ne vel propriis ipsum manibus pellem auferre pigeat. Nam octo statim musculos ignorarunt, qui ante me simias aliis excoriandas commiserunt, quemadmodum ego quoque initio. Sunt vero horum octo musculorum duo ad buccarum motum a natura formati, alii autem duo brachia lateribus adducentes. Hos sane in totum ignorarunt. Aliorum vero quatuor musculorum et usus et tendines jam antea fuerunt ipsis incogniti, Universi namque in tendines ad amussim rotundos desinunt; explicati vero sic in latum et ejusmodi tenuitatem cessant, ut membranam esse diceres. Plantae quidem pedis tendo, qui hanc partem occupat, subhaerescit; depili vero manus parti intrinsecus, qui illam. Censuerunt autem de iis anatomici omnes, quod, qui in manibus essent, digitos flecterent; qui in tibia, calcem retrorsum agerent; atque hoc probabili ratione asseruerunt. In pedibus enim ne unus quidem principio musculus natura ad hujus tendinis generationem peculiariter destinatus est; sed unius ex surae musculis bipartiti portio altera praedictum gignit tendinem. In manibus conspicua tendinis est generatio: sed inter excoriandam ipsius partem, quae depilem manus cutem subit, simul cum cute avellere solent. Itaque deprehendentes, tendinem ex musculo clare proficisci, deinde videntes imum ejus extremum avulsum, ad disputationem magis quam studiosam anatomen declinant, rati et hunc, sicut ei subjectos, flectendis digitis esse procreatum. Multa certe id genus in universo animante anatomicis neglecta offendimus, quippe quos diligenter dissecare pigeret, contentos dixisse, quid probabile sibi maxime videretur. Quare non mirandum, tam multa existere, quae animali adhuc superstite ignorarint; quandoquidem, quae solum diligenter dissecando spectare conveniebat, tanquam nullius momenti reliquerunt. An unquam dissecare ipsi conati sunt, aut laqueo partes vivente adhuc animali excipere, ut, quaenam actio laederetur, condiscerent? Primum itaque mihi famulorum aliquis simias excoriabat, quum videlicet opus id detrectarem, vilius existimans, quam ut a me administraretur. Postquam vero exiguam quandam carnem sub axilla invenissem insidentem simul et conjunctam aliqua ex parte illius loci musculis, sed quae nulli ipsorum posset accommodari, visum est mihi ratius alteram simiam alligentur excoriare. Accepi igitur ipsam in aqua suffocatam, ut facere consuevi, ne videlicet pars ulla colli contunderetur; summam cutem duntaxat abstuli iis, quae subjacent, intactis; inveni musculum tenuem et membranorum costis omnibus incumbentem, qui inferius principium subter universam illum cutem expansum habet. Hic musculus spinalium musculorum in lumbis contiguus erat operculo, quod ex spina ligamenti naturam sortitum prodiit. Nomino autem sic quae ex ossibus procedunt omnia, quemadmodum, quae de cerebro et spinali medulla oriuntur, nervos; nervea autem musculorum extrema seu aponeuroses tendines appello. Quia vero semel hunc musculum inveni, (dicetur enim suo loco ejus natura) multo etiam magis conatus sum totam ipsam animantis pellem avellere. Atque inde comperi, quos paulo ante dixeram, musculos haud ad mediocres usus a natura creatos; quorum primos laevi ac depili summae manus parti, quae ipsius interior est, subjectos recensebimus; quoniam melius esse censeo in primis totius manus disciplinam instituere, secutus librorum ordinem, quos de usu partium septemdecim conscripsimus. Etenim priores tractationes anatomicas duobus comprehendi libris juxta Marini anatomes ordinem; quorum in opere de partium usu mentio facta est. Nunc tandem ad hunc commentarium perveni, diu interea in dissectionibus spectandis versatus, ut quaedam insuper accuratius elaborata adinvenerint, praesertim ex iis, quae in exordio illius operis commem ranturcommemorantur. Latebant enim me adhuc parvi illi summis in artubus musculi, qui primum cujusque digiti articulum simul flectunt; putabamque, solius membranei ligamenti beneficio, quod tendonem ad extremum ipsorum internodium porrectum foris ambit, functionem hanc perfici. Putabam quoque, tendones unumquemque digitum in latera moventes iis, qui extendunt ipsos flectuntque, adaequari, ut solis ossium partibus in articulationibus insererentur. Atque rem haud veram se habere comperi; nam singulis digitis singuli ad extremum usque extenduntur, fibras exiguas et telae araneorum modo subtiles in ossa post articulorum juncturas sita inserentes. In summa igitur manu et pede haec invenimus; caeterum non pauca vero hujusmodi alia in aliquo toto commentario habentur, de quibus proximo tempore dicemus.

Cap. IV. Quum autem saepe contraria videar dicere anatomicorum virorum praestantissimis, satius esse mihi videtur, et de hoc prius pauca disserere. Non a me primo de anatomicis inter medicos controversia orta est, sed a veteribus, quae inter ipsos extitit, idque duplici de causa; hac, quod nonnulli falsa memoriae prodiderint; illa, quod diversis docendi rationibus usi, propter quas licet inter se non dissentiant, quod ad inspectorum cognitionem attinet, imaginem tamen controversiae iis praebeant, qui libros quidem ipsorum legunt, caeterum, quae dissectiones indicant, nunquam viderunt. Dictum itaque est uberius de hujusmodi universis in priore anatomicae dissensionis libro. Dicetur autem etiam nunc, sed brevius, et quantum ad praesens duntaxat institutum conduxerit, hoc sermonis sumpto exordio. Nonnulli sane anatomici tot numero esse musculos autumant, quot singuli habuerint capita. Quidam non capitibus, sed terminis incumbendum esse censent; ad haec magnitudinem ipsorum considerandam. Sive enim multa capita invicem coëuntia statim unius descriptionem musculi efficiant, non convenit (aiunt) musculum hunc tot esse putare, quot ejus capita numerentur; sive etiam termini plures motum habuerint uniformem, melius esse dicunt unum hunc musculum statuere. Quod si jam in partes plures secundum rectitudinem uniuscujusque ipsorum dissolvi non possit, multo sane magis unum hunc musculum esse pronunciant. Hujusmodi quid etiam musculo accidit, qui medio cubito foris incumbit. Nam cohaerens sibi continuusque et unus ad amussim quatuor tendinum propagines juxta brachiale diffundit motum uniformem ministrantium; siquidem unusquisque digitum, cui insertus est, extendere solet. Merito igitur omnes anatomici musculum hunc unum esse dicunt, non advertentes tendinum multitudinem, in quos desinit. Eadem ratione videntur adjectum ei musculum, qui parvos digitos obliquo motu movet, unum putare, licet in suo ipsius termino duos potissimum tendones habeat; nam musculus ipse universum corpus suum, quod supra tendines positum est, contractum habet, unius descriptionem musculi obtinens. Quod si, quemadmodum tendonibus, sic quoque musculis eis superpositis duplex esset circumscriptio, duos omnino musculos statuissent, qui parvos digitos in obliquum movent; quandoquidem musculum, cui reliquorum trium digitorum idem motus delegatur, non unum collocant. Si tamen motuum similitudo sufficiens nota ipsis esse videretur, quae fidem faceret, unum existere musculum, certe, quemadmodum extendentem quatuor digitos unum omnes ponunt, sic et in obliquum eos agentes non duos musculos, sed unum numerarent. Praeterea, quum plura musculus capita habuerit, quae inter se haud multo post principium in unionem musculi suam obtinentis circumscriptionem coëant, neque hic mentem capitum numero advertunt. Sic igitur brachii musculum ex duobus incipientem capitibus unum omnes constituerunt, quod tum finem unum habeat, eoque motum necessario unum, tum universam pariter circumscriptionem unam. Non tamen illos, qui suram efficiunt, unum ponunt, etsi per unum tendinem calcem ingredi opinentur, eo quod longissime ipsorum capita procedunt prius, quam in idem una conveniant. Si itaque recte ponunt, parum recta in aliis musculis disciplina frequenter utentes, non tamen protinus dicet aliquis hujus gratia, ipsos ignorare musculos, de quibus disserunt; nec etiam meliore docendi modo usum hinc solum cum aliis dissentire quispiam suspicabitur. Duos itaque eadem in re doctrinae modos deinceps producam, imaginatione quidem discrepantes haud mediocriter, caeterum re ipsa non admodum. Dicatur autem prior ipsorum hoc pacto. Digitos tres majores, pollicem, quem vocant, indicem et medium, unus musculus in latus, ceu ad parvi digiti regionem, movet, ex toto cubiti osse procedens, qui juxta brachiale tres tendinum ramos diffundit, a quibus in latere digitorum insertis obliquus ipsorum motus peragitur. Hic quidem prior docendi modus est; alter post hunc iste est. Duo musculi extrinsecus cubito incumbentes tres illos digitos in latera ducunt. Alter ipsorum in medium et indicem digitum tendine bifido inseritur, cubiti ossi quam longissime annexus. Alter simplici tendine prodiens, tanquam et ipse unus sit, pollicem vocatum indici admovet; caput quidem in supernis partibus cubiti propter ipsius cum brachio articulum obtinet; mox in tendinem cessat, qui musculo nuper dicto binos digitos, medium puta et indicem, moventi adnascitur. Atque haec altera tibi disciplina esto. Differunt sane invicem non re ipsa tantum, de qua disputant, quantum, ut diximus, docendi ratione. Exactior enim quodammodo altera est, quae duos esse musculos dicat ipsos, quod propriam circumscriptionem musculus, qui pollicem movet, habere videatur; non tamen prior doctrina omnino repudianda est, quia musculi inter se mutuam fere societatem ineunt tenuibusque invicem filamentis cohaerent. Multo adhuc magis in tendine, qui magni digiti et brachialis motor est, docendi ratio falsae dissensionis imaginem prae se fert, quandoquidem illic quoque unum hunc esse musculum dicas licet, (quemadmodum ab anatomicis assertum est) quod videlicet unum habere caput unamque circumscriptionem videatur; etsi duos in radii extremo, ubi brachiale incipit, tendines producat. At vero, cui exactior disciplina curae, fuerit, ei magis conveniet dicere, non unum musculum, sed duos existere, quamvis inter se arctim cohaereant a capite, usque dum in tendines scindantur. Nam quod omnino separantur, si commode eos secernas, quodque diversas speciei partes movent, duos esse ratio ipsa convincit; siquidem alter tendinum majorem digitum, alter brachiale movet, qui sane motus uniformis est, partis vero diversae. Quod porro motuum differentia potius, quam superioribus principiis, musculos inter se discernere consueverint, satis argumenti praebent, non unum dicentes, sed duos musculos existere, qui omnes digitos contrahant, quanquam et motus eorum fere sit uniformis et principium superiore ex parte unum. Quia vero hoc tendonum caput secundum quidem amentum, aliud vero primum et tertium contrahit, iccirco duos ajuntaiunt esse musculos, exacte per totum brachium invicem adunitos, priusquam in tendinum radices terminentur, quas pariter duas esse ex motuum diversitate animadverterunt. Itaque disciplina accuratissima hos scopos continet; non tamen aliter docentes improbare decorum est, quando parum ab ea desciverint. Contrarium enim facere satius est, quum a plerisque claris viris scriptum non nihil inveniamus, quod non multum ab optima doctrina degeneret; adeoque nos priore illa uti praestiterit, ne auditores turbemus in dissensionis imaginationem perducentes. Qui autem exquisite rem volet considerare, vel celebrem praefatus disciplinam subjiciet deinde, sermoni melius esse, si quis duos hosce exempli gratia musculos propter rationem illam existimet, vel praestantissimam interpretatus iterum deinde subjunget, licere duos hos musculos unum propter longissimam inter se continuitatem constituere. Haec itaque de omnibus musculis praedixisse initio conveniebat.

Cap. V. Nunc, quo modo se gerere debeat, qui tum ipse exercitari, tum alteri monstrare velit, tempestivum est dicere. Sed prius ostendemus communem multorum anatomici nomen falso sibi arrogantium errorem, qui interim animal dissecant longo tempore mortuum, ut partes jam inaruerint contractaeque sint; ac maxime, dum cutem foris ipsi circumdatam vel membranas vel alia quaedam corpora tendentes nonnullas simul ex subjectis particulis avellunt; ut et illi, qui per tensionem internae manus parti insertum digitos trahunt inflectuntque, quamvis ipsi dicant, musculum vel tendonem in os, quod movebitur, inseri oportere. Male itaque hic eorum, quae recte dixerint, obliti digitos ajuntaiunt a tendone flecti nusquam ossi inserto. Proinde, qua ratione nos administrare deceat, ne ex aequo cum illis erremus, dicere jam tempus est. Primum sane tota cubiti atque digitorum cutis exterior auferenda est, ab ea solum, quae extremam intus manum cooperit, abstinentibus; dein, quae in articulo sunt brachialis, studiose adimere oportet, si forte quaepiam membrana ex detracta cute residua sit. Verum hujusmodi avellendis scalpellus acutior est accommodus, quemadmodum musculis invicem separandis obtusior. Jam vero, membranis ademptis, primoque post ipsas medii cubiti sub cute summa musculo, de quo paulo post disseram clarius, videbis ligamenta articulorum compagibus injecta, posita in utraque membri parte, foris et intrinsecus transversa, quibus capita tendinum subjacent, interna parte digitos flectentium, exteriore intendentium. At ex utraque ligamentorum, quae dixi, parte interna quidem duo sunt musculi brachiale flectentes, quorum hic recto tramite versus parvum digitum, alter versus indicem porrectus est; externa vero in cubito, qui brachiale extendit, unus; duo in radio, brachiale utrique moventes; alter ipsorum etiam magni digiti motor est, quem duos potius quam unum existimandum esse dixi. Caeterum omnium exteriorum musculorum, de quibus verba fecimus, capita ligamenta habent transversim circumdata. Jam alius quidam musculus toti radio superincumbit, nequaquam hic in tendinem aliis, quos recensui, similem cessans, sed inferius ipsius extremum, quo ad interiora convertitur, membranorum quodammodo potius obtinet. Nullo hic musculus ligamento cingitur, (ut nec interiores, qui carpum inflectunt) sed, quemadmodum dictum est, carnosus simul et membraneus factus in radii extremo, intro divertit proxime brachialis diarthrosin: atque licet tibi membranorum tendinem aponeurosin appelles. Medium itaque situm hic musculus possidet, ut neque exterior, neque interior in manu certe naturaliter figurata existat, ut qui toti membro radioque incumbat. At quum omnes anatomici cubiti partes in duas partiantur regiones, has exteriores, illas interiores ipsius appellantes; nos quoque eandem divisionem, ne novum docendi modum invehere videamur, sequi necesse est. Atqui hunc musculum externis potius quam intimis ascribendum censeo. Est vero quidam et alius musculus, de quo clarius agere distuli, intus in cubito, nulli omnium, qui in universo habentur animante, similem praestans usum, nisi uni eorum, qui in tibia sunt. Extat sub cute in superficie internae partis manus medius inter radium et cubitum musculus, quem in tendonem latum desinentem depili manus parti subnasci diximus; hic musculus, cute subtracta, medius interiorum musculorum apparet; nihil autem refert, an exteriora prius dissecare velis. Ab hoc igitur musculo, quem cuti per latum tendinem subnasci dictum est, auspicemur. Tendo autem hic paulo ante brachialis articulum manifeste emergit; quare hinc probe dissectionem ipsius quivis inceperit; haud enim obscure circumscriptus est et a vicinis subjectisque musculis sejunctus; ad haec tenuibus fibris continetur, quas vel digitis licet divellere; at longe facilius hoc scalpello hebetiore perficies, tendonis caput in sublime elevans, vel hamo, vel tuismet digitis exceptum. Hinc vero primum dissecabis ipsum sursum versus ad cubiti juncturam tendentem, ex qua duxit originem. Commendantur maxime ad hujusmodi functionem obeundam, ut modo est dictum, scalpelli obtusiores. Deinde transversum ipsum incides, relictoque primo superiore exortu, qui cum suis radicibus adhaereat, partem interiorem, quam transversa sectione a suprapositis separasti, sublimem elevabis. Atque hic mentem operi adhibeto; mox enim tendo hic post suum ipsius caput interioris manus cuti adhaerescit. Hic loci licet tibi duplicem tractationem facere dissectionis; priore tendinem latum cuti continuum a subjectis partibus auferes, scalpello ipsum acutiore separans; altera cutem a tendine liberabis, tendinem subditis illi partibus incumbentem relinquens; nam utroque modo natura ipsius apparet. Ubi jam ab ipso duntaxat cutem segregaveris, iterum conaberis tendinem seorsim a subjacentibus adimere; sic enim manifestissime innotescet ex tali prodiisse musculo. Jam vero hic tendo internae omnium digitorum parti subtensus est, in lineam illam desinens, qua depilis manus pars ambienti eam cuti pilosae committitur. Post hunc tendinem, quem depili manus parti subnasci docuimus, dilatata videbis vasa et nervos inibi distributos. His membranae incumbunt, quas cum ipsis in musculorum dissectione tolles. Nam subsunt tendines, qui digitos flectunt, a binis prodeuntes capitibus, in illo potissimum loco siti, ubi et ligamentum, et tendatis super illud dilatati caput positum esse retulimus, de quo dicere nuper destiti. Horum itaque capitum subjectorum aliud quatuor producit tendines, digitis omnibus, praeterquam magno, prope secundi internodii principium insertos, a quibus secundus eorum articulus flectitur. At quod huic subjacet tendinum caput in quinque discretum particulas, in extremam usque digitorum aciem pertingens, inibi inseritur. Tendines autem universos valens aliquod vallum munimentumque singulos privatim continet, multo sane ipso tendine durius, membranae vero simile crassiori; quod pro arbitrio vocare licet ligamentum, membranam aut composita appellatione membranosum ligamentum, vel membranum duram; nec prohibet quicquam tendonum indumentum, velamen et tegmen et tunicam appellare. Porro si post caput in ramos scissum tendines singulos una cum praedicto involucro attrahas, flecti per eos, qui subjecti digitorum ossibus insident, primum ipsorum tertiumque articulum videbis, tanquam inibi tendine inserto, primum vero nodum per circumjacens ligamentum, quod ossibus adhaerescit. Quatuor vero tendines hoc vinculo suffulti medium duntaxat quatuor digitorum articulum inflectunt, ceu in caput secundi internodii insinuentur. Vocant autem anatomici ossa digitorum phalangas et scytalidas internodia, ut in libris de ossibus annotatum est. Videbis autem ipsorum insertiones, ligamento, quod tendines in orbem ambit, sublato. Et quidem tendones subditi, qui digitorum ossibus incumbunt, citra fissuram tertium cujusque digiti os ingrediuntur; quatuor huic superstrati secundo, ut diximus, ossi inseruntur ita, quod, dum singulos ipsis subjectos interioris majorisque musculi tendines subire conantur, singuli bifariam scissi subditum tendinem circumeunt, ac secundorum ossium lateribus insinuantur. Porro major digitus privatim hoc supra caeteros habet eximium, puta quod nihil ex altioribus ad ipsum devenit, nec partium propago soli ipsi ex communi omnium capite, sed aliunde accedit. Quare magna cura cavae manus partis tendinem inspicito, qui ex quatuor sibi contiguis in majorem digitum propagatur; non tantum in primum ejus articulum, sicut illorum unusquisque in eum primum articulum ejus digiti, qui e directo est, pervenit; secundum vero ascendens, mox ad tertium usque porrectus, hunc quidem similiter illis in situ movet, secundum vero a primo per tunicam extrinsecus ipsum ambientem; quam scalpello acutiore, ubi tendinem dissolveris, juxta longitudinem incidere convenit; nam si manu aberrans transversim, non recta linea, diviseris, totum tendinem ei subjunctum amputabis. At, quum tendines una cum indumentis circumdatis ad sua deducis capita, vel, ut dictum est, recens admodum simia esto, prius quam digiti exiccatiexsiccati induratique tendinibus trahentibus renitantur, vel aqua calente in eam profusa, recenti similem efficito, vel, dum modice induruerint, manibus tuis emolliens permovensque. Clarius autem functionem singulorum didiceris, universis, quae digitos circumeunt, partibus praecisis. Atque hac ratione tendines ligamento subditos tractabis. Caeterum aliorum duorum musculorum, qui brachiale flectunt, dissectionem paulo supra articuli commissuram exordiris; ibi siquidem in aponeuroses palam exeunt, et manifestas tendinum illinc prodeuntium circumscriptiones obtinent. Jam vero secernens ipsos ab iis, tuba quae subsunt, tum quae ambiunt, corporibus adusque superius inferiusque extremum, veluti demonstravimus, tendines quidem inferioribus articuli partibus vides insinuari, capita ipsorum cubiti atque brachii nodum adire. Unus itaque tendinum in brachiali juxta parvi digiti rectitudinem ossi recto cartilagineoque inhaerescit, quod ad cubiti processum consistit graphii modo figuratum, quem dissectores nunc graphoidem, nunc styloidem nominant. Alter tendo statim ab articuli junctura profundius mergitur, ut in brachialis os aliquod putes ipsum inseri. At, dum ligamenta superstrata incidis, ad quoddam postbrachialis os indici digito praepositum excurrere videbis, ac illud ingredi juxta principium. Hi ergo quinque musculi totam interiorem cubiti regionem occuparunt, quibus ademptis, radii motores apparebunt, de quibus postea dicturi sumus.

Cap. VI. In praesentia cubiti musculos exteriores prius exequar, hoc praeterea solum adjungens, quod interiorum musculorum superiores exortus sive auferre, sive reservare libeat, utrum malis, dissectionem sequuturamsecuturam nihil offendes. Porro digitis insertos tendines adhaerere sinito, ut exiles musculi summa in manu conspiciantur, qui vel citra exteriorum dissectionem possunt inveniri, quo ostensurus sum modo. Satius fuerit omnino postremo ipsos dissecare, ut in sermonis processu explicabo. Atque externorum dissectio ita fere administrabitur. Sub cute vasa nervique superficiarii extant; quibus cum membranis exemptis, quatuor ligamenta transversa clare conspicis; unum cubiti radiique extremum colligans; alterum in cubito duntaxat priori subjacet; reliqua duo soli radio inhaerent. Sed primum, quod est medium, recta linea incidendum est; deinde ligamenti particulas ob divisionem mutuo disjunctas utrinque ad suam quamque radicem redigere oportet, aut penitus ipsum praecidere. Post hoc autem primum caput quatuor tendinum digitos praeter magnum extendentium, in medio aliorum situm, hamo in altum attollere; mox id, quod exiguos duos digitos ab aliis in latera diducit, in binos scissum tendines. Nihil autem differt, etiamsi quis ad inferiorem manus partem motum hunc abducere dicat, si figuratam ipsam consideret secundum naturam, ut Hippocrates docuit. Postea reliquum tertium, similem motum grandioribus tribus digitis suppeditans, te attollere oportet. Primum itaque tendinum caput ex uno, ut et secundum, musculo prodiit. Tertium bifariam incidere tibi licet; nam quod duos digitos, indicem et medium, movet caput, ex uno procedere musculo comperies; quod vero magnum, ex altero. Atque hac ratione quatuor musculi praedictis ligamentis suberunt. His succedit, qui brachiale ad parvum digitum extendit musculus, et tendone unico postbrachialis ossi, quod exiguo digito praeponitur, inseritur. Continet ipsum haud robustum ligamentum, quod in sola cubiti apophysi ortum habet. Prope magnum autem digitum alterum hic quoque validum ligamentum caput duorum tendinum constringit, quippe radii os admodum concinne in apophysi insculptum pari sinu crassitudinem capitis tendinum excipit. Porro unus ipsorum in os, quod ante magnum digitum in brachiali collocatum est, inseritur; alter in ipsum magnum digitum statim a primi articuli junctura ingreditur. Quos, inquam, duos tendines sive ex uno dicas musculo, sive duobus exortos, haud valde laedes anatomen. Praestat autem, si paulo prius dictas rationes animadvertimus, tendines illos duos e duobus musculis invicem coëuntibus generatos dicere. Etenim si exquisite ipsos velis incidere, ab invicem separabis, quemadmodum antea commemoratos duos, qui tres digitos majores in obliquum agunt. Reliquus exteriorum cubiti musculorum, qui brachiale extendens bifido tendine postbrachiali se ante indicem mediumque digitum inserit, caput tendinis habet in radio fixum prope brachialis juncturam. Sic itaque octo erunt musculi, qui totum extrinsecus cubitum occuparunt; illo vero modo sex. Si quis autem dicat, a duobus musculis tres moveri digitos majores, ab uno rursus, qui radio incumbit, brachiale maguumque digitum, septem erunt.

Cap. VII. Caeterum quo pacto singuli musculi cubiti ossibus adnascantur, in musculorum dissectione dictum est ac nunc dicetur etiam, ne quid sermoni desit. Quinetiam de superioribus processibus, veluti libro jam citato scriptum est, verba sumus facturi; quippe constat, de eisdem eadem esse dicenda. In exteriore quidem brachii nodo tria musculorum capita invenies; ejus sane, qui digitos quatuor extendit, elatissimum; ejus autem, qui juxta parvum digitum brachiale reflectit, humillimum; medium vero inter illa, quod digitos duos minores a caeteris abducit. Sub his interius jam in imo, non amplius in superficie, duo trium digitorum musculi conducuntur, qui ex toto osse cubiti invicem coëuntes originem ducunt; qui quidem duobus digitis servit, maxima ex parte; qui vero reliqui magni digiti est, prope superius extremum. Incumbit ipsi alius, brachialis musculo cohaerens, qui majoris digiti caput extollit; idem vero totam profunditatem regionis, quae inter utrumque os radii et cubiti habetur, occupat. Hujus itaque musculi dissectionem, quemadmodum et aliorum omnium, a brachiali incipere convenit. Quam qui molitur, magnaque cura a subjectis musculum detrahit, membranae attendet, quae ligamenti naturam habens intra cubitum radiumque per totam ossium longitudinem exporrigitur, atque externas membri patres ab intimis discriminat. Inibi siquidem musculum hunc ligamento insidere connascique ipsi comperies; at satius forsan erit dicere, ex ipso oriri. Cum igitur eundem probe a subjecto ligamento avulseris, ut docui item a cohaerente musculo separaveris, occurret sub eo quidam obliquus exilis, de cubito in radium perveniens, de quo paulo posterius sermonem instituemus. Nam prius adoriere musculum praedicto adnatum incumbentemque, sed universo radii ossi porrectum eique perpetuo adhaerescentem, qui etiam cubitum superiore ipsius extremo leviter attingit. Deinde elatiorem ipso musculum incidere oportet, commemorato imminentem radioque connexum, quem antea retuli bipartito tendine in postbrachiale ante indicem ac medium digitum inseri. Hujus musculi superiorem finem deprehendes prope altissimam exterioris brachii nodi regionem, quadamtenus jam quoque conscendentem ad superpositam nodo brachii partem. Eum vero considera, qui huic ipsique radio sursum expansus et ipsi radio proprius, totam manum reddit supinam, supraque hunc processum continuum adnatumque praedicto exortui exigit. Maxime enim hic turbatur opus ac destruitur; quandoquidem et extremum hujus musculi membranorum evadens brachii musculis, qui inibi sunt, insinuatur. Sines igitur ipsum nec in cubiti dissectione conaberis curiosius disquirere; verum ubi ad brachii musculos ventum erit, deinde primum in ipso anteriorem, ut nunc dicemus, deteges, et caput musculi, de quo propositus est sermo, brachii ossi per tenue ligamentum insertum invenies; magna vero ipsius portio brachii musculis hac parte insidet et adnectitur. Exteriores itaque cubiti musculi talia quaedam habent capita. Ex interioribus, qui quidem brachiale ad parvum digitum inflectit, a nodo brachii interiore incipit attingitque aliqua parte cubitum; qui vero ad reliquum magnum, ex eodem nodo ducit originem. Porro inter utrumque caput processus habetur musculi in manus cutem elabentis. Atque hic rursus subsunt capita duorum musculorum, qui digitos movent et mediam cubiti radiique regionem totam implent. Minor itaque illorum et medius exacte situs est, et ab interno brachii capite procedit, leviuscule cubitum quoque attingens; alter vero solus huic subjacet, per profundiora mediam radii cubitique sedem universam complexus. Quinetiam utrique ossi inseritur, cubito quidem ad anteriorem ipsius processum secundum eas, quae flexum cubiti adeunt, partes, et brachiale comprehendit ea parte, qua rectus in parvum digitum inseritur. Est et alia ejus pars, quae ortum similem praedicto musculo quatuor moventi digitos obtinet, verum per rectitudinem indicem adit: quemadmodum et tertia ipsius portio eisdem digitis applicatur, quae quidem maxima est, et regionem, quae radium cubitumque intercedit, occupat.

Cap. VIII. Quum jam et hunc musculum diligenter dissecueris, ipsius obliqui, de quo paulo ante dicere distulimus, explicationi tempus nunc occurrit. Etenim omnibus, quos percensui, musculis exemptis, radii peculiares apparent musculi, per quos supina pronaque manus tota efficitur. Quatuor autem sunt universi; duo quidem ad primas radii partes, duo vero ad priora brachialis extrema adire conspiciuntur. Ex iis, qui brachiale spectant, alterum ipsorum scito esse obliquum, radium ac cubitum intercedentem; cujus quidem caput ex cubito enasci, extremum autem radium, cui movendo est, ingredi comperies. Nam si manum supinam collocaveris velisque musculi caput tuismet digitis prehensum extendere (quod in omnibus te facere praecepi), totam in pronum converti manum videbis; quemadmodum, si eum, qui toti radio superstratus caput in brachium conjicit, a capite tetenderis, sic quoque supina manus tota evadit. Quippe hi duo musculi contrarias invicem actiones obeunt; utrique autem movent inferiorem finem radii, qui brachiale respicit; verum longior inter eos carnosiorque, solus ipsi passim desuper injectus agensque extrorsum, manum supinam figurat; quare et exterioribus eum annumerant; alter vero, qui radium intro circumducit, pronam efficit. Reliqui duo musculi, radium in superiori parte moventes, et ipsi quodam modo oblique invicem opponuntur. Unus ab interna parte situs ex brachii nodo prodit; idem capiti flectentis brachiale ad magnum digitum musculi cohaeret, qui ex elatioribus nodi partibus emergit. Alter externus quidem est, sed hoc minor; atque ideo transversum magis fibrarum situm obtinet; et radio, qua magis eminet, per extremum nervosius inseritur, quam prior dictus interior, qui continuam sane ipsi insertionem in radium facit, caeterum interius consistit, ut fere ad medias usque radii partes subinde extendatur. Constat autem omnibus, interiore tenso pronam manum constitui, supinam exteriore, qui ex ligamento articuli membraneo processit, attingens aliquatenus cubitum quoque. Porro dicti mihi sunt omnes, qui cubitum radiumque in orbem ambiunt.

Cap. IX. Ac postea summae manus exiguos aggredere musculos. Itaque exteriorum musculorum tendines universos adusque extrema, quae singulis in digitis habentur, auferre convenit, non tamen omnium interiorum; sed prius examinabis musculos exiles, tendinibus tertium articulum moventibus adnatos, deinde eos omnes amputabis. Etenim hi musculi ex quatuor involucris tendini cuique circumdatis originem deducunt; mox digitorum latera subeunt, tendinem producentes, ut prius quoque est dictum, admodum tenuem. Proinde si a carnosa musculi parte, quae prope primam ipsius propaginem habetur, dissectionem et diligentem a vicinis partibus avulsionem aggressus fueris, parvum invenies tendonem toti digito adhaerescentem. Quatuor autem ut tendines isti, etiam musculi digitorum hi sunt, parvi, annularis, medii et indicis. Etenim magnum alii movent duo musculi; alius longissime ab omnibus digitis abducit, alius indicem versus adducit. Longior quidem factus est necessario, qui quam longissime abducturus erat, eoque caput ex primo brachialis osse exortum obtinet; brevior vero latiorque est, et obliquis constat fibris, qui ipsum indicem adducit; caeterum aliis musculis, quos referam, insidet, capite ante medium digitum postbrachiali affixus. At ut magnum digitum longissime ab aliis diducit musculus ex primo brachialis osse procedens, sic parvum alius ejusmodi musculus a caeteris plurimum abducit, originem ducens ex brachialis ossium primo, quod secundum illum est, cui etiam tendo totum inibi brachiale flectens inseritur. Hi igitur septem musculi merito anatomicos non latuerunt; quippe nulla pars, quae artificiosius adimi desideret, quo sint conspicui, ipsis incumbit. Siquidem, qui musculi et magnum et parvum longissime abducunt, non solum a nullo occultantur musculo vel tendone, sed prius etiam, quam tendones digitos flectentes, deteguntur in ea dissectione, qua tendonem membraneum depili excarnique manus parti subditum auferimus; alii singuli quatuor ipsis tendonibus in imo sitis adhaerescunt. Merito autem, ut dixi, hos latuere, sicut et me haud paucis annis, qui in postbrachiali subjacent. Nisi enim prius magnos ipsos tendones, a quibus digiti flectuntur, et septem illos musculos, quorum mentio facta est, aliquis adimat, nullus ex illis musculis exiguis apparet. His autem sublatis, unum quodam continuum corpus et carnosum ex omnibus conflatum spectatur, quod exquisitius ad musculos ab invicem segregandos discernas oportet. Sunt enim bini, qui ad priorem cujusque digiti articulum intrinsecus perveniunt ac ipsius latera jam quoque attingunt; quapropter et flexum non rigidum omnino neque indeclinabilem efficiunt, sed leviter in latus inclinant; ut unusquisque ipsorum tensus primum flectat articulum modice inclinando utrique vero tensi rectam ac indeclinabilem efficiant flexionem. Reliqui omnes ex brachialis et postbrachialis ligamento juxta ossium fere commissuram processerunt. At pollicis musculi elatiorem his processum exigunt, et ipsi ex ligamento nati, non quidem ossium dictorum, sed quod musculorum, quos vocari magnos, bina capita, unde moventur digiti, constringit. Porro ligamentum hoc ex brachialis ossibus utrinque prodiit, nec cubiti extremum attingens, nec initium ossium, quae in postbrachiali habentur. Quod si jam musculos hos ademeris, nullus tibi dissecandus restabit, vel ex iis, qui summam manum explent, vel ex illis, qui totum occupant cubitum; verum inde ad ossium compositionem eundum erit, inspiciendumque, quot numero sint, quem invicem situm, quemque inter se contextum habeant. Diximus autem abunde de iis in commentario de ossibus.

Cap. X. At et adoriar ligamenta omnia, quae adhuc sunt reliqua, musculis, quos retulimus, ablatis, acuto scalpello incidere, meditatus antea, triplicem hujusmodi corporum naturae usum existere. Primus quidem est, a quo et nomen ipsorum derivatur; nam ex osse in os inserta ligamentum utriusque commune redduntur, hoc solo nomine, ut ossa invicem deligata contineant; secundus vero usus, munimenta sunt corporibus subditis, quemadmodum in brachialis tendonibus dictum mihi est; tertius autem, quum sint indumenta his ipsis tendonibus extrinsecus circumjacentia. Quartus autem ipsorum usus secundum ipsorum genus alius non est. Etenim qui musculi exacte ligamenta in suis ipsorum capitibus tenent, eorum similis est quoque usus ei, quem de ossibus ostendimus, nisi quod hujusmodi ligamenta os ossi non committant, sed medio ipsorum musculos subjectos ossibus, ex quibus ducunt originem, connectant. Verum talia ex amussi ligamenta nullus musculorum, quos memoravi, obtinet; alii autem nonnulli habent, quorum iterum meminero, quemadmodum et brachii anterior, de quo mox plura. Formam vero quandam ligamenti etiam dictorum musculorum aliqui iis videntur habere, qui in parvo magnum spectare possunt; quemadmodum certe magni quoque digiti motor, qui quamvis sit exiguus, ab aliis digitis quam longissime ipsum abducens, tamen et hic similem quandam subscriptionem ligamenti, quae ex primo brachialis osse prognatam exigit. Verum exacta secundo usu ligamenta in musculis commemoratis habentur, ad brachiale quidem quina numero; intus unum magnis duobus musculis, qui digitos flectunt, incumbit; extrinsecus quatuor, medium videlicet tendonum, qui digitos moveant, et in radio bina, quartum praeterea solius cubiti est. Alia vero ab iis, quae in singulorum digitorum articulis et totius brachialis commissura habentur, membranea sunt ligamenta; ac alia quaedam videas dura ac crassa, quae brachialis ossa ac postbrachialis invicem colligant, de quibus mihi sermo erit. Nam musculis omnibus, quos dixi, exemptis, haec apparent evidentius. Ac sane, invicem cohaerentibus adhuc ossibus, motum quendam in postbrachialis eum brachiali commissura spectare poteris. Quapropter, divisis inter se ligamentis, manifesto solvi statim conspiciuntur et disjungi, quae prius unita videbantur. Ac propter ossium brevitatem et exactam articulorum structuram non admodum perspicuus ipsorum motus est, sed etiam plerisque haec omnia unum esse videntur, maxime vero ossa brachialis. Oportet autem ipsa ad commissuras ligamentis praecisis invicem dissolvere. Commissurae autem si commoveantur prius, quam exaruerint, apparent; articularis siquidem motus quidam brevis cum sit, clare animum advertentibus ostendit, ubi ligamenta secare conveniat. Nam dum extendis brachiale, deinde contrahis, ossium coitus apparet, qui etiam per ligamenta motum aliquem exiguum (ut dictum est) repraesentare videtur. Illic itaque particulas incidens omnia invicem dissolves, formamque ipsarum variam esse videbis. Item, dum lata haec ligamenta detegis, aliud quoddam rotundum ligamentum spectas, tendini oppositum brachiale parvum digitum versus inflectenti; qua de re jam manifeste in primo de partium usu dictum est, quomodo revellat os cartilaginosum, hac in parte articulo brachialis incumbens. Praeterea, ligamentis detectis, conspicies alterius musculi brachiale magnum digitum versus inflectentis tendinem, qui primo indidem ossi brachialis inseri creditur, adhaerens quidem ei, sed ligamentum adusque caput primi postbrachialis ossis perreptans. Atque hic tendoni detegendo curam omnem adhibeas oportet, ne perseces, neque opineris, ut quidam, ibidem desinere, ubi etiam apparet iis, qui oscitanter juxta primum brachialis os, ut dixi, dissecant. Consideres autem in hoc quoque cubiti apophysin graphoidem, quam e directo parvi digiti porrectam a styli modo dissectores styloidem appellant, ac nimirum docebit te, si totam diarthrosin in latera circumagas, quomodo obliquis brachialis motibus ministret, quos extremae manus circumductu molimur. Ad haec exquisitius contemplare radii motus ad cubitum, quos manum totam circumagendo efficimus.

Cap. XI. Verum cubiti motus ad brachium, qui vel in flexione, vel in extensione fiunt, nequaquam exacte tibi prius videre licet, quam totum brachium omnibus musculis ambientibus detexeris. Itaque hoc jam agamus, memores, quod superstratum radio musculum in brachii os pervenire dixerimus, nec non ei subjacentem statim illuc procurrere, qui postbrachiali ante indicem mediumque digitum inseritur. Praestat igitur, ut ostendimus, observare horum musculorum capita; sin minus, at certe illius, qui radio incumbit: siquidem apparebit tunc primum evidenter, quum anteriorem brachii musculum detexeris. Detrahes autem eum ad duos hosce scopos attendens, ad venam videlicet, quae per totum fertur brachium, humeralem vocant, et musculum, qui superiorem humeri partem epomidem occupat; satius forsan erit dicere, qui eam efficit, solus enim hic in eam partem incumbit. Proinde sectio prope venam declivis administretur, tota, quae inibi adhaeret, cute ablata et omnibus musculorum membranis. Sectionem vero, quae in epomide facienda est, administrabis, fibrarum similitudinem dissimilitudinemque observans; ex quibus etiam totum musculi circumscriptionem ad unum cacumen pervenientem cognosces, quod tanquam triangulare in brachium inseritur. Peculiaris quidem est humeri articulo; verum solus ex iis, qui movent ipsum, necessario nunc aufertur, ut anterioris musculi brachii caput biceps appareat. Itaque cogitatione complectaris volo, claviculae os esse A et B; scapularum spinam B C; musculis autem incipientibus a primis et tertiis capitibus, uno extremo ad B pervenire, altero ad D; ac B quidem summum humerum esse, D vero extremum locum ipsorum insertionis in brachio; at totam insertionem B D Caeterum de hoc musculo iterum nobis dicendum est, quum eos, qui humeri articulum movent, musculos exponemus. Nunc vero complexus animo ipsum auferri, quae deinceps dicuntur, assequere. Brachii anterior musculus, qui juxta venam humeralem omnibus vel ante dissectionem manifeste apparet, maxime in gynmasticis, duo habet capita suspensa, unum ad scapularum cervicis supercilium, alterum ad apophysin, quam nonnulli ob anchorae similitudinem ancyroidem, anchorariam, quidam a corvini rostri figura coracoidem, corvinam, nuncupant. Ligamentum utriusque capitis abunde robustum est, paulo minus exacte rotundum. Quapropter haec ipsius capita deorsum in brachium procurrentia sequi te convenit. Quum enim ipsa in idem mutuo coierint, musculum hunc non amplius sublimem neque ab ossibus, quemadmodum illa, dissidentem generant, sed brachii ossi mox cohaerentem, insuper alteri musculo minori subdito elatius ad cubiti articulum usque insidentem, ubi et suam edens aponeurosin validum tendinem procreat, et per ipsum radio adnascitur, pariter portionem membranosi ligamenti articulum connectentis comprehendens, quo totum etiam articulum flectit paulatim ad interiora declinans. Ablato jam hoc musculo, alterum ei subjectum comperies, brachio et hunc ex duobus carnosis principiis circumdatum, uno in posteriori brachii sede, altero in anteriore magis; verum posterius caput longe altius eminet. Atque haec mutuo in idem coitu musculum unum generare spectabis, qui in aponeurosin desinens in cubiti os per tendinem procreatum insectatur, et flectens simul diarthrosin, et in exteriora paulatim inclinans. Verum utrisque musculis probe functionem obeuntibus, articuli flexus in neutram partem deflectit. Duo igitur musculi anteriores sunt, qui cubiti articulum flectunt, sicut ostensum est; tres vero alii, connexi invicem, hunc articulum extendunt; quibus etiam manum admoliri sic oportet. Primum incides musculum in internis brachii partibus situm, cujus caput sub cute juxta posterioris axillae musculi extremum habetur (naturam ipsius in musculorum humerum moventium dissectione explicabimus), finis autem ad cubiti articulum pervenit, juxta interiorem brachii condylum membranosus tenuisque. Caeterum ubi hunc sustuleris, duo principia musculorum totam manum extendentium considerato, quorum alterum ab humili costa scapularum non tota, sed ex dimidio fere ipsius partis superioris prodit; alterum vero ex posteriore brachii regione subter caput. Haec jam praecedentia in brachio c ëuntcoëunt: deinde per tendinem latum posterius cubiti tuberculum ingrediuntur. Ac fibrarum rectitudinem desuper sequenti tendo hic duplex apparebit, externam quidem partem a priori ex iis, quos recensuimus, musicum obtinens, internam vero a secundo. Jam vero, si disjunctam utramque musculi partem attrahis, totam extendi manum ab utroque videbis, hoc discrimine inclinationis ad latus facto, quod prior in exteriora, secundus intro oblique deflectat. Caeterum sub hoc alius delitescit musculus brachii os ambiens, qui secundo musculo adnuitur, adeo ut ipsius pars anatomicis esse putetur, sicut etiam est, si quis unum bifidum hunc totum musculum esse consideret. Integrum est etiam pro fibrarum rectitudine ipsos separare; ita enim hunc perpetuo carnosum posteriori tuberculo cubiti committi spectabis. Quem si tendis, interim recta ac indeclinabilis circa cubiti articulum intensio fieri videtur, nonnunquam intro paululum vergere. Dicti jam milii sunt omnes totius manus musculi. Quod autem de his et omnibus, quae in dissectionibus apparent, scire convenit, auditum semel memoriae ita mandabis, ut nunquam excidat. Etenim inveniuntur quaedam, quae paulum a primo initio vel a medio itinere ad usque finem immutentur, alia in ipso solo fine, nonnulla etiam connexa semper appensis, vel appensa sunt connexis, vel hujusmodi quandam aliam parvam differentiam sortiuntur. Si igitur tibi aliquando membrum dissecanti aliquod praeter ea, quae a nobis scripta sunt, quippiam inveniatur, scito, hoc rarum existere. Quare nec antea damnare opera nostra oportet, quam ipse, quemadmodum nos, frequenter corpora inspexeris. Itaque primus hic liber colophonem accipiat. Secundo de cruris musculorum ligamentorumque dissectionibus administrandis peragam, adjiciens etiam de unguibus sermonem utrisque artubus communem.

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBER II.

Cap. I. Neque veteres accuso, quod anatomicas administrationes minime scripserint, et Marinum, quod scripserit, laude prosequor. Quippe supervacuum erat illos sibi aut aliis commentarios scribere, qui domi apud parentes a pueritia exercebantur, ut lectione et scriptura, sic etiam cadaverum dissectionibus; multum enim veteres, non modo medici, verum philosophi quoque, anatomae studuerunt. Quare ne dissecandi rationes cuiquam sic edocto memoria exciderent, non magis erat metuendum, quam ne vocis elementa scribere obliviscerentur ii, qui ab ineunte aetate ipsa didicissent. Posteaquam vero temporis processu non liberis modo, sed alienis etiam artem communicare honestum esse censuerunt, quam primum sane factum est, ut non amplius in corporum dissectionibus pueri exercerentur. Nam absolutis jam viris, quos virtutis nomine colebant venerabanturque, artem impartiebant. Unde protinus necessario accidit, ut eam infelicius condiscerent, exercitatione, quam in pueritia auspicari solebant, abolita. Quae quantum ad omnia valeat, omnes prisci palam videntur ostendisse, non finium eos vocantes a pueris instructos, qui in artibus excellunt, sed breviter universos, qui tota vita probitatis titulo inclaruerunt; quemadmodum et his contrarios a pueris non instructos. Quum igitur ars ex familia Asclepiadarum excidisset, deinde multis successionibus in deterius semper vergeret, opus fuit commentariis, quae speculationem ipsius integram conservarent. Antea enim non tantum administrationibus anatomicis, sed ne libris quidem indigebant, cujusmodi Diocles sane primus, quorum memoria ad nos pervenit, posteritati reliquit; post hunc alii quidam veterum medicorum, neque pauci ex junioribus, quorum prius mentio facta est. Quandoquidem vero praeter alia usus eorum, quae in id genus libris continebantur, non ostensus est, sed ex aequo omnia rejecta sunt, tum quae maximam utilitatem arti praebebant, tum quae nihil penitus aut parum adeo momenti ad eam conferebant; potius erat, ut dixi, libris medicis, in quibus aut affectuum dignationes, aut praesagia, aut curationem descripseris, contemplationem anatomicam intermiscere; quomodo Hippocrates factitare videtur. At quia periculum est, ne hujusmodi speculationes pereant, tum propter hujus aetatis hominum negligentiam, qua circa artes laborant, tum quia a pueritia exercitari non assueverunt, merito commentarios scribimus. Nam si a majoribus veluti per manus nobis traditas conservare possemus, supervacaneum esset scribere. Ego itaque omnia, quorum cognitionem ab initio adeptus sum, iis, qui requirebant, impartii, cupiens universos homines, si fieri possit, ea perdiscere; etsi jam nonnullos, qui mihi operam dederunt, intelligam aliis nolle, quae est ipsorum invidia, communicare; quibus si repente fato fungi contigerit, post me simul speculationes interibunt.

Cap. II. Quamobrem Marinum laudo, quod anatomicas administrationes scripserit; quod autem parum integras nec perspicuas simul prodiderit, tum multo magis, quod anatomici prope omnes utilissimam artis portionem non plane evidenter tractare videantur, ipse alios libros exarare coactus sum. Quid enim utilius esse possit medico ad vulnera, quae in bello accipiuntur, ad telorum extractiones, ossium excisiones, luxata, fracturas cum ulcere factas, item ad fistularum, sinuum, abscessuum sectiones et quaecunque alia hujus generis, quam omnes et manuum et crurum partes accurate cognoscere? universas autem exteriores magis, quam interiores, scapularum videlicet, dorsi, pectoris, costarum, abdominis, colli et capitis? Ex his enim tela extrahere cogimur, partim continuata quaedam incidentes, partim excidentes, nonnulla quoque ejicientes in putridis ulceribus, abscessibus sinuumque curatione, quae manu administratur. In ossium quidem excisione aut ex partibus aliquid praecidere, aut dissecare res postulat; in quibus, nisi noveris, ubi aut nervus, aut musculus praecipuus situs sit, ubi vero arteria aut vena magna, interim mortis magis quam salutis hominibus erit auctor, interdum vero mancos efficies. Linguae autem musculos pernoscere, quot videlicet numero sint, et quales specie, supra usum artis conducit; non tamen ut praecipuum est, neque ut necessarium. Dico supra usum, quod talia curiosius inquirere sophistarum gratia cogimur, quibus non satis est, naturae artificium in utilibus tantum didicisse, sed passim proponunt, cujus rei causa particula haec facta sit, aut cur talis tantave. At homo dexterioris animi contentus fuerit artem naturae ex accurata unius aut duarum partium dissectione intelligere; in quibus et id, quod permultum arti medicae conducit, et ex addito operi naturae sapientia innotescit. Licet autem mihi potissimum dicere, hujusmodi dissectiones ad affectus curandos dignoscendosque et ad illorum praesagia non esse iis commodas, qui vasrorumvastorum sophistarum contradictiones evitare cupiant; qui sophistae, rationis inquisitione neglecta, in eos, qui illam adducunt, convertuntur, dicentes, ipsos hoc nomine talium theorematum inutilitatem reprehendere, quod ea ignorent. Quorum gratia et eam anatomes partem, quae utilis est, et eam, quae superabundans ac superflua est, conscripsi, ne vel ex damnantis inscitia sophistae contradicendi facultatem nanciscantur. Atqui hoc abunde ipsis in opere de usu partium demonstravi; quanquam et nunc nihilo secius dicturus sum, quomodo omnium corporis partium dissectiones administrabit. Verum nos quidem, uti hoc agimus, sic quoque dignitatem cujusque speculationis dividemus, tum usum ostendemus. Alius etenim est viro physico anatomicae speculationis usus, qui scientiam ipsam propter se adamat; alius ei, qui non propter se ipsam, sed ut nihil temere a natura factum esse demonstret; alius ei, qui argumenta ex dissectione ad actionem quandam vel naturalem vel animalem cognoscendam invenit; ad haec alius ei, qui aculeos, sputas telorumque cuspides probe eximet, vel apte quippiam excisurus est; vel qui sinus, fistulas, abscessus manu recte curabit; haec enim, ut diri, maxime sunt necessaria, oportetque in ipsis medicum optimum in primis esse exercitatum, mox in latentium viscerum functionibus, deinde usus singulorum cognoscere, qui ad affectuum dignotionem medicis conducunt. Alii namque philosophis utiliores sunt, non medicis, duplici, ut dictum est, modo; vel solius speculationis gratia, vel ut docerent artificium naturae in qualibet parte probe expressum.

Cap. III. Non equidem anatomici sic egerunt, ut qui eam anatomes partem diligentius rideantur excoluisse, quae prorsus medicinae ex usu non est et parum commodi, idque raro, solet exhibere; illam vero, quae praecipua est ac utilissima maximeque necessaria omnibus, negligentius observasse. Ea vero est, ut dixi, quae versatur circa musculos, nervos, arterias et venas, non cordis aut alicujus visceris, verum quae in cruribus manibusque ac thoracis exteriori regione juxta spinam, aut pectus, aut costas, aut scapulas, aut abdomen, aut collum, aut caput sunt conspicuae. Novi si quidem horum ignaros quotidie in rebus securis timidos, in metuendis securos extitisse. Talis enim erat, qui latum exteriorem femoris musculum tanquam primarium suspiciosus observabat; cui neque tendo magnus, neque arteria, neque vena, neque functio aliqua movendis cruribus necessaria commissa est, quemadmodum illis, qui genu articulum extendunt inflectuntque. Totius itaque anatomes pars utilissima in his consistit, quorum potissime accuratam tractationem magni illius professores omiserunt. Satius enim erat cognoscere, non quot membranas singulis cor orificiis habeat, neque quot venae ipsum nutriant, aut unde quomodove procedant, aut quo pacto nervus ex paribus illius, quae a cerebro deorsum feruntur, recurrens eidem inseratur, verum a quibus quidem musculis extendatur brachium, cubitus, brachiale, femur, tibia et pes; a quibus rursum inflectatur; quinam in obliquum singulas partes enumeratas circumagant; quotque unamquamque nervi perreptent, unde progrediantur, quemve situm nacti sint, ad haec ubi vena aut arteria insignis, ubi parva substrata sit. Haec si quidem medicis tam sunt necessaria, ut ne ipsi quidem empirici, qui contra anatomen libros integros commentati sunt, ipsorum scientiam audeant damnare, sed fateantur potius, omnium id genus cognitionem esse utilissimam; verum ajuntaiunt, ex frequenti vulnerum factorum inspectione naturam ipsorum abunde satis intelligi: quorum temeritatem quis non demiretur? ubi enim ne vel ii, qui magnam in anatomis ipsorum industriam collocarunt, exactam cognitionem sunt assecuti, multo minus ex vulnerum intuitu quispiam didicerit. Haec itaque in cathedra sublimis aliquis sedens discipulis dicere, in ipsis autem operibus artis docere non potest, ut qui ipsemet primus omnes dictorum animalis instrumentorum partes ignoret; nam sola, quae manifesto sub cute apparent, cognoscunt, qui admodum periti inter illos esse videntur. Quare verbis contendendum cum talibus viris non est, neque enitendum ostendere, quod non solum fortuita illa anatome et vulneraria speculatio (haec enim illorum vocabula sunt) cujusque particulae naturam accurate, qualisnam sit, non possit edocere, verum ne vel ipsa, quae studio diligentiaque administratur, nisi frequenter multis cum praeceptis, quae ego hoc commentario recensebo, exerciteris. Empiricorum itaque medicorum minorem aliquis curam habuerit, qui manifesto cavillandi studio tenentur, verum omnes anatomes professores accusandi mihi sunt, quod tam necessaria negligentius et veluti defunctorie inquisierint. Ubi enim non paucos musculorum tendones vel integros musculos in quibusdam partibus ignorarunt, quid existimandum est ipsis in nervorum natura accidisse, qui quidem in summam interim exilitatem porriguntur, vim autem maximam obtinent? Quamobrem adhortor juvenes, relictis in praesentia cerebri, cordis, linguae, pulmonis, jecinoris, lienis, renum, stomachi, laryngis, foetus, uteri gravidi dissectionibus, prius ediscant, quali brachium, scapulae et cubitus connexu deligentur; quomodo rursus alia artuum membra singula; quinam musculi ea moveant; qui nervi, quae arteriae et venae quamque partem intercurrant. Atque ob id ipsum manus et cruris anatomicas administrationes aliis omnibus praeposui, quod ad ea, quae tum usui hominum necessario, tum arti maxime conducant, ire primum juvenes operae pretium sit; deinde vero, quod eundem ita disciplinae ordinem commentariis de usu partium observem. Quod opus, ut dixi, non minus philosophis, quam medicis, utile existit. Quoniam igitur in illo de partibus humani corporis sermo nobis fuerat, ideo prius de manu (nam haec propria hominis est pars) commentationem institui. Nunc autem, ceu retuli, ne hujus quidem solius gratia, sed praeterea ac potius, ut juvenes in primis illis maxime necessariis exerceantur. Nam hoc tempore secus ipsos factitare video, qui anatomica speculatione administranda dignos se existimant. Ignorant enim adhuc, quali cubiti venae nervus, vel caput musculi, vel aponeurosis, vel arteria quaepiam substernatur. Unde sit, ut in venarum sectionibus maxime errent, quippe cor dissecant et linguam bubulam, hoc ipsum nescientes, quod plurimum ab humanis discrepent.

Cap. IV. Superiore igitur libro institui, quo modo manus musculorum dissectio sit administranda, hic simili modo de cruribus verba facturus. Priusquam enim musculos exacte cognoscas, nervos aut vasa dissecare nec ipse poteris, nec alium docere. Quare et hic cutis auferenda est, attendendumque diligenter, ne in primo plantae exortu, juxta calcis initium sito, una cum cute tendinem ei subjectum eo loco avellas; cujus, ut in manu ostensum est, explicati interventu cutis depilis simul et circumactu difficilis membro subtensa est. Hanc igitur subjectis ibidem corporibus obductam sinere, veluti in manu diximus, oportet; reliquam omnem membro toti adimere, id ipsum prius indidem discens, femoris musculos omnium primos esse dissecandos; mox, qualescunque velis, sive tibiae, sive coxae, qui femoris caput et cum eo videlicet totum femur movent. Si vero interim vel tibiae priores quam ipsius femoris musculos, vel coxae dissecare libeat, auferes in tibia quidem musculorum extrema, quae ex femore ad eam pertinent in coxae vero musculis capita supra articulum ascendentia. Sed ex facili ipsos musculos, quemadmodum ego dicturus sum, reperies, a quibusdam veluti scopis nulli non cognitis auspicatus. Nullus enim poplitem, genu et anticnemium ignorat. His jam animum accommodans dissectionem exordieris, toto membro cute simul et membranis ei subditis detecto; dictum namque mihi est prius, minimo sic negotio potissimumque musculum deprehendi, utpote cujus circumscriptio pro fibrarum differentiis cognoscatur. Omnium itaque primus tendo latus, paulatim carnosus evadens, summa sub cute apparebit, qui tibiae infra genu innascitur, ubi ipsius vocatum anticnemion habetur; ibi siquidem is tendo inseritur, ubi tibia ipsa praeceps est, quae pars carne vacat nudaque est, superne deorsum porrecta, ceu totius ipsius spina. Superius autem musculi hujus initium, quod caput ipsius nominant, ex media maxime ilium ossis spina carnoso exortu procedit. Prolixa vero et ipsa ad longitudinem animalis porrigitur, et in gracilibus vel ante dissectionem cuilibet eminens conspicitur. Quin etiam et ipsa posteriores partes a prioribus distinguens per totam longitudinem in spinam acutam desinit, qualis est et scapularum spina maxime in summo ipsius fastigio. Hic itaque musculus, a media potissimum dicta spina ortus, per ilium os ad internam femoris regionem desertur, in obliquum paulatim tendens; hinc ad genu articulum descendit, mox hunc circa femoris condylum interiorem permeans; inde rursus obliquo ductu tibiae ossi ea parte injicitur, qua maxime excarnis nudusque est. Hunc musculum si ad originem ipsius protendas, ita tibiam figurabis, sicut pueri eam statuunt, in palaestris crus invertentes, quum alterum femori crus injiciunt; quod tibi clare innotescet, si multas tibiae carnes ademeris, atque hoc magis, si pedem juxta articulum absecueris. Magni siquidem musculi etiam mortuo animante tensi functiones suas citra carnium praecisionem possunt indicare; exigui vero, nisi multis ipsarum oblatis, non possunt. Caeterum post hujus musculi aponeurosin etiam alia quaedam ex amussi tendonis in anticnemium insertio; quam secutus dissecansque musculum ipsi incumbentem ad partem, unde prodiit, ascendes, adque per summa femoris interius ad os pubis, ubi hic musculus caput habet; atque in hac maxime parte anterior est et exacte superne deorsum versus in longum exporrectus sensim teretem figuram repraesentat. Hic autem vocata pubis ossa committuntur, et cartilaginis interventu coeunt. Atque hi duo numero musculi, in utroque crure unus, sese mutuo juxta primas apophyses contingunt. Ex ipsa igitur regione, unde prodierunt, et per interiora femoris ductu, nec non ex loco, per quem tibiae innascuntur; actionem suam docere te valent. At etiam citra demonstrationem, quam ex sua natura ipsi efficiunt, tu quoque motum, quo tibiam movent, manibus propriis invenire poteris; quippe, dum ad exortus musculorum sedem attrahis, tibia elatius simul et interius attolli videtur. Verum hujusmodi examina mortuo animante potissimum faciunda sunt, plurimis artuum movendorum partibus undequaque ablatis, et, si fieri potest, ossibus solis carne vacuis relictis. Porro tertia a duabus praedictis insertio lati tendinis est, nominatae in anteriori tibiae parte contigua, idque magis ab internis ipsius partibus: paulatim vero magna ex parte deorsum versus ad obliqui musculi situm vergit. Invenies ipsam, si, ut in prioribus duabus, pedetentim musculi partem sequaris, quae tendines praedictos procreavit, intrinsecus quidem primum juxta tibiae genuque interiora sitam, deinde vero per poplitem sursum oblique ascendentem juxta posteriorem femoris sedem, postea sic ad exteriorem inferioremque coxae ossis partem (ubi simiae nates carne pilisque carent) emergentem. Hinc enim exortus ac caput indidem obtinens per femur obliquus defertur; deinde intro ad insertionem, quam dixi, pervenit, tibiam, ut ita dicam, retrorsum evolvens, quemadmodum saltatores factitare consueverunt. Nam sciendum est id de omni aeque musculo, nempe rectos motum rectum ministrare, contra obliquos obliquum. Verum nullus femoris musculus alius obliquiorem hoc situm habet; siquidem ab externa ischii parte incipit, in internam vero tibiae partem inseritur. Necesse enim est tibiam hac tractam ansa retrorsum sursumque ferri, et hac in orbem convolvi; cujus ratione compositus, non simplex, hic motus efficitur. Hi ergo tres musculi in tibiam tendinibus inseruntur, quos auferre oportebit, si tibiam ictam prius dissecare cogites; nam, quid subter lateat, ipsis incumbentibus, videre nullo queas modo. Jam alius est quartus musculus ex iis, qui in tibiam deferuntur, qui non interna ipsius parte, verum externa solus tribus opponitur, quantum ad loci rationem attinet, cui inseritur; extremum ipsius carnosum, simul et latitudine manifesta conspicuum, tibiae extrinsecus, uti dictum est, connectitur; quinetiam magis adhuc dilatescens ad suum ipsius caput, in extima ossis ischii parte situm, sursum protenditur; etenim praedicto musculo hinc, ut docui, exoriente, caput hujus musculi exterius, ut dixi, locatum est; ut ex situ facile innotescat ipsius functio, tibiam totam simplici motu in externam partem abducentis. Porro notum est etiam experientia, si universum musculum ad proprium caput voles extendere, secuturam tibiam, quemadmodum diximus. Eundem musculum spectavimus cursori cuidam haud vulgari abruptum, certanteque homine in ipsius medio avulsum; cujus deinde sedes inanis erat et concava, ut quam partes avulsi musculi relinquerent, haec quidem sursum ad caput revulsa, altera vero ad tibiam detracta. Cursor tamen ille postea, quam dolor cessasset et inflammatio destitisset, obambulando nihilo laedebatur, adeo ut audacter cursum iteraret; ex quo etiam nullam sentiens laesionem rursus certavit, iterumque ceu prius victoriam retulit. Quod illi obtigisse non est vero dissimile; nam in cursu non est opus articulos in obliquum torquere, verum sufficit eos extendere atque inflectere; unde nec hi tres commemorati musculi lato isti et carnoso praepositi motus tibiae praecipuos administrant, quantum sane ad civiles cursoriosque cruris usus pertinet. Jam post quatuor dictos musculos quintus alius existit, non in anticnemium tribus primis similiter perveniens, verum ad inferius femoris caput et musculi tibiae principium a parte interna. Dissecari itaque potest non hinc modo, verum non minus etiam a superiore initio; quin et ex utroque exorsu dissectionem administrare exercerique melius est. Si quidem infra inceperis, manum per posteriores femoris partes usque ad os ischii versus ipsius caput evidentissime duces, quod ibidem primus totius musculi processus connatus apparet capiti illi musculi, qui tertius inter narrandum dictus est. Sin autem desuper auspiceris, ad musculi super incisi caput animum diriges. Quatuor enim continua musculorum capita ex ischio osse prodeunt; lati quidem, quem cursori avulsum dixi, omnium extimum habetur; secundum vero tibiam extrorsum evertentis; tertium autem, de quo nunc verba facimus, quod etiam in exteriora paulatim totam tibiam circumvertit, simili quidem tertio praedicto motu, sed non aeque magno; hoc denique caput subsequitur aliud quartum, ut dixi; nam omnia, uno sita ordine, ex osse ischii procedunt. At a superioribus anatomen exorsus, inde per posteriora internaque femoris descendere conaberis, deducet enim te ad condylum ipsius, ea nimirum parte, qua et musculorum ad suram pertinentium alter interior procedit; in quo loco finem ipsius jacere simulque etiam aliquid ligamenti, quod circa articulum est, comprehendere intueberis. Hunc musculum si ad caput suum extendas, cum femore etiam tibia retrorsum introrsumque ferri videtur. Id vero ei accidit, quod praedictus hujus musculi finis communis sit adnato illius capiti, qui in sura ab interna parte et posteriore habetur. Satius igitur fuerit et horum fines quoquo modo tibiae communes auferre, quum illos aliquando musculos priores dissecare sueris aggressus. Sic namque tibi et hic musculus per se quidem femur extendere, tibiam vero praedicti cum musculo ipsius connexus beneficio contrahere quoque apparebit.

Cap. V. Atqui, si nunc omnes enarratos (de femoris musculis agimus) exemeris, adhuc magni tum in priore, tum in posteriore internaque universa femoris parte musculi tibi restabunt, ex quibus priores anteriores dissecabis, qui sane unam omnes actionem habent, nempe qua genu articulum extendant, non tamen situm similem, neque capita; haec enim cuncta quatuor numero existunt. Elatissimum quidem ex illum ossis spina procedit, e directo musculi omnium primi dicti idque parte ipsius inferiore; huic vero succedit aliud multo majus priore et humilius, quod in externa potius femoris regione prope ipsam natem potissimum eminet, a quo capite maximus anteriorum femoris musculorum exortus est. Huic contiguus connexusque est exteriorum omnium primus dictus latus carnosusque musculus, a medio propemodum femore usque ad finem infernum procedens, qui cursori fuerat avulsus. Ad eundem hujus musculi locum pervenit et alius processus, qui primus e spina illum ossis exoriri dictus est; atque ambo juncti unius musculi modo adusque patellam molamque nominatam apparent, in quam per valentissimum latumque tendinem inseruntur, cum quo etiam totam ipsius priorem partem comprehendunt. Idem tendo ad tibiam quoque pervenit, firmus adeo, ut vix dissolvi queat, anteriori post articulum parti inhaerescens. His autem dissectis alia musculorum capita duo subjecta manifesto tibi in conspectum veniunt; alterum quidem primum processum magni trochanteris attingit, praeterea capitis femoris cervicem; reliquum vero hujus infra magis, quam hoc, ex anteriori ossis femoris sede emergit; defertur autem ipsum prorsus recta per priorem femoris partes usque ad patellam, totum carnosum permanens; alterum autem, desuper incipiens, juxta internum femoris caput membranosiore extremo desinit; caeterum fines ipsorum cohaerescunt unitique sunt; atque hac de causa professores anatomici hunc musculum pro uno numerant, etsi duo capita habeat, veluti majores quoque ipsis in superficie locati, qui validissimum ex se tendinem producunt, de quibus nuper egimus. At, quod omnium musculorum, qui genu articulum movent, validissimam hi extensionis functionem obire creduntur, cuivis notum esse arbitror; quippe, nisi hos firmiter extenderis, nullo pacto queas pedibus rectus consistere; sin autem omnes alios periisse finxeris, soli hi ad tensionis stabilitatem sufficiunt. Nam poplitis flexura inter leves infirmasque ejus actiones refertur; fit autem, ubi crus ceu quiddam sublime a terra elevare conamur, innixique firmiter altero totam corporis molem eo sustinemus. Quamobrem natura neque magnis neque multis musculis ipsam commisit; verum ex commemoratis unus solus esse videtur capiti interioris surae musculi insinuatus, quem dixi, tibiae flexus auctor existere; quanquam non magis ipsam flectere, quam ad internam regionem abducere apparet. Hic quidem musculus leviter et obscure quodam modo genu articulum flectit. At, quem magnum musculum putant ipsum flectere, qui totam prope regionem femoris posteriorem interioremque occupat, is vel omnino non attrahit tibiam, vel certe parum, quia et finis ipsius leviter attingit ligamentum toti articulo in orbem circumpositum; nam in os tibiae ne minima quidem sui parte inseritur, verum coacti sunt hunc poplitis flexurae auctorem dicere, quod nimirum ignorarent alterum musculum articulo latenter quidem insinuatum, qui vel solus ipsum flectere potest, vel maxima facultate praeditus est. Porro hunc prius cernere non est, quam a tibia musculos ademeris, qui suram efficiunt. Quapropter nec mihi nunc de eo dicere necessarium est; sed, quum primum ex ordine anatomico fuerit detectus, tunc et ego naturam ipsius universam exponam.

Cap. VI. Nunc autem femoris musculis praeter magnum duntaxat dissectis licebit tibi et ischii articulum moventes, nec non circa tibiam universos deinceps dissecare. Fingamus jam nos ischii articulum moventes primos administrare, ex quorum numero maximum quoque femoris musculum esse diximus, quem perperam, ut retuli, genu articulum flectere arbitrantur. Ab hoc igitur ipso exordiens fibras contemplare; quae quidem in posteriore magis parte totius femoris habentur, usque ad ischii os sursum tendunt, quae vero interiorem perreptant, intro ad pectinem porriguntur. Ex hoc enim toto procedens coxarum quoque jam os amplexatur, quatenus humillimae pectinis ossis parti jungitur. Rectis igitur fibris posterioribus coxae articulum flectit; si vero ipsum et genu articulum parvum movere quis permiserit, non aliis quam rectis his fibris eum motum obibit; iis autem, quae in lateribus ad pubis os perveniunt, obliquum ad interiora totius femoris motum administrari deprehendes. Interdum vero hic musculus bina quaedam videtur vel tria ceu exiguorum musculorum delineamenta in se contenta assumere, interdum unum vel duo; omnino vero quoddam accipit delineamentum, quod internis femoris partibus juxta ipsius medium pauloque superius medio innascitur. Animum igitur advertens diligenter hunc ossis pubis disseca musculum, praecavens, ne ipsi subjacentem praecidas, qui totum in osse pubis foramen magnitudine sua alioqui maximum occupat, in suam aponeurosin desinens, qua de mox agetur. Itaque magnum hunc, cujus est nunc mentio, a toto pectinis osse resecans, abstineto primum, ut dictum est, ab eo, qui foramen comprehendit; deinde ab humili musculo, quem etiam in hisce animantibus semper lividum vidimus, orientem sane ex inferioribus pectinis ossis partibus, inferiori autem exiguo trochanteri insertum tendine haud invalido, licet ipse magnus non existat; verum tendo ipse dicti trochanteris partes interiores carnosior, non ex toto simpliciter nervosus apparens, simul excipit. Alter musculus valentiorem hoc aponeurosin, praedicto contiguam descendentemque in totam reliquam trochanteris partem ducit eam totam amplexus; procedit hic ex superioribus lumborum iliumque ossis partibus, ex utrisque musculis oriundus. Hinc jam perspicuum evadit, musculum hunc, nisi omnibus in abdomine recisis, ablatisque universis, quae lumbis incumbunt, non posse conspici. Solus enim hic lumborum musculus evidenter apparebit triplex, ac interna quidem sui parte per validam aponeurosin, quae ligamenti robur naturamque habeat, in illam partem descendere, ubi pectinis os ischio commissum desinit; externa autem altera aponeurosi, non longa, ut prior, sed tenuiore multo illum ossi inseritur. Alia denique ipsius pars, quae media inter aponeuroses infra tendit, musculo interiore toti ilium ossi inhaerente una secum excepto, tendinem modo nominatum producit, exiguo trochanteri insertum, qui jam vel ex ipso situ palam deprehenditur simul, dum femur intro flectit, etiam sursum erigere. Atque experienti tendentique, ut dictum est, tibi saepius hoc jacere videbitur, contrariam videlicet postremae grandis musculi, cujus mentionem fecimus, parti actionem obiens. Atqui parvum musculum liventem obliqui intro motus auctorem esse femori quia ignorat? Ibidem haud alium praeterea musculum femori insectatum reperias; profectus autem ad exteriores musculos, universos comperis, qui femoris caput ambientes in magnum trochantera immittuntur. Primus itaque ipsorum sub cute summa positus est, ex tota ilium ossis spina recta procedens, quae quidem ejus pars tota carnosa est, cui dein alia adhaeret contigua, paulatim jam membranea evadens, ut non multo post exacta prorsus membrana sit ligamenti naturam habens. Incumbit hic musculus eminentioribus retrorsum ossis ilium partibus, simulque obliquioribus, caeterum spinalium musculorum extremo connexus est. Ubi vero hoc ejus membraneum desinit, alius processus carnosius occurrit, e regione primi, qui ex illum osse emergere dictus est. Enascitur autem ipse ex lateribus coccygis appellati, sensim etiam posteriores ipsius partes amplexus. Auferendus igitur is est, sed ita, ut deorsum quidem versus fibras protendas, ab omnibus vero subjectis corporibus scalpello retusiore potius, quam acutiore, ipsum divelles; quae membranea viscosaque in totum sunt coccygis nominati et externi ischii ossis extremi intermedia. Quin etiam pars hujus musculi membranosa magis est quam carnea; quae vero ipsi contigua conjuncta est hujus, quae in ischium inseritur, ea omnino carnosa est, capiti statim, quod ex coccyge derivatur, admixta. Paulatim itaque tum has carnes, tum ipsis oppositas, quae ex illum osse prodeunt, mediumque ipsorum membraneum a subjectis resolvas. Sic namque et femoris caput nudes et bipartitum musculi finem invenias, alterum postremis femoris partibus connexum, e directoque potissimum ad eos, qui ex ischio et coccyge sunt, exortus situm; alterum in membraneum tendinem latum cessantem, qui anteriores femoris musculos complectitur, contiguus apophysi, quam ad genu descendere antea diximus. Unde liquet, musculum hunc totum femur retrorsum abducendo extendere: qui per eam nimirum insertionem, quae dicta est fieri e directo capitis tum ex coccygis osse, tum ex ischio osse producti, femur paulum in exteriora declinat: verum altero ipsius extremo dilatato, in latus magis femur sursum tendit; ambobus autem simul tensis, perfectissimam totius membri extensionem efficit. Ubi jam hunc musculum sustuleris, alius occurrit valens et totus carnosus, qui ex tota propemodum posteriore ilium ossis sede progrediens vicinis etiam ossibus simul incumbit; verum tendo ipsius vertici magni trochanteris inseritur, adeoque ulterius adhuc ad anteriora procedit. Porro animum, dum hic musculus inciditur, parvo quidam musculo adhibe, qui ab externis infernisque lati ossis finibus oritur; ac putabis, hunc, nisi exacte circumscriptionem ipsius observes, magni musculi partem esse, non modo quod connatum exortum obtinet, verum etiam quod ad trochantera, cui grandis musculus immitti dictus est, contiguus ipsi existat; quin etiam paulo interiorem, quam ille, insertionem obtinet, erigens nimirum et hic femur retrorsum cum levi ad interiora deflexu. Porro alius inibi musculus colore livido delitescens, ipse quoque grandi musculo similiter subjacet, qui hoc nomine promptius praedicto invenitur ob colorem. Hic musculus originem ducit ex interioribus simul et lateralibus partibus ossis lati; quem posse femoris caput ad eas partes circumvertere cuivis est perspicuum: etenim et ipse magno trochanteri, sed humilius, quam grandior musculus, inseritur. Hi sane tres musculi in magnum trochantera, sicut dictum est, inseruntur. Ab his alii duo conditi plane introrsus femoris caput circumvertunt, per validos tendines in grandioris trochanteris sinum inserti. Utrique ex osse pubis procedunt, foramen occupantes, hic intus, ille extrinsecus; mox ad ipsam femoris cervicem a foris emergunt: unde sic ad magnum trochantera juxta sinum praedictum ascendunt; cui rursus anterior quidem demissius, posterior vero elatius immittitur. Quum jam pariter hujus capita a pectinis osse abripueris, ligamentum membraneum communiter utrisque subjectum servato, quod totum pectinis ossis foramen comprehendit. Equidem numerosus hinc est exortus musculorum, qui videlicet etiam ad vicina foramini ossa utrinque porriguntur. Itaque musculum quidem exteriorem ex facili dissolves; interiorem vero si totum voles exquisite contemplari, ossium pectinis commissuram prius scalpello valente dirimes: quod levi admodum negotio confeceris, nam cartilago utraque intercedit, quae ipsa connectat committatque. Quapropter, si in illa dissectionem moliaris, facile administrabis opusque promovebis adeo, ut, solutis statim inter se ossibus, musculum prompte queas intueri. Insuper magis hoc efficies, si, ubi pectinis ossa scalpello diremeris, ilium ossa manu utraque prehensa extrorsum valide reflectas; quippe haec quoque tali functione solvuntur separanturque ab osse lato, ut tota illa regio supina jam et conspicua evadat, universaque pectinis ossis pars interior clare omnibus appareat. Qua de causa nunc satis tibi est musculi ex his partibus exortum amputare: nam postea in dissectione sedis auditurus es, quo modo priorem ipsam superficiem membraneam detegere conveniat, quam musculi operculum esse putaveris. Non est autem hoc operculum ejus musculi, qui nunc in sermone proponitur, verum potius quidam musculus membraneus tenuisque ad anum pertinens, unus utrinque, non admodum anatomicis cognitus, quemadmodum neque praedicti. Verum de illis, quum ad sedis anatomen ventum erit, accuratius dicetur. Porro hic quoque musculus, qui nunc dissecatur, ossis pectinis internus, sicut docui, ad grandem femoris trochanterem contrarium quidem motum, sed genere similem priori subministrat; quippe ambo femoris caput introrsus circumagunt, unus per totius articuli anteriora, alter per posteriora. Talis est certe musculorum ischii articulum moventium dissectio.

Cap. VII. Jam vero opportunum est ad tibiae musculos transire, quos etiam, veluti est dictum, ante ischii musculos licet dissecare, imo et primos omnium convenit, si eos abstuleris musculos, qui ex femore in tibiam descendunt. His enim ademptis, duo musculorum capita manifesto conspiciuntur, quae ex posteriore femoris regione illa potissimum ducunt originem, qua condylorum radix habetur. Unde fit, ut musculorum etiam capita condylos hosce comprehendant. Atque ob id epiphysin habent cartilaginosam ac cavam, quae communis est gibbosissimae utriusque condyli, qui secundum ipsam est, parti. Ubi autem poplitem praetergressa fuerint capita, invicem in eo loco, quae sura appellatur, miscentur, musculum unum gignentes. Hoc eodem in loco haud exigua capitis exterioris portio separatur, quae musculus per se efficitur, in tendinem latum paulatim cessans, qui pedi subhaerescit, quemadmodum de manu superiore libro enarratum est. Ipsum igitur similiter ac illum bifariam, ceu monstravimus, deteges evidenterque spectabis, tum figura conformem, tum musculo, cujus mentionem facimus, connexum. At ex utroque musculi in sura, ut dixi, nuper geniti capite tendo producitur, qui memorato contiguus incumbit; posteriori autem calcis extremo inseritur, quod ad se ipsum trahere est idoneus. Huic tendoni continuum alterius musculi ex tibia orti, colore magna ex parte lividi, processum altiorem deprehendes; caput ipsius, qua secundum peronam plurimum eminet, habetur. Hi quidem musculi retro in sura siti, sive tres, sive quatuor ipsos numerare libeat, et ad calcem, velut dictum est, et ad interiora pedis deferuntur. Jam alii ipsis cohaerent, qui non adhuc exacte in postremis partibus, sed potius ex lateribus tibiae intus exorti, ad infimum pedum omnes porriguntur. At, ubi tendines primum generant, ibi ligamentum ipsis extrinsecus injectum est, ex tibia ad calcem pertinens; quo recta linea diviso, quemadmodum de manu diximus, si tendones deinde sequaris, digitis ipsos insertari comperies; non tamen, ut in manu, alterum medium articulum, alterum primum et tertium, sed ambo primum, secundum tertiumque movent, si magnum videlicet digitum excipias, nam ad secundum ac tertium tendo, qui ipsum movet, porrigitur, sicut in manu se habet. Caeterum capitum duorum, quae retuli, processus invicem connectuntur non eodem semper modo; saepe enim alter ipsorum musculus quasi indicem et parvum digitum movet, alter medium et annularem, utrique eadem uniti propagine magnum. Est quum aliter ipsi miscentur. Horum igitur tendinum capita inter calcem et tibiam sita, ut prius dictum est, hoc solo discrimine variant, quod alterum ipsorum inferiori tali extremo insideat, qua talus calci adjacet, quod quidem caput rursus habet ligamentum proprium praeter commune. Tertius vero alius tendo ipsi tibiae fini adhaerescit; eique innixus ligamento iterum peculiari constringitur; qui et ipse pedem universum, sicut qui calcem ingrediuntur, retrorsum inflectit; verum ipsius extremum in primum tarsi os interius inseritur. His singulatim dissectis, divertendum rursus est ad exteriores tibiae musculos, qui, quantum sane ad superiores processus attinet, tres existunt; sin autem tendines motuumque differentiam spectes, cui in primis est attendendum, plures. Has itaque membranas adimens, hic etiam sub cute ligamentum conspicies ei, quod in manu extrinsecus est, proportionatum, sub quo erant omnes tendines, qui digitos extendunt. Verum hoc ligamentum i loillo tum multo longius, tum tenuius est, praesertim si artuum differentiam consideres: nam qua ratione pedis ligamenta plura crearit natura, eadem quoque vehementioribus functionibus obeundis robustiora effecit, quam quae in manu sunt. Porro ligamentum hoc situ paulatim obliquum est, non, ut quod in brachiali habetur, transversum; item extremitatem tibiae calcanei extremitati connectit. Oportet autem hoc quoque, sicut praedictum est, juxta membri longitudinem incidere, mox partes ad originem suam erigere, ac capitibus subjectorum tendinum detectis, hinc totorum musculorum dissectionem auspicari. Infra siquidem ad tarsum, supra ad tibiam ceu manu deducunt. Primum sane contueberis musculum fibulae usque ad superius caput porrectum, cujus extremum ligamentis continetur, et tarso ante magnum digitum innascitur, paulum in interiorem ac inferiorem ipsorum regionem excedens. Secundum deinde musculum alium spectabis, huic adeo vicinum, ut pars ipsius esse putetur, idque ob causam duplicem, tum quod exortum desuper communem habeat, tum quod ipsi per totam tibiae longitudinem extrinsecus adhaerescat, verum tendo ejus in caput primi majoris digiti internodii inseratur. Itaque constat, si manuum dissectio tibi succurrat, hujus bipartiti musculi proportio cum eo, qui in illis tum brachiali, tum magno digito communis est. Huic autem cohaeret alius musculus gracilis, medio inter tibiam fibulamque loco situs, inseritur autem in totius digiti majoris latus, proportione similis parvo manus musculo, qui pars esse creditur musculi tres majores digitos extrinsecus obliquo motu moventis. Verum hic pedis tendo, quum prope magnum digitum sit, ligamentum quoddam permeat, eundem praestans usum, quem circuli in curru. Porro deinceps musculorum, quos nominavi, tendinum caput ligamento subjectum contemplator, quemadmodum praedicta, iis abunde manifestum, qui animum adhibent. Ab hoc itaque incipiens, deorsum versus tendines quatuor, digitos quaternos extendentes, manifesto invenies, iis respondentes, qui manum extrinsecus perreptant; sursum vero musculum hunc videbis fibulae adusque superius caput insertum; cujus extremum tarso ante magnum digitum inseritur, paulum interna parte exuperans, ubi etiam musculi ipsius caput conspicies, ligamento cuidam externis tibiae partibus ad ipsum fibulae caput inserto contiguum. Quod ligamentum, dico tenuium, parvarumque carnium coitu multis aliis simile, musculi caput efficitur, qui deinceps talis circumscriptus est.

Cap. VIII. Hi igitur musculi in anterioribus magis totius tibiae partibus consistunt; alii tres ab uno capite in exterioribus magis habentur, et hi praepositum ligamentum ex fibula ad calcem ipsam porrigunt; quo soluto tres musculorum aponeuroses spectabis, unam quidem eximiae magnitudinis obliquam ad exteriorem deferri; et hinc rursus ex obliquo plantam subire; mox ad caput primi ossis magni digiti porrigi; notumque est, ipsam in hoc articulo majoris digiti flexum moliri. Caeterum ubi ad tarsum tendo ille reflectitur ex superioribus partibus ad inferiores productus, cartilaginem ipsi connatam deprehendes. Jam vero simiae pes hac parte ab humano discrepat, quod etiam natura digitorum huic animali dissimilis sit humanis. Illi siquidem multo minores, quam qui in manu, existunt; hi vero majores etiam iis, in quos munus est discreta, quales repentibus quoque animantibus plurimum fissi, tum invicem distantes adsunt; quorum beneficio ex facili sublimia conscendit simia, quemadmodum mustelae, mures, feles et id genus alia. Hunc igitur, ut dixi, tendinem in pede humano haud reperies; gracilem vero ei proximum, qui ex parvo musculo procedit parvum digitum extrorsum abducens, invenies in hominibus, ut et ipsi vicinum, qui totum pedem intorquet redditque hac in parte simum, illi respondens, qui ex cubito versus parvum digitum procedens brachiale extendit. Hic tendo biceps interdum ab exortu redditur, ejusque partes tunc permeat alius tendo, qui parvum digitum extrorsum agit. Sin autem aliquando non scissus ipse in ramos fuerit, ligamentum membraneum e continens ipsum inter se et tendinem excipit eum, qui ad parvum digitum pertendit, eundem usum exhibens, quem parvuli circuli in curribus, per quos lora trajiciunt equis aurigandis apposita. Talis autem est quidam alius in magno digito ex ligamento circulus ad tendinis transitum, ut praedictum est, constructus. Caeterum tres hi musculi connatas invicem propagines obtinent. Prior dictus, qui circa tarsum est, ex supernis fibulae partibus ad infimum pedem pertingens, summa sub cute tensus ex tenuibus ligamentis carni connexis constat; alter, ubi prioris appellati caput desinit, et ipse non multo post principium in tendinem teretem degenerat gracilis totus existens; tertius vero, qui pedem totum efficit simum, ex reliqua fibulae parte procedit. Hic itaque pedem elevat simul et extrarium declinat; at qui connatus est ei, qui in magnum digitum injicitur, extrorsum ducit: verum utrique simul tensi indeclinabilem pedis elevationem moliuntur. Hoc modo etiam ex musculis, qui pedem retrorsum movent, uterque in latus sensim declinat; ambo autem simul directe pedem ducunt retrorsum.

Cap. IX. Hi quidem musculi, etsi minus absolute ac ad amussim, certe mediocriter a majoribus nostris dissecti sunt; verum qui ulterius dicentur, omnes fere omnibus sunt incogniti. Primus notatu dignus tum crassitudine, tum robore, licet non longitudine, qui in articulo poplitis conditus est; invenies eum, ablatis posterioribus musculis ad suram porrectis, quos primos sermone dissecui; nam inter capita horum amborum musculorum hic musculus situs est, totam fere ibidem latitudinem tibiae comprehendens. Caput ipsius ligamentum est valentissimum ex femoris condylo exteriore productum; comperies autem ipsum, ligamento totius articuli abscisso, ut quod ab exteriore femoris et fibulae parte ducens originem haec invicem connectat ac totum articulum contineat constringatque; sub hoc enim occultatur, juxtaque ipsum obliquus ascendit, ex carnosa tibiae substantia per poplitem ad condylum femoris, ubi caput ipsius est, procurrens; quod caput ex femoris condylo, ut dixi, ortum, ab interna et priore parte ligamenti, quod articulum totum constringere dictum est, consistit; hoc si tendis, tibia flectitur. Quoniam vero brevis hic longitudine musculus est, tibiaque multa carne orbiculatim circumdata brevis propter illam est; hac carne adempta ac pede praeterea detecto, tibiae os facile a ligamento, cujus memini supra, musculoque retrorsum attrahi extrorsumque inclinare videbis. Hic itaque musculus merito illos latuit, ut cujus caput sit reconditum. Verum pedis musculi cur a quibusdam non sint animadversi, non possum explicare, praesertim qui septem intra manum conspexerint. Omiserunt enim et illic in alto ossibus ipsis incumbentes, sicut prius dixi, non tamen septem conspicuos. In pede quatuor musculorum sunt genera, non, ut in manu, duo; tria quidem infra pedem; unum supra in adversa tarsi parte situm est, quod duos complectitur musculos, qui obliquos motus quatuor digitis subministrant, proportione iis respondentes, qui in manus exteriori parte habentur. Qui sub pede habentur, septem et hi eum septenis, qui in manu visuntur, conveniunt, singulos digitos in obliquum moventes; quorum duo, ut in manu ex primis brachialis ossibus exoriebantur, etiam ipsi in pede a tarsi ossibus enati, magnum et parvum pedis digitos plurimum ab aliis abducunt; reliqui quinque paulo posterius dicentur. Alii in inferioribus partibus sunt musculi exigui, qui ex tendinibus digitos flectentibus, prius quam exacte singulatim scindantur, procedunt, quorum munus est medium uniuscujusque digiti articulum flectere. Nam, scissis jam tendinibus, alii minores musculi adhaerescunt iis, qui intus in manu obliquum motum digitis singulis suppeditant, proportione similes; quatuor hi sunt numero, sicut et illi; verum accessione duorum musculorum, qui extremos digitos longissime ab aliis abducunt, quos nuper nominavimus, item ejus, qui magnum hunc indici veluti adducit, totus numerus septenarius efficitur. Ad haec tertium quoddam genus musculorum est, qui subter pedem ossibus inhaerescunt, et in manu plane incognitis antea musculis proportionantur; in conspectum hi prodeunt, si tendines omnes, quemadmodum et illic, excidas. Situs ipsorum totus, numerus, et usus pro illorum ratione habet, quos in manu esse praediximus. Duo enim cujusque digiti primo articulo praepositi modice ipsos flectunt, atque, si simul quidem pari actione fungantur, secundum rectum movent; si privatim autem, uterque in latus sensim declinat. Interdum vero tam continui invicem sibi inveniuntur, ut unum in singulis digitis esse putes. Dissectis his musculis, nullus praeterea ex iis restat, qui in toto crure consistunt.

Cap. X. Verum considerare te convenit, ut in manu ligamenta ossium, ita nunc quoque omnium articulorum, quos detexeris; primi quidem ischii, qui unum in orbem ambiens ligamentum habet omnium articulorum commune; nullus enim est, cui tale ligamentum non sit obductum. Aliud autem inspice, quod in imo articuli reconditum femoris caput ischii sinui connectit, durum adeo, ut jam nervus cartilagineus dici queat. Praeterea partes ligamenti, quod totum articulum orbiculatim ambit, considera, quo noscas, sintne omnes aeque valentes tum crassitudine tum robore, an aliae aliis praepolleant. Pari modo in genu articulo facies; insuper in iis, qui in pede habentur, ligamentum in omnem aeque partem distendens; nam, si partem ipsius aliquam in se concurrere sinas, aliam vero tendens adhuc digitis tuis dilates, invalidior tibi videbitur dilatata concurrente. In his igitur articulis nullam insignem partium ligamenti, quod ipsos continet, eminentiam invenies; in pede apparebunt nonnullae, ut dicemus. Verum genu articulus etiam alia plura ligamenta habet; unum in imo ischii ligamento respondet in ipsius commissura condito; quod in femoris partibus bifidum porrigitur; alia duo in lateribus habentur, unum externum (cujus et antea memini, quum musculum in poplite ab anatomicis praetermissum recenserem) femoris fibulaeque os invicem colligat; ejusque extremum inferius, quod juxta fibulam habetur, capiti musculi subjectum est, cujus tendinem externas tarsi partes perreptantem ad primum majoris digiti articulum protendi diximus; siquidem transit magis in priorem fibulae partem, non omnino in latere permanens. Alterum ligamentum internum hoc tum gracilius tum mollius est, quanquam et ipsum ibidem ex femoris condylo procedat, neque idem in tibiae latus inseratur, sed, veluti et alterum externum, in anteriora majore sui parte concedat. Caeterum alia ligamenta sunt in articulo cartilaginea, utrique tibiae sinui orbiculatim circumdata, quae invicem ea articuli parte coëuntia, ubi tibiae sinus invicem adjacent, validius quoddam inibi producunt ligamentum cartilaginosum, quod in medio condylorum femoris inseritur; totum vero articulum bipartito intersecat, quippe medium inter tibiae sinus et femoris condylos situm est. Hoc quum temporis spatio excidit, locus, qui tibiae capitis sinus intercedit, concavus apparet, etsi erat elatior, quum animal viveret. Reliqua pedis ligamenta deinceps considerabo, sed ita tamen, ut eorum prius mentionem faciam, quae tendinibus spectandis exemeris. Quaedam siquidem ipsorum articulos nihil juvant, quae in una aliqua ossis particula provenerunt, quemadmodum tum quod posterius caput tendinum digitos movens amplectitur, tum illud, quod eum tendinem, qui totum pedem simum efficit, continet, tibiae, ut dixi, extremo adnatum: in iis enim ossibus, quibus praedicta tendinum capita insinuantur, ligamenta habent, non ex altero in alterum pervenientia, sicut id, quod desuper ipsi incumbit; hoc enim ex tibiae extremo in calcem desinens una tendines subjectus constringit, unaque ipsis ossibus ligamentum efficitur. Simili modo et anterius ligamentum tibiam cum fibula connectens simul haec invicem deligat, et subjecta tendinum capita ceu vallo munit, quemadmodum et quod exterius tendinibus, qui ibi sunt, objectum est, non modo illos secure tueri potest et constringere, verum etiam fibulam calci connectere et coarctare. Itaque hujusmodi ligamenta ossium ipsorum, quae vinciunt, et musculorum subjacentium communia esse contingit, sed non eundem utrisque usum praebent, verum alia ossa ligant, tanquam munimenta quaedam et muri tendines ambientia; alia articulorum tantum propria invenies, quae nervicartilagineos magis referunt. Jam vero haec in alto recondita, tum alia quaedam extrinsecus porrecta similiter iis, quae tendines tuentur, reperies. Est praeterea ligamentum quoddam oblongum, non etiam validum, ex eadem radice procedens cum priore ligamento, quod ex tibia ortum fibulae inseritur; non tamen et ipsum similiter, ut illud, tibiam fibulae connectit. Quippe humilius fertur extrorsumque et deorsum versus juxta priorem tali prominentiam quodam modo ab ipso reconditur; extremum ipsius ad calcis os descendit; principium alio ligamento constat, quod inferius ex iis, quae inibi habentur, tibiae finibus procedit, connexum ligamento totum articulum complectenti; finis autem ipse non multo post exortum, statim articulum praetergrediens, in os fibulae devenit. Sequitur hoc ligamentum aliud juxta inferiorem tibiae partem nerveum et cartilaginosum magis, quo tibia cum interiore tali parte coit, illic potissimum, ubi ipsum excipit. Aliud similiter extrinsecus fibulam talo conjungit. Item aliud tertium, ex ipsa radice tali cervicis procedens, in os calcis pervenit. Ad haec quartum aliud in prioribus partibus caput ipsius connectit ossi, quod a cymbae similitudine σκαφοειδὲς appellant. Haec omnia quatuor ligamenta talum ambientibus ossibus colligant, et, ut dictum est, nervicartilaginea admodum sunt, eandem proportionem habentia cum iis, quae coxae et genu articulum in imo conjungunt. Ita igitur et in pede, talo quatuor ossibus dearticulato, ligamentum nervicartilagineum ad unumquodque ipsorum per profundiora creatum est, extrinsecus juxta fibulae os, lutus ad tibiam, inferius ad calcem, sicut in priori etiam partu ad os scaphoides. Porro, quemadmodum in manu omnia brachialis ossa forti ligamento excipiuntur, ita quoque omnia tarsi ossa valentius ligamentum in infimo pede comprehendit: nonnulla ipsorum etiam parvis quibusdam coalitibus, sed validis, invicem aduniuntur.

Cap. XI. At superest, de unguium natura sermonem duplicem instituamus, unum omnium similarium partium communem, alterum unguium proprium. Putant enim nonnulli, ipsos ex ossis, nervi et cutis concretione procreari: quidam carnem etiam addunt. Quod ungues igitur praedictis omnibus coalescant, manifesto constat; verum substantiam hinc ipsis creatam nusquam est videre. Nam singulae partes similares ex materia animanti subjecta tales a natura finguntur, quales sunt: neque cubitus ex brachio, sicut nervus ex cerebro, oritur, neque brachiale ex cubito, neque hinc digitorum ossa: quippe non parum differunt cohaerescere cuipiam et ex illo oriri, quemadmodum ex truncis rami, ex his surculi, quos eodem scissos modo videmus, quo arterias et venas; nam, quod ex aliquo nascitur ceu ipsius quaedam propago substantiae, ejusdem cum origine sua speciei esse oportet. Sic igitur nervi ex cerebri substantia propagantur: ungues autem non talis extremi digitorum internodii soboles, sed diversa substantiae species est, ut is domo lapidis, tegulae et lateris. Animalis enim constitutionis ratio omnium exteriorum, quaecunque homines substantiis sibi diversis in idem collectis effingunt, compositioni respondet: quippe illas invicem connectunt, totam molem, quamcunque inde fingunt, unam reddentes; non tamen later ex tegula aut lapide gignitur; verum unitatis ipsius quaedam substantiae sunt inventae, lutum, gluten, clavi, paxilli, funes: interim etiam compositionis solius ratio est, ut in iis, quae instar clavi inseruntur. Atque his naturae opera respondent: alia namque instar clavi insertat, ut dentes suis alveolis; alia rerum sese invicem ingredientium modo, ut in vertebris quibusdam et in cubito cum brachio, condit; alia per suturas, ut capitis ossa; alia tanquam glutine connectit, nempe cartilaginis interventu coëuntia; alia ceu luto, ut quae carne connectuntur; alia quasi fune, ut quae ligamento junguntur. Pari modo sane et ungues ligamento quodam extremi digitorum internodii termino conjunxit; quoniam vero carni cutique illos cohaerescere voluit, hanc extrinsecus universae radici circumdedit, illam interius usquequaque subdidit. Caeterum in radicem ipsam non modo nervus, sed etiam arteria venaque porrigitur, unde sensum, vitam et alimentum, sicut aliae partes, accipiunt; quarum nulla neque ex trium horum vasorum coitu, multo minus ex complexu facta est, ut Erasistratus existimabat, contra ipsam rei evidentiam sentiens; nam corpus ipsum cujusque instrumenti a trium horum substantia diversum apparet, sicut in tertio de Hippocratis dissectione demonstravi. Quippe ventriculus, vesica et uterus talem a natura singula structuram sortita sunt, qualem nervus habere videtur; ut autem nutriatur vivatque, venam et arteriam; omnisque haec manifesto in se dispersa sunt, quemadmodum in hortos alveoli. Verum in ungues haec non dispensantur eo, quod pilorum modo ab radice exeuntes augentur; satius enim erat et hos, sicut pilos quoque, semper renovari et, cum atteruntur, nunquam incrementum suum intermittere. Quum igitur alio substantiae quodam genere comprehendantur ungues, arteriae quidem et venae nervique propter radicem junguntur sensus, vitae et alimenti gratia; ossi vero et cuti committuntur, ne suspensi vacillent; partem enim oportebat et hos esse toti animanti cohaerescentem, sicut alias quoque. At si, quod cute et nervo duriores sint, osse vero molliores, ideo ex horum substantia constare dicantur, objiciemus, etiam alia omnia sic esse facta: cartilaginem ex osse et ligamento conflatam; ligamentum ex cartilagine et nervo; hunc ipsum rursus ex cerebro ligamentoque, quippe mediam inter utrumque consistentiam obtinet, non quod cerebrum ex mixtura ligamenti, sed concretione sola tale evaserit. Quin etiam glacies ex aqua frigore congelata efficitur. Dicant igitur, et hanc ex aqua et lapide inter se per tota mixtis esse procreatam, si quidem universa duorum corporum intermedia, non horum usu aut consistentia praedita, ex eorum temperamento fieri arbitrantur.

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBER III.

Cap. I. Qui igitur, artis operibus neglectis, majorem in sophistarum cavillis industriam posuerunt, minus ipsis curae est, ut artuum naturam accurate pernoscant. Neque enim luxationes, et cum ulcere, et citra ulcus, neque fracturas ossium et siderationes in eis sanare aggrediuntur. Quid opus est verbis? neque humorum decubitus secare, vel putridas carnes excidere, vel telum vel spicula probe eximere possunt, imo nec cruris venam quidem, ut par est, ferire studuerunt. Ego autem malim juvenes in ejusmodi omnibus inprimis esse exercitatos, tum quod usum ipsorum necessarium videam, tum quod ignorationis ipsorum nota hoc gratior sit, quanto cognitio (ut ipsi opinantur) brevior. Itaque tota artuum natura constat ossibus, ligamentis, musculis, arteriis, venis et nervis, ad haec communi omnium velamento, cui nomen est cutis. Etenim circa hujus quoque naturam anatomicorum peritissimi errarunt, cum in aliis quibusdam partibus, tum circa interiorem summae manus regionem et eam, quae mira pedem est, quam plantam appellant. Cujus rei inscitia factum est, ut vir quidam haud parvae in chirurgia existimationis, quum aliquando brachialis sideratione laborantis os excideret, interiorem manum sensu expertem reddiderit. Alteri vero non multo ante circa eundem locum excisionem molienti cum adessem, indicavi sedem, qua primum tendo, qui nudam manus regionem subit, dilatescere incipit, admonens, ne ipsum divideret; eoque sensu, qui curabatur, non est destitutus. At, si quandoque tendo etiam computruerit, culpa vacabis, si abolitionem sensus necessario secuturam praedixeris. Pari modo, si etiam a quodam extrinsecus incidenti, quod acutum sit, subito totus fuerit dissectus, sicut cuidam accidit, neque tunc quicquam medico objici poterit, si, quorsum re finiet, praesagierit. Haec itaque tum in interna munus regione et pedis parte inferiori cognovisse convenit, aliaque non pauca circa arterias, venas nervosque: ac primum, non ex iisdem nervis et sensum et motum singulis digitis dispensari; deinde, quod nervis ex omnibus iis, qui ad illos, in manu quidem per brachium cubitumque, in crure vero per femur et tibiam pertinent, aliquo secto, nonnunquam in femore, alias in tibia, digitos quosdam extremi pedis manusque insensibiles vel immobiles reddiderint. Verum haec ex nervorum ignoratione ipsis acciderunt. Alia autem sexcenta ob arterias ac venas eveniunt, quarum ex medicis nonnulli ne tantillam quidem cognitionem habent, ut, dum manu curant, earum vulnerationem queant vitare. Atque ideo ossa excidentes et abscessus secantes interdum insignes venas persecant: interdum, dum magnas arterias secant, in sanguinis profluvium incurrunt, quod supprimi nequeat. Quidam ipsorum venam ferientes arteriam diviserunt, ignari, quibus artuum venis arteria aliqua substrata sit. Illud vero, quod sophistam sensu exiguorum in manu digitorum mediique in parte dimidia oblaesum curaverimus, nemo propter ejus, qui curatus est, celebritatem ignorat; cui ex tertia quidem secta medici praefecti, negotium digitis exhibebant, tanquam in ipsis esset affectus, qui illinc potius manarat, ubi nervus primum ex spinali medulla oritur. Methodici itaque initio relaxantia medicamenta, mox syncretica ipsis dicta digitis applicarunt, nihil de causis praecedentibus solliciti, nec curiose indagentes, sed hoc unum scientes, puta sensus difficultatem stupidumque affectum digitis sponte oborientem paulatim increscere. Quum autem aeger nihil a medicamentis auxilii perciperet, curationem mecum etiam communicavit. Rogabam igitur ipsum, nunquid in cubito vel brachio antea ictum quendam accepisset; quum autem nullum diceret, iterum pereunctabar, an neque in metaphreni principio: ille ante tres quatuorve menses inquit vehiculo se delapsum, interea dum pessum iret, in rectum quendam lapidem impegisse, unde metaphreni principium nonnihil illideretur; ac vehementi dolore affectum, intra septimum diem a dolore convaluisse; decimo quinto vero die ab ictu accepto levem quandam ac stupidam sentiendi difficultatem in digitis percepisse eamque augescere, nihil hactenus medicamentis adjuvantibus. Consideravi igitur, inflammationis ad radicem nervi, qui in digitos affectos porrigitur, ortae reliquias quasdam superesse; nervumque ipsum scirrho obductum, a dolore quidem liberari, sed digitis, ad quos pervenit, sensus hebetudinis auctorem existere; ideoque medicamentis, quae digitis admovebantur, in eum locum, qui primus contusionem acceperat, translatis, affectus curationem molitus sum. Dies me deficeret, si omnia percensere vellem, quae id genus juxta pedes manusque, tum in militibus in bello convulneratis, tum hisce gladiatoribus (ut vocant), tum aliis multis privatis, (ut sunt pleraque rerum infortunia,) conspexi accidisse medicis anatomes imperitis, per omnia se turpiter in ipsis gerentibus. Vel enim, dum manu curant, interim exiguum quendam nervum haud mediocri potentia praeditum praecidunt, cujus causa alias sensus duntaxat cujusdam subjectae partis obliteratur, alias motus, est quum uterque perit; vel certe ex tali rerum casu, quodam sic vulnerato, ipsi medici generationis affectus, quod non praedixerint, causam sustinent. Quum igitur artuum cognitionem maxime necessariam, sicut etiam exteriorum omnium partium dissectionem, sed extreme neglectam viderem, par esse duxi post administratam musculorum in artubus dissectionem deinceps et arteriarum, et venarum, et nervorum ipsos perreptantium anatomen subdere hortarique juvenes, qui ad dissectionum studium incumbunt, ut in hisce primum sese exerceant, cum spectent quotidie, medicos, qui quidem sciant, quot et quales in corde sint membranae, vel quot linguae musculi sint, aliaque his similia, ignorent autem exteriorum anatomen, in praesagiis et affectuum has partes infestantium curatione, quae manu perficitur, vehementer aberrare; eos autem, qui hanc calleant, illam ignorent, nunquam non recte munus suum obire.

Cap. II. Dicamus igitur jam, quomodo vasorum nervorumque dissectionem in artubus administrare conveniat; ac prius de manu tota sermonem instituamus. Initium autem hujus commode ab Hippocratis sententia sumetur, quae in hunc modum habet: Pes humanus ex multis parvisque constat ossibus, quemadmodum etiam manus summa. Pedem namque simplici sermone dixit: manum non item simplici, verum summam adjecit. Non enim appellationibus mutuo sibi artus respondent, etsi in structura proportionem habent; quale siquidem in crure femur est, tale in manu tota brachium; qualis in crure tibia, talis in manu tota cubitus; qualis in crure pes, talis in manu integra manus extrema habetur: quippe, quod ab articulo, quo brachiale cubito coarctatur, in digitos divisum est, summa seu extrema manus appellatur, sicut pes cruris postremum, quo incedimus. Atque sic nos etiam vocabulis utemur: quum enim sine appendice manum dicimus, totum artum, quum summam manum, a brachiali terminum ipsius innuere volumus. Incipit autem videlicet hic artus ab humeri articulo, ibique scapularum ossis cervix cum brachii capite connectitur. Quare, si, tota manu propter hunc articulum resecta, seorsim ipsam, toto corpore remoto, volueris dissecare, nihilo minus efficies. Sic namque et me frequenter vidistis ea, quae continet, indicantem. Primum autem in hoc opere est, ut universam cutim a subjectis corporibus circulatim adimas, non temere tamen, quemadmodum coriarii simul cum ea membranam quoque subjacentem auferentes, quam venae cutem nutrientes permeant; sed membranam quidem corpori affixam ac subjectis illi musculis circumdatam relinques, cutem vero solam per se acutiore scalpello a membrana secernes ac separabis. Principio separationis hoc utere. Partem unam membri quamlibet in manum sumptam pilis exue, ut in ea tantum cutis nudum pateat, quantum in ea primum secare statueris; promptius enim depilem, quam pilosam, incides. Vero igitur simile est, primo te conatu vel cutis aliquid insectum relinquere, vel membranam simul, cui illa incumbit, dissecare. Secundo vero et tertio dissecare aggressus, vel penitius, quam antea, scalpellum demittens, vel magis per summa circumagens, paulo post ab ipsa experientia sectionis mediocritatem doceberis. Notum autem est omnibus, moderatam me sectionem appellare, quae nec cutis quippiam carni reliquum faciat, nec membranam subjacentem una incidat. Quum igitur hoc tibi accurate succedere animadvertas, utroque sectionis labro hamis elevato, sub cute incidere moliaris membranam ab ea secernens. Verum solis digitis citra scalpellum opus committendum non est, quemadmodum quum animali cuipiam corium detrahimus. Nempe membrana a partibus sibi subjectis sejungitur excoriatione, ut Herophilus appellavit, nomen a verbo δέρω derivans, tum actioni tum affectui commune; sicut etiam a seco vocabulum sectio deduxit, quae actionem quidem hominis secantis, passionem vero corporis secti significat. Hac igitur ratione excoriatio, una licet res, quemadmodum sectio, pro subjecti ratione existat, passio quidem est corporis, quod excoriatur, functio autem hominis excoriantis. Itaque cutis, de hac enim dicebamus, non excoriatione a membrana liberatur, eo quod neque in naturali habitu solum ipsi veluti membrana subjacentibus appendet, sed connata est, non tamen firmiter adeo, ut separari nequeat, quemadmodum particularum nonnullas habere videmus. Etenim sciendum tibi venit, permagnum minoris majorisque rationem tum in partium coitu, tum in adhaesione consistere; aliae siquidem magis, aliae minus coëunt et appendent. Nam commune est iis, quae coitu uniuntur, tum ut citra sectionem aut violentam omnino divulsionem ab invicem separari nequeant, tum ut separatorum ulcus in utroque appareat. At partium, quae adhaerent, et unitas est infirma, tenuibus facta fibrarum segmentis, et divortium facillimum, quod excoriationem appellant. Quamobrem cuti subdita membrana et corporibus, quae obvelat, per fibrarum deductus telae aranearum modo subtilium continetur, et excoriatione ab eis separatur, nihil ad hoc nobis (nisi libeat) scalpelli usum requirentibus, ut quod digitis solis perfici queat. Non tamen a cute membrana solis digitis, sed potius scalpro secerni potest, utpote ei connata. Ac oportet scalpellum cuti leviter applicantes membranam secernere; nam, si ad hanc scalprum inclines, ipsam convulnerabis; sin autem a cute membranam deradens interim illam vulneres, nihil propositam functionem offenderis; neque vero in cute vulnus, quamvis scalpellum violentius adegeris, concitabitur, sed superficialis quaedam rasura. Desiderat autem hoc opus longioris temporis intervallum. Quare, quum alteri cuipiam studioso manus posituram ostendis, cutem prius a membrana, veluti monstratum est, deradito, quam spectator accesserit. At si familiari cuidam dissectionem voles impartire, qui etiam ipse alteri nonnunquam ostensurus sit, praesente ipso rem aggredere. Nam munus est, quod exactae multum diligentiae postulet, viro industrio discendique cupido conveniens. Quod quum ego frequenter alicui ex familiaribus obeundum delegassem, offendi equidem membranam in partibus plurimis avulsam, in aliis cuti continuam. In quacunque autem parte ejusmodi quippiam acciderit, nullae neque venae, neque nervi exigui sub cute delitescentes amplius conspiciuntur, idque potissimum in simia. Nam in equis, asinis, mulis, bobus magnitudinis gratia sensum non effugiunt; at si a subjectis sibi continuis avellantur, non amplius claram cognitionem sui praebent: in minutis autem animalibus, ubi ex praedictis quippiam in membranam committatur, omnia corrumpuntur. Atque ideo jam a tota manu cutem detrahes, tota post cutem membrana subjectis corporibus circumjecta. In ea autem venas nervosque summa perreptantes confestim intuere prius, quam membrana inarescat. Verum nervi non aeque in omnibus evidenter apparent, quod et natura quibusdam simiis, sicut etiam hominibus, graciliores existant, et quod pinguedinem animans habeat, aut nullam habeat; etenim in macilentis nervi magis sunt conspicui, in obesis occuluntur. At venae cuti subjacentes, quum simia multo abundat sanguine, omnes manifesto in conspectu sunt; quum pauci sanguinis compos est, obscurescunt. Attamen in omnibus tum radicem nervorum in superficie extantium, tum lationis modum penitus intueri et meminisse conator, ut, si et ipse secare coactus fueris, juxta longitudinem lationis sectionem ducas: hoc enim pacto vel unum vel nullum nervum persecas; sin autem transversim scalpellum admoveas, multos simul divides. Caeterum a radicibus longissime abscedas, haud ignarus, te, uti, quum ex arbore ramum vel surculum amputas, leviter stirpem offendere, sin autem truncum intersecas, totam stirpem perdere, ita in nervis quoque, si ad radicem dividas, totum locum, qui a nervo illo propagato sensum mutuabatur, sensus redditurum esse expertem. Itaque, si musculorum dissectio animo subit, quam priore libro exposui, disces etiam nunc ex facili principia seu radices nervorum per cutem discurrentium invenire; sin memoria exciderit, relicto in praesenti hoc libro, ad priorem illum te conferas; atque, ubi cujusque musculi positurae exactius jam memineris, ita sermonem infra hic scriptum legito, quum tibi hanc rem gerenti, quae praedictis confinia sunt, explicata fuerint.

Cap. III. Primo equidem tibi commentario explicatum est, qualisnam sit musculus, qui epomidem amplexus est; de quo etiam Hippocrates scripsit: Si quis brachii carnibus detexerit, superiorem humeri regionem deteget et qua musculus assurgit. Horum tibi memoriam expromtamexpromptam habendam censeo, potissimumque in illa corporis parte, ubi literae Graecorum Δ figura repraesentatur, quoniam nonnulli totum etiam ipsum deltoidem nominarunt. Est porro haec pars, qua brachii caput ambit, qua jam etiam totius manus mitium est; nam ad verticem deltoidis figurae trianguli aemulae in brachium insertionem facit. Quum igitur manifesto trianguli verticem in exteriori ipsius latere conspexeris; pergito sursum inspicere, quoad tibi nervulorum ex imo prodeuntium propago apparuerit, quae obiter in soboles pilorum modo praetenues diffunditur, nimirum ut frutex parvus, qui ramulos ab una basi in aliam atque aliam partem obliquos expandit. Quemadmodum igitur illorum quidam recti feruntur, quidam paulum in latera declinant: sic etiam nervorum horum series, ab uno orta principio, partim in membri longitudinem porrigitur, partim ad latera deviat. Procedunt igitur hi paulo ulterius, quam medium brachii est: nam ima exteriorum ipsius partium altera exilium nervorum radix pertexit, quae praedictis similiter ex alto emergit, et eodem modo in ramulos spargitur, praeterea regionem et nervos tum exteriores, tum inferiores, quae articuli commissuram ambiunt, una comprehendit. Jam vero tales nervos venasque exiguas subter cutem apparentes magna ex parte sic habere fingito, quemadmodum ego sum narraturus; non enim eandem perpetuo vel posituram, vel numerum, vel gracilitatem retinent, sicut in majoribus vasis et nervis neque numerus, ut dixi, neque situs, neque magnitudo exacte necessario permanet. Principia vero tum in eodem loco, tum ab eisdem vasis nervisque, ut jam duorum antea dictorum, ceu de parvis fruticibus, procedunt. Unius itaque a nervo, qui musculum a litera Δ, quam imitatur, deltoidem dictum intercurrit, propagatio est: alter a maximo ad brachium pertinentium, qui et posteriores musculos intertexit, et ad exteriorem membri regionem permeat, deinde in cubitum juxta elatius brachii caput, quod etiam condylum diximus appellari, pervenit. Atqui hujus nervi particula quaedam exigua in praedictam regionem pertendit; reliquum ejus, qui in musculum Δ literam figura imitantem spargitur, totum in cutem excidit. Haec itaque exteriorum brachii nervorum principia duo summa sub cute esse dicimus. Anterior cutis nervulos accipit superiore quidem parte ex primo ortu secundi nervi inter eos, qui de spinali medulla in brachium porriguntur; inferiore vero ante cubiti articulum ex alio quopiam spinali, solo mox ab origine descendente; quo de paulo posterius agetur. Sed internam posterioremque brachii cutem universum adusque scapularum quae ibi sunt extrema alius quidam nervus interreptat, ex secundo intercostali intervallo progressus. Porrigitur nimirum et hic in brachium, sicut et alii omnes, per axillam. Ac oportet eum, qui clare ipsos contueri velit, musculum parvum anatomicis praetermissum prius dissecare; sub illo namque omnes ordine, quorum situs hic est, deseruntur. Primus quidem in superficie post musculum hic nervus extat, quem ex secundo intercostali intervallo dixi procedere; ramorum autem serie in brachii interiorem posterioremque cutem admodum diffunditur. Deinde per profundum, glandibus, membratus vasisque exemptis, magni nervi porriguntur. At hic cutis nervus brachium subit, ubi in simiis caput parvi musculi consistit, qui quidem a maximo hujus loci musculorum, unde exterior axillae portio constatur, incipit; in posteriorem vero cubiti regionem paulo interius terminatur, ac statim in ingressu triplicem de se ramorum sobolem diffundit: elatiore internas quasdam brachii partes adusque nodum cubiti retro intercurrit; altera totam hujus articuli cutis regionem posteriorem adit; tertia omnes partes, quae usque ad scapulas sibi vicinae sunt. Cutis sane brachii praedicta nervorum principia habet; quae vero cubiti cutis sortiatur, paulo posterius exequemur. Si enim omnium brachii nervorum naturam prius inspexeris, tum dissectio, tum cognitio eorum, qui cubitum non in superficie solum, sed in imo etiam perreptant, clarior evadet. Brachium itaque ab humeri articulo incipit; quare, si ipsum hinc abscissum sine toto corpore velis dissecare, nihilo minus habebis. Initium vero operis sumes ad venam humeralem, eumque musculum, brachii anteriorem, duo quidem habentem capita, ut didicisti, a validis ligamentis prodeuntia, aponeurosin vero in radii principium immittentem. Ubi igitur duo hujus musculi capita in unitatem coitura sunt, primum nervum brachii os ingredi comperies; eodemque loco posterior axillae musculus eximiae magnitudinis in brachium lato tendine valentique inseritur; deinde musculorum, qui a pectore mittuntur maximi, tendo praedicto carnosior eodem protendit; post hunc rursus tendo superiorem humeri partem complectentis musculi, quem a quibusdam deltoidem appellari diximus. Itaque nervus, qui a spinali medulla per axillam primus in brachium descendit, eo potissimum loco brachium ingreditur, cui inhaerescit tendo posterioris axillae musculi, quem maximum esse inter humeri juncturae motores commemoravi; deinde, qua ingreditur, anteriorem subit musculum, capitibus ipsius hac parte nondum counitis, sed adhuc diremptis. Sub altero igitur interius sito procedens, partem aliquam sui utrique capiti statim mittit: inde declivis fertur insinuans se magis partibus, quae e directo sunt alterius capitis interni, quod caput et secundum latitudinem tenuius est, ex ligamento natum, quod a scapularum anchorario processu procedit. Porro capita mox coëuntia musculum unum unitum generant ex numero anteriorum, quos cubiti articulum flectere primo didicisti commentario. Videbis autem hunc nervum manifeste, ubi utraque capita a supernis exortibus fuerint liberata; deinde, quum in unum coierint, secantur separanturque ab invicem per directam utriusque musculi partem, nam juxta eam nervus quoque deorsum mittitur. Jam vero, dum hoc agis, alius quoque nervus multo hoc inferior conspicietur, brevem aditum habens in brachium; qui statim ab eodem musculo occultatur, quo etiam primus nervus contegi dictus est. In processu vero hi duo nervi interdum ab altero, interdum ab utroque propagines in caput minoris ex cubiti anterioribus musculi transmittunt; deinde secundus nervus primo tantum de se ramum impartit, quantum illic primi reliquum fuisse apparet; unus autem ex duobus nervus conflatus ad cubitum per medium ipsius articuli cubiti flexum porrigitur; secundus vero nervus, ceu ab initio per internas partes ferebatur declivis et aeque a primo distans, humiliorem situm habet, insidetque ibidem brachii condylo, ubi planissimus est. Relictis igitur his nervis, denuo ad principium brachii revertere. Siquidem duos illos praedictos tertius quidam nervus insequitur, fere prope secundum, profundiorem insertionem in brachium faciens una cum grandibus vasis, arteria ac vena, quae per axillam ad brachium perveniunt. Atque ideo nervus hic cum vasis in magnos brachii musculos propagatur, a quibus cubiti articulus extenditur; atque magnos sui ramos utrisque ipsis transmittit, obliquus in externam partem emergens. Est etiam maximus hic eorum, qui manus intercurrunt, nervorum, si inaudias videlicet, maximum ab anatomicis nervum aliquem dici solere, aut arteriam, aut venam, ubi non longitudinis distantiam simul indicant, verum solam circularem, quasi etiam dixerint crassissimum. Ubi vero nervus hic brachii os retro per exteriorem partem egressus paulo supra cubiti articulum effertur, ibi pars quaedam ipsius ad cutem elabitur; de qua prius dictum est, cum de summis brachii nervis dissecandis ageremus. Hinc autem quomodo omnes tertii nervi reliquiae ad cubitum pertendant, quomodoque in ipsum ramorum sobolem diffundant, paulo posterius in cubiti dissectione disces. Detectis enim plurimis jam brachii partibus reliquos duos nervos ad internam ipsius regionem conspice, in quam etiam praedicti tres ingrediebantur paulo inferius, quam tertius nervus est. Alter quidem summa sub cute etiam citra musculorum brachii dissectionem omnium primus apparet; cujus jam nervi etiam paulo ante in superficialium dissectione memini distulique distributionem ipsius totam dicere, quoad cubitum dissecandum aggrediar. Verum idem nervus in brachio ante cubiti commissuram in ramos propagari incipit ferturque per totum fere ipsius flexum, scissa jam numerosiore ramorum serie. Solae autem elatiores flexionis partes ramos ipsius non participant; reliquae brachii anteriores, quae ante cubiti condylum habentur, nimirum superficiariae, hujus nervi processus excipiunt. Insuper quintus alius nervus restat ex iis, qui de spinali medulla brachium adeunt. Hic per intimam ipsius regionem aliorum modo fertur, sed nulli brachii parti, sive superficiariae, sive penitiori, aliquam sui portionem communicat; crassitie quidem secundo respondet, sicut etiam primo et quarto; ac utrique, nempe secundus et quintus, ceu triplicatam primi quamque crassitiem explere tibi videbuntur: omnium plenissimus est, quem tertium posuimus. Ac meministi, alium quendam nervum ex secundae costae intervallo elabentem in brachii cutem deferri: ut duo nervi sint, qui de spinali medulla profecti ramorum sobole manuum cutem adeant; quatuor alii per profundiora in omnes totius membri musculos disseminantur ac propagines quasdam tenues cuti transmittunt.

Cap. IV. Jam igitur, brachio relicto, ad cubiti dissectionem accede. Separata cute a membranula substantia, quae simul, uti prius dictum est, cum illa detrahi solet, primum quidem principium nervorum intueberis, ejus nervi, qui in enarratione eorum, qui in brachio sunt, quartus est dictus nervus; quod principium internam cubiti regionem fere totam occupans inferiori universae et exteriorum partium non paucis inseritur. Quantacunque vero cubiti pars ad radium eminet, utrinque, tum exterius, tum interius, aliorum nervorum processus exigit; interna ab omnium primo dicto, exterior a tertio nervo mutuatur. Porro de superficiariis summae manus nervis cuti subjectis in magnorum nervorum dissectione simul pertractabimus; nam omnes illorum sines quinque numero sunt, quos per condylum, quo brachium cubito committitur, ad cubitum ipsum ferri in brachii anatome spectasti; sed horum unus in solam ipsius cutem spargitur, scissa ramorum serie paulo superius, quam brachium cum cubito connectitur. Supersunt igitur quatuor: primus, quo de antea in brachii dissectione verba feci, in medium cubiti articulum insinuatur; secundus hoc humilior super interiorem inferioremque condylum brachii, ubi planissimus et minime gibbus est, ingreditur; tertius nervus, quem et supra illorum gregi ascripsi, qui in totas manus porriguntur, exteriori superiorique brachii condylo circumdatus, in cubitum protendit, radium contingens; reliquus quartus eorum numero, qui per profunda cubitum adeunt, in medio olecrani gibberi et interioris inferiorisque brachii capitis intervallo consistit. Sequens igitur has insertiones positurasque et musculos etiam dissecans, quemadmodum in primo volumine didicisti, omnium distributionem examines, auspicatus a quocunque visum fuerit primo: sed praestiterit forsan eundem disciplinae ordinem servare, quem in brachio. Itaque nervus per medium brachii flexum in cubitum derivans ibi statim ramum ex se valde tenuem mittit venae adhaerescentem, quae in medii maxime cubiti superficie secundum membri longitudinem extensa est; mox arteriae, quae ad brachiale profecta evidentem pulsum repraesentat. Jam vero et aliam quandam propaginem admodum tenuem nervus hic omnium, quos dixi, elatissimus ad peculiaris radii musculi oblongi caput dispensat, deinde humeralis venae reliquo aliam mittit, quae totum radium modo telae araneorum praetenuis intercurrit. Qui superest ramus nervi praedicti, postquam permeaverit subter venam, quam ab humerali propagatam oblique incidimus, in superficiem obliquus emergit, deinde paulatim ad proprium radii musculum oblongum ex superiore parte, quae intus habetur, accidit, medius dictorum quatuor nimis quam exilium; ubi vero hic musculus cessat, et ipsae propagines absumuntur, aliquantulum ad magni digiti partes radio propinquas cum eo exporrectae. Hic itaque nervus alteri cubiti flexus venae elatiori subjacet: quos autem ab utraque ejus parte sitos esse dixi, frequenter ipsi venae insident, eoque, cute detracta, hi quidem sensum perpetuo effugiunt, ille vero, qui venae substratus est, perpetuo conspicitur. Primus itaque omnium nervorum, quos commemoravi, sic in totum absumitur. Vidimus enim semel, hunc ipsum nervum usque ad cubiti flexum in brachio consumi; a secundo particulam quandam ad cubitum permeare; atque illi nunc explicato nervo distributio data est persimilis. Secundus vero nervus una cum quarto interiores cubiti musculos perreptat, quemadmodum et tertius crassius exteriores universos. Dicamus itaque jam de primo nervo exteriore, ne reliquorum duorum, qui in universas partes interiores cubiti et digitorum emergunt, disciplinam interrumpamus. Siquidem hic nervus, postquam dictas prius ramorum propagines in brachium deduxit, deorsum ad articuli juncturam fertur medio spatio inter minorem ex brachii anterioribus musculum et caput musculi oblongi, qui radio peculiaris est; et primam quidem propaginem externis cubiti partibus transmittit, sub cute summa in universam cubiti ac brachialis exteriorem regionem disseminandum; secundas vero propagines, dum cubiti articulum permeat; alias autem in eam partem dispergit, qua caput musculi bifido tendine brachiale extendentis ascendit, quarum haec quidem in caput hujus musculi dividitur, illa vero non divisa progreditur. Et defertur sane hic nervus musculo insidens, clareque apparet, quum oblongus radii musculus illi incumbens totus jam dissectus fuerit: caeterum medius inter duos musculos excurrit, magna ex parte alteri insidens, alteri subjectus, ac non raro totus cum musculis praedictis, qua se mutuo contingunt, extensus ab interiore parte conspicitur. Terminus ipsius per brachiale recta pergit ad magnos digitos, ramorum sobolem extrinsecus ipsis sub cute summa communicans, duobus quidem totis, medio autem dimidio; subinde quidem assumit in radii extremo aliquam portiunculam nervi, quem super ipsum expansum esse diximus. Reliqua soboles magni nervi, qui tertius est, externam cubiti regionem adit, obliquusque per profunda vergit statim quidem ad brachialis musculum bifidum, cujus caput retuli ipsum superare prius, quam ramum praedictum emiserit; deinde radii musculorum extimum ad gibberum spectantem perreptet. Quibus utrisque aponeuroses quasdam tenues impartit; deinde musculo digitos quatuor extendenti; mox etiam ei, qui duos parvos obliquo motu movet; postremo illi, qui brachiale ad parvum digitum extendit. Has igitur ramorum propagines universas in capite musculorum, quos enumeravi, haud longe ab articulo dispensat; inde ad musculum bifidum; qui magnum digitum et brachiale movet, porrigitur, palamque est, quod huic ramos quosdam impartiat. In transitu ipsius nervi tendo musculi, qui magnum digitum in obliquum movet, aliquatenus adjacet, proxime cum eo ad brachiale usque porrectus; mox tendo, qui duos digitos, indicem et medium, pari motu movet. Pars hujus nervi reliqua ad usque brachiale excurrens locis prope articulum disseminatur, in nullum digitum perveniens: maximus autem ipsius finis in illius loci profundum demergitur, ubi ligamentum esse dixi, quod caput tendinum digitos quatuor extendentium contegat. In hunc itaque modum nervus juxta nodum brachii exteriorem ex brachio in cubitum deveniens dispergitur; tertius autem, si quid meminimus, hic erat ex iis, qui ab illa in manus totas protendunt. Reliqui duo nervi internis omnibus intra cubitum musculis distribuuntur, quos dissecans (ut primo commentario didicisti) assequeris nervos in ipsos disseminatos, qui a cubiti articulo incipiunt. Invenies enim, ab utrisque nervis processus in musculos digitos flectentes propagari, in alios vero omnes, si unum excipias, a secundo nervo, qui brachium ingredi dictus est. Quartus enim nervus, qui inter gibberum inferioremque nodum brachii in cubitum porrigitur, ramulum quendam musculo brachiale flectenti versus parvum digitum transmittit. Itaque deprehendes reliquum nervum, qui per radium hic collocato musculo propaginem quampiam tribuit: deinde, dum progreditur, elatiori flectentium brachiale et ei, qui tendinem depili manus parti subnatum procreat; ad haec aliquam sobolem per profundum tenuem parvo inibi radii musculo concedit. Per cubitum vero hic magni duo nervi deseruntur, medio musculorum digitos flectentium intervallo huic incumbentes, illi subjecti, ac mittunt quosdam de se ramos utrique ipsorum parti. Ubi vero musculi hi in tendines cessaverint, sic jam et utriusque nervi reliquum tum in brachiale totum, tum in postbrachiale pervenit, inibi corporibus et intimis digitorum partibus distributum, quod quidem altius est, duobus magnis et medii digiti juxta indicem parti dimidiae; quod vero humilius, medii reliquae simul et parvis caeteris digitis. Itaque elatior nervus inibi absumitur; humilior ramum quendam de se haud exiguum in externam manum juxta brachialia initium transmittit. Caeterum hic nervus totam summae manus exterioris partem dimidiam amplexatur, sub cute extrema ad summos percurrens digitos, parvos sane totos, medii vero dimidium; nam reliquam ipsius partem dimidiam cum magnis digitis totus tertii dicti nervi terminus excipit, quemadmodum prius ostendimus. Musculus autem ne unus quidem in exteriori summae manus regione, sicuti in interiori, habetur.

Cap. V. Una sane arteria, duae autem venae in totam manum propagantur. Atque altera quidem vena etiam ante dissectionem omnibus est conspicua; ut quae in superficie tota inter cutem et musculos ei subjectos situm habeat; quorum alter humeri superiorem partem triangula inibi figura generat; alter, quod in pectore carnosum est; utrique vero juxta sese invicem aponeurosibus in priores brachii partes ad ipsius longitudinem, haud longe ab humeri articulo, inseruntur. Vena itaque ipsa in superficie posita (quam humeralem appellant) in medio horum musculorum intervallo locata, juxta interiorem costam musculi deltoidis, ad extremum ipsius proficiscitur; inde jam magis in externam brachii regionem declivis procurrit, ubi majorem ex anterioribus musculum attingit, nimirum juxta lineam, quae in exterioribus partibus ipsum ab aliis disterminat: postquam vero ad cubiti articulum prope accesserit, ab hoc musculo separatur, et prope cubiti articulum radii musculum oblongum conscendit, atque inibi in pares fere tres ramos scinditur; quorum unus in altum demergitur, cujus situm delationemque in superficialium venarum examine inspicies; alter vero ad articuli, qui hic est, flexum protendit, unitus alterius (ut dicemus) venae parti ex iis, quae in totam manum excurrunt; reliquus tertius ramus humeralis venae paulatim in exteriorem cubiti regionem declinat, ibique in ramos diffunditur. At prius, quam magna haec humeralis vena prope cubiti articulum trifariam dividatur, ipsam evidenter est videre toti brachio post cutem porrectam, nusquam in altum vergentem, sed satis eminentem et conspicuam, praesertim in iis gymnasticis, qui natura tum graciles tum musculosi sunt. Videbis itaque hanc venam in grandibus simiis multique sanguinis, dum dissecantur, propagines admodum tenues per totum brachium in cutem ac musculi superficiarias partes dispensantem; item in aliis universis quadrupedibus, quorum primarias ac generales differentias sex esse didicisti. Ubi vero super radii musculum prope cubiti articulum defertur, inibi, ut dictum est, triplici ramorum serie propagatur, qui interim aequales omnino, interim inaequales sunt, reddunturque alias alii majores, parum se mutuo exuperantes. Et sane, qui in externam cubiti partem spargitur, ramos jam manifestiores iis, qui in brachio videbantur, expandit, totusque ibi juxta terminos simul patescentibus orificiis cum aliarum venarum extremis, quae dicam, absumitur; unde vero huc istae deducantur, inpraesentiarum condisces. Vena per axillam procurrens, quum humerali mullo sit major, simul cum hujus loci arteria, quae axillam perreptat, per totum brachium in ramos finditur; atque haec duo vasa mutuo se contingunt, tum qua per alas feruntur, tum qua brachium subeunt; ac praedicti nervi in singulos musculos editi utrorumque vasorum propaginem sibi connatam habent. Quum autem brachium perreptaverint, in totum cum majore ex anterioribus musculis intro delatae, mox arteria quidem penitius, uti initio, sic etiam nunc ad cubiti musculos porrigitur : vena autem bifariam scissa paulo ante articuli commissuram, altera parte in profundum dilabitur, ubi arteriam contingit, unaque in ramos cum ipsa perpetuo propagatur, altera oblique sub cutem producta conspicitur etiam ante dissectionem tum in gracilibus, tum in iis, qui latas natura venas obtinent; evidentius autem apparet brachio fune intercepto. Hujus igitur venae suboles prima deorsum ad cubiti os obliqua ferri videtur, nempe ut spatium, quod intra brachii interius tuberculum et articuli cubiti flexum est, perreptet; at, ubi cubitum superaverit, reliquam ipsius partem oberrat, pariterque ad ipsius terminum usque procedit. Secunda propago, ex eadem, qua praedicta, regione orta, elatior aliquatenus defertur, mox bipartito dividitur: cujus pars demissior versus eam, quae ad os cubiti porrigi dicta est, defertur: at elatior oblique paulatim tendit longiusque porrecta interim ad eam venam pervenit, quae cubito porrigitur; frequenter autem in ramos prius exhauritur, quum illam contigerit. Quod igitur vas cubito expansum est, adusque extrema ipsius pertingit. Ac termini ipsius aliquot evidenter nonnunquam in regionem brachialis inferiorem protenduntur, interdum obscure, maximusque unus ex iis, qui inibi habentur, terminis committitur ipsis, et manifesto ad gibbam cubiti epiphysin tendit, ab infernis ipsius partibus procedens cum altero venae extremo, quod ex superioribus porrigitur; et coitus ipsius ad anteriorem finis cubiti versus brachium partem accedit, ut oris counitis vas unum ambae fiant. Unde vero proficiscatur vas ipsum, quod annectitur, paulo posterius videbis ad magnam iterum venam superficiariam reversus, cujus primam sobolem ad cubiti os obliquam deferri diximus; illi namque principium insertionis paulo supra cubiti articulum existit. Vena autem magna superficialis oblique procurrit, coitura mox cum ea, quae ex humerali ducta est. Verum prius, quum illam contingat, duplicem quendam ramum emittit; ac horum demissior, qui etiam minor est, societatem init cum vena adjacente, quae postrema ex commemoratis dicta est; post societatum vero ad cubiti partes brachiale versus tendit, ex medio regionis ipsius internae humilior procedens; alter autem venae bifariam divisae ramus elatior hoc majorque alias per mediam exacte regionem cubiti internam, alias paulo altior procedit, usque ad brachiale propagatus. Jam vero omnium, quos retuli, terminorum ora coëunt, et ex unoquoque duorum coitu vas unum confluxile mutilatur, ut, quot unita coierint, prae multitudine et parvitate ne quidem numerare queas. Relictis igitur et his venis, denuo magnam repetes, ipsamque spectabis, quae humeralis parti jungitur, et subsequere, quo te vas unum e duobus compositum deducat. Hanc enim venam cernes in altiorem radii partem emergentem inferius plane, quam ubi longitudo ipsius media est, inde jam per exteriorem ossis radii sedem binis ramis prope aequalibus expandi, ut duo haec vasa γ, tertiam Graecorum literam, repraesentent; quippe alterum vasorum post scissuram directe ad magnum digitum procurrit, alterum versus parvum digitum tendit, penes cubiti extremum, quo in appendicem desinit. Quod itaque recto tramite ad magnum digitum pergit, radio vehitur; et postquam brachiale contigerit, ramorum seriem aliam in posteriorem magni digiti regionem porrigit, aliam in eam partem, quae inter hunc et indicem media est, aliam in totum indicem retro et per latera. Atque in hac parte ipsius extremum venulae parvae adnuitur, quae ex vena ipsi conformi divaricata est. Reduces enim in memoriam venas duas nuper dictas, quarum figuram tertiae literae γ assimilavi. Enarravi hactenus alterius lineae rectitudinem magni digiti, dum ad mutationem loci fertur. Ad reliquam igitur venam divertes, quae ad parvum digitum quasi cupit extendi. Conspicis autem rursus ante, quam ad cubiti extremum permeaverit, venulam quandam propagare, quae recta inter indicem mediumque digitum prorsum defertur, et cum exili prius nominata coit: deinde utraque in unam conflata mediam duorum digitorum regionem, indicis videlicet et medii, accedit. Reliqua pars venae, quae parvum digitum adit, dum obliquam cubiti appendicem perreptat, ramum quendam exilem ad posteriora medii digiti transmittit; mox bifariam scissa, altera quidem parte mediam digiti medii et annularis regionem ingreditur; quam venam nonnulli in sinistra manu secantes sinentesque sanguinem ex ea fluere, quousque ultro sistatur, lienem ex tali vacuatione juvari asserunt; alteram vero portionem venae humiliorem, et quae rursus medium spatium annularis et parvi digiti intercurrit, secutus, deinceps omnium, quorum mentio facta est, vasorum propagines considera, tum pilorum modo praetenues, tum ampliores ortas, quarum plures prope terminos cum aliis similibus ex vasis sibi proximis derivatis coeunt. IamJam vero quaedam venae etiam conspicuae admodum mutuo complexu, qua cessant, in unum conjunguntur, ut vel citra dissectionem in gracilibus et iis, qui latiores natura venas obtinent, clarissime appareant. Proinde paulo ante dixi, venam cubiti ossi porrectam humilem ferri in priorem partem venae, quae termino uno, sicut audisti, propagatur in anteriora, qua cubiti est appendix, ut notabile vas in quibusdam efficiatur; non enim omnibus est conspicuum. Venae porro cubiti demissae per quaedam extrema jungitur etiam humeralis venae pars in exteriora cubiti disseminata, ipsique venae modo propositae, cujus distributionem retuli, extrema venarum in ramos scissarum admiscentur. Altera pars lateris tertiae literae γ ad magnum veniens digitum evidenter apparet, quae in extremis suis orificiis patescit simul cum venis per interiora cubiti usque ad brachiale tendentibus, ubi has venas generari dixi, ramorum serie prius hic dispersa, quam venae duae per flexum excurrentes ad commissuram articuli perveniant. Ad haec commemoravi, binos de se ramos mittere, quorum alter, qui et grandior est, magna ex parte per cubitum vectus adusque brachiale defertur, illuc nimirum, ubi scinditur. Haec itaque portio totam digiti magni regionem internam amplectitur, et per latera ascendens coit cum extremis venularum, quae ex altera tertiae literae γ linea ducuntur, quemadmodum rursus, quae ab altera tertiae literae linea, quam ad cubiti extremum dixi procedere, per extrema quaedam pilis similia committuntur iis, quae de humerali vena in extremam cubiti regionem disseminantur. Interdum quoque prius, quam scissa vena literae γ aut Υ similis reddatur, ramus quidam ex ipsa procedens sursum ad radium conscendit, et ad externam regionem supergressus, inibi dispergitur. Id vero accidit iis maxime, quae parvam humeralis venae partem habent, quam exteriorem cubitum dixi intercurrere. Verum omnibus constat, quod et ante scissuram ex vena triangulum generante oriatur, de qua in praesentia sermonem institui. Mittit eadem propagines in extimam cubiti partem ac terminis cum humerali congreditur. Has sane omnes venas in gracilibus multis ac copioso sanguine venisque amplioribus praeditis, palam vel ante dissectionem est cernere; verum ambientem aërem calidum esse, vel etiam hominem lotum oportet. Manu autem immissa intercipienda est, quacunque in parte venas repletas manifesto videre libeat. Quod te crebrius in multis factitare velim, quandoquidem haud mediocriter duplici nomine conduxerit: hoc quidem, ut vasorum cognitionem assequaris (nulla siquidem res, quae sensibus nostris percipi potest, exquisite et subito, nisi visa saepius, cognoscitur; argumento sunt gemini admodum sibi similes, qui ab insuetis nequeant dignosci, ab iis, quibuscum habuerint consuetudinem, confestim agnoscantur); altero, ut exactam partium humanarum simiarumque similitudinem perceptam habeas. Has itaque universas venas, quas in hominibus ante dissectionem conspicis, in simia dissecta videris; quare penitiores etiam particulas haec animantia, perinde ut homines, obtinere constat. Quod quum ita sit, volo prius te in simia ipsa subinde exercitari, ut, si humani corporis dissecandi quandoque copiam nactus fueris, prompte singulas partes detegas; quod non vulgaris operae est, neque quisquam in ipsis parum exercitatus repente potest assequi. Etenim medicorum in anatomis exercitatissimi, qui multa diligentia corporis partes inspexerint, in multis errasse videntur. Quamobrem nihil, qui corpus hostis Germani in bello mortui, quod adversus Marcum Antoninum gerebatur, incidebant, amplius quam viscerum situm addiscere potuerunt. At, qui in aliis animantibus, et potissimum in simia prius se exercuerit, promptissime singulas, quae inciduntur, partes detegit; et proclivius est viro laboris cupido praeexercitatoque in anatomis antea conspecta quaedam in humano cadavere subito condiscere, quam alteri non exercitato manifesta multo otio ad amussim invenire; nam in eorum, qui morti erant damnati aut feris expositi, corporibus multi saepe, quod ipsis liberet, celeriter conspexerunt; adhaec in latronibus, qui in monte jacerent inhumati. Jam vulnera magna et putrida ulcera in altum spectantia particulas complures detexerunt, quas prius exercitati similem habere structuram simiarum corporibus cognoverunt; qui nunquam se in his exercuere, nihil inde commodi perceperunt. Qui vero pueros mortuos expositos complures frequenter dissecant, persuasum habent, corpora hominum simiarumque persimili structura constare. Quin et in ipsis curationibus, quas manu frequenter obimus, alias carnes putridas, alias ossa praecidentes, manifesta similitudo praeexercitato apparet. Quidam vero tam negligentes rerum pulcherrimarum sunt, ut ne vel quae ante dissectionem cuivis manifesto licet cognoscere, unquam discere cupiant.

Cap. VI. Quae igitur de cubiti ac manus summae venis nuper retuli, omnia ante dissectionem plerisque in hominibus obvium est cognoscere; quemadmodum etiam, quod ea, quae, postquam axillae vena in ramos ante cubiti articulum scissa fuerit, ad flexum pervenit, subjectam aliquousque arteriam continet; quae in macilentis naturis magnisque pulsibus praeditis tactu motum aliquatenus indicans deprehendi potest. Quare, si sanguinem detraxeris, in iis sane, qui totam manifesto venam habent conspicuam, quam longissime ab arteria recedendum est; in quibus autem id solum, quod arteriae incumbit, est spectabile, reliquum vero totum conspectum effugit, diligentius attendendum est. Pruno quidem, dum brachium per se adstringis, regio arteriae vicina in tumorem notandum attollitur; secundo vero aliam quampiam ex iis, quas relaturus sum, dissecare oportet; nunquam enim venam hanc loco inflato secueris, sciens arteriam subjacentem tum latam esse, tum validam; deinde, quum plurimum ea intumuerit, simul cum se ipsa extollere ac circumtendere incumbentem venam. Accidit igitur inde venam in gibba arteriae parte elevatam magis inaniri penes partem, qua circumtenditur, adeo, ut scalpellus mediocriter injectus, prout solet illidi demittique, illam quidem totam subito penetret, subjectum vero arteriam convulneret. Quare consilium est ab hac recedere ad vicinarum aliquam, maxime ex iis, quae ad cubiti os deferuntur. Sin autem ex his quoque nulla appareat, eam adibis, quam in flexu ex venarum coitu factam ad radii superiora dixi pervenire. Si ne haec quidem est conspicua, eam series, quae ab humeraria ad cubiti flexum porrigitur. Pari modo, si humeraria, quando ipsam secare oporteat, conspectum effugiat, eam necessario divides, quae ab ipsa in flexum protendit; si nec ipsa, eam, quae sursum ad radium obliqua expanditur; si nec illa oculis obvenit; venam ab axilla ad cubiti flexum procurrentem incides. Haec enim vena accommodatissima est iis, qui in partibus infra claviculas sitis laborant; humeraria, qui in superioribus; at inibi commemoratae secundum tertiumque ordinem post ipsas obtinent. Communis utrisque est, quae ad radii superiora conscendit; quare tertium quoque ordinem in utrisque manibus ei attribuimus. Nam in iis, qui infra claviculam afficiuntur, siquidem sanguinem detrahere oporteat, principem locum praesidii ratione vena possidet, quae ad cubitum accedit; secundum, quae ad flexum defertur; tertium communis; quartum, quae de humeraria ad flexum pergit; postremum humeraria. In aliis, quos supra claviculam morbus infestat, contra humeraria primum; quae inde ab ipsa ad flexum porrigitur, secundum; tertium communis; quartum, quae juxta arterias procedit, et quintum, quae cubitum adit. De superficiariis itaque venis totius cubiti adusque digitos omnia dictu sunt.

Cap. VII. Profundiores autem deinceps inspicito, iis, quae in flexus superficie extant, ademptis: quoniam, has ubi sustuleris musculosque, quemadmodum didicisti, dissecueris, mox tibi profundiores perinde ac superficiariae mutuo coeuntes apparebunt. Insuper, postquam congressae fuerint, iterum in ramos binos dirimuntur et per cubitum ad brachiale recta tendunt, aequali invicem spatio distantes; demissior quidem alter per os cubiti, elatior per radium una cum arteriis in musculos propagatur. Venae igitur humilioris, quum radii musculum exilem subierit, particula quaedam in externam regionem elabitur, in qua scissa cum praedictis ibi venarum, quae in summo sunt, partibus societatem init. Ad haec reliqua ipsius pars, quanta intus delitescit, ima subeuntibus adnuitur, quas intimis cubiti partibus per superficiem distribui diximus; ac saepius putavi, plurium esse portionem venarum, quae ex summo vergunt in ima, siquidem ipsius profundioris venae secundae processus paucis superficiariis commiscentur. Duas quidem venas in manum ferri commemoravi, tum eam, quae per axillam excurrit spectandae magnitudinis, tum hanc quidem multo minorem, magnam tamen et ipsam, quam humerariam appellant.

Cap. VIII. Porro arteria una duntaxat in manum proficiscitur, vicina venae, quae axillam permeat: utraque autem thoracem elabitur cum nono pari nervorum a spinali descendentium: et brachium illic ingrediuntur, quo et tertium nervum dixi pervenire; inde omnibus brachii musculis processus notandos mittentes, declives ad flexum articuli, quo brachium cubito conjungitur, excurrunt. At vena in brachii extremo in duas diffusa est soboles, quarum altera ad cutem usque effertur, ut antea declaratum est; quantum vero ipsius per profundiora, ceu ad flexum, cum arteria deducitur, id tertiam humerariae partem assumit; deinde bifariam scissum, cum utraque parte arteriae, quae et ipsa bipartito divisu est, simul tum porrigitur, tum in universus usque ad digitorum initia musculos ramorum serie dispensatur. Itaque clariorem arteriam, quae ad radii os decurrit, prope brachialia commissuram tangimus, pulsum exploraturi. Sensibilem quidem in macilentis motum arteria quoque edit, quae mediam indicis et magni digiti regionem perreptat, originem ab hac ducens. Humilioris vero arteriae, quae per os cubiti recta in parvum digitum procurrit, motum manifesto haud queas percipere, nisi homo fuerit extenuatus et maximum habeat pulsum: quippe natura in imo retinet arterias, nusquam particulam ipsarum manifesto in cutem emittens, quemadmodum a venis ac nervis perferri prius dictum est. Merito igitur nullam in extremis manibus a foris arteriam reperias, quia ne musculus quidem unus habetur; at interna regio, quoniam multis septa est musculis, ideo multas quoque arterias singulis ipsorum porrectas obtinet. Verum universas brachialis ab interioribus partibus arterias una cum venis conjugibus spectabis, lato tendine amputato. Etenim hunc inter et eos, qui digitos flectunt, situs ipsarum est pariter cum tenuibus nervis, quorum antea mentionem feci. Nam, cum hoc in loco musculi consistant, qui et primos digitorum articulos moveant, et alii, qui digitos in obliquum agunt, merito pars haec arteriis, venis et nervis scatet; quippe singuli musculi particulam cujusque horum aliquam in se recipiunt. Ac jam quidem omnes totius manus particulas explicavi.

Cap. IX. At tu non, ceu Herodoti historiam, animi gratia ista leges, sed memoriae singula spectata mandabis, ut omnium ipse partium naturam exact pernoscas; nonnullae siquidem neque arteriam, neque nervos, neque venam grandem habent; quaedam vel tria horum genera, vel unum, vel duo. Itaque arteriis venisque pro magnitudinis ratione virtus inest, non item nervis omnibus, sed alicubi exiguus nervus haud exiguam obtinet potestatem, exempli gratia, qui musculos magni digiti motores intercurrunt, deinde, qui indicem moventibus insperguntur. Si enim hi soli in naturali habitu ferventur, vel aliis resolutis, vel etiam omnino abolitis, non utique mancus in totum homo evaserit, neque manum prorsus inutilem habuerit. Quod si medium adhuc ipsis addas, parvam in actionibus laesionem manus sentiet, parvis digitis in totum pereuntibus. Rursus, si quatuor existant incolumes, musculus autem, qui magnum digitum vel inflectit, vel extendit, laboraverit, omnia manus officia interibunt; pariter enim musculorum, qui sibi invicem sunt oppositi, actio semper vitiatur; siquidem, musculo, qui majorem digitum extendit, resoluto, is, qui ipsum flectere consuevit, obita quidem functione statim flectit digitum, caeterum postea non amplius poterit: nam is, qui in flectendo persistit, rursus flectere, nisi prius extensus fuerit, qui potest? Quare cognoscere ad amussim convenit cum aliorum musculorum omnium nervum, tum eorum praecipue, qui functionem mentione dignam obeant; ut, sive telum, sive spicula auferre dissectione vel praecisione alicujus oporteat, ab insignibus vasis nervisque abstineamus, sive putrefactam quampiam particulam vel os sideratione confectum praecidamus. Novi enim quempiam ex iis, qui segniter manu curant, qui, quum prius aliquando in exteriori brachii regione magnam partem musculi praecidisset, non tam insignem membro noxam primum attulit; postea temere scalpello in eam partem internae circumscriptionis musculi anterioris injecto, ubi tertius nervus ingreditur, stultam (ut Hippocrates alt) exercens facilitatem, orbiculari linea velocique sectionem ducens, non modo tertium nervum praecidit, sed etiam duos ei praepositos, ad haec arteriam venamque; in eo siquidem loco haec omnia habentur. Quamobrem ille subito propter sanguinis profluvium turbatus, hoc solum attendit, funibus vasis, quae amputata erunt, circumdatis. Paulo post aeger neque manum tantillum movere potuit, neque tangentes in multis membri partibus sentire; clamavitque in medicum, hoc ipso verbo utens, Ἐνευροκόπησας, nervos mihi misero praecidisti. Hic itaque medicus una sectione totum membrum reddidit inutile. Alii porro in alia quapiam parte una vel duabus manus et cruris propter nervorum imperitiam peccaverunt; ut nunc omittam, quae in sanguinis detractione mala designent ignorantes, quae observanda sint in singulis cubiti venis, de quibus etiam in libro de mortuorum dissectione tractatum est. Horum igitur omnium gratia saepius manum simiae diligenter disseces; etenim si rarum quippiam in ea conspexeris, etiam hoc usui tibi fuerit. Vidi enim aliquando in cujusdam simiae dissectione nervulum interiori cubiti venae incumbentem, ac rursus in altera venae ipsi conjugatae insidentem. Pari modo et horum speculatio medicis quibusdam illustribus utilis extitit, ut qui, tanquam nervum incidissent, accusabantur, quoniam et post sectionem acceptam aegri stupidum affectum per manus longitudinem statim senserunt, tempore vero insecuto affectus ille iis, quibus vena fuit incisa, permansit. Quapropter ego accusatoribus proprietatem structurae corporis nonnunquam talem fieri indicans, medicos ab infamia liberavi. Crediderunt autem mihi, qui medicos increpabant, non solum quia alios ejus rei testes citaverim, sed etiam quia in commentariis anatomicis, quos in singulorum animalium dissectionibus feci, scriptum ostenderim, quod nuper in vena accidisse percensui. Caeterum, qui libros anatomicos scripserunt, parvas a subjectis musculis reliquias in cutem ipsis vicinam emergere arbitrantur; atqui aliter res habet, quemadmodum subinde conspexistis; verum propriae nervorum per summa extantium radices habentur, quas cum cute simul avellentes obliterant, ut ne esse quidem videantur. Est enim, veluti et prius dixi, difficillimum nervos hosce detegere, quum cuti cohaereat membrana ipsi subjecta, quam separantem cum musculis relinquere oportet contrarium naturali structurae ea in re facientes.

Cap. X. Hac igitur administratione, ut in manu dictum est, rite peracta, quatuor juxta femoris principium radices nervorum in cutem excurrentium apparebunt, pares numero principiis grandium nervorum, qui in musculos disperguntur, unde processere. Proinde una est, quae ab anterioribus musculis deorsum versus in totam cutem ipsis vicinam fertur dispensaturque; hac interior per inguina longo angustoque musculo invehitur, et tertia juxta os, quod coccyga vocant, quae praedictis minus conspicua est; quarta, hac adhuc magis condita, in pectinis foramine consistit. Etenim nervos etiam, qui in cutem elabuntur, exiles admodum haec continet, et revera telae araneorum similes; reliquae autem pleniores, partim ut pilos bene nutritos, partim etiam pilis crassiores, ad radices interdum valde conspicuos. Qui igitur anterioribus musculis expassi validam membranam tecum retinent, cute statim, quae ambit ipsos, ablate, media anteriore sede radicem habere videntur. Porro, qui tenui angustoque musculo per inguina invehuntur, haud difficilem conspectum habent; nam internam omnem femoris tibiaeque regionem amplexantes componuntur, quippe cum vena usque ad interiorem tibiae processum juxta talum feruntur, reliquum vero internae femoris regionis parva quaedam (ut dictum est) particula nervi ossis pubis foramen excidentis amplexatur. Quarti vero, qui restat, nervi, juxta os coccygis excidentis, tota fere posterior exteriorque femoris sedes ramos excipit, praeter ejus extremum genu versus spectans, huc enim alius nervus juxta latum musculum evadit. Quemadmodum et propter ipsius extremum ructus alius exteriorem tibiae regionem, ut dicetur, comprehendit, quoniam interior quoque ipsius pars a nervo, qui cum vena defertur, propagines suscipit; reliqua posterior tibiae pars peculiarem nervum ab eo, qui suram intercurrit, derivatum exigit; prior particulam quampiam ejus nanciscitur, qui anteriores tibiae musculos intercurrit. Caeterum intuitus, quo dixi modo, exiles superficiarios cutis nervulos, omnes femoris musculos incidito, ut libro superiori didicisti. Nam, dum ipsos invicem separas, grandium nervorum distributiones, quae omnes mediae per musculos feruntur, clare apparent; atque ideo etiam processus ipsorum vicinis distribuunt. Jam vera quatuor principia, quae et in superficiariis contemplatus es, videbis. Etenim illa ab iis, quae in imo latent, propagantur, et prius inspecta te quoque manu ducens ad majorum nervorum inventionem; imo etiam citra superficiarios prompte grandium nervorum principia videntur, musculis, ut docui, dissectis. Sunt igitur tria nervorum initia magnitudine sibi invicem coaequalia, quae primum exequar. Quartum vero aliud maximum bifidum ipsis succedit, quo de posterius peragam. Itaque ex tribus principiis unum in anteriores musculos solos diffunditur. Alterum simul eum magnis vasis porrigitur, ipsisque vasis ramos araneosos et musculis contiguis impartit; porro contingunt ipsum subjectus maximus femoris musculus, incumbens vero tenuis et angustus, quem primum inter femoris musculos dissecamus. Quod restat tertium nervorum initium, amplum ossis pubis foramen permeat, et nimirum duos parvos musculos id amplexos, unum utrinque, extrinsecus alterum, intrinsecus reliquum, quos inter ischii articuli motores audisti anatomicis praetermissos. Verum scinditur nervus hic bipartito, priusquam musculos permeet, ac partium ipsius altera quidem elatior in musculum procurrens a pectinis osse ortum, quem secundum dissecare didicisti, universa disseminatur; major vero et demissior, ubi foramen parvosque circa ipsum musculos permeaverit, in maximum femoris musculum finditur, et ramos quosdam admodum tenues musculis exiguis ipsi vicinis communicat. Haec jam tria principia intuitus, ut dixi, ad quartum duorum ramorum grandium, qui in crus deferuntur mittuntque ad extremos usque digitos propagines, descendas. Evadit autem et hoc conspicuum musculis natium incisis, quos praecedente libro tradidi in dissectione eorum, qui coxendicis articulum movent. Cum his incidantur simul capita musculorum femoris, quos numero quatuor ex coxendicis osse ortum ducere commemoravi; quippe grandes nervi illis subjecti apparent, qui foras ab interiore lati ossis parte cum nervulis tenuibus ex eo productis emergunt. Verum illi in omnes, qui circa articulum sunt, musculos exteriores disperguntur; primum ex universis superficiarium, qui articulum retrorsum agit; mox carnosum sub ipso magnum; deinde parvos infra hunc latentes, unum ex ilium osse procedentem, alterum ex lato, qui livens semper apparet, et tertium post ipsos alium a pectinis osse ad magnum femoris trochantera procurrentem. Insumptis jam in hos nervis tenuibus, qui aliquando quidem et capitibus quatuor dictorum musculorum ramos communicant, postea grandes soli per femoris regionem postremam excurrentes apparent; qui maximum sane ramum lato musculo, notabilem vero aliis quoque tribus dispensant, interdum et femoris maximo. At latus musculus non modo sursum ad caput, sicut alii, nervum capit, sed etiam alterum postea, cum grandes nervi, de quibus agitur, femoris medium perreptaverint. Ab hoc autem nervo propagantur, qui ad cutem excidunt, uti paulo prius dictum est. Qui igitur in femore consistunt, in hunc modum se habent.

Cap. XI. Tibiae vero nervos deinceps inspicito. Duo soli in tibia grandes nervi per femoris posteriorem sedem conspicui apparent, quemadmodum antea quoque declaratum est, latiore musculo inciso. Qua enim hic adjacentem attingit, illac longissime porrigitur; alter vero musculus genu articulo vicinus adeo, ut ipsum contingat, ad internas tibiae partes recedit. Nervi autem sub unico lato feruntur, ad tibiae principium excurrentes; atque ibidem primum separantur invicem, alter, qui minor est, exterioribus ipsius musculis distribuendus, alter, puta major, interioribus. Sed externus tibiam subter fibulae caput ingreditur; interior, quem majorem esse retuli, juxta surae initium profundius immergitur, idque media regione inter duo grandium ipsius musculorum, quae superiore libro ex femore enata didicisti, capita. Atque hujus nervi pars reliqua non mediocris in pedis inferiora porrigitur; alterius autem tenuia extrema supremis tarsi partibus dispensantur; portio quaedam ipsius etiam ad nervum alterum pervenit, qui per suram prope inferiores tibiae partes defertur. Itaque infimam pedis sedem nervus unus subit haud exiguus, in omnes ipsius partes distributus. Porro hic nervus ex altero grandium superest, quem in posteriores tibiae musculos digeri commemoravimus; caeterum in inferiores pedis partes descendit una cum tendinibus, qui digitos ipsius inflectunt. Insuper anterioris nervi particulam quampiam huic misceri dictum nobis est. At in supernam partem pedis exiles nervuli quatuor porriguntur, trium nervulorum reliquiae, unius certe, qui cum vena intra tibiam defertur; alterius, qui retro suram per summa se promit, cujus mentionem paulo prius feci, nempe quum dicerem, ipsum in surae initium inter musculos ex femore ortos inseri. Procedit autem ex magno nervo, ubi is inseritur, alius quidam nervulos, qui per suram procurrens a musculo fibulae porrecto ad extremum ipsius pedi proximum pervenit, atque inibi externis tarsi partibus prope exiguos digitos disseminatur, quemadmodum praedictus, quem simul cum vena per totum crus ferri retuli, ad magnos digitos fines expandit. Hos inter aliae duae alterius grandium nervorum reliquiae, qui anteriores tibiae musculos amplexari dictus est, deorsum versus protendunt, medium tarsi conscendentes. Altera quidem ipsarum in superficie sub cute consistit, ligamento, quod est ad articulum, incumbens ac solis particulis, quae ad cutem tarsi sunt, disseminata; altera vero in imo sub ligamento superstratis tarsi musculis dispensatur omnibus, quorum tendines obliquo digitorum motui praeesse audivisti.

Cap. XII. Exigua porro vena crus per os pectinis adit, modicam quandam ipsius partem nutriens, cujus mentionem postea facturus sum. Una autem alia vena maxima totum in crus ab interiore ipsius parte per inguinua procurrens disseminatur: propagines quaedam ipsius inordinatae ad cutem permeant, quas nonnulli medicorum σποράδας, sparsas, appellant. Quae in musculos digeruntur, ordinatum habent tum ortum, tum situm; nec tamen ipsae magnitudinis aequalitatem in omnibus conservant, ut ne in manibus quidem. Dicentur autem nobis etiam nunc, quae plerumque soboles majoris venae apparent; quae omnium crus perreptantium veluti truncus est. Statim igitur ramus quidam in priorem internamque femoris regionem perfertur, multifariam summa sub cute in ipsum distributus. Ab hoc alii tenues, modicis intervallis sparsi, in cutem tres quatuorve disseminantur. Deinde alius notandae magnitudinis, primo similis, medio in femore prope musculum arctum consideratur; in quem ipsum quoque vena indidem maxime inseritur. deinde aliae exiles propagines, duae forsan et tres, modicis spatiis digeruntur; post has alia insignis genu interius subit; deinde sequitur alia, duas in partes divaricata; huic succedunt aliae plures. Hae quidem subter cutem summum omnes consistunt. In imo aliae quaedam hunc in modum se habent. Post inguina prima anterioribus duobus musculis dispensatur. Mox alia penitus, grandis satis, intra maximum omnium musculum et ex anterioribus internum porrigitur; a qua plures venarum propagines in omnes propemodum femoris musculos disperguntur. Post hanc, quam praedixi subter cutem distribui; ac post eandem etiam alia quaepiam deinceps in grandem ex anterioribus musculum ingreditur, elatius ad externam femoris regionem emergens. Insuper post illam alia notatu digna profundius in maximum musculum eique vicinos inseritur; atque post has in superficialium enumeratione praedicta, quae ab intima genu parte adusque tibiae extremum multiplici ramorum serie cutem subit. Caeterum prope jam dictam propaginem alias quoque spectabis, quae a majore vena in imas maximi musculi partes et totum penitius articulum diffunduntur. At praeter praedictas nonnunquam statim magna vena in ramos finditur; aliquando ante fissuram vena prope surae initium ex ea procedit, per infernas articuli partes in exteriora erumpens. Jam vero ipsi fibulae bipartita venae soboles apponitur, quarum altera in superficie externis partibus fibulae ad malleolum usque ramorum seriem spargit; altera per ima exteriorum musculorum ducta, ramos singulis communicans, intra tibiam fibulamque juxta inferiorem fibulae finem pervadit; nam utraque hoc et praedicto venae superficialis extremo protuberans fibulae processus comprehenditur. Verum apparet nonnunquam, ubi major vena duplicem ramum juxta poplitem emiserit, altera ex parte venam, de qua mentionem feci, enasci. At quomodocunque scissa fuerit seseve habeat, etiam reliqua vena major bifariam in poplite dividitur; deinde cum altera parte suram perreptans, ad malleolorum in tibia finem procurrit; hinc ad imam pedis regionem vecta, per medium tibiae ac fibulae in eam distribuitur. Altera parte anteriorem tibiae ossis regionem permeans, in plures venas scinditur, quae omnes anteriore parte intra tibiam et fibulam deferuntur, atque extrema ipsarum ad tarsum usque et pedem digitosque permeant, tum inter se, tum iis, quae adjacent, permixta. Hujus etenim venae, quae anteriorem tibiae partem intercurrit scinditurque, ut dictum est, in totam fibulae tibiaeque ossis regionem intermediam, venae duae notandae propter extuberantes tibiae fibulaeque terminos subeunt, alias omnes medio suo complexae. Ac praedictis in utroque extremo hae venae miscentur, interior sane ni, quae prope genu propagatur, intrinsecus autem supra suram tibiamque totam ad malleolos porrecta est; exterior societatem init cum venis ibidem relatis ab ea porrigi, quae per exteriores fibulae partes declivis fertur; verum ab iis, quae ad tibiae fibulaeque extrema invicem coeunt, exiles quaedam ad tarsum pedis excurrunt, majores autem ipsis ad imas partes evadunt, praesertim regione interna, qua tibiae finis extuberans habetur. Ex quibus venis tota pedis regio inferior alimentum accipit. Porro posterior pars, quae ad calcem habetur, a proximis intus forisque ramos invicem coëuntes suscipit; siquidem hoc communiter inaudiendum est, sicut jam prius dixi, extrema venarum etiam aliis partibus commisceri, potissimum in summo corpore. Verum ejusmodi sunt manifesta, ut quae una cum dictis vel me tacente intelligantur. Nam venas ac nervos in tarsum excurrentes usque ad pedis extremum porrigi necesse est. Jam vero quis ignorat, earum pariter, quae a fibula ad nilum perveniunt, extrema in parvos digitos protendere, rursus a tibia prodeuntium terminos magnos subire, quemadmodum et a media regione tibiae fibulaeque procedentium fines in medios expandi? Vena igitur per inguina excurrens hunc in modum propagatur; quae vero pubis os perreptat, solis indidem partibus distribuitur; praeponitur autem huic ossi musculus unus exilis foramen totum complexus; huic supernascuntur primae partes maximi musculi, cui adnascitur tertius ex pubis ossium commissura ortus, utrinque unus. Itaque vena haec parvum totum, sed maximi partem haud amplam nutrit, ejus autem, qui ex commissura exoritur, plurimam; siquidem in imas hujus musculi partes tum vena, tum nervus alius inseritur. Verum extrema venae, de qua disseruimus, in idem cum extremis coëunt, a majore quidem vena profectis, sed primoribus maximi musculi partibus insertis, quae hic dissipantur.

Cap. XIII. Porro arteria maxima cruri per inguina inseritur, eo nimirum loco, quo vena magna, ac macilentis magnoque pulsu praeditis digitos admovens sensibilem inibi motum percipies. Utrumque autem vas per interiora femoris fertur, arctiori ipsius musculo incumbens, in quem, veluti in omnes alios femur perreptantes, arteriae rami pro magnitudinis portione perveniunt. Sed quemadmodum in manu, sic etiam in crure se habet. Venae quidem arteriis in musculos insertis cohaerent; non tamen arteriae superficiarias venas una conscendunt, verum altius semper per musculos ingrediuntur. Quot igitur venas dixi profundius in femoris musculos prope tibiam propagari, his omnibus adjacet arteria, in superficie extantium nulli. Id autem inde liquido constat, quod carnosis nusquam in crure pulsus appareat, nisi in tarso directe ad secundum digitum post maximum. Tangimus itaque subinde arteriam inibi sitam, quum eam, quae brachiali subest, attingere non potuerimus. Sunt porro et aliae in tarso ac pede arteriae, quae crebro in macilentis pulsum indicent, quando in magnitudinem elevantur. At in brachiali exteriore nullam asseruimus reperiri arteriam, quod videlicet nec musculus quidem ullus ibidem habeatur. Nam ob exiles musculos tarso incumbentes arteria, quam nuper retuli, in ipsis distribuitur; quemadmodum et imi pedis musculorum gratia haud grandis arteria simul cum vena, cujus prius mentio facta est, procurrens huc tendere videtur; caeterum ad id loci per mediam siculae calcisque regionem descendunt. De arteria autem, quae per ossis pubis foramen, θυροειδὲς Graeci ab ostii similitudine appellant, in femur pervenit, eadem, quae paulo prius de vena commemoravi, inaudivisse te putato; nam iisdem tribus musculis perinde ac illa distribuitur.

CALENT DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBER IV.

Cap. I. In opere de partium usu hoc mihi fuit institutum, ut omnium corporis humani partium structuram, quatenus arti conduceret, exponerem. Cujus rei argumentum ex veteribus tum medicis tum philosophis celeberrimi, ut ego, tractaverunt. Itaque a manibus haud temere sermonis hic sumpsi exordium, quod has partes videlicet in solis hominibus videre liceat. Merito autem non absurdum fuit statim etiam de cruribus dicere, quum et in his homo praeter omne aliud animantium genus proprium quiddam sibi vendicet, quod solus ad amussim rectus horum beneficio incedat. Simiam vero ridiculam hominis simulationem existere monstravimus, ac ob id hominis quidem modo graditur, sed in ipsis principalioribus partibus manca est, ut quae minus rectam crurum structuram sortita sit, magnum vero manus digitum, qui totum functionum firmamentum ipsi est, mutilum obtinetis. At in praesenti commentario duplex mihi scopus est; unus, ut singulas accurate partes contempleris, quarum usus illic percensui; alter ad medicinae artis finem pertinet. Quoniam enim hujus aetatis medicos video, qui quidem dissectionibus operam dedisse putantur, utiliore illarum parte neglecta, eam, quae captiosa magis est, exercere, conatus sum hoc ipsum primum juvenibus ostendere, deinde ad meliorem ipsos adhortari. Atque id initio secundi tertiique libri a me factitatum est; ubi sermonis caput curationes prope universas continebat, quas manibus quotidie administramus, tum in artubus, tum per totius corporis summa, quae musculos et in his vasa nervosque comprehendunt. Etenim tela aculeosque ex his, non ex jecinore vel corde vel pulmone, excindimus; item fistulas, sinus, abscessus, suppurata et putrida ulcera in his manu medicamur. Quam ob causam optarem utrumque commentarium eundem in omnibus, ut in primis duobus libris, ordinem obtinuisse. At quia, ut video, juvenes quotidie majorem industriam in pejore dissectionis parte collocant, utiliorem prope omnes respuunt, statui non solum ratione, sed etiam disciplinae ordine ad rei ipsius dignitatem eos exhortari. Quae enim prius eis discenda censeo, ea quoque priora in hac enarratione prosequar. Ac ideo post artuum dissectionem superioribus libris comprehensam deinceps reliquis duobus externam totius corporis dissectionem, quaecunque circa musculos est, exarabo, orsus a faciei et capitis partibus, atque in his ipsis ab iis nimirum, quae cuti circumdatae cohaerescunt: inter quas anatomici ignorarunt principaliores, nempe duos musculos latos ac tenues, qui in buccam et labra cessant, a spica vero colli incipiunt; unde membraneum procedens ligamentum, quod talibus constat fibris, quales universi musculi obtinent, substantiam ipsorum constituit. Complures etiam fibrae ex scapularum spinae regionibus emergunt, quemadmodum et ex universa claviculae sede in buccam terminantur. Atque oportet hosce musculos, cum usus aliquis postulaverit, pro fibrarum natura incidere, quam ignorantes, ubi nonnunquam ampliore sectione transversa ipsas diviserint, buccas ad alteram partem avulsas efficiunt. Hi sane omnes latuerunt, et paulo ulterius iterum de ipsis sum dicturus. Verum musculosam compaginem cuti in fronte subjectam ipsiusque actionem dissectionum professores noverunt; totam siquidem superciliorum molem ab ea dicunt attolli, et cutis frontis motum eidem ferunt acceptum; non tamen vulgus chirurgorum novit, nam propterea transversas potius quam rectas sectiones in fronte moliuntur. Accidit igitur, quum majorem quandoque sectionem inibi, et maxime propius supercilia peregerint, ad palpebrarum radices tum supercilia tum contiguam ipsis cutem deorsum avelli, tum oculos, quibus incumbunt, aggravare, ut neque aperiri probe queant, neque functionem suam libere obire. Hic itaque fibrarum rectitudo superne deorsum tendit, in iis autem, quae buccas movent, ut nuper dixi. Non igitur turpe est ignaros quosdam multa insuper hujusmodi quaerere, puta num cartilaginosum quippiam penes conarium vel osseum inhaereat? pari modo num etiam in omnibus cordibus cartilaginem vel osseam quandam particulam sit invenire, an in magnis dumtaxat? Cujusmodi frivolis potius quam utilibus operam accommodare hujus tempestatis medicos videmus. Quae res me adducit, ut artuum dissectioni alios duos libros subjungam, hunc sane quartum totius operis futurum, alterum deinde quintum. In quibus tota musculorum dissectione absoluta, ad eundem rursum ordinem me convertam, quem in commentario de usu partium servavi. Ac primum de cibi instrumentis dicturus sum; mox de spiritalibus, deinde cerebri et spinalis medullae partibus universis; postea generandi instrumenta exequar, quibus proximum est de foetibus administrandis dicere. Sed decimus sextus illius operis liber agit de arteriis, venis et nervis, ubi quae quidem communiter et generatim de ipsis cognoscere profuerit, explicavi, membratim vero, qualem singula naturam habeant, opere de dissectionibus administrandis doceri diximus. Quamobrem accuratissime de his inpraesentiarum agere necessarium est, nam in prioribus administrationibus anatomicis multa nobis omissa desiderantur. Cur autem ad operis totius calcem satius mihi videatur arteriarum, venarum et nervorum dissectionem perscribere, in eo libro indicabimus, ubi etiam administrandi rationes exponemus, quibus probe utens in illis queat se exercere.

Cap. II. Nunc ad musculorum dissectionem eundum, inter quos primum commemorabo, qui buccas una cum labris movent, inferiore maxilla quiescente. Licet autem, cui visum fuerit, dentes utriusque maxillae invicem firmiter committenti, utrasque buccas in adversum, nempe colli latera, distorquere; siquidem in hoc contingit cutem quoque ipsam ad acromion maxime et extremum inibi claviculae distendi. Jam etiam utrique oris parti ad omnia cervicis latera aperiundae hi musculi sunt accommodati, quemadmodum alii, quos masseteras nominant, latis maxillae inferioris partibus injecti variis totam ipsam modis circumagunt. Nam temporales musculi seu crotaphitae non circumagere maxillam nati sunt, verum adducere, dum mordemus aliquid, vel edimus, vel os claudimus. Qua de causa vocat et hos Hippocrates masseteras. Ego autem, evitans homonymiam, temporales toto sermonis processu appellabo, masseteras autem, qui toti buccae superpositi sunt, maxillam utrinque, ut dictum est, moventes. Nam omnia, quorum nobis obtigit cognitio, animantia praeter crocodilum inferiorem maxillam movere, superiore immobili, natura voluit. Universi porro motus ipsius tres sunt: unus in mandendo, alter in ore claudendo, tertius in aperiundo peragitur. Atque ab his motibus secernitur ille, quem in buccis, maxilla omnino immota, fieri praediximus: non solum autem ab his separatur, verum etiam a labrorum motu, qui et ipse aliis musculis perficitur. Ut quinque sint in ore functiones, quina vero musculorum genera, quae deinceps universa referam, ab eis, quae ipse comperi, auspicatus. In omnibus itaque animalium generibus, quae medici ceu hominum figurae proxima solent dissecare, lati gracilesque musculi habentur, totas buccas in latera deducere idonei. Sunt porro, ut summatim dicam, sex numero genera animantium, quae haud multum ab hominum natura discrepant, de quibus prius mentionem fecimus. Inpraesentiarum a simiis exordiar, quod omnium proxime ad hominum figuram accedant. His igitur in aqua suffocatis, ne videlicet ullum colli instrumentum fune injecto offendatur, rectam a mento usque ad pectorale os lineam juxta cervicis longitudinem incidere scalpello acutiore oportet, tam leviter ac moderate cuti admoto, ut solam ipsam dividas; quod sine negotio facere consuesces non modo hic, sed etiam in toto animali, pilos ab ea parte auferens, quam incisurus es. Itaque alii propemodum universae corporis totius cuti membrana subjacet, quae inter excoriandum simul avellitur. Ibidem vero latus tenuisque musculus una cum numerosa serie nervorum continetur, talem in unaquaque parte situm habentium, qualem fibrae habent, quibus ille adnascitur; quippe omnes ad labra desinunt, quamplurimae vero ex ipsis sunt principia; etenim ab universis colli vertebris incipiunt, mox a scapulis, deinde ab utraque clavicula. Quae igitur a scapulis ducunt originem, oblique omnes per buccas in oris latura porriguntur; quae a vertebris, transversae magis; quae vero a claviculis emergunt, propemodum rectae sunt. Harum sane complures, ubi ad summum mentum excesserint, labris inseruntur, in se mutuo ac variatis vicibus et quasi crumenae invicem contractae coalescentes; dum hae quidem a sinistra in dextrum labrum, hae vero a dextra in sinistrum extenduntur. Membrana ipsa, cui fibrae cohaerescunt, non aliis membranis crassitie vel robore respondet, sed et crassior omnibus et valentior est, tantoque valentior, quanto crassior; nam ex ligamentorum et substantia et natura constat, quae, quum dura sint et sensus expertia, de ossibus dixi procedere. Vocetur itaque tum hoc tum alia id genus omnia ligamenta sane, quoniam id revera sunt, membranea vero clarae interpretationis gratia, quandoquidem tenuia membranarum modo apparent. Verum hoc ligamentum ex summa in collo vertebrarum spina exortum est, et ad has totum, quem nominavi, musculum suspensum constringit alligatque. Consentaneum igitur est, dum animal excoriamus, musculum evanescere, qui eum ligamento simul ceu membrana detrahitur. Ac bifariam in uno animante dissectionem licet administrare, in altera quidem parte aut dextra aut sinistra cutem a musculo deradere, in reliqua cutem ac musculum cum ligamento adusque vertebras detrahere, et cute tuis ipsius manibus distenta speculari per tenue ligamentum numerosam nervorum sobolem ordine continuo inter se fibrarum modo sitam. Evidentius autem in senio consectis et nuper natis animalibus conspiciuntur; utraque enim pinguedinem non habent, quae membranis. ligamentis, tendinibus, nervis et, ut semel expediam, omnibus sanguine vacuis frigidisque corporibus obduci solet. At in nuper natis nervi exiles sunt, ligamentum invalidum, carnosa substantia mollis; quamobrem merito hujusmodi animantia in proposito opere vitaveris. Quae vero prae senio extenuata sunt, omnium aptissima; etenim carnes his modicae et aridae sunt, longe vero aridior tota nervorum substantia, tum magnitudine insignior. Quod si e duobus animalibus parum idoneis delectum facere oportet alterius inopia, praestat recens natum capere quam magnum et pingue; nihil enim tam nervorum dissectionem obumbrat, quam pinguedo. Jam mentem adhibeto musculi hujus fibrarum positurae sursum, a quibus dixi locis ad buccas mentumque tendentium; hae siquidem ad nervorum principia variis e regionibus prodeuntia viam indicant. Quorum alii in anterioribus et lateralibus capitis partibus ex subjectis procedunt musculis; alii ex posteriore venientes de spina prodiisse tibi videbuntur, et cum ligamento tenui ac lato simul incipere et progigni. Satius igitur est, acu, quae tenue linum ducat, submissa, laqueum singulis nervis proxime maxillam circumdare, deinde nervo per linum tenso fibras ab utroque ipsius latere adimere; atque hoc in unoquoque nervo erit faciundum, ut, musculo toto exciso, nervi universi relinquantur inviolati, quo ipsorum exortus, musculis crassioribus, qui subjacent, ablatis, appareant. Verum satis est id in altero musculo vel dextro vel sinistro observasse. In altero autem, fibrarum extremis, quae tum ad scapulas, tum claviculam, tum spinam pertinent, absectis liberatoque a subjacentibus musculo, conatur quamque ipsius partem ad relata principia trahere, ut animantis buccas iis, quae simul trahuntur, consentire videas. Sed animal recens mortuum vel calidum adhuc esse convenit, vel aërem aestivum, vel calidam certe ipsi superfundere; nam, si buccarum particulae refrixerint, immobiles fiunt, corii modo concrescentes. Posterius itaque musculi hujus initium ex spina omnino procedit; inde ad occipitii ossis basim defertur; mox sub aurem, ut exortum ipsius perreptando contingat, deinde musculum massetera totum ascendit, ossique superioris maxillae per ligamentum inibi committitur tam exquisite, ut duo haec (liceat ita loqui) latera musculi definiantur. Reliqua vero tria haud aeque sunt distincta: nam magna ex parte scapularum spina musculi inibi extremum circumscribit, interdum ex fibris pauxillum quippiam supergreditur, idque deorsum versus. Eadem vero de clavicula quoque dixisse me arbitrator, licet fibras citius quam fines commemoratos cessare haud inveneris. Simili modo partes musculorum priores in simiis plerumque invicem coëunt, ut duo musculi unus esse tibi videantur. In aliis animantibus recta musculorum, quos recensui, latera inter se dissident, quae tamen in nonnullis mutuo pauculis fibris transversis connectuntur, praesertim juxta laryngis partes. At tanto magis praedicti musculi in aliis animantibus invicem distant, quanto haec longiore collo praedita sunt. His igitur omnium primis musculis ademptis, licebit vel occipitio vel faciei adhaerescentes ostendas.

Cap. III. Quoniam vero quinque motus inter se diversos in oris partibus esse paulo ante dixi, melius esse mihi videtur omnes ipsos explicare. Incipiendum porro est a labris, quibus utrorumque musculorum gracilium et latorum fibras quasdam mutuo coëuntes inseri diximus. At prius, quam exordiamur, distinguere praestiterit, in simiis quidem dictum fibrarum complexum evidenter apparere, in aliis autem animalibus, quae paulo prolixiora colla obtinent, tanto minus, quam in simiis, innotescere, quanto collum majus extiterit. Quibus id multo longius est, ea praedictam fibrarum variationem modicam repraesentant; quod nimirum tum prior tum rectus ipsarum situs in id genus animantibus aboletur, lateralibus fibris una cum transversis ob colli prolixitatem munus totum sine priorum subsidio probe satis obeuntibus. IamJam vero maxilla cuilibet animalium prolixior est, quam simiae. Nam ex omni animantium genere homo brevissimam pro totius corporis videlicet portione sortitus est, mox simia, deinde lynces et satyri, postea cynocephali. Haec autem omnia et collum ita prolixum et claviculas hominis modo possident. Ac quaedam ipsorum magis insistunt, quaedam minus. Insistunt igitur recta gradiunturque alia pejus, alia melius; at certe gradiuntur omnia binis innixa pedibus. Aliud autem nullum, quod scimus, pedestre animal duobus cruribus incedit. Verum his proximum est ursorum genus; his succedunt sues, deinde quae a serratis sunt dentibus carcharodonta vocata; post haec alia duo animantium genera, aliud cornutum, ungula bifida et ruminans, aliud cornua non habet, nec bifidum ungulam, verum solidae innititur. Quae jam alia sunt genera pedestrium se quadrupedum, quae sex enumeratis generibus excidisse videntur, haud negotiosum est invenire, cui potius ipsa assimiles. Labra itaque naturam singularem eximiamque obtinent; etenim praeter varios ipsorum motus, quorum gratia condita sunt, potiorem corporis substantiam ne vel excogitare poteris. Nam invertere ipsam pollis ac avertere, contrahere et distendere, stringere et laxare, quocunque edentium, vel bibentium, vel disserentium, vel aliam quandam functionem obeuntium usus vocaverit. Commissis autem tum ipsis cuti, tum latis musculis praedictis, initium primum statuito, ubi excorianti cutis non amplius obedierit. Adhuc maxillae ossi labra exacte connascuntur, tertiam quandam mixtionem substantiae fungosae in se ipsis habentia, ut tota ipsorum natura ex tali substantia, cute et lati musculi terminis, tribus his invicem concretis, sit conflata. Proinde latiorum musculorum beneficio in latera secundum transversas ipsorum fibras moventur; deorsum vero sursumque versus motum tota ipsorum substantia suppeditat. Atque hos ob motus natura nervos ipsis maxillam tenuissimis foraminibus perforans transmisit; foramina autem utrinque juxta summitatem patent, ubi duo maxillae inferioris ossa invicem coalescunt. Per eadem elabuntur reliquiae nervorum, qui dentium sedibus adhaerescunt, a quibus gingivae, dentes ipsi et membranae ambientes tensum accipiunt. Diligentem itaque curam adhibeto, dum labrorum a maxilla sectionem aggrederis, ne scalpello nervos disseces, qui etiam pro labrorum natura ex imo sursum versus deferuntur. Horum sane nervorum beneficio labra deorsum retrahi nata sunt. Contrahuntur autem ab extremis utrorumque musculorum gracilium et latorum ipsis insertis pro fibrarum situ, quae a claviculis sursum porriguntur; ab his enim ceu crumenae convulsae ad utramque lateralium nervorum sedem attracta tantum crassitudine augentur, quantum ipsis longitudinis adimitur. Quemadmodum igitur, si, digitis duobus ipsis circumpositis, utroque latere comprimens in angustum ipsa contrahas, tantam in altitudinem crassitiemque attolles, quantam latitudinem constringendo utrinque ademeris, hac ratione tensio musculorum, dum in diversum uno tempore distrahuntur, ad medium extrema deducit, fungosa substantia non parum ipsis opitulante. Quippe talis omnino et inanitur ex facili et repletus; inanita quidem submittitur, repleta vero in tumorem attollitur. At de ipsa uberius dicetur in opere de motibus dubiis. Ut autem his nervi ab inferiore maxilla, ita superioribus labris a superiore subministrantur, ipsi quoque in universis animantibus tenuia foramina percurrentes. At, si nonnunquam foramina minus apparuerint, in ampliore quodam specie simili dissecto ipsa comperies. Voco autem nunc specie similia equum equo, simiam simiae et canem cani. Nihil porro interest, etiamsi aliquando genere similia ipsa nomines. Caeterum et haec moventur eodem, quo inferiora, modo; nempe sursum retrahuntur a nervis quidem commemoratis, qui proprios quosdam superiorum labrorum tenues musculos movent; at in latera aguntur fibris musculorum latiorum eo pertinentibus; in se contrahuntur fibris e diversi, complicatis. In magnis vero animantibus ostendere est aliquas ipsarum in labrorum principia porrigi ibique cessare: nonnullas contrario inter se modo implicari. Caeterum, ubi labra detegis, nervos etiam, qui musculos masseteras perreptant, (porriguntur autem usque ad labri utriusque latera,) excipito laqueis, ut horum quoque originem denuo inspicias. Summa vero cura considerato, rectene an minus quidam anatomici dixerint, utrumque labrum a duobus musculis moveri, oblique ambobus ea ingredientibus, ex superiore parte labrum superius, ex infima inferius, an potius sit dicere, utrumque musculum ex toto cuticularem esse, a fibrosis autem musculis adjuvari.

Cap. IV. At vero musculos, qui narium alas movent, tales natura esse pronuntiare palam oportet, qualem et latum musculum, quem nos invenimus. Nam et hic fibrae subter cutem cohaerescunt, a quibus movetur. Atque magis adhuc in frontis cute talis natura conspicitur; verum alae, qua cum superiore labro coëunt, contrahuntur, sallunt peculiarem ad hoc musculum sortitae. Hinc igitur ad malas usque paulatim ascendes, cutem a vicinis illarum partibus auferens; hoc enim consecto musculi masseteres dicti olere videbuntur, nervis ipsos intercurrentibus, qui ad buccas desinunt. Prius quam igitur masseteras incideris, hos ipsos nervos hamulis elevans a subjectis liberato usque ad ipsorum initium, quod post aures oritur. Atque hic ipsis demissis accurate inspicias capitis foramen, unde processerint. Sed prius masseteras musculos adi, tum eos, qui intra maxillam in ore habentur, tum temporales ipsos. Haec enim tria musculorum paria maxillam movent, temporales quidem cum interioribus sursum contrahentes, masseteres autem in latera circumagentes. Singuli hunc in modum incidendi sunt. Masseterum musculorum fibras ex superiore maxilla in inferiorem editas disseca, non omnes, ut condiscas, quomodo invicem evarient. Itaque superficiariis ipsorum primis absectis, deinde hamo injecto sursum attrahes, separabis et incides adusque superiorem maxillam, unde processerunt, dum ad subjectas, quae situm habent diversum, perveneris. Etenim hoc atque illo modo, ut dictum est, procedunt, nec recta deorsum feruntur; quoniam non modo attolli adducique inferiorem maxillam superiori, dum mandunt animalia, oportebat, sed etiam obliquam paulatim nunc in anteriora nunc in posteriora protendi; quippe tali functione ad cibum mandendum indigemus. Duo igitur musculi sunt masseteres utrique, ex proprio singuli capite in commune extremum profecti, quod in maxilla inferiore habetur, quandoquidem hanc moveri conveniebat. Ex capitibus vero alterum in malis, quas vocant, valens nerveumque tibi apparebit, carniformi substantiae robustiori ligamento conjunctum; alterum juxta totum zygoma consistit, minime nervosum. Primum quidem maxillam sensim obliquam prorsum ad superiora trahit; secundum contrarii motus gratia creatum est, nam tantum maxillam retrorsum abducit, quantum primum in priora agit. Quin et tendenti tibi utrumque vicissim caput manifesto inferioris maxillae motus conspicietur. Quomodo autem faciundum sit, diligenter attende; siquidem futurus sermo de qualibet dissectione administranda tractabit, qua mortui animantis particulae motum consideramus. Itaque universas auferre carnes ab illis ossibus oportet, quorum frequenter examen instituimus, solos musculos, qui ipsa movent, intactos relinquentes. At ubi hos quoque ad recta ipsorum capita usque incidimus, illa sane ab ossibus, ex quibus enascuntur, amputare convenit; manu vero eadem attrahere tendendo, quo prius erant collocata; quoniam, si hoc probe peregeris, ossium motus palam conspicabere, quibus pares musculi innati sunt. Hoc pacto etiam inferioris maxillae universas ambientes particulas adimere convenit, et hac renudata ex amussi motus utriusque masseteris musculi, a quibus ipsa movetur, examinare. At evidentius eos spectabis, si non tantum alias omnes maxillae partes ademeris, praesertim quae ab imo processerunt, sed temporales quoque ipsos, quos certe post masseteras, ut etiam ante hos, disseces licet. Verum os jugale nominatum utrinque excindere necessum est; hoc enim sublato, temporalis totus evidenter apparet, maxillae acutiori processui, quem corωnencoronen nominant, per tendinem latum insertus. Ad haec trium musculorum societatem, jugali adempto, conspicies ; dico autem trium musculorum, masseteris, temporalis et praeterea ejus, qui intus in ore delitescit, temporali admodum contiguus. Jam masseter musculus temporali paucis partibus cohaerescit; qui vero intus in ore reconditus est, multis, adeo ut, si partem temporalis ipsum esse dixeris, haud aberrasse videaris. Siquidem temporalis musculus toti acutiori maxillae extremo orbiculatim circumdatus cum tertio hoc musculo adnuitur; qui initium quidem juxta capitis ossis processus alarum modo formatos obtinet, inferius autem extremum latis humilioris maxillae partibus immittit; ubi jam regio quaedam habetur paulatim cava, ut musculus insinuetur, effecta; circa caput vero ipsius maxima cavitas est in capitis ossium processibus alis similatis. Atqui hunc musculum prius videre non est, quam maxillam dissolveris, vel a capite in articulo, vel inferiore fine scisso, ubi utraeque ipsius partes coëunt. Crotaphita abunde conspicitur, adque si os jugale duntaxat excideris. Proinde Hippocrates quoque innuit, inferiorem maxillam e duobus ossibus invicem juxta imam partem junctis constare; dixerunt porro et alii omnes, qui quidem accurate ossium naturam explicaverunt. Non tamen in simiis omnibus manifesto poteris ostendere maxillae commissuram; complures siquidem ipsarum unum inferioris maxillae os habere tibi videbuntur; verum in canibus evidens satis commissura apparet, facileque est maxillam inibi separare. Caeterum illa quoque animalia singulos tres musculos obtinent, quorum paulo ante mentionem fecimus. Omnibus enim praepositis animantium generibus tres hi adsunt musculi, functionis ejusdem gratia facti; horum duo quidem simplices, masseter autem duplex existit, ut diximus. In quibus igitur inferior maxilla prompte solvitur, prius exerceri convenit; deinde sic ad simias digredi. At si in his etiam ab initio exercitium subire volueris, cultro excisorio maxillam divides, ubi parte sui acutissima prominet. Nam cura huic inferioris maxillae extremo adhibita, tum superiori commissurae primorum dentium, quos incisores nominant, aggrediaris sic ipsam findere, a media primorum dentium regione sectionem auspicatus. Postquam vero ipsius utramque partem scissam a mutuo complexu diduxeris, statim tertium musculum inspicito, qui ex internis maxillae inferioris partibus ad latitudinem ipsius inseritur. Videbis ipsum liquido, tunicula, quae omnibus oris regionibus obducitur, avulsa. Hinc jam fibras ipsius sequens caput musculi exacte conspicies, e capitis cavitatibus, ut docui, exortum, quas processus alarum modo figurati generant. Itaque masseteres musculi prius, sicut dictum est, administrati, cum et temporales ex toto nudatos abscideris, ut nulla parte maxilla adhaereat, neque retrahatur, quo modo ipsam moveant, clare speculeris licet. At si initio statim, antequam his quoque manum fueris admolitus, temporales incidere cogites, os jugale quidem prius excidendum est, fibrae autem, musculo sic tum cute tum membranis detecto, inspiciundae, quomodo ex multis ortae regionibus in unum omnes ceu verticem ipsarum tendinem commemoratum procurrant; deinde omnia praecidere capita oportet; inde prehensa valide extendere; deprehendes enim et inferiorem maxillam sequi, et os occludi; quo tuis manibus aperto, mox temporalem musculum sursum denuo attrahe, ut tum maxilla ipsum consequi, tum os recludi appareat. Haec contemplatus totum ipsum excidito, quoad musculum ori intus plerisque in partibus cohaerescentem conspicias. Nondum autem exciso, masseter etiam apparet, in pauculis ipsi connatus; quem simul ipsum totum incidere jam praestiterit, ut interiorem spectes accuratius; quod fiet etiam citra maxillae dissolutionem. Solves igitur ipsam vel in articuli nodo, vel in commissura, ut facto ipsius divortio interior musculus videatur; at si utrinque separaveris, examen reddetur manifestius. Constat autem hujus etiam musculi principium in capitis osse, extremum vero in maxilla inferiori consistere; huic etenim inhaerescit, qua latissima intus habetur, ubi sane et leviter cava est; sed a capite exoritur juxta concava alarium ossium. Excisio igitur jam toto hoc quoque musculo una cum maxilla inferiore dimidia, universas oris particulas manifesto poteris contueri, primum gingivas sedes dentium ambientes, deinde dentes ipsos eorumque sedes.

Cap. V. Verum, quia musculos priores spectare proposuimus, ad illos digrediamur, rursus ab iis, qui oculos cingunt, orsi. Itaque palpebrarum musculos etiam in opere de usu partium ad commentarium de motibus non compertis rejecimus. Interiores in oculorum regionibus incidendos censuimus, vel iis, quae ipsos ambiunt, prius paulatim excisis, vel totis oculis exemptis. Nec vero simiae oculum opus habet incidere, cui talis dissectionis in animantibus grandioribus facultas ampla suppetit. Quare etiam de hoc disserere in eum hujus commentarii locum differemus, ubi hujusmodi animantium particulas incidere sumus docturi, quas et fine aliis per se toto corpore exemptas contueri licet, puta cerebrum, oculum, linguam, laryngem, pulmonem, cor, jecur, lienem, renes, vulvam, vesicam, testes, intestina, ventriculum. In praesentia vero, quod ab initio institutum est, exequemur. Qui ex musculis grandes sunt, particulas connectunt particulis, non in una quadam particula ipsi comprehenduntur, quippe talium musculorum naturam sine toto animante ne cognoscere quidem possis.

Cap. VI. Itaque, oculis relictis, cutem jam musculosum fronti obductam deinceps auferre docebimus. Dictum missi est et antea, latum musculum illic cuti connatum subjici, paulatim vero extenuari, ut videbis, si ad caput usque amputaveris. Porro, universa capitis cute ablata, lineamenta quaedam musculorum circa aures conspicaberis, quae in reliquis animantibus non lineamenta solum, sed perfectos etiam musculos spectabis. Tota igitur hoc pacto capitis cute sublata, nec non cervicis universa, quum graciles latosque musculos nudares, tempestivum fuerit priores dissecare musculos, qui capiti cohaerent, deinde cervicis. At, quum de musculorum horum initio auctores ambigant, idcirco ipsorum cum singulis ossibus commissuram, ut in mentem venerit, nuncupabo; alias ipsas huic connasci inquiens, alias ab illo exoriri, alias in hoc inseri, alias huic inhaerescere. Omnium itaque primus per summa apparet musculus latus, propemodum triangulus, quales geometrae vocant figuras trapezias. Intelliges autem rem manifestius, si triangulum linea recta interseces aeque a basi distante. Has autem connectunt altera sane recta ad utrasque protensa, altera vero obliqua. Recta ad utrasque protensa linea e cervicis spina processit; basis totius figurae spina scapularum tota est; huic autem aeque distans exigua est linea, quae ex occipitii capitis osse prodit, quod primae vertebrae proximum est; quae vero hanc cum basis extremo copulat, quartum musculi latus obliqua ad summum humerum nominatum pertingit, leviter etiam claviculae extremo inibi pariter supernata. Quum itaque musculum hunc conaris dissecare, ab altiore ordire linea, quae ex medio occipitii osse orta transversa ceu ad radicem auris ipsi vicinae porrigitur. Clarum autem cuivis est, unum in utroque spinae latere musculum hunc haberi; neuter tamen ad aurem procurrit, sed tantum uterque abest, quantum ab occipitio processit. Quare transversa linea, quae ipsum a capite liberet, ubi primum oritur, incidito; deinde hamulo exceptum a subjectis amputato, deorsum procedens ad terminos jam commemoratus, qui et cervicis vertebrarum spinam, et obliquum trapeziae figurae latus ad usque claviculam haud procul a summo humero exporrectum comprehendunt. Atque haec ita tibi peracta sunt, manifestoque musculus hic scapularum spinae inseritur. Quod itaque paulo superius inquirere, et de musculis partes mobiles connectentibus determinare distuli, nunc explicandum venit. Etenim et scapulae magnis aguntur motibus, nec minus ipsis caput movetur. Quod si certe carne ipsarum circumprehensa adhuc recenti, ut facilius obediat, tendere vicissim coneris, musculi beneficio utraque simili modo sequetur; quam ob causam melius est musculum hunc scapularum gratia, non capitis, a natura formatum existimare. Primum quidem est, quod, ipso per cervicem transversim dissecto, scapulae deorsum versus convellantur, sursum vero non amplius moveri queant; hoc autem, dum vivit adhuc animal, agere convenit. Secundum autem est, quoniam alii quoque musculi caput agunt in latera, hic autem solus totas scapulas ad caput sursum trahit; quapropter, si hunc quoque ipsis adimamus, tali omnino motu destituentur. Atqui habent eum omnibus evidentem: est igitur aliquis, qui ipsum efficiat, musculus: sin autem alius quispiam est, alius autem nullus est, hic necessario est. Tertium praedictis accedit, quod longiore collo praeditis animantibus ne quidem ad caput hic musculus ascendat, sed triangulus ad amussim est, linea, quae recti anguli tramitem directum conjungit, incipiente quidem ab inferioribus colli partibus, desinente vero prius, quam ad occipitii os perveniat. Frustra alioquin hoc natura fecisset, quae nihil supervacuum ac temere committit, ut quae videlicet musculum ad caput usque reduceret; qui, si inferius cessaret, scapulas satis attollere posset, quod nimirum in his animantibus propter spinam ipsae moveantur, tum cervici longitudo sit notabilis. Quartum, quod scapulas ab eodem moveri testatur, nervus est, qui ad ipsum ex cerebro pertinet; ac, si quis illum praeciderit, praedictus scapularum motus, non capitis, resolvetur; quanquam Lyci liber caput ab eo ad scapulas convelli dicat, ut qui, quum eum scriberet, nec ipsum nervum, nec aliud eorum, quae dixi, quicquam cognoverit. Verum non hic institui vel Lycum, vel alium ex majoribus quanquam, nisi obiter, redarguere; haud enim sum nescius, cuilibet studioso veritatisque indagatori permultis erroribus aliorum libros scatere deprehensum iri. Quippe musculorum maxillam quoque moventium par unum, intra os situm, Lycus omisit; quemadmodum et latiores colli musculos una cum his, quos retulimus; ignoravit. Sed multo plura ex iis, quae deinceps enarrabimus, ipsum latuerunt, quaedam solum, quaedam simul et alios; de quibus operis hujus lectores suismet oculis corpora examinantes decernere adhortor. Ego enim hoc nomine praesentem commentarium conscripsi, ut, si studiosi magistros, qui indicent, desideraverint, ipse docere queat. Nam familiares, qui commentationis gratia ipsum scribere me rogarunt, vel sine hoc ea, quae a me docti sunt, ipsi sibi in memoriam revocare poterunt, nisi certe socordes extiterint. Quare majores arguere non est consilium, quo sermo vera duntaxat percensenti ad calcem citius perducatur. Secundum musculorum par est, quod praedictis longitudine respondet; siquidem ex eadem occipitii ossis regione procedens sublimi scapularum basis angulo inseritur; verum latitudo aequalis ipsis non est, sed multo minor; angusti enim enim hi musculi et prorsus invalidi, si cum illis conferas, quos etiam ante dissectionem tam magnos est videre, ut totum collum, praesertim gymnasticis, in tumorem extollant. Porro musculos tenues modo propositos incidere auspicaberis, quemadmodum primos, a media occipitii ossis regione; subjacent enim prius nominatis, qui, ut illi, transversim orientes, ipsi quoque dorsi spinae per totum collum porrecti facile a subditis, ut priores, detrahuntur. Verum hoc illis tota cervice adusque scapulas accidit; ac, quum hi propius ipsas accesserint, vicinis utrinque musculis connascuntur; dein, ubi scapulas contigerint, teretem producunt tendinem, qui ad mediam basin usque internis ipsarum partibus porrigitur; hi etiam scapularum basin, ceu ad occiput, retrahunt; priores vero musculi non modo basin, sed totas ipsas sursum revellunt. His jam sublatis, si negligenter, quemadmodum Lycus, intuearis dorsales musculos (rhachitas appellant), opinaberis toti cervici retro exporrectos videre : sin autem exquisite animadvertas, alia pleraque musculorum conjugia non solum in simiis, sed aliis quoque universis animantibus, inibi comperies a dorsalibus nota maxime evidenti diversa. Illi namque, ex singulis, quae superpositae sunt, vertebris orti, per valida ligamenta proximis inseruntur, haud in longum fibras extendentes; at praedicta paria carnosis ansulis caput retrorsum reflectunt, totius colli longitudini injecta; quod in multis animantibus haud mediocrem longitudinem obtinet. Quin et nervi ab ima parte sursum ad ea feruntur, ut qui in caput finiunt, nec ortum illinc habent. Primum itaque par latorum musculorum est, quod linea transversa primis dictis similiter ex occipitii osse ortum ducit. Constat, in hujusmodi narrationibus nihil esse discriminis, si vel inseri, vel exoriri dicas. Porro trianguli figura sunt, unum quidem latus habentes, quam diximus lineam, alterum vero totam vertebrarum cervicis spinam, ac tertium aliud, quod commemorata conjungit, ut obliquae ipsorum fibrae ab occipitii osse ad spinam sint inclinatae. Contra has fibrae musculorum ipsis subjacentium in priora feruntur obliquae ad transversas vertebrarum apophyses. Quatenus autem huc omnes concurrant, musculum utrinque unum constituunt, alterum ex dextris spinae partibus, alterum ex sinistris. At quatenus circumscriptiones quasdam plurimum tres, nonnunquam rursus duas ibidem habeant, non unus utrinque musculus, sed tres vel duo tibi apparebunt. Verum, quum tria musculorum paria evidenter apparent, unum quidem ex eis vertebrarum spinae expansum videbis, alterum transversis ipsarum apophysibus, tertium vero horum duorum intermedium. Porro functionis musculorum, quos commemoravimus, licet nimirum ex fibrarum natura sola conjecturam sumere. Jam vero capitis os, omnibus circumdatis, ut dictum est, detectum, per musculos in posteriora potes retrahere. Ab ipsis siquidem omnibus attolli videtur retrorsumque frequenter reflecti; verum a singulis modo commemoratis simul in obliquum declinari, ab utrisque autem ipsis incumbentibus de obliqua hac inclinatione ad rectitudinem aequalem, quae naturalis est figura, reduci. Porro tota conjugatione simul tensa, vel superiorum, vel inferiorum, in neutram vergere partem caput spectabis; insuper in moderatis tensionibus ad rectam agi stationem videbis; in vehementioribus retrorsum ad animalis spinam quodam modo reflecti. Perspicuum vero est cuilibet, tota carno simul cum capitis totiusque faciei cute adempta, hujusmodi motus examinari oportere. Exordiens igitur tria horum musculorum paria ab occipitii osse, cui inseruntur, dissecare, (nam hinc promptius inciduntur) perges usque ad extremum inferius; quod si caput sive principium musculorum appellaveris, minime peccabis.

Cap. VII. Jam vero ipsis circa capitis articulum sublatis, alia quoque tria exilium musculorum paria conspiciuntur. At non tria sunt ex rei veritate, sed quatuor, quae posteriores sunt absque parvis in articulo juxta latera primae vertebrae reconditis, atque ideo etiam latentibus. Verum de illis agetur, quum musculos stomacho subjectos dissecabimus. Quarta posteriorum parvorum musculorum conjugatio ob hasce causas anatomicis non est animadversa. Prima vertebra posteriorem apophysin, quae spinam generat, non habet, ac omnium vertebrarum est tenuissima, atque ideo secundam etiam circumdat, ut propius connectatur. Horum igitur gratia, tum quia musculo magnitudine minimo, qui primam vertebram capiti connectit, alter extrinsecus incumbit secundam vertebram capiti connectens, accidit, ut exilis musculus visum effugiat. Nam superjacens ipsi posteriore parte musculus incipit quidem ex inferiore regione spinae secundae vertebrae, cessat autem in occipitii os praesertim medium; proptereaque duo musculi primae conjugationis ex quatuor praedictis recti mutuo se contingunt, toti articulo superstrati; quos nisi prius ademeris, haud videre queas exiguos, similiter rectos, similiter ex capite procedentes, similiterque mutuo se tangentes, eorum modo, qui ipsis incumbunt. Quin etiam posteriori primae vertebrae regioni inseruntur, sicut et, qui ante ipsos habentur, secundae. Ac quod prima vertebra posteriorem processum non habet, haud alia quaepiam causa existimanda est, quam quod caput secundae vertebrae renuendi gratia annexum esse oportebat. Non igitur talem spinam musculis inibi subditam esse conveniebat, qualis reliquis est vertebris: quippe convulnerarentur ab ipsis ceu aculeo, vel certe contunderentur. Ideo praedicta duo musculorum paria duplici ratione incidere operae pretium est; interdum quidem, a secunda vertebra musculis amputatis, in altum ipsos attollere, ac scalpello deinde sequendo usque ad caput procedere, quod etiam facilius est; interdum a capite incipiendo ad vertebrato pergere. Et si nullam exilium musculorum, qui subjacent, fibram contigeris, propriam tibi conscriptionem habere videbuntur; sin autem scalpello alicubi tetigeris praeciderisque ipsas, subjectis connasci putabis; at in priorem vertebram insertionem, quomodocunque ipsarum dissectionem administraveris, manifeste conspicabere. Haec itaque duo musculorum paria caput solum in posteriora deflectunt; reliquum vero tertium lateribus primae vertebrae applicat. Ac musculi hi obliqui praedictis adjacent, qui sane contiguum ipsis ex capito exortum obtinent, in latera autem recedunt. Et ob hoc ipsum potius minor conjugatio cum tota prima vertebra anatomicis praetermissa est, eo quod unius vertebrae imaginem primae duae repraesentent, secundae videlicet spina recto tramite ad laterales primae processus sita. Quemadmodum enim mediae partes primae vertebrae delitescunt, quod videlicet spinam ipsa non habeat sitque inibi tenuis, ac quatuor musculi ipsi incumbunt, sic omnia secundae vertebrae latera penitus abolentur, quod prima hac parte ipsam magnis processibus ambiat. Tertium igitur musculorum. par obliquam capitis motionem pro fibrarum rectitudine subministrat, quum omnes musculi natura in se ipsos colligi possint, et particulas simul extremis ipsorum connexas trahere. Sed de hujusmodi universis plenius in opere de musculorum motu tractatum est, quod non transcursim et obiter legendum ei consulo, quicunque utilitatis aliquid illinc se consecuturum speraverit. Succedit aliud quartum par musculorum obliquum, tertio obversim respondens. Hi musculi primam vertebram secundae connectunt; eorum vero extrema ad laterales primae processus et secundae spinam evadunt. Porro tria haec paria, nempe primum ex omnibus, quae recensui, tertium et quartum, triangulum aequis lateribus tibi constituere videbuntur. De secundo etenim, quod nequaquam, nisi priore ablato, apparet, prius diximus; verum reliqua tria conjugia manifesto se invicem, qua retuli figura, tangere conspiciuntur. Itaque demirabar, Lycum hunc, cujus modo libri post obitum in lucem prodierunt, in musculorum dissectione unum duntaxat ex ipsis par, quod caput primae vertebrae connectat, novisse. Quod etenim universi primam vertebram minus adverterunt, tum ea, quae nunc dicta sunt, manifesto indicant, tum etiam adhuc, quum nervos incidemus, demonstrabitur. Caeterum mirabile, quod, primum musculorum par exacte contemplati, non etiam tertium quartumque viderint; quippe tria musculorum paria collo et capiti communium dissecanti omnia ex aequo clare conspiciuntur. Verum ego putaverim, sicut etiam scribunt, ratos spinalium musculorum particulas eos esse, qui toti collo obducuntur, ne quidem dissectionem ipsorum attigisse. Quod etiam capitis articuli peculiares quosdam musculos omnino existere opinentur, ratione absque dissectione persuasi, videntur commentariis mandare, tanquam viderint; non enim fieri potest, ut secundae vertebrae et capitis musculos communes contuitus alios ignores. Atqui non solum in horum inspectione negligenter versati sunt, sed etiam in capitis motibus, qui cum primis duabus vertebris peraguntur.

Cap. VIII. Quales igitur hae sint, et quem in modum inter se et cum capite articulis committantur, in commentario de ossibus prius mihi dictum est: et qui ad hoc opus prius, quam in illo fuerit exercitatus, accedit, is nimirum fundamentis parum firmis magnam ponderum molem imponit. In praesentia vero, tanquam illa scientibus, de primae et secundae vertebrae motibus sermonem facturus sum. Primum ac secundum quatuor musculorum, quos retulimus, par caput duntaxat citra collum in posteriora extendit, ex qua functione capitis extrema (corωnacorona vocata) in primae vertebrae finibus constringuntur, occipitii autem os cum ipsis primae vertebrae innititur, atque secundam praeterea nihilominus contingit. Atque ipse extremus in renuendo capitis reflexus hos ipsos terminos obtinet. Annuentibus rursus, in priora caput recedit, et super anteriorem primae vertebrae processum innititur, verum extrema sinubus laxa insident, a posterioribus ipsius partibus disjuncta, etsi caput primam vertebram ad anteriora transcenderit, nullo a natura auxilio ad hoc praeparato: non enim musculi solum, qui ipsum flectendo deorsum retrahunt, tale inferre periculum possunt, sed etiam gravitas ipsa, quae a prima nutatione prompte deorsum versus tendit; proinde auxilium aliquod ad anteriorem primae vertebrae processum caput obtinet, ne in priora facile ultra prolabatur; nam ibidem ipsum firmat et sustinet, qua primum transgreditur. Verum hinc exiguam securitatem, maximam vero inde, qua cum secunda vertebra committitur, natura ipsa condidit. Nam cum particulam quandam turbini similem rectam ex ipsis produxisset, inferiora anterioribus constabilivit, primam vertebram leviter excavans, ubi maxime in anteriora processum edit: nam posteriorem ipsius partem secundae vertebrae processus acclivis extremum ingreditur, ligamentumque validum a vertice ipsius orium capiti inseritur; item aliud quoddam transversum, ex ipsa prima vertebra profectum, secundae extremum turbinatum ad amussim constringit. Haec igitur si libuerit inspicere, facillimum erit exiguis musculis, de quibus mentio prius facta est, ademptis: nam tota posteriore parte primae vertebrae excisa, clare commemorata duo ligamenta spectabis, quae capiti, ad quod dixi, subministrant; alterum siquidem ligamentum, quod ipsum ex vertice secundae vertebrae dentis, sive cuspidis, sive quocunque alio modo vocare libet, ortum, caput continet; ipsum vero dentem reliquum ligamentum continet, firmatque adeo, ut in neutram partem inclinet. Porro obliqui musculi caput in latera convertunt; ad alterum siquidem corωnoncoronon, seu tuberculum, ad quod musculus tendens duxerit, ipsum inclinant; ibidem igitur sinui violenter inhaeret, corωnocorono in hunc conjecto firmatoque; verum altero capitis corωnocorono sublimiori reddito opposito sinui leviter insidet. Ac in hoc motu caput secundam vertebrato ad suam ipsius inclinationem per ligamentum convertit. Quare natura merito hanc secundam vertebram alio musculorum obliquorum conjugio primae commisit, conversiones ipsius in rectum agere ad pristinumque statum redigere idoneo.

Cap. IX. Equidem de occipitii cervicisque musculis capitis motibus servientibus abunde satis dictum est: deinceps vero de iis, qui caput pectori et claviculis committunt, sermonem instituemus; siquidem omnibus, quorum meminimus, ademptis promptum est jam tum hos tum illos aggredi, qui scapulas spinae connectunt. Verum, quia complures musculos ex capite procedentes sermonis processu dissecui, ratius utique fuerit, et eos, qui ipsum in anteriora torquent, adjungere. Hi namque, quum ad sternum et primas clavicularum partes protendant, ex duplici orti principio, altero post aurem, altero sub ipsa aure sito, quod sane vel pectoris os et claviculas cum ipso thorace circumducant simul et sursum versus ad capitis latera, vel caput ipsum in anteriora circumagant, cuivis notum esse existimo. Caeterum nihilominus etiam omnibus constat, ipsos thoracem hoc pacto movere non posse; quare caput ab ipsis prorsum circumverti necessarium est. Nam hoc quoque de omnibus musculis communiter intelligendum est, qui quidem rectum posituram obtinent, simplici eos praeesse motui; qui vero non rectam habent, composito. Itaque omnibus antea commemoratis musculis, qui ex capite ortum ducunt, tum rectus situs, tum motus simplex adest. Qui enim ad scapulas attinent, illas sursum versus attrahunt; eorum vero, qui ad cervicem porriguntur, alii nulla ex parte inclinatum sursum reflectunt, alii leviter obliquum reddunt. At musculus, qui ex posteriore auris parte ortus ad claviculae extremum, quod sterno committitur, pertingit, situm non recto tramite obtinet, et motum situi respondentem: pari modo et qui ipsi proximus est, quatenus sterno inseritur. Comperies autem exortus ipsorum in quibus dixi locis, alterius quidem continuum primo inter communes cervici capitique musculos juxta lineam transversam, quae prope aurem porrigitur; alterius autem juxta auris ipsius radicem. Hic itaque augustus durusque est et modice teres; alter carnosus similiter aliis omnibus, quos ex occipitii osse ortos in sermone percensui. Quapropter duplices dictorum musculorum exortus sunt; item duplici extremo in prius nominatas partes inseruntur. Nam, qui sub auris radice est, in progressu bifariam spargitur; altero quidem extremo in sternum, altero in claviculae articulum ipsi commissum ingreditur: atque hoc musculi extremum carunlentum est; quod autem in sternum injicitur, exangue magis duriusque apparet ceu ligamenti naturae particeps. Alter musculus carnosus, qui ex capite procedit, quemadmodum ille, claviculae etiam inseritur, sed ita, ut priori carnoso junctus contiguusque existat. Non tamen in totam sic claviculam conjicitur, ut quibusdam visum est, sed circiter medium pertingens desinit; id vero nunquam non vidimus, non tamen perpetuo tres exortus suam quemque habere circumscriptionem; verum semel aliquando terminus ipsorum bipartitus visus est. Praestiterit autem forsan non fines, sed principia capitaque ipsorum extrema ad claviculam porrecta nominare, ad caput autem exortus fines, siquidem illud re vera movent. Verum ob administrationis ordinem exortus quidem ipsorum appellavi superiores juxta caput anatomicorum more, qui nos praecesserunt, insertiones autem inferiores ad claviculam.

Cap. X. Porro his musculis amputatis ad eos, qui in scapulis habentur, digredi licet. Duo sane juxta spinam haerent, quos solos scapulas retrorsum agere dicimus; nam Lycus alios ipsarum motus parvi pendit. Alius vero tertius a prima vertebra oritur; in extremo vero scapularum juxta summum humerum definit. Ad haec quartus gracilis longusque ab osse initio laryngis praeposito (quod hyoides vocatur) originem ducens ipsas illi connectit. Verum, ubi singulos commemoratos inibi paras incidere, post animantis caput exacte dorsi spinam contemplatus, secundae vertebrae spinam praetergredere. Ad tertiae vero spinam profectus, quendam ex lateralibus ipsius partibus exortum musculi intuere; hunc enim si deprehendas, sine ullo negotio ipsum ex omnibus insequentibus vertebris exortum sequeris, atque ubi quinque cervicis vertebras expedieris, eo quo dixi modo considerans, occurret tibi juxta thoracis principium musculus sub cute positionem habens: hic reliquam musculi vertebris quinque cervicis, porrecti partem ex aliis septem thoracis profectam abscondit. Quare musculus superficiarius, qui et humiliorem situm obtinet, antea tollendus est, si eum, qui ex cervice defertur, cogitas intueri. Amputabis igitur prius humilioris musculi ex duodecim thoracis vertebris surculos, atque hinc usque ad ipsius in scapulas insertionem ipsum separabis; post hunc deinde alteri quoque similiter manum admovebis. Quum autem superficiarium quidem et humilem in scapularum spinae radicem insertum videris, alterum vero in totam basin, utrumque ad tuum principium pro fibrarum natura trahito, quo aptorum functionem cognoscas; nam ab utrisque scapula spinam versus tendi videbitur, ab elatiore quidem leviter ad cervicem inclinari, ab altero ad inferiores spinae partes deduci; ab utrisque vero simul tensis totas scapulas retrorsum nullam in partem inclinantes deferri ad primas septem thoracis vertebras, quibus protensae sunt, conspicies. Post hos musculos ad eum transire convenit, qui a prima vertebra exortum habet. Quum vero hujus vertebrae laterale sduaelaterales duae apophyses sint, multi ex utroque musculi prodierunt; quorum duos jam exiguos dissecuimus, unum ad capitis os conscendentem, alterum ad secundam vertebram subeuntem, oblique ambos inter se oppositos. His succedunt alii duo grandes musculi juxta processus extremum. Alter ipsorum ad scapulas per cervicem sublimis extenditur, non adeo adhaerescens, nec alteri insidens, sed potius ipsum primum omnium, quos retuli, magnum latumque musculum, quem in totam scapularum spinam inseri dicebam, terminat. De altero autem musculo, qui ex laterali primae vertebrae processu principium exigit, libro sequenti peragemus. Nunc autem musculum in oratione propositum a prima vertebra amputans ad scapulas usque incidito. Deinde cum spinae ipsarum termino, qui ad summum humerum est, insertum repereris ipsum, versus principium pro fibrarum positura tendito, ut scapulae eminentiam ad cervicis latera ab ipso adduci sursum moverique videas. Caeterum totus hic musculus carnulentus est magisque teres quodam modo, et in tertiam scapularum spicae partem, qua juxta summum humerum eminet, inseritur. Verum in hoc, ut plerisque aliis, dissectionum musculorum scriptores errarunt, quemadmodum et ipse Lycus, cujus libri quidam anatomici nunc allati sunt. Virum sane viventem non vidi, quamvis cum omnibus Quinti discipulis consuetudinem habuerim, neque itineris longitudinem, neque navigationem detractans. Verum Lyci nomen, cum adhuc in vivis esset, apud Graecos non erat cognitum ; nunc autem, ipso vita defuncto, libri quidam magno studio circumferuntur. De aliis, quorum copia mihi non contigit, nihil, quod dicam, habeo; sed dissectiones, quas in hunc usque diem legi, multis scatere erroribus deprehendi. Atqui non institutum mihi est, sicut dixi, majores redarguere, nisi id obiter accidat, sed potius ipsas dissectionum administrationes in commentarios redigere, quas et Marinus libro uno praegrandi, obscuro sane interpretatione, imperfecto autem doctrina comprehendit. Itaque relictis veterum erroribus ad id, quod institutum est, revertamur. Musculus gracilis longusque a laryngis partibus ad scapulas porrigitur; quas in priorem cervicis regionem attrahit; atque eam scapularum regionem ingreditur, quae in altiore earundem latere prope radicem processus ancyroidis accedit. At superiorem ipsius processum larynge paulo altiorem tunc persequar, cum illius dissectionem sermone tractabo. Proinde, hunc ubi musculum amputas, unum adhuc reliquum esse ex scapularum motoribus intelligito, qui nec dum in conspectum venire queat; quo inpraesentiarum relicto, id tantum dicamus, ex musculis, qui scapulis movendis sunt circulatim ipsas ambientes, alios peculiares, alios reliquis etiam partibus communes existere. Peculiares scapularum sunt praedicti sex musculi; quorum duo per spinam, reliqui duo ad caput exporrecti, quintus deinde est ex prima vertebra ortus, secundum quos sextus ossi hyoidi connectitur; alius autem humerorum articulo communis est, scapulas deorsum versus detrahens; quo de suo tempore et loco disseram.

Cap. XI. Nunc vero, quoniam proposui, quemadmodum partes animalis detegere conveniat, explicare, ad ea, quae supradictis finitima sunt, pergamus; consequentia namque partium detegendarum in administrationibus anatomicis disciplinae ordinem praescribit. Itaque musculis, quos retuli, ademptis, apparebit nimirum is, qui maxillam inferiorem aperit, incipiens ab osse capitis, quod, quia petrae duritia respondet, lithoides appellatur; sursum autem ad summas maxillas protendit, ut uterque musculus eodem coëant, nempe tum qui a dextra parte, tum qui a sinistra procedit. Atque his musculis id praeter alios peculiariter accedit, ut medio itinere, quod ab exordio usque ad extremum subeunt, pars ipsorum carnosa aboleatur, exanguis vero ac nervosa quodammodo et rotunda forma utriusque fiat, ceu tendinis vel ligamenti cujusdam minimas fibras carniformes superjectas obtinentis. At si, priore ipso exortu reciso, totoque corpore ad mentum usque dissecto, salva ea musculi parte, quae inferiori maxillae inseritur, ad proprium retrahas principium, maxilla quidem ipsa sequetur, os autem aperietur. Verum hujusmodi omnis faciunda sunt, cute tota adempta ac recensibus adhuc secundum mortem mollibusque ob id non solum ligamentis articulorum, verum etiam musculis. Caeterum exactissime uniuscujusque musculi functiones examinantur, reliquis quidem omnibus sublatis, iis autem, quae inter se obversim posita sunt, relictis, quorum frequenter motus disquisieris, nam carnes animalium maxima portio ex musculorum substantia constant. Quippe ligamentis nervisque in ipsas distributis musculus gignitur; quorum in libris de musculorum motibus mentio facta est: atque haec omnia iis legenda sunt, qui commentarium hunc assequentur. Quum igitur praedicta musculorum tum actio, tum usus apparuerit, tempestivum jam nobis est dicere, non aliud praeterea musculorum par, quod os aperiat, inquirendum esse, solo hoc jam relato natura contenta, quod etiam solum tribus ori claudendo creatis opposuit. Caeterum causam et horum et aliorum omnium in libris de usu partium explicuimus.

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBER V.

Cap. I. At iis, qua edicta sunt, proximum est, ut scapulas a thorace separem, quo musculi universi respirationem obeuntes in conspectum veniant. In altera vero ipsarum dumtaxat examen sermonis constituam, omnia siquidem in utraque sibi respondent. Cute igitur, quae pectus contegit, a subjectis detracta, musculum inibi spectabis in aliorum superficie extantem, qui sane ex mammarum regione incipit, sursum vero ad humeri articulum obliquus porrigitur. Hic musculus avulsione a subjectis liberatur; dicunt autem sic, quum veluti araneorum quaedam telae praetenues, ac numerosae admodum corpora segreganda invicem connectunt. Quare, etiamsi in vivo animali ipsa dissolvas, superficiem utriusque propriam conservant aequalem laevemque, nulla ex parte divulsam aut distractam. Etenim in connatis et praesertim musculis divortium utrique separato ulcus parit. At vero haec scalpro plane ad separationem indigent; quae autem filamentis araneorum telae modo subtilibus continentur, etiam digitis probe satis dirimuntur. Satius tamen fuerit, dum dissectionem administras, etiam in his uti scalpello, ut quod agitur intuearis; nam dum separas digitis, apertus partium segregandarum conspectus obliteratur. Quamobrem praestat corpus, quod a subjectis liberare cogitas, elevatum scalpello avellere; ad id autem peragendum scalpelli myrtei sunt accommodatiores. Sic itaque et ipsum hunc musculum, qui de spuriis costis sursum tendit, subditis liberas partibus; hamo quidem primum ipsius fibrarum finem elevas, deinde initium leviter separas. Hoc siquidem musculi principium exactius subjectis corporibus deligatum, constrictum connexumque est, quam reliqua haec omnia. Ubi illud solveris, audacter jam musculum ipsum attollito, scalpelloque a partibus subjectis secernito, idque donec ad humeri articulum deveneris; ubi contemplatus dissectum musculum, sive suspensum, sive partibus inibi incumbentem, ad alium hoc majorem multo accedis, qui ad eundem nimirum articulum pervenit, ex toto pectoris osse oriens, mammae subjectus. Caeterum idem hic musculus bipartitus quodam modo est, fibris ipsius in similitudinem X literae mutuo sibi incumbentibus, aliis ab humiliori ossis pectoris sede ad articuli eminentiorem porrectis, aliis ab elatiore ad demissiora inclinantibus. Vbi autem potissimum musculi fibrae modo linearum X literae se invicem secant, ibi est quod in axilla carnosum habetur; etenim hujus loci cavitas a duobus generatur musculis, uno certe, quo de hic agimus, altero ad costas porrecto, cujus statim mentionem sumus facturi. Itaque musculum ex toto pectoris osse enascentem duos esse connexos, non unum, licet dicere, tum propter fibras alias aliis, ut nixi, superstratas, tum propter actionis differentiam. Quae enim ab elatiore pectoris ossis sede incipiunt, brachium thoraci adigunt, non deorsum revellentes, quippe quum aliae fibrae obliquiorem ipsius motum deorsum versus obeant. Consideres namque volo quatuor motus se mutuo consequentes, quos subinde me indice conspexisti. Sed ponamus inter ipsos principem, quo brachium thoraci adducitur, musculo, de quo sermonem hic instituimus, secundum hanc figuram contracto et (ut ita dicam) deducto. Hunc motum alter excipit, qui brachii os una cum obductis ei carnibus ad thoracem admovet, deorsum vero leviter declinat; ex quibus motibus prior ab elatioribus musculi fibris, alter a demissis administratur. Jam vero alius ipsius tertius succedit secundum primi musculi functionem, quem musculum a regionibus prope mammas diximus incipere. Ad haec alius quartus brachii motus existit, quo ipsum ad costas thoracis expanditur. Duplex autem hic quoque est; unus, primi musculi motum excipiens, ad utramque adhuc partem quodammodo vergit, et quasi mixtus quidam ex accessu ad pectus et situ prope costas; alter exacte brachium ad costas extendit directa linea nusquam inclinante deorsum versus protensa. Utrinque vero ex praedictis peculiaris praeest musculus, uni quidem ipsorum, quem utramque in partem vergere dixi, exiguus, summa sub cute latescens, quem nos invenimus; sed de ipso paulo post agetur; alteri vero maximus indidem musculorum, quem nuper retuli una cum ipso pectoris ossis musculo axillae concavum efficere. Sunt autem hi duo musculi in gymnasticis potissimum carnosi insigniter ac clare conspicui. Verum de eo, qui ab imo sursum porrigitur, sequenti oratione tractabo; nunc ad illos redeo, qui a mammis ad brachii caput accedunt, quorum primum commemorari a costis spuriis prope praecordia, non procul a mammilla incipientem, qui humilis brachii deductionis opifex est. Deinde alium magnitudine notabilem, cujus fibrae aliae transversae in alias transeunt, qui bipartitus quodammodo est, cujus gratia merito non unus, sed duo connexi putandus est: caeterum hic musculus in processu sermonis inter eos, qui a pectore ad brachium ascendunt, maximus appellatur. Restat alius tertius, post dissectionem praedicti apparens, qui ex pectore etiam ducit originem, qua secunda, tertia, quarta, quinta et sexta costa cum ipso coarctantur; ejusque beneficio brachium elatius thoraci admovetur. Secundum hunc sequitur, qui juxta eminentiorem scapularum costam evidenter jam brachium attollit. Quum itaque scapulas a thorace animus est separare, quod initio propositum est, primus sane venit incidendus, qui a spuriis costis sursum usque ad articuli commissuram porrigitur; deinde magnus, ex toto sterno procedens, cujus partem penes axillam carnosam esse diximus; postea tertius, de quo nunc verba feci, a secundo occultatus. Ipse enim secundus ex universo sterno exoritur; tertius autem non ex primae costae articuli junctura, neque ex septimae, sed, ut prius est dictum, ex media sterni regione, qua secunda, tertia, quarta, quinta et sexta costa ei coarctantur. Quapropter secundus, qui et maximus est, toti claviculae in longum triangularis quodammodo existens expanditur: haec namque altissima linea est inter eas, quae ipsum definiunt, situ transversa; at a pectoris osse exortus, linea recta figurae triangulae est: reliqua vero tertia has conjungit. Qui sub ipsis musculus est sublimis, etiam ipsa triangulus, sed neque triangulo rectangulo similis, ut secundus, verum retusiori potius; et longe gracilior est secundo. Caeterum omnes dicti tres musculi in tendines latos brachio se inserentes desinunt. Sed magni musculi tendo humilius subter brachii caput directe secundum ipsius longitudinem inseritur; estque is bipartitus musculi totius modo; tendinis enim pars, quae ab humiliori musculi sede proficiscitur, intus in brachium insertionem obtinet; quae vero ab altioribus ipsius partibus originem ducit, exterius brachio innascitur. Nervosioris sane primi dicti musculi tendo in membranosam exilitatem cessans ad ipsum conscendit articulum, ubi concavitatis supercilia seu eminentiae habentur; quas medium in brachio musculi anterioris caput occupat. Tertii vero tendo ad altissima brachii capitis emergit, hic praesertim ligamento membraneo, quod commissuram continet, adnatus. Postquam igitur tres hosce musculos adusque articuli juncturam dissecueris, scapulae a pectoris partibus separantur. Verum duo adhuc musculi ab imo sursum procurrentes ipsas ad thoracis latera continent. Quorum alter in superficie tenuis ex membranis quibusdam generatur ilium cuti connexis, quae primam ex lumborum vertebris originem deducunt; inde paulatim fibris in carnem degenerantibus musculus hic gignitur. Alter vero magnus inter musculos, qui ab inioinitio sursum feruntur, initium sumens ex spinae vertebris, quibus praecipue spuriae costae coarctantur, cum scapularum basi haud mediocre consortium obtinet, per avulsionem autem dissolvitur; priusquam vero ipsum auferre aggrederis, exacte cum musculis inibi continetur adeo, ut connatum esse putes. Ac invenire est anatomicos, qui scribant, ut et nos dicimus, supernatum esse hunc musculum illi, etsi queat dicto nunc avulsionis modo separari. Etenim talis communio genere etiam coalitus est: quoniam autem fibrae tenues sunt, tum circumscriptio eorum, quae per avulsionem liberantur, inviolata manet, tum exulceratio nulla relinquitur. Secundum hanc igitur consuetudinem grandis hic musculus, de quo sermonem inpraesentiarum facio, utrisque dicitur connasci, puta thoraci et scapularum basi, licet ab ipsis possit avelli. Ex spina ipse prodit, alteri musculo inter scapularum posteriores demissiori contiguus; qua enim ille cessat, hic verticem exortus capit, portioni spinalis musculi, qui prope ipsum est, injectus. Itaque propositos in oratione duos musculos, qui ab imis partibus ad brachii os perferuntur, dissecare convenit, ut dictum est, deorsum incipientem: verum insecutum adusque insertionem, quam alter ipsorum grandis per latum tendinem in brachii os molitur, ad originem detrahere est melius, quo ipsius functionem manifeste internoscas; nam, qui paulo infra brachii caput inseritur, deorsum versus ipsum ad costas attrahit. Hic itaque musculus ex maximorum numero tendinem quoque habet validum simul et magnum, qui prope grandem a sterno musculum ab interiore ipsius parte se inserit. Alter vero exiguus exilem tendinem obtinet, qui praedictis tendinibus, ubi axillae regio habetur, insidet, ac brevissima ansa in brachium conseritur. Caeterum in prima ipsius origine ex iliis profecta cave, ne membranae inibi divulsae tibi, ut his, qui ante me fuerunt, imponant, tanquam gracilem musculum totum praetereunti.

Cap. II. His vero musculis usque ad brachium dissectis, quemadmodum est dictum, et scapulae adhuc unius sane grandis musculi ipsarum partibus concavis subnati interventu, costis et osse claviculae intercedente sterno continentur, connecti potuerint; praeterea et per hunc et per alium musculum exiguum ex claviculis ad primam costam pertinentem; quem, nisi hoc pacto dissectionem administres, ignorabis et sub claviculis conditum divelles. Primum a clavicularum osse musculum superiorem humeri partem amplexantem amputato; qui maximo ex sterno musculo, qua humeralis vena porrigitur, continuus connexusque est adeo, ut utrosque unum esse diceres. Verum fibrarum situs primum discrimen ipsorum indicat; post ipsas tendines; deinde musculi in superiori humeri parte locati ex scapulis origo; quippe elatiorem ipsius partem lineae duae rectae finiunt, angulum inter se efficientes trianguli vertici persimilem. Licet etiam compositionem ipsorum literae Λ assimilare; quin etiam ei, quae in certaminibus scribitur, Γ, duas et ipsa lineas rectas obtinens; quarum altera tota clavicularum longitudo est, reliqua scapularum spina: nam alterum altiorem humeri partem occupantis musculi caput parte humiliore ipsi porrectum est; at, quod veluti vertex est duorum laterum, ubi coëunt invicem, sub humero summo habetur. Quum igitur alteram musculi partem dissecans a claviculis ad humeri summitatem perveneris, tunc inde convertens sectionem musculum hamulis elevatum praecidito, ac particularum ipsius, quas dissecueris, continuitatem sequere; nam, si his neglectis usque ad scapularum penitiora dissecueris, errorem committes. Siquidem alius hic musculus propriam circumscriptionem continens subjacet, qui avulsione a musculo superiorem humeri partem occupante liberatur. Itaque hamo attollens valide, quod ex musculo superiorem humeri partem occupante continue inciditur, evidenter interdum subjacentem musculum peculiariter circumscriptum contueberis; quem si consecutus semel fueris, ex facili jam dissolves ac separabis musculum incumbentem ab eo, qui scapularum ossi adhaerescit. Item alius quidam ipsi juxta scapularum costam connexus est; a quo haud aegre ipsum, sed a praedicto exacte prius liberatum, secernes. Huic succedit alius insuper musculus, ei in brachio adhaerescens, usque dum in priores partes inferius, quam est articulus, inseratur; est autem recta insertio deorsum versus directo brachii tramite porrecta. Porro nihil ad praesentem disputationem interest, declivem dicas, an rectam ipsam. Jam vero magni a sterno orti musculi insertio similiter recta existit, in brachii longitudinem ab internis ipsius partibus protensa; verum ille introrsum membrum adigit, superiorem autem humeri partem occupans musculus attolit, nusquam brachium inclinans, neque ceu ad claviculam introrsum, neque ceu ad demissam scapularum regionem extrorsum, sed rectam aequalemque ad amussim ipsius extensionem molitur. Atque hic musculus tali actionis specie fungitur, quod duplicia habeat capita summum humerum ambientia: ut, si ipsorum alterum duntaxat tendas, vel ad claviculam interius, vel ad scapularum exteriora brachium deferatur, quum non omnino directe adhuc attollatur, sed ad latera inclinet. Hoc autem ipsum per duos scapularum musculos etiam accidit, quorum hic elatior, ille demissior ad ipsarum longitudinem expansus est; ac conspicuus uterque, musculo superiorem humeri partem amplectente dissecto, quemadmodum docuimus, evadit. Caeterum hos ipsos denuo incidere aggressus, a partibus ipsarum juxta basin sitis exordire, ubi utriusque ipsorum postrema habentur: inde adusque humeri articulum procedito, abscindens eos, qui plane ex scapularum osse prodierunt, donec singulos utrorumque tendines latos cessare videas explicatius; quorum beneficio brachium movent obliquum attollentes, hic interius ceu ad claviculam, ille exterius, qua scapulae dependent humilius: verum, si utrique simul tendantur, mediam obliquorum elevationem rectam efficiunt: quam sane a musculo quoque, qui in superiori humeri parte collocatur, brachium habere dictum est. Porro elatior musculus in alterum brachii capitis verticem inseritur, quem majus anterioris in brachium musculi caput extrinsecus determinat: caeterum humilior musculus continuam sibi nervosam propaginem in caput brachii paulo jam exterius conjicit. Si igitur ad totam manus dissectionem divertas, hos quoque musculos statim incidere, sicut dictum est, conaberis, atque ipsis proximos, prout naturae ordo postulat: sic ad thoracem properes, his, ut habent, relictis, claviculam a sterni osse tollito, membranosa circa articulum ligamenta intersecans; deinde ad summum humerum attollens, ut sensim reflectas, amputato alias membranas ac ligamenta, quibus vicinis clavicula partibus connexa est, idque tantisper facito, dum musculum ab interna infernaque ipsius parte in primam costam insertum evidenter conspicias, parvum quidem magnitudine, situ vero obliquum. Caput ipsius clavicula sursum elata juxta scapulas habetur; finis autem, quo primam costam ingreditur, pars ipsius est, quae ad pectoris os spectat.

Cap. III. Hoc jam a clavicula quoque absecto, primae costae adhaerentum musculum serva. Etenim thorace paulo post detecto, si ipsum ceu ad caput suum attollas, simul interea et primam costam sursum retrahes. Porro claviculam non tantum, ut dixi, a sterno, sed etiam ab humeri summitate licet separare, intersecando vincula, quae ipsam scapularum spinae connectunt. Aliud vero tertium os in simia praeter commemorata duo extrema ne disquirito; neque enim Hippocrates in alio quam homine ipsum esse prodidit, additque sermoni hanc seriem: Hominis namque natura hac parte ab aliis animantibus diverso existit. Si igitur quandoque claviculam hic abscideris, rursus ipsam ad sturnum reflectito, membranas abscindens, quibus cum vicinis partibus continetur; quippe et tunc apparebit primae costae musculus; quem abscindens, ut monstratum est, a clavicula, vel auferas penitus, vel ad pectus reflexum dimittas. His rite peractis, vasa axillam perreptantia et nervos cum membranis praecidito, ut etiam hac parte manus a thorace sejungatur; reliquum enim praeterea nullum ipsum thoraci committit, nisi grandis musculus, quem simis scapularum partibus subhaerescere paulo ante commemoravi. Idem musculus ex prima vertebra incipit, mox deorsum per totam cervicem defertur et eam scapularum partem, ubi elatior costa et scapularum basis invicem coëunt; ut et hic in scapularum osse quippiam angulo persimile habeatur. Sed antea quoque mihi dictum est, gracilem ad hunc locum musculum tendere, ex occipitii quidem osse natum, sed propter scapularum dictum angulum musculis ipsius utrinque cohaerescentem. Itaque posterior ipsius musculus est, qui inter posteriores scapularum musculos eminet; anterior autem is ipse, de quo nunc sermo est; nam ad initium basis scapularum ossis perveniens huic inseritur, et perpetuo usque ad inferius extremum adhaerescit, universae ipsarum parti concavae subjectus. Verum hanc alius musculus comprehendit, a quo per avulsionem praedictus in oratione musculus dissolvitur: hic autem musculus, de quo verba facio, soli scapularum basi connexus est Functio autem ipsius mediis costarum, qua maxime curvantur, injecti est thoracem universum praeter inferiora extrema revellere, quae septum transversum movere docebimus. Jam illa quoque interdum cum supernis in vehementibus musculi functionibus nonnihil moventur, quemadmodum et nonnulla ex iis, quae septo transverso superstrata sunt, obscure solent commoveri. Summa vero ipsius functionis in illis potissimum costis est conspicua, in quas conseritur; hic enim scissus est veluti in quosdam digitos ipsis insertos, non contiguum neque individuum inibi extremum obtinens, quemadmodum plurimi musculi, et usque ad spurias costas pertendit, omnes ipsis superpositas rursum versus attrahens. Alii autem musculi utraque ipsius parte singuli continentur: hic in anteriore thoracis regione, ille in posteriore, costas sursum revellentes; ut hi tres thoracis musculi sunt elatiores. Ita siquidem ipsos nomino, alium posteriorem, alium anteriorem, alium medium; est porro medius, de quo nuper disserui, in medio amborum collocatus. Ac quum thorax solo hoc mediorum musculorum conjugio movetur, abunde satis animanti subservit; disces autem administrationem in viventium dissectionibus. Altera anteriorum musculorum conjugatio ex secunda cervicis vertebra incipit; sed ab omnibus aliis consequentibus exorta in quinque priores thoracis costas per valida ligamenta se inserit, quemadmodum etiam reliqua tertia conjugatio musculorum membranae modo subtilium; etenim hanc quoque appellationem possunt accipere. Incipit quidem a spina extremarum trium colli vertebrarum et primae simul dorsi, membraneum ligamentum, caput uterque ipsarum spinalibus musculis instratum continens. Ubi vero ipsum separaveris, primum fibrae tenues ligamento insertae musculum generant, in simiis nimis quum invalidum tenuemque; in aliis animantibus, praesertim suibus et canibus, valentiorem; jam ursis pariter et omnibus serratis dentibus praeditis non paulo validior inest hic musculus eo, qui in simiis visitur. Supernascitur igitur tertiae costae; in quartam, quintam, sextam et septimam inseritur; et, si caput ipsius prehensum in se attraxeris, costas sursum convelli distendique thoracem spectabis; idem et in medio prioreque musculo molitus, paria ipsorum magnitudine intervalla thoracis fieri conspicies. Hae igitur tres sublimium thoracis musculorum conjugationes sunt respirationis opifices; quarta deinde in primis costis existit; nam ad pristinam sedem ipsos attollens priorum sane costarum ossa retrahi sursum versus spectabis, partem vero thoracis, quae hic est, relaxari. Caeterum alia duo musculorum paria, thorace detecto, ut indicatum est, juxta longitudinem apparebunt; hoc spinae, illud sterni expansum; quod juxta spinam est, carnosis in totum partibus constat, omnibus thoracis costis prope spinales musculos superpositum; quod autem juxta sternum habetur, membranosis, nisi quod superior ipsorum finis carnosus sit, quanquam et hic paucam adeo carnem obtineat. Quod itaque membraneum ipsorum est, non pro aliarum membranarum robore, sed veluti ligamentum quoddam vel tendo latus egregie validus albae lineae diductu habetur; qua autem ascendunt, divisi a recto abdominis musculo, diductus hic transversus est, et juxta os xiphoïdes cartilaginosae eiusejus loci spuriae costae parti est injectus, partim dextra regione, partim sinistra, in utroque musculo unus, cujus etiam antea quodam in loco memini, praecipiens in musculorum sterni dissectione ab eo abstinendum; his siquidem subhaerescit, et cum his aufertur, unde etiam anatomicis ignoratur. Caeterum tendo hic recto abdominis musculo continuus, ut dixi, est, omnibus costarum terminis, qui ad sternum pertinent, incumbens. Porro musculus hic in omni animantium genere ad primam costam usque pertendit, ubi et carnosus visitur, et latitudinem quampiam tenui carne tenuius supernutrita accipit, idque in lateribus potissimum, per quae prima costa ad dorsum defertur ab articulo, quo pectoris ossi jungitur, recedens. IamJam vero alius musculus huic limitem habet functionem, spinali porrectus, neque sic alteri musculo commixtus, ut alterius cujusdam pars esse putari queat, sicut in sterno situs ejus, qui in abdomine habetur; verum simul cum thorace et incipit, et cessit peculiari circumscriptione orbiculata magis, quam latiore; caeterum finis ipsius inferior spinae musculo obhaerescit, obliquus in posteriora vergens, ut tensus costas intro contrahat stringatque. Atqui indigere ipsis natura videtur, quoties thoracem vehementer comprimere desideret; quo tempore etiam abdominis musculi functionem obire videntur. Sed de his postea agemus. Superest aliud unum musculorum par extra thoracem bifidum, quod in extremis costis thoracis inibi finem deorsum versus detrahit; caput quoque hujus uni inter abdominis musculos admiscetur; de quo clarius, quum illos incidam, tractabo. In praesentia tantum dixisse sufficit, quod hic musculus extremam thoracis costam deorsum simul cum alia, quae post ipsam habetur, in plurimis animantibus et maxime serratis detrahit; interdum vero ad tertiam quoque excedit. Nomino autem extremam nunc costam, non parvam illam, revera spuriam, quae ab aliis abscedit et carnosae parti septi transversi obducta est, sed ipsi proximam, cui manifesta jam membrana tenuis intus subtenditur, ei continua, quae omnes costas succingit. De hoc sane musculo paulo post dilucidius agetur.

Cap. IV. In praesenti vero opportunum est de musculis intercostalibus nominatis sermonem exequi; quorum neque ipsorum naturam vel actionem anatomici professores cognoverunt, sicut nec omnium praedictorum, a quibus moveri thoracem retulimus. Tantillum enim in musculis intercostalibus scientiae habent, ut fibras ipsorum, non ad musculorum longitudinem a spina ad sternum protensas, sed ex alia ad aliam pertinere norint. Neque vero, quod obliquum habeant situm, neque quod bipartitae sint, externis fibris obliquitatem intimis contrariam habentibus, quisquam ipsorum conscripsit. Quoniam autem hoc ignorarunt, evidens argumentum est, nec de functione quicquam intellexisse. Nunc igitur satis erit naturam ipsorum duntaxat cognoscere. At quum de dissectione thoracis in animante adhuc vivo celebrata sermo mihi fuerit, functionem ipsorum peragam; quamvis etiam in opere de respirandi causis omnium jam musculorum thoracem moventium actionem explicuerim. Verum in hac enarratione tantum de ipsis dicere suffecerit, quod, musculis omnibus, quos percensui, ablatis, situs fibrarum manifesto apparet obliquus, si omnes intercostales musculos respicias. Examen profecto ipsarum a spinalibus musculis incipies, et duo cujusque fibrae extrema contuebere, altius prope spinales magis situm, demissius inde longius remotum, tanquam singulis fibris oblique in priora non recto tramite deorsum versus procurrentibus. Praeterea spinalibus exemptis, fibras quoque similiter obliquas ibidem ipsis subjectas spectabis. Verum macilentum vetusque animans est, in quo haec inspicere oporteat; quippe in his praesertim musculorum fibrae clarius solent conspici; nam juvenilium pinguiumque animalium fibrae tum humiditate, tum carnis copia conteguntur. At, si non modo macilentum vetusque animal fuerit, sed etiam grande, evidentissime videbis ligamenta ex ossibus orta tenuia et fibrosa, quibus caro obducta est. Hoc non aliter fieri cernitur, quam in calathis aliisque fiscellis, in quibus lac harum rerum periti coagulant. Finge igitur, fibras ex ossibus orientes (quae ligamenta nominavi, eo quod ex ossibus proveniant) juncis respondere, lacti vero ipsi sanguinem, et caseo carnem proportionari; nam, ut ille ex lacte, ita haec ex sanguine nascitur. Auspicatus igitur a spinae partibus, ut dixi, fibras sequeris, obliquum uniuscujusque situm considerans. Ex qua re fiet, ut, dum ipsas inspicis ac ad sternum magis semper abscedis, etiam fibrarum situm nonnunquam cum costarum conversione variare cernas. Non enim, ut unumquodque costae os a spina prodiit, ad sternum obliquum porrigitur, ab elatioribus animantis partibus ad humiliores inclinans, sed, ubi prope sternum jam cartilago ossis vice creata appareat, alium obtinet situm priori contrarium, oblique rursum ad pectoris os, cui coarctatur, pertendens. In hac igitur ipsa parte, ubi cartilago primum gignitur, circulatim quodammodo magis, non in angulum, costae flectuntur; fibrae autem ex imo sursum obliquius perlatae subcontrariam obtinent posituram. Etenim id in omnibus ipsis costis cernitur, si illas duntaxat exceperis, quarum extrema sterno non committuntur; uniformis enim harum costarum ab initio adusque finem latio existit, nequaquam flexilis, ut quae cum pectore coarctantur; atque hac ratione costas illas appellant spurias, in notabilem desinentes cartilaginem, quae exortus septi transversi, ex ipsis principium ducentis, veluti propugnaculum quoddam existit. Quippe et hic, sicut in aliis omnibus, providens natura fuit, quae septum transversum, neque ab externa singularum costarum parte, neque ab extremo, sed intrinsecus simul et ante finem produxerit. Hae igitur costae fibrarum situm superne deorsum oblique declinantem tenent; quae vero pectori committuntur, fibras pro lationis varietate committunt. Ab externis sane partibus in intercostalibus fibrae hanc naturam sortiuntur; quae vero in partibus internis habentur, contrario modo, juxta X literae figuram, exteriores secant. Porro has quoque, costis a sterno diremptis, conspicari aggredieris; nam hoc pacto et spatiosa thoracis laxitas ex toto intus, et eum ea fibrarum figura apparebit: ut autem prompte dignoscas, omnes ad spinam reflecte. Spuriae profecto etiam jam ab internis partibus innotescent, toto suo corpore fibrarum speciem externis contrariam continentes, ab humiliore costa ad elatiorem obliquo procurrentem; reliquae vero omnes duplicem, ad cartilagines quidem usque, quomodo spuriae, per totam ipsarum structuram, in his autem ad sternum usque contrariam.

Cap. V. Unus itaque thoracis adhuc musculus superest haud vilissimus, phrenes appellatae. Septum autem transversum ipsas tantum esse Plato existimavit duarum animae partium, appetitricis et irascibilis. Veruta hae non hoc tantum sunt, sed, ut in commentariis de respirationis causis demonstratum est, inter omnes quos dixi musculos ad respirandi functionem animali sunt utilissimae. Generatio huic musculo talis est, qualem paulo ante de iis, qui inter colles sunt, enarravi, ligamenta complura tenuiaque ex ossibus prodeunt; caro simplex ipsis circumducitur; media vero pars totius septi transversi, ceu grandis circuli, exiguum circa centrum ipsius alium circulum exactum obtinet, qui tendo existit, nullam adhuc carnem retinens, quam prius habebat. Sed haec conspici in septo ex superioribus partibus possunt, costis a pectoris osse diremptis; verum totam ipsius naturam manifesto prius contemplari non licet, quam octo abdominis musculos dissecueris, ad quorum dissectionem nunc divertendum est.

Cap. VI. Atqui commonere vos volo, etsi memores eorum, quae subinde a me fiunt. Verum enimvero (ut et prius dixi) opus hoc non apud amicos duntaxat servatum iri ratio est, sed ad multorum manus perventurum, ex quibus nonnulli omnia invidere, alii vero optima quaeque eligere ac discere parati sunt. Convenit igitur etiam illorum gratia, quae amici norunt, in memoriam reducere, ac saepius, quod etiam nunc commemorabo, dicere. Scio omnes abdominis musculos, statim atque simia fuerat strangulata, dissecuisse; mox intestina, ventrem, jecur, lienem, renes et vesicam; si autem foemina animal esset, etiam vulvam. Atque haec primo die sola amicis frequenter dissecui, ne videlicet diutius asservata computrescerent; deinde secundo die ad alia transgressi sus dissecui simul illa, ordine videlicet eorum, quae hoc in opere initio conscripta sunt. Quomodo igitur abdominis partes aggredi oporteat, quum ahab ipsis quis inceperit, paulo posterius exequar; nunc autem disciplinam praedictis succedentem tum instituturus. Nam costas a sterno liberatas, quas (ut manifesto quae sunt intus conspicerentur) consului reflectere, rursum ad sternum, ubi prior ipsarum situs fuit, reducas oportet, tanquam si nihil omnino fuisset dissectum; destrui quod ex abdominis cute adhuc reliquum est, detrahas. Porro dissectionem musculorum sub ea latentium a maximo et omnium extimo auspicaberis; qui a thorace incipiens omnibus in abdomine musculis superstratus est, cujus initia, iis quos praedixi dissectis, evidenter conspicies, maximos inter elatos thoracis musculos confinia, quem ceu digitis quibusdam sui ipsius terminis in costas inseri diximus. Ubi igitur in illis singulae insertiones desinunt, adiacereadjacere principia musculi, de quo proposita habetur oratio, contueberis, unius quidem a dextris videlicet partibus, alterius a sinistris. At primus exortuum prope sextam potissimum costam sini musculi anterioris inter eos, qui thoracem movent, subjacet; deinde ex aliis jam omnibus costis procedit, quae illis partibus vicinae habentur, ubi primum singularum os in cartilaginem degenerat, sicut prius declaratum est. At non nihil etiam dictum in versis costis flexum priores spuriarum costae referunt; octava namque (si deorsum numeres) ad mucronatam cartilaginem sursum fertur; reliquae autem majoris minorisve ratione disserunt, prout ab ea deficiunt; semper enim humilior elatiore brevior est. Attamen ex his quoque omnibus prima abdominis musculorum conjugatio enascitur obliquis fibris ad ventris anteriora protendens; caeterum toti abdominis regioni per ceneonas expanditur; tum ad illum ossa, tum ad inguina uterque procedit, ac pubis ossi per membraneum, sed validum tendinem ante inguina ortum inseritur. Quin etiam robur hujus juxta inguina tendinis nonnunquam laxatur, et cum eo totus hic locus laxior redditus partes nonnullas sibi corporum subjacentium in se recipit, veluti intestinorum vel omenti; atque hoc jam ramex aut hernia vocatur; jam hic tendo membranosus paulo supra inguina situm obtinet, ut tenuem membranam peritonaeum quidem dictam permeet, ac ea simul, quae ab ipso includuntur, de quibus postea disseremus. Pars autem horum musculorum, quae ad ventris anteriora porrigitur, in tenuem exacte tendinem definit, rectis extrinsecus musculis superpositum. Pari modo et secundae conjugationis musculorum abdominis (qui obliquum fibrarum situm primis contrarium possident) tendo membraneus factus anterioribus muscula insidet. Uterque vero istorum ex illum osse ducit originem carnosam; hinc deinde obliqui sursum protensi musculis transversis insident; postea quatuor costarum spuriarum extremis carnosiore substantia inseruntur. Tendo autem ipsorum tenuis, in quem cessare dicti sunt, medius inter rectos musculos et praedictorum tendinem procedit; etenim duo amborum musculorum tendines in unum coire videbuntur; ob quod separare ipsius haud mediocris est negotii, praesertim quum ab hisce particulis totius animantis dissectionem auspicamur. In proposita administratione musculos istos dissecare aggressis proclive est tendines utrumque musculum consequentes secernere; ubi enim primum carnosa portio desinit, inde nimirum tendo processit carni continuus. Hanc igitur propriis finibus circumscriptam inspiciens tendinem membranosum ex utraque ipsarum prodeuntem facile comperies. Insuper ex ea regione tendo hic ducit originem, ubi rectorum musculorum costa in latere utriusque habetur, siquidem priore parte duo hi musculi per anteriores costas mutuo se contingunt, ex lateribus autem, ut dictum est, membranosi ipsis tendines accedunt; substantia ipsorum per totam longitudinem carne constat; ab clariore parte etiam tendo nusquam est conspicuus, quapropter et in pubis os carnis interventu conjiciuntur. Jam vero in hisce partibus exacte invicem coëunt, atque hoc ipsis primum accidit inferius, quam animantis umbilicus est; quippe elatior ipsorum portio, sicut paulo ante ostendimus, adiacetadjacet quidem, non autem adnuitur. Hunc conjugationem octo abdominis musculorum tertiam ponito. Reliqua vero quarta tum ex recta ilium ossis linea, tum ex lateralibus vertebrarum, qui in lumbis visuntur, processibus oritur; verum non statim, simul atque uterque enascitur, musculus efficitur, sed membranulum ligamentum robustum, ex commemoratis ossibus productum; deinde in processu fibris adauctum transversis in musculi figuram degenerat; ad haec partibus internis cujusque spuriae costae finium subhaerescit. Quemadmodum vero musculi fibrarum accessione facti sunt, ita rursus in priori parte ipsis destituti in latum tendinem terminantur. Ac tendo hic, ceu etiam complures praedicti, haud paucos melicos latuit, ut qui membranosus tenuisque peritonaeo obhaerescat; et ex ambobus una sitis compositus non, ut est, sic etiam apparet, sed simplex una membrana esse videtur. Itaque conandum est, qua tendines primum ex carne prodeuntes peritonaeum conscendunt, ea maxime unitatem servare; nam si tendo a carne fuerit avulsus, non poteris amplius ipsum separare, nisi exercitatus peritusque utrorumque naturae. Denique in abdominis futuris, ut vocant, tanquam peritonaeum attollunt et ex ambobus dictis compositum consuunt; dico autem ex peritonaeo revera et musculi membranosi fine. Porro ipsum peritonaeum latis araneorum telis simillimum est, simplex et tenue insigniter, non ut quidam tendines membranae modo extenuati; qui, si clara luce inspiciantur exacte, fibras tenues ipsos intercurrentes repraesentant. Sed peritonaeum aliter habet; est enim simplex, ut diximus, totum sibi continuum, unum quoddam ex primis corporibus, ad amussim similare. Quin etiam manifesto apparet, quale natura in imis partibus existat, ubi musculis transversis ab eo separatis solum habetur; nam in commiscentur coëuntque rectis inibi musculis a peritonaeo digressis. De octo igitur in abdomine musculis abunde satis disputatum est, idque sane juxta primam anatomicae ipsorum administrationis speciem, quam nunc exposui.

Cap. VII. Quomodo autem inde quis incipiens manum probe admoliatur, deinceps venit explicandum. Cutem ex abdomine detrahis, ex medio ipsius sectionis principium aggressus, ubi nullum est periculum, quippiam ex iis, quae subsunt ipsi, vel discindere, vel divellere. Nam membrana cuti continua indidem a musculis subjectis diducta est, ac, quicunque ab ipsa corporum natura veluti manu ducitur, is indubie cutem inibi obductam avellere idoneus est, ut etiam nihil eorum, quae ipsi subdita sunt, vitiet. Procedens autem ad latera prope costas spurias, nisi curam adhibes, veluti caput exigui musculi divulseris, quem ad axillam perferri asseruimus, anatomicis incognitum. Nempe membrana cuti continua fibras carnosiores per intervalla obtinet, primum majora, deinde minora; rursus sibi supernutritas accipit usque ad musculum ibi gracillimum simul et latum, dum vero ad axillam rursum porrigitur, fibris ex lata regione in arctiorem coactis carnosum angustumque factum. Quod si inferius ipsius principium latum una cum cute ademeris, avulsam protinus carnem deprehendes, quae axillae partibus insidet. Hanc, si industrius laborisque patiens sis, undenam avulsa fuerit, disquires; mox, quum nihil ex iis, quae illic habentur, avulsum deprehendis, totus haesitabis, quemadmodum et ego primum. At si negligentior ac segnis extiteris, quales priores nobis anatomicos in multis dissectionibus est invenire, tanquam rem nihili carnem hanc vel absectam vel avulsam a subditis corporibus, quibus insidet, esse, humi projicies. Itaque de cute hujus loci exactius detrahenda, quomodo dictum est etiam, haec sufficient. Porro, tota abdominis regione detecta, musculos octo sic incidere convenit. Corpus bifariam a dextra parte et sinistra recta linea sectum est, quae deorsum versum per totum thoracem porrigitur; hujus scopos evidentes nactus, quos ego nunc recensebo, undique utilem habiturus es speculationem. Primus scopus erit mucronatae cartilaginis extremum; inde sursum per medium sternum procedenti postremus finis sterni vertex est; qui locus cavus et a claviculis utrisque, et a musculis utrisque, et a musculis de capite productis circumscribitur, ut, ablata cute, in conspectum palam prodeat; at deorsum versus lineam hanc protendenti postremus finis est pubis ossium commissura; quod vero intercedit, medium umbilici regionis habetur; hoc ipso loco etiam intervalli medium est, quo mucronatae cartilaginis cacumen distat a commissura ossium pubis. Si igitur abdominis musculos omnium primos secare aggrederis, ablata quidem cute sectionem incipe a mucronatae cartilaginis extremo; hinc progredere circa medium umbilicum, in superficie incidens, quo post primam sectionem linea subdita candidior corporibus utrinque positis appareat; ex qua maximum sumes indicium, probe dissectionem esse administratam. Musculi siquidem carnosi, quos rectos paulo superius nominavi, a linea commemorata distinguuntur, quae merito ambientibus est candidior, cum nulla ei caro subsit, nam tendines membranosi rectos comprehendentes musculos, quos ab obliquis dixi procreari, juxta hujus lineae candorem in idem coëunt. Rursus igitur ipsam leviter secabis, ut nihil eorum, qui subsunt, disseces, sed tendines dumtaxat a mutuo contextu secernas: id enim si rite peregeris, habebis jam juxta paroemiam dimidium tutius; quanquam paroemia omne principium totius operis dimidium intelligat, cum multa principia prompte queant peragi. Quod vero dissectionis musculorum principium ego dixi, re vera totius operis dimidium existit; quemadmodum, nisi etiam recte ea perfeceris, tota consequens dissectio confunditur turbaturque, sed ea facta, quo dictum est modo, duplicem inde tibi successuram administrationem scito. Profuerit autem priorem, quae facilior est, exercere; ita namque spes est, ut postea aliquando difficiliorem aggressus ab animi proposito non aberres. Promptior faciliorque administratio est, qua musculum rectum hamulo elevatum vel sinistra manu ad latus actum dissecas, paulatim a subjectis corporibus separans. Quale vero in praesenti sectione sinistra manu ministerium subieris, ejusmodi dextra secante melius cum altero etiam in prima omnium administratione peregeris; commodius enim hoc pacto rectam molieris sectionem, a mucronata cartilagine auspicatus. Porro munus ministerium esto digitis quatuor ad musculi longitudinem injectis, deinde, quum in eo fixi sint, ad latus modice agentibus; si enim hoc in utroque musculo probe confeceris, medium ipsorum manifestius evadit, qua primam sectionem fieri praecepimus. At, quum recte diremeris, vel una manus sufficiet, quae musculum incidendum leviter in latus abducat. Idem licet, ut dixi, hamo quoque peragere; eaque administratio ad umbilici loca fiet, quoad notabilis musculi pars detecta cognoscatur: nam peritonaeum ipsi una cum transversorum musculorum aponeurosibus subjacet, a quibus musculi oblongi avelli solent. Quapropter ego digitis quoque a subjectis ipsos separo; verum id ab initio, quum primum dissecas, agendum non est; procedente vero administratione, et manifesto ipsis jam diremptis, quo totum negotium maturius absolvatur, digitis subjectis reliquum musculorum a subjectis avellas, oportet. Posteaquam hoc absolveris, vel superius ipsorum initium, ubi diductum dixi existere, abscindens, musculos paululum deflectere conaberis, quo circumscriptiones ipsorum clarius conspiciantur; siquidem extrinsecus tendo obliquorum musculorum communis superpositus connexum impedit. Si vero capita ipsorum nolis praecidere, sed integra servare cupias, tendinem membranosum ipsis injectum avellito, qui peculiare horum musculorum operculum parum studiose dissonantibus esse putatur, cujus vice plurimi membranas connexas propriasque obtinent. Detrahes autem primum ut simplicem, quo rectorum musculorum circumscriptio in conspectum veniat; rursus bifariam incides, distribuens aliam ipsius partem primo maximoque musculorum, aliam, quae sub ea est, secundo. Atque ideo etiam vocentur, ut modo narratum est, hi quidem partim obliqui musculi, partim vero primi et secundi, sub his autem ad longitudinem expansus tertius; sub quo quartus musculus transversus peritonaeo cohaerescens. Ita vero conjugationes ipsorum voces licet, primam sane maximorum obliquorumque musculorum, qui a sexta thoracis costa incipiunt; secundam his subcontrariorum obliquorum; tertiam rectorum, et quartam transversorum. Verum, quum abunde, in quibus dixi, fueris exercitatus, aggredere statim ab initio post rectam dissectionem a rectis musculis separare primum quidem superficiarium maximi musculi tendinem, deinde vero secundum ab ipso, qui a secundo nascitur; ac, ubi utrumque utrique connexum ostenderis, rectorum musculorum dissectionem aggredere: sic enim totum opusclarumopus clarum tibi evadet, ut nihil confundatur, musculis simul cum nervosis ipsorum extremis distinctis. Quod igitur prius feceris, desuper a thorace in primo musculorum conjugio incipiens, id nunc rursus facito, nempe tendinem membranosum aggressus; quo leviter elevato, primum maximumque musculum adusque ipsius originem separes. Non tamen in hac administratione usque ad totum pertingere queas, ut cui pectoris musculi obhaerescant. Hunc igitur eatenus incidito, quatenus detectus musculi exortum evidenter potest ostendere: reliquos vero tres musculos amputare licet, etiamsi non ex superpositis quippiam nudes. Quemadmodum enim primum a tendine incipiens usque ad superiorem exortum disseruisti, fibrarum continuitatem secutus, ita quoque secundum incidas, a tendine quidem primum ad fibras ipsius transgressus, deinde continuitatem illarum usque ad exortum, quem paulo ante commemoravi, reservans. Quin etiam tertii musculi carnosi dissectionem usque ad umbilici regionem emolieris; illinc vero alterum musculorum alteri imis in partibus coëuntem conspicies, nec non transversorum conjugationis subjectae infimam partem ipsis inibi contextam; nam ea paulatim a peritonaeo discedit et solum ipsum nudum relinquit. Haec igitur in praesens de abdominis musculis sufficiunt.

Cap. VIII. Repetentes autem de septo transverso dicamus, quae de ipsius natura indiscussa dimisimus, quoniam prius apparere non potest, quam abdomen aperiatur. Constat autem omnibus, licere nobis, si non multa in uno animante velimus ostendere, praepositas partes obiter incidentibus, ad id, quod instituimus, frequenter digredi. Quid enim si aliquis de phrenum dumtaxat natuturanatura voluerit ostendi, vel si etiam de structura ipsarum quaestio quaedam fieret administrationis anatomicae indiga? An non in hujusmodi occasionibus ratio est totum quidem abdomen una cum peritonaeo, prout evenerit, persecare; caeterum intestinis exemptis primum septi ex spuriis costis exortum indicare, de quo paulo supra egimus; deinde, quomodo spinae inseratur, patefacere; postea particulas ipsius distinguere, et non solum substantiis, sed etiam situ, actione et usu differentes? Etenim medium ipsarum est musculus, qui in tendinem latum omni ex parte a carnosis comprehensum definit; ex utraque autem ipsius parte, superiore puta et inferiore, tenuis membrana obhaerescit, quam accurate, si animum huic accommodes sermoni, deteges. Harum itaque elatior, quae duplex est, totum thoracis cavum sublinit, a dextra parte altera, a sinistra quoque altera; non enim una quaedam est intra thoracem spatiosa laxitas sibi continua, sed a praedictis membranis intercipitur; quae recta linea ad pectoris longitudinem mutuo sibi cohaerent, nisi quantum ea in parte abscedunt distantque, qua cor situm est. Hoc enim inter se medium capientes propria inclusum membrana ipsis crassiore, ita ad mucronatam cartilaginem usque porriguntur, utrinque comprehendentes, ut dictum est, cordis involucrum, sive membranam, sive tunicam tu velis nominare. Totam itaque utramque thoracis regionem internam membranae subcingunt, natura simplices, telae araneorum modo; vocantur autem in costis succingentes, ubi vero rectae ad jugulum usque perferuntur, intersepientes; ubi pulmoni circumhaerescunt, hujus operimentum existunt. Basis ipsarum supernis septi partibus objecta est, quemadmodum inferioribus alia quaedam membrana huic persimilis substrata, quae peritonaei vertex optimo jure nuncupatur. Caeterum haec membrana sibi continua totam inferiorem septi transversi regionem sublinit, ac, ubi illud usus necessarii gratia perforatum est, ibi iis ipsis, quae permeant, circumhaeret, simulque expanditur: simili modo membranae, quae desuper thoracem cingunt, etiam cum vasis ipsas perreptantibus tum extenduntur, tum procedunt in orbem circumdatae. Duo sunt foramina septi, alterum grande, qua vertebris via exhibetur, stomacho et magnae arteriae praeparatum; reliquum vero minus cavam venam supernis animalis partibus sanguinem derivantem excipit, et magna cum securitate transmittit; etenim haec commissura admodum pertinaciter cohaeret, et membranam simul, quae in dextra thoracis habetur, emittit. Porro nullum ex his instrumentis quenquam potuerit latere, neque vena cava, neque stomachus, neque arteria, praesertim quum, ut expositum est, ima septi transversi pars fuerit detecta. Prius autem succurrit dissonantibus vena cava, ceu in sublimi suspensa, et nihil mite se continens, musculis sublatis. At, si alterum septi foramen exactius voles contueri, bifariam administrationem aggrederis. Nonnunquam thoracem in longum aperis, deinde stomachum ex supernis partibus ad septum transversum descendentem sequeris; nonnunquam ventriculum attollis simul et retrahis; siquidem orificium ipsius prope septum positum, non tamen valide connexum, veluti cava vena, spectatur, sed laxis membranis interceptum. Est autem hoc septi foramen non exacte orbiculatum inibi, verum triangulo potius simile, cui vertex sit sublimior, basis autem dorso innixa; quid enim aliud, quam quod Hippocrates ait? Siquidem phrenes seu septum hoc in loro comprehendit arteriam et stomachum, arteria in ipsa media regione spinae innixa, stomacho in sinisira ipsius parte porrecto. Quinetiam vena quaedam simul cum ipsis exigua, et nervi duo permeant; de quibus disserere accuratius praesens tempus non postulat. Neque enim de arteria sermo vel stomacho horum ipsorum gratia explicatus est, sed veluti appendicis loco propter septi foraminis inibi expositionem institutam mentio ipsorum facta est; iterum tamen suo tempore explicabuntur absolutius. Verum septum transversum ob hasce particulas elabentes, imo etiam ob lumborum carnes non spinae vertebris inibi connexum est, etsi requirebat; quippe musculus circularis, ut comprehensum est, habetur, qui supra omnes alios thoracis musculos longissimo vitae tempore iunctionem suam obit; cujus gratia ossi cuidam ex iis, quae secure affirmata sunt, valido ligamento connecti desiderabat; quia vero relatis instrumentis deorsum versus protendere necessarium erat, lumborumque carnibus ad phrenibus eminentiora attolli, ideo septi transversi musculus ad spinam connexu privatus est. Praestat autem non simpliciter dicere, omni ipsorum connexu privatus est, sed hujus partis. Natura enim ingeniosa, et quae nihil alicubi in animantibus conformandis curae ac diligentiae omittat, inferiori parte septum transversum vertebris per duo ligamenta valentissima connexuit. Nam partes illae septi transversi, quae arteriam et stomachum circumprehendunt, super vertebras consequentes expanduntur, in aliis sane quibusdam animantibus longius, quibus totus thorax et valens et robustus est; in simiis vero non tantum insunt, verum etiam per ligamenta minus valida, quam in aliis animalibus, habentur. Verum de illorum discrimine iterum disseremus.

Cap. IX. Nunc, quoniam de simia in primis sermo nobis est institutus, hanc tu quoque dissecans septum transversum spectabis; necnon musculos stomacho subjectos spectabis, cum ordo dissectionis eo pervenerit, usque ad quartam thoracis vertebram descendentes. Itaque per totam spinam, quae intrinsecus musculos obtinet, solius thoracis mediae vertebrae nudae prorsus erunt, numero senae. Qui igitur superius a capite incipiunt, superiorem totam spinae portionem inflectunt, lumborum vero carnes solam inferiorem; quae in medio consistunt, simul cum iis, quae utrinque sunt, moventur. At detectis magna ex parte, quae infra septum habentur, nihil mali fuerit membranam lumborum carnibus superstratam detrahere: est autem haec, sicut iterum docebitur, peritonaeum lumbis obhaerescens. Quo avulso, carnes ipsorum clare conspicies singulos utrinque musculos exactos per spinae longitudinem mutuo connexos, desuper a quo dixi initio toti lumborum longitudini expansos; quum jam prope os latum venerint, (vocatur autem hoc, ut novisti, a quibusdam sacrum) dirimuntur invicem, internis illum adhaerescentes. Item aliae carnes numerosae inibi simul prodeunt, ex ilium osse natae. Sequens igitur carnes deorsum tendentes, quas psoas nominant, tendines duos has ex ilium osse adeuntes in utraque lumborum carne reperies, quos anatomici aponeuroseis nominare solent: alter ipsorum interior, quem etiam ligamentum rectius quam terminem appelles, ei maxime parti inseritur, qua pubis os cum coxa connectitur; alter in parvum femoris trochantera pertinet. Prior ex elatiore parte carnium lumborum exortum habet per internam regionem procurrentem; secundus ex humiliore, quae extrinsecus ipsi porrigitur, imo etiam ex ea parte, quae ab ilium osse tenuit. Itaque prius ligamentum longius est; tendo autem, qui ad exiguum femoris trochantera pertingit, brevior, quanquam nec ipse quidem sit invalidus; sed hunc ad dissectionem musculorum coxae articulum moventium reserves. Alterum vero exquisite intuitus duriorem candidioremque quam pro tendinum natura invenies, ceu ex ligamentorum substantia conflatum; quapropter etiam internae lumborum carnis caput magis quam finem ipsum existimare oportet. Ita utrumque exteriorum partium caput ex ilium osse processum exigit, multo quidem interno minorem, sed eundem usum subministrantem. Nam praedictae duae lumborum carnis partes tensae deorsum flectunt: tum eam partem spinae, quae per lumbos totos habetur, tum eam dorsi, quae continua ipsi est. Pari modo musculi stomacho subjecti, de quibus posterius peragetur, superiorem spinae partem inflectunt, nec non ex dorsi vertebris aliquid comprehendunt. Verum lumborum carnes in se ipsis caput obtinent tendinis, qui ad femoris trochantera pertinet; quantum autem ex utraque harum parte habetur, finis potius est, quam caput duorum musculorum spinam flectentium; ut videlicet tres utriusque lumborum carnis partes existant, una interior, superius elatiore orta principio; altera media, humiliore; tertia deinde extrema, demissiorem etiam media insertionem carnosum exigens. Verum ligamentum infra hanc ab ilium altioribus incipit: quare etiam longitudine, sicut et crassitie, haec pera ab aliis duabus abest.

Cap. X. Jam vero post praedictos omnes musculos spinalium totorum processus diligenter considera. Incipiunt etenim ex secunda cervicis vertebra duo, singuli capita invicem disiunctadisjuncta obtinentes. Explent autem medium ipsarum intervallum musculi ab anatomicis praetermissi; de quibus antea abunde disputatum est. Semper autem magis ac magis corpulenti evadunt, quamvis a tenuibus oriantur capitibus ; nam ex unaquaque vertebra processus aliquis ipsis commiscetur; ac inibi collum permeantes tum magnitudine tum robore insignes fiunt. Et primum in colli extremo in idem coëunt musculi, inibi utraque spinae parte nati, hic dextra, ille sinistra, ut omnia amborum musculorum capita quatuor numerentur. Fibrae ipsorum obliquae sunt, quaedam a spina ad priora inferioraque decurrentes; nonnullae contra ex lateralibus orientes processibus, quae retro deorsumque vergant. Curam ipsis diligentem adhibe, cum utroque musculo dissecto ad lumbos deveneris. Ibi siquidem musculi ex ligamento quodam membraneo, quod a spinae locis prodiit, gignuntur, ex ima parte ad postremas thoracis costas sursum paulatim oblique tendentes; qui quidem in aliis animantibus notandae magnitudinis habentur, in simiis vero similes omnibus in thorace exiguis. Hi musculi exremasextremas costas detrahunt; inseruntur caeteris quidem animantibus usque ad tertiam et propemodum quartam, si ab ima parte numeres; simiis usque ad secundam tertiamve spuriam perveniunt; interdum etiam hunc contingunt. Praetermiserunt autem et hos anatomici, partem ipsorum aliquam, ut conjicio, cum octo in abdomine musculis simul amputantes, aliquam vero spinalibus affixam relinquentes.

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVSLIBER VI.

Cap. I. Quoniam satius visum est eodem hoc opus prosequi ordine, quocommentariumquo commentarium de partium usu bsolviabsolvi, in quo post artuum enarrationem de nutrimenti instrumentis agitur, consentaneum fuerit nunc quoque de his disserere. Itaque manibus pedibusque simia homini simillima est, cui neque facies oblonga, neque canini dentes magni. Etenim haec pariter aut augescunt, aut minuuntur, quemadmodum rectus incessus, cursus velocitas, magnus in manu digitus, temporum musculus, et pilorum juxta duritiem mollitiemque, longitudinem et brevitatem differentia. Verum ex his enumeratis quodlibet contemplatus, alia quoque poteris cognoscere; quippe universa haec simul tum increscunt, tum minuuntur invicem. Si quandoque simiam conspexeris erectam currentem, statim e longinquo hanc similem homini existere cognosces, ac poteris, omnia in ea esse, quae ante paulum enumeravi, praedicere, faciem rotundam, dentes caninos exiguos, majorem munus digitum non adeo exiguum, ut in aliis simiis proportionalem; rursus pedis digitos minores, quam quos reliquae simiae obtinent; temporum musculos exiguos, sicut etiam eos, qui ex femore ad tibiam pertinent, haud in longum procedentes; ad haec os coccygis appellati minutum; minimeque hirsutam esse hanc simiam, et pilos habere haud admodum duros vel prolixos. Ita si quid ex relatis secus habeat, alia quoque different. Jam nonnullae ex ipsis proxime ad cynocephalos specie accedunt, adeo ut etiam coccyga longum repraesentent; quaedam cauda ipsos imitantur; atque hae inter simias hirtiores sunt, pilos habent duros rectosque, et aspectu sunt efferatiore. Perlectae vero simiae aspectu sunt timido; et musculus temporalis perfectis simiis plurimum attollitur; ibi autem cessat, ubi sutura coronalis habetur, ut in hominibus est cernere. Simili modo dentes magnos quidem omnes, sed caninos magis conspicuos, quemadmodum et maxillam longam, et pollicem in manu omnes simiae, quae cynocephalos imitantur, exiguum admodum habent. Tales musculos quoque, qui ex femore in tibiam descendunt, longissime expansos obtinent, atque ideo colligatum, ut ita dixerim, totum poplitem; cujus causa crura perfecte extendere ac probe iis consistere nequeunt. Cui vero animali commode erectum sistere a natura datum non est, quomodo vel incedat erectum, vel currat velociter? Neque igitur majorem in pede digitum habent grandem hominum modo, neque alios exiguos, sed omnes ex aequo magnos: is minor caeteris est, quem homo habet maximum. Porro caudae initium quoddam ipsis inest: et hujusmodi simiae tuto corpore cynocephalos referunt. Quemadmodum igitur praestat simiarum homini, quam fieri poterit, simillimarum artus dissecare, cum te in exemplo exercere institues, ita satius est in talis simiae inopia etiam dissimilium aliquam capere, sicut etiam, si in totum simia desideretur, cynocephalum, vel satyrum, vel lyncem, summatim ea animantia, quibus artuum extrema in digitos quinque discreta sunt. His ipsis et claviculae insunt, et pectoris os minime acutum, eoque bipedes incedunt, hominis claudicantis modo. His vero animantibus succedunt ursus, leo, et universum omnia, quae serratis dentibus esse dicuntur; et nisi pusillum esset reptilium genus, ut mustelae, feles et mures, conducerent et horum artus ad dissectionum exercitia; omnia siquidem haec quatuor constant digitis, magno abolito, nisi quod quibusdam ipsorum veluti delineamentum quoddam in radice habetur; sed neque hanc ab indice multum secretam, ut in homine, spectabis. Attamen in simia praeexercitatus etiam haec poteris dissecare; nam praeter alia tendo quoque latus ad interiorem cutem summae manus procedens his inest animantibus, quemadmodum etiam musculi digitorum motores; sic qui brachiale radiumque movent. Eos vero tum musculos, tum tendines, qui magnum digitum movent, haec animantia non habere cuivis notum est; verum (ut uno expediam verbo) et ex actionibus, quas obeunt, et de figura particularum, quam singula animantia extrinsecus habere videntur, et de structura ipsorum nonnulla tibi indicatio desumetur. Nam particulae, quae simili munere funguntur et eandem foris figuram obtinent, necesse plane est eandem quoque interius structuram sortiri: ita vero iis, quae similem actionem obeunti similemque figuram exteriorem repraesentant, similis nimirum et interna particularum natura tota existit. Quippe natura cuique animanti corpus animi affectibus idoneum condidit; atque hujus gratia, simul atque nata fuerint, omnia particulis utuntur, tanquam a magistro edocta. Formicas igitur, culices, pulices taliaque id genus minuta animalcula nequaquam dissecare unquam sum aggressus, quae autem repunt, quemadmodum mustelae et mures; tum quae convolutim serpunt, veluti serpens; ad haec multa avium genera et piscium subinde incidi, ut firmiter persuasum haberem, et unam esse mentem, quae haec formet, et moribus animantis corpus in universis esse peculiare. Tali siquidem cognitione fiet, ut intuitus quoddam animal antea non visum praenoscas, qualemnam sub cute structurum habeat; ac frequenter ego hoc indicavi, non aliunde, ut dixi, ejus cognitionem peritiamque adeptus, quam ex firma persuasione, quod singula animantia corporis structuram animi moribus facultatibusque propriam obtinerent. Nullum itaque miraculum est cujusque animantis internam compositionem ex figura exteriorum clare conspecta praenoscere; multo magis, si functionem obire ipsum videas, quemadmodum nuper dixi de iis, quae necte gradiuntur. Quin etiam, voce animantis audita, de illius instrumentis conjecturam aliquam sumere poteris, non ex magnitudine vocis tantum, sed alia quoque specie. Verum de hoc manifestius agetur, quum ad vocis instrumentorum dissectionem pervenero. In praesentia autem hoc quoque de artubus tractavi uberius, quod structuram ipsorum in primis hujus operis commentariis exposuerimus. Quum itaque in eis praeexercitatus sermonem persecuturos sperarem, ceu exempli ipsorum gratia de aliorum animantium simili et eodem percensui; quod tum ex functionibus, tum forma animantis universa et particulari consideres licet. Digitus siquidem, ubicumque fuerit, eandem habet structuram, quatenus digitus est; ita vero, si proprii generis digitus fuerit, similem tali generi structuram semper obtinet. Eodem modo cubitus, radius et alia singula habent. Quatenus enim radius vel cubitus est, semper eadem constat structura; quatenus autem sui generis vel radius vel cubitus est, simili quidem in similibus, proportionali vero in dissimilibus. Qui igitur ratione et dextra natus indole se exercuerit, facile invenit, quid in singulis rebus idem sit, quid non idem. At, qui nec probae fuerit indolis neque exercitatus, forsan et hic prae animalium dissectorum copia adduci quandoque potuerit, ut vel obscure ac leviter, intelligat, idem non per accidens, neque prout evenerit, sed ex propria substantia cuique speciei inesse; quod autem non idem, a nonnullis, quae particularibus accidunt, individuas substantias nominare solemus. Quum enim videas, membrum non modo extendi flectique, sed etiam in latera circumagi, necessario duo musculorum genera obtinet, alios extensionis et inflexus, alios ad utramque partem deductionis auctores. Quum igitur praeterea consideraveris, unone osse membrum constet, ut in brachio, an duobus, quemadmodum in cubitu radioque, uno quidem osse invento, musculos in eo tum rectos tum obliquos quaerito; sin autem duo fuerint, ut in cubitu radioque, scito protinus, alterum ipsorum membri extensionem et flexum moliri, alterum in latera circumagere. Ad haec non ignorandum est, etiam ex musculis ea moventibus situ obliquiores existere, qui obliquos motus subministrant, rectiores autem, qui rectos. Verum omnibus commune membris inest, quae eosdem motus sortiuntur. Magnitudo autem musculorum, figura et positura similis in membris forma similibus existit, dissimilis in dissimilibus. Eadem ratione et in digitis, quamvis animal, quod dissecatur, minutius fuerit, cujusmodi sunt reptiles isti mures, necesse est musculos, qui flectunt extenduntque singulos digitos, non aliter, quam in homine, conspici; quod si in latera quoque digitus moveri videas, necessitas omnino est, et motus ibidem animantis illius hominibus proportionari, ut cujusque latio parvum digitum versus ab exterioribus artui impositis et tendinibus et musculis fiat, ad magnum vero ab interioribus. Magnum autem ipsum, sicut et parvum, quamplurimum ab aliis omnibus abducere in ejus generis animantibus comperies musculos similem situm humano sortitos. Unde dissectio ipsorum facilis tibi futura est, tanquam saepius antea manum eis admolito. Proinde, si, quae primo commentario de manu disputata sunt, memineris, et prompte, cum audires, didiceris ea, quae nuper relata sunt, prompte quoque in animalibus comperies.

Cap. II. Quae autem hoc libro de alimenti instrumentis dicere institui, quorum gratia quoque huc usque ermonemsermonem deduxi, fide cerere forsan primum audita videbuntur; sed, quum in multis ejusdem speciei et diversae animantibus inspiciundis pones industriam, non amplius a fide aliena tibi apparebunt; attamen miraberis, haec unam artem omnium animantium opificem demonstrare, quae partium structurae scopos ipsarum usus esse voluit. Quum enim unus sit usus cunctis animantibus communis, cujus gratia alimento indigeant, reperies instrumenta in singulis ipsorum generibus triplicia. Quaedam prima ratione a natura facta ad concipiendum alimentum conficiendumque et in totum corpus deferendum. Alia secunda ratione, quae excrementorum sunt receptacula: nihil autem refert, superflua dicas, an excrementa, ut Aristoteles. Reliquas alias partes tertia ratione triplices struxit, quae horum excretionibus subserviunt. In quam itaque partem cibum animantia recipiunt, ventriculus nominatur. In hoc levem quandam et primam subeunt mutationem ingesta, ac praeparantur jecinore; quod maximam alimenti in ipsum permeantis alterationem emolitur. Hinc venae consectum ipsum in totum corpus deducunt. Porro, ut ex jecinore purum nulliusque superflui particeps in universum corpus feratur, natura instrumenta ad id accommodata condidit, idque secunda jam ratione, non primaria certe, sicut priora, quae commemoravimus. Ex his instrumentis alia, quod tenue et leve in eo habetur, expurgant; alia, quod terrestre et grave est; alia, quod inter haec duo consistit, aquosum serosumque. Priora, quod bilem recipiant, meatus bilis receptores choledochi a medicis appellantur, et vesica similis meatibus choledochis; quae vero terrestre et grave excrementum continent, ex visceribus lien est, ex intestinis ima pars intestini recti; quae reliquum tertium excipiunt, meatus urinarii, ureteres, renes et vesica. Ut autem in arbitrio animantis superfluorum sit excretio, musculos natura terminis vasorum ea continentium affabricata est; qui tertia jam ratione inter alimenti instrumenta habentur. Itaque necessario tria haec instrumentorum genera in omnibus animantibus ad alimenti distributionem natura condidit, atque hoc est commune et idem in universis. Intestina quidem et ventriculus, venae et jecur ex eorum numero sunt, quae prima ratione facta dicuntur; secretionis autem purgationisque recrementorum gratia condita sunt vasa, quae bilem recipiunt, et jecoris vesica; insuper lien et renes ex secundis consistunt; musculi vero, qui recrementis egerendis subserviunt, tertiis annumerantur.

Cap. III. At quoniam nonnulla animantia validis aluntur nutrimentis, quaedam imbecillibus, eo natura respiciens particulares ventris differentias machinata est. Si itaque animans nonnunquam videas sive ex India vel etiam Libya, sive Scythia profectum, quod antea non conspexeris, alimentum ligneum spinosumque assumere, magnum huic et asperum noveris constructum esse ventriculum; si autem superiores etiam dentes non habeat, ventriculos huic necessario plures existere, ut in primum statim pabulum ingerat; mox ex hoc ruminans ore conficiat; deinde rursus in alium ventrem deglutiat; ex hoc rursus statim in alium transferat. [Postea ex illa differentia alimenti instrumenta primaria ratione facta sunt, ut ventriculus, jecur, venae, intestina; secunda ratione, veluti renes, lien, vesica fellis, meatus urinarii; tertia ratione musculi sedem pubemque complexi. Quum dico, primum locum obtinent simiae; secundum his similia; tertium ursus; quartum serratis dentibus praedita et sues; quintum solipeda; sextum ruminantia: rursus ad aliam differentiam respice.] Ubi enim prius ex spectatis tibi naturae operibus fueris eruditus, artificium ipsius in aliis quoque omnibus idem esse censeto. Sic itaque de hominum artibus etiam pronunciamus, non sustinentes omnes videre statuas, quas Phidias et Polycletus finxerint, sed ex iis, quas jam videre licuit, aliarum quoque judicium sumimus; quare et qui naturae operum peritus fuerit, ex vilis jam aliorum quoque aliquam faciet conjecturam. Itaque instrumenta, quae cibum conficiunt, ipsumque praeparant, tantam habere magnitudinem, talemque formam, qualis maxime alimento ingerendo conveniet, persuasum est omnibus, quicunque in operibus ipsis magis sumus versati. Ego igitur tibi assero, quodvis animal superioribus carens dentibus plures ventriculos obtinere, et omnino ruminare; sicut rursus, cui superior dentium acies concessa est, hoc animal nec ruminare posse, nec etiam multos habere ventres, sed unum tantum, et sic instructum, ut in carnivoris. Jam cornigeris supernos dentes magna ex parte abesse novimus; ut quibus terrestre capitis partium recrementum in cornua absumatur. Sed non, quia cornigera sunt, ideo plures habent ventriculos, vel ruminant; at quia duro spinosoque orbo vescuntur, non indigent dentibus superioribus; quippe et camelus, quanquam cornibus careat, tamen et ruminat, et multos habet ventres, quoniam spinosum ligneumque alimentum depascitur. Hujus autem gratia interior quoque oris membrana tota aspera est, et ea, quae ventribus obducta est, similiter. Uberius tibi percenserem, quanto in omni animantium genere artificio utatur natura, nisi a proposito opere esset alienum; sed tantum de eo indicasse sufficiet, quantum orationis usus requirebat; nam alimenti instrumenta, in quocunque voles animante contemplari, ad eum modum deprehendes, ut in quarto et quinto operis de partium usu libro comprehensum est. Exempli gratia, omnes venas, quae per intestina, ventriculum, lienem et praeterea omentum dictum intercurrunt, ad hepatis portas porrigi videbis; nam et omentum hoc quoddam ex cibi instrumentis est primaria ratione factis ipsumque cibum conficientibus, veluti operculum congenitum caloris fovendi gratia praeparatum. Itaque relicto in praesenti libro intestinorum et ventriculi differentiarum examine, omnis, quae dicturus sum, in universis animantibus reperies, in quorum etiam dissectionibus exercitandum te censui. Simias quidem primas collocavi, et maxime ex his ipsis, quae hominum figuram propius accedunt, sicut paulo ante relatum est; deinde quibuscunque animalis nomen competit, haec autem omnia genere uno comprehenduntur, nominanturque animalia simiae similia; his succedunt ursi; deinde serratis dentibus praedita, mures et solipeda dicta; ad haec omnia sextum quoddam genus ruminantia comprehendit. Ea siquidem animantium genera veteres mihi innuere videntur, dum crebro praecipiunt libros anatomicos, quos ipsi scripserunt, in illis examinari animantibus, quae non multum ab hominum natura recedunt. Verum alimenti instrumentis non modo ipsa animantia, quae in opere de usu particularum enarravimus, universa fruuntur, sed etiam multa alia, quae amplius ab hominum natura discrepant. [Interim bifariam alimenti organa licet incidere, a posterioribus nempe abdominis musculis, vel a prioribus, utpote peritonaeo.] quemadmodum quaecunque convolutum serpunt, repunt et natant. Quid quod ante haec in elephantis, camelis, equis Niliacis atque id genus aliis? siquidem omnia, quae commemoravi in illo opere de vasis alimenti, universa ipsis insunt. Quodcunque igitur ex eis dissecandum habes, duplici modo aggredere, interdum a musculis in abdomine sitis incipiens, qui etiam tertii generis instrumentorum, quae nutritia dicuntur, existunt, alias ab ipsis primis: ab his sane, quod dignitate primi sint; ab externis autem musculis, quod ordine primas obtineant.

Cap. IV. At ego nunc prius exequar, quae structurae ratione priora sunt. Itaque musculos inferioris ventris universos a mucronata cartilagine usque ad pubis ossa dividens, in corpus quoddam tenue et latae araneorum telae simile incides, cui nomen inditum est peritonaeo. Verum non tantum absolute sic peritonaeum appellabitur, sed a nonnullis haec tota appellatio inditur, peritonaeos membrana; a nonnullis haec integra peritonaeos tunica; sunt, qui etiam peritonaeum tegumentum ipsum appellent. Caeterum haec pars admodum tenuis substantiae membrana est, ex simplicium et primorum corporum numero, quae sane etiam similaria nuncupare legitime solemus. Profecto peritonaeum inde nomen sumpsit, quod praetendatur omnibus tum visceribus, tum intestinis, tum vasis, quae inter septum transversum et crura habentur. Ita vero et aliis, quae his interjacent; omnibus obducitur, ex quorum grege est et vulva et vesica. Jam vero animal resupinum, in quo dissectionem molimur, intuitus, demissas ipsius paries audies, secundum profunditatem sane, quae prope spicam consistunt; secundum longitudinem vero, quae juxta os latum dictum usque ad ischion et pectinis ossa habentur: e contrario altas partes, secundum profunditatem certe, quae circa umbilicum et cutem ei continuam visuntur; secundum longitudinem autem, quae prope praecordia consistunt. His itaque universis, et praeterea ipsorum lateribus, quae dictorum intermedia sunt, membrana quaedam tenuissima obtenditur, quam citra divulsionem, praesertim septi et musculorum duorum abdominis eam attingentium, singulorum quidem in utraque parte, sinistra et dextra, haud proclive est detrahere. Ubi enim in latum tenuemque tendinem, puta aponeurosin, ex ipsis ediderint, peritonaeos membrana solutu contumax eis cohaerescit; ut etiam abdominis suturam, quam possibile est solius peritonaei facere, cum aponeurosi dicta administrari norimus. Attamen, ubi seorsimseorsum peritonaeum absque omnibus iis, quae id contingunt, poteris inspicere, circulum quendam referre videbitur, qui in quibusdam ejus partibus laxos processus, in quibusdam foramina tantum obtineat. Porro separare ipsum incipis, postquam invenisti, ubi privatim consistat nulli musculorum incumbentium adhaerescens; unus autem hic locus est non multo post umbilici regionem ubi primum a transversis secernitur musculis, et solum relinquitur. Quemadmodum igitur in hisce ipsum regionibus prompte conservabis solum ab universis ambientibus detectum, ita et labor est servare, quum primum conscendens in transversos musculos incideris. Quin etiam substantiam ipsius manifesto cognosces in quibus partibus solum detexeris, exacte contemplatus. Insuper deprehendes male rem intellexisse, qui ipsum cum aponeurosi in abdominis vulnere sarciendo ceu peritonaeum solum consuebant; nam in ascensu palam conspicitur, cum propius umbilici regionem accesserit, tenui transversorum musculorum tendini connexum, a quibus ipsum haud mediocri negotio, quin aliqua parte dilanietur, liberari diximus. At quum grande satis animal fuerit; rem propositam licet assequi, et peritonaeum sibi continuum ad costas spurias usque conservare; ubi transversis musculis desinentibus alius excipit musculus, ipsum videlicet septum. Etenim hujus quoque substantia musculus exactus figura circularis existit; quod in medio ipsius habetur, totum nervosum est; quod autem in orbem hoc ambit, universum usque ad primos processus carnosum est; de quibus uberius in proprio ipsius sermone percensemus; praestans autem, quantum ad peritonaei communionem opus erat, jam explicatus est. Cessantibus enim transversis musculis peritonaeos membrana carnosae septi particulae oboritur; a qua eodem modo detrahere ipsum convenit, quo et a reliquis musculis avulsa fuerit; verum in illis quidem juxta animalis longitudinem ceu ad thoracem ascendebas; nunc ad profundiora descendere usque ad spinam oportebit, quoniam septum huic connectitur. Non tamen peritonaei ad carnosam ipsius partem consortium admodum aegre solvitur, quemadmodum id, quod cum nervosa init: attamen studiose operi incumbentibus liberatur, quousque ad cavam venam perventum sit, prope quam gibba jecinoris septo transverso adjacent et connectuntur. Quod autem phrenas vel septum transversum dicere nihil interest, quis ignorat? Insuper ab hoc connexu ad sinistrum peritonaeum alter humilior cum ventriculi initio coit, quod jam etiam os ipsius appellant, stomacho juxta has phrenas cessante. Ibidem igitur peritonaeum expanditur, primum orificio ventriculi, deinde toti capacitati, crassius se ipso factum, ut labor non sit ipsum a ventre detrahere. Quanto autem inibi crassius est, tanto tenuius jecori obtenditur, omnesque ipsius particulas ceu tunica quaedam peculiaris contegit. Cujus nimirum gratia nonnulli peritonaeum ipsum tunicam appellant, quoniam ventriculi, jecoris, lienis, renum, intestinorum, vesicae et vulvae involucrum est. Porro nihil affert discriminis, involucrum dicas an tunicam. Itaque jecore interea relicto, peritonaeum ventriculo obtensum sequere, donec ad extuberantiorem ipsius partem avellendo perveneris, qua magnam venam toti longitudini ventriculi sublimius insidentem conspicis; item numerosam quandam tenuium venarum seriem a sublimi illa vena in ventriculum propagari, aliam post aliam, uno ordine unaque linea; quae, ut diximus, pars ventris extuberantissima existit. Quum igitur peritonaeum ipsi obtrusum venis insertis occursarit, rectum ipsis statim cohaerescens sursum ad magnum usque venam, a qua ipsae nascuntur, pertendit, et involucrum, vallum firmamentumque eisdem efficitur: siquidem et duplex inibi habetur, quod videlicet ventriculum in orbem ambiens totum ipsum contegat. Quum vero in tali circuitu ad priorem ipsius partem accesserit, inde rursus ad eminentiorem pergens in vasa ipsa ibidem incidit, quibus etiam ex alto descendens occursabat. Itaque similiter ipsa comprehendit, et quod a majori vena sursum fertur, firmat; et in hac duarum peritonaei partium intercapedine ventris vasa consistunt; nihilominus tamen ipsis interjacet elatius vas magnum, cui arteria quaedam sit apposita unaque in ramos similes diffundatur.

Cap. V. At, quemadmodum exiguae grandium vasorum propagines in ventriculum demerguntur, ita in pronum, ceu ad umbilicum, aliae parvae magnorum soboles ex alto deferuntur, duabus peritonaei partibus comprehensae. Et hoc ipsum corpus tum ex duabus peritonaei ceu plicis, tum ex vasis, quae media intra ipsas plicas continentur, compositum, in quibusdam quidem animalibus haud multo infra, quam umbilicus est, in quibusdam vero ad pubis usque ossa procedit. (Omentum Latini, veteres Graeci bifariam vocant, epiploon et epiplun.) Maximum id habent inter animantia homines et simiae; et inde plerique homines saepe dicuntur epiploocomistae, quasi dicas omenti gestores. Vocant enim sic herniam, num omentum meatui ad scrotum descendenti incidit; quod mox dicturus sum. Ex reliquis animantibus nullum praeter simiam hujusmodi affectu tentatur. Sed omentum hoc ab ipsis epiploi nomen fortitum est, quoniam nulli intestinorum connascitur, nisi quod quibusdam pauculis ligamentis in dextra parte laxiori intestino, quod colon appellant, connectitur. Elatior itaque omenti pars qualemnam generationem habeat, exposuimus. De caeteris ejus partibus deinceps agendum. Quum ad amussim venas inspexeris, quae sub duplica peritonaeo comprehensae ex gibbo ventris deorsum versus procurrunt, non cessandum est ab inspectione, verum utrobique venam gibbum ipsius intercurrentem persequi oportet. Siquidem per dextram animantis partem deducet ad duodenum, quo tenue intestinum ex ventriculo oritur; altera parte ad lienis concava; cujus visceris in sinistra positi gibba ipsius pars ad extrema costarum, quas spurias appellavi, conversa est, et quicquid his ad sinistra ilia contiguum est, concava autem ad dextram partem inclinat contra jecur et partes inibi sitas. Proinde vena, quae a ventriculi gibbo ad lienis concavum porrigitur, eodem modo lieni inseritur, quo etiam ventriculo sublimis, duplici fulta peritonaeo. Porro mittit de se ramos quosdam, ut in ventriculo, numero sane complures, magnitudine vero exiguos, partim in lienem, partim in omentum; non tamen vas in lienem absumitur; sed, quod ex eo restat, una cum arteriae sibi junctae reliquo deorsum versus per sinistra ilia pertendit, quod generationis initium ei omento, quod in hac parte est, fit, et simul cum vasis procedit, eatenus crescens, quoad illa fuerint absumpta ramorum instar in surculos germinaque diffusorum. Eodem modo in dextris iliis omenti portio descendit cum illius loci vasis, quae in ventris gibbo se contingunt; quapropter et hic illud quidem tanquam indicem secutus ad amussim ipsius originem conspicies. Hae igitur prope ilia partes situm habent inter regionem superiorem, quam ex ventris gibbo prodire dixi, et inferiorem, quam nondum sermone explicui; utraque vero ex his ipsis ilium sedi continua est. Atqui non hoc solo momine disserunt, quod altera superposita, altera subdita sit; immo etiam non parvo discrimine, puta vasorum magnitudine, evariant. Nam subjecta omenti portio pauciores venas et numero et magnitudine obtinet; enascitur autem ex ventris simis, unde et vasa habet ex iis, quae in ventrem inibi propagantur, reliquias quasdam simul ipsi deorsum versus abducentia. Omnes hae particulae sibi mutuo continuae sunt, ac corpus unum, omentum videlicet, constituunt, figura maxime marsupii et sacculi et perae, quod orificium quidem ex ventriculo exortum superius et inferius obtinet, totum vero ejus spatium adusque fundum, quatenus ex dictis consistit principiis, deorsum versus procedit. Id autem habere sic evidentius deprehendes, si ipsum inibi abscissum et nulla alia parte vel perforatum vel divulsum cupias adimplere aut liquida aut solida substantia: ab ea siquidem totum, si integrum sit et sibi continuum, marsupiorum modo replebitur. Jam facile est etiam perfecte animali id eximere; nempe breves adhuc connexus supersunt ad lienem colonque ipsum, postquam a primis exortibus totum fuerit separatum. Adnascitur itaque nonnunquam, sed raro etiam jecinoris lobo, alias alii, et spuriae cuidam costae; neque huic uni perpetuo, sed ut evenerit. Caeterum fere semper ab aliis omnibus liberatur sejunctumque est, praeterquam his tribus, ventriculo, liene et colo, quibus semper connexum est. Qualenam igitur sit omentum ipsum, let unde oriatur, si ad dictum modum sectionem aggrediaris, haud aegre invenies. Porro reliquis omnibus, quae ipsius sunt, sublatis, peritonaeum detrahes, a gibbo quidem ventriculi iterum incipiens usque ad pylorum et intestinorum originem, ab inferiori autem extremo (ubi solum ipsum esse dixi citra nervosam transversorum musculorum extremitatem) ad pubis ossa accedens; hinc enim ipsum vesicae et vulvae obtendi conspicies, et, si iterum elatius per demissas in imo partes conscendas (ubi mesenterium est, quod et mesaraeon vocatur) lumborum etiam partibus universis obducitur, in quibus et renes habentur. Adibis haec etiam, si superne descenderis; sicut enim dixi initio, peritonaeum, cum unum existat sibi continuum, tum priore ventris parte omnibus cibi instrumentis obductum est, tum spinae suffultum pariter et circumdatum. Non tamen aequalis ipsi crassities in omnibus, quibus obtenditur, ut retuli, inesse apparet, sed in quibusdam se ipso crassiore constat substantia, in nonnullis tenuiore: in jecore quidem, veluti et prius expositum est, tenuissimum visitur: ita quoque in liene; minus autem in renibus; crassius in ventriculo est, intestinis, vesica et vulva. Quare quibusdam imposuit, tanquam peculiaris pars esset earum, quas modo commemoravimus. Tale autem merito nimirum circa instrumenta creatum est, quae aliquando repleta in tumorem attolluntur; melius enim erat, ut ipsum cum his simul extenderetur; quod, si admodum esset tenue, non citra offensam sustineret. Haec autem omnia peritonaeo contegi, si praedicta ratione ipsum detrahas, addisces. Insuper mesenterium quomodo ex eo, nascatur, cognoveris, primum si, quae circa pyloron et primum intestinum (ecphysin) habentur, denudaveris, deinde per continuum jejunum et tenue intestinum totum, postea crassum; haec enim omnia peritonaeum orbiculatim comprehendit. At quum permulti in eis sint anfractus, necessario pars ipsorum anfractuum altera gibba, altera concava est, in quam sane vasa, quae per mesenterium ad unumquodque intestinum excurrunt, inseruntur; per gibbam vero tenue vas aliquod intestinis immittitur, neque alius quidam connexus est vel ad aliud instrumentum, vel invicem. In his igitur partibus non sine ratione omnia facile separantur a peritonaeo detegunturque: in concava parte avelli magis quam separari vasis necessarium est. Ac ideo, in quibus animantibus sanguis natura humidus est, et aër calidus, et mors non multo ante praecessit, sanguis, simul ac animal fuerit jugulatum, ex vasorum, quae abrumpuntur, oris profluit. Sin autem multo ante animal sit mortuum vel jugulatum, vel crassi succi, quemadmodum canis et leo, vel etiam aër frigidus, sanguis ex vasis non effunditur.

Cap. VI. Porro necessarium tibi est dicto modo administrationem obeunti omnia intestina eximere, mesenterio in animali relicto, quod etiam mesaraeon appellant, utroque nomine ab accidentibus ipsi indito; mesenterio quidem a situ, mesaraeo autem a peculiari substantia; nam et medium inter intestina situm est, et omnes venas ex jecore in ipsum descendentes una cum vicinis arteriis et nervis in orbem complectitur, quemadmodum intestina singula. Ubi igitur vasis et intestinis obtenditur, simplex est; ubi vero ipsis medium interjacet, non amplius indumenti usum, sed copulae exhibet, duplex enim est. Atque hoc tibi licet, vel citra omnem commemoratam dissectionis consequentiam, mox ubi ventrem imum diviseris, tuo Marte cognoscas, atque alteri etiam indices. Nam acutiore scalpello partem cujuscunque anfractus intestini magis gibbam mediocriter incidens, ut exteriorem quidem, sive membranam libeat dicere, sive tunicam, dividas, interiorem vero illaesam serves, ipsum utroque sectionis labro detrahere molieris, donec ad partem magis simam illius orbis perveneris; ubi maxime diligentia adhibita alterutram partem detegendam sequere. Hinc enim accidet, ut, quum primum utrisque lucideris, ne alteram quidem ipsarum cessare videas: [secundo in ipsis ex duobus quibusdam constant corporibus; tertio ex quinque, quoniam vesica vulvaque uno constant corpore, tunica est peritonaeum.] hic enim mutuo se conscendunt et duplex efficiunt corpus, medium inter singulas venas positum, quae in anfractum deferuntur; his praeterea arteriam quandam nervumque admodum exiguum esse adjunctum diximus. Quemadmodum igitur singula intestina a peritonaeo circulatim tota comprehensa extrinsecus conteguntur; sic et composita ex tribus instrumentis, arteria, vena et nervo, tanquam unum quoddam corpus a peritonaeo obducuntur. Quum autem multae sint conjugationes ex arteria, vena et nervo in singulis orbibus; insuper multa inter eas spatia, in quibus duplex habetur peritonaeum; mesaraei substantia, ex eis conficitur, aequalem omento substantiam habens; etenim et illud, qua arteriam recipit et venam nervumque, tanquam unum corpus orbiculatim induit. Quod vero in horum medio consistit, nihil aliud quam peritonaeum duplex est, non tamen substantiae similitudo evidenter apparet, praestat autem dicere, eadem essentia omenti et peritonaei, propter pinguitudinis copiam, quam totum omentum inter vasorum regiones amplectitur. Quod si obesum animal abunde sit, in tantum augeri pinguedinem accidit, ut interdum vasa conscendat: quanquam in hujusmodi animantibus etiam alias plerasque peritonaei partes pinguedinem habere conspiciamus, praesertim in quibus non grandia vasa habentur et viscera longius absunt; quippe a calore liquescere, a frigiditate conservari videtur; atque hujus rei gratia semper in nervosis partibus consistit, et iis, qui otiosam vitam agunt, abundat. Talis sane peritonaei et eorum, quae ex eo gignuntur, natura est. Porro quae in mesenterio sunt arteriae ac venae, quae veluti radices in concavam anfractuum partem inseruntur, invicem coëuntes, ceu in arboribus radices, ad unum omnes principium disseruntur ac perveniunt. Itaque venas omnes, quae ad jecoris portas in unum colliguntur, ex facili comperies; arterias autem non ita facile, ut quae magis exangues sint, et crassiori tunica obductae principium habeant exangui corpori contiguum, in quo totum mesenterium cum intestinis habetur; quod sane etiam mesenterii appendiculum nominant, ligamenti naturam habens. Sursum autem hoc tendit, adjacentes sibi habens arterias ad eam partem spinae, quae inter septum transversum et renes habetur. Huc autem pertinet etiam mesenterii arteriarum principium, quod aliquando ex una radice statim bipartitur, aliquando vero statim ab initio duplex apparet; sed hujusmodi in vasorum dissectione accuratius exequemur.

Cap. VII. Jam vero, exemptis omnibus intestinis, ventriculi totius, jecoris, lienis, renum, vesicae et vulvae ini foeminis natura consideranda est. Licet etiam intestinorum ipsorum substantiam, qualisnam sit, administrando discere. Ac praestat hujusmodi per se ex toto corpore exempta inspicere; nam ad lucem ipsa, prout libeat, poteris vertere, et multifariam alias in aliam figuram transferens omnium in ipsis particularum discretionem exactam tenere. Satius forsan erit ipsis propositis mesenterii glandulas inspicere; ad quas vasa quaedam ab iis, quae ad intestina feruntur, porrigi manifesto licet intueri. Nec non integrum est post exempta quoque intestina ipsas in mesenterio una cum propriis vasis conspicere; de quorum natura in dissectione glandularum dicemus. Quae igitur libris de usu partium sunt comprehensa, omnia vera deprehendes in ventriculo, intestinis et aliis instrumentis, quae ad cibi distributionem natura condidit; verbi gratia, duas esse ventriculi singulorumque intestinorum tunicas; sic enim nominant complexus, unde confiunt, idque non admodum proprie, nam operimentum tegumentumque tunicae vocabulo significatur; unam autem vesicae, sicut et vulvae; quam enim nonnulli secundam in his, tertiam vero in ventriculo et intestinis arbitrantur, peritonaeum est ipsis obtensum, ut praemonui, tunicaque re vera est. At ventriculus ipse ex duobus latis tenuibusque corporibus constat, ceu plexibus sibi invicem conjunctis. Habet autem interior ipsius pars fibras rectas, exterior orbiculares, quum peritonaeum nullas obtineat, sicut nec alia quaevis membrana; simplex enim omnino corpus est totum, haud tamen araneorum telae modo necdum contextae. Atqui intestinis pleraeque circulares insunt fibrae, quibus pauculae rectae ipsis superpositae sunt.

Cap. VIII. Omnia igitur haec cunctis sanguineis, non modo sex generibus animantium, inesse confirmamus. Item eisdem omnibus et jecur inest. Quae vero jecur habent, iis et lien omnino inest, et meatus bilis receptores; etsi vesicam, quae amaram bilem colligit, haud omnibus ideo concesserit natura. Non tamen vera dicunt, qui de omnibus ea carentibus scripsere, quemadmodum et Mnesitheus de elephanto prodidit; huic siquidem et vesica in jecore inest, proportionalem toti visceri magnitudinem obtinens. At situs idem ipsam sortitis animalibus in maximo laborum jecoris perpetuo est. Non tamen jecoris lobi pares numero in cunctis animantibus, vel genere, vel specie habentur; quemadmodum nemus magnitudo est aequalis tum laborum, tum totius visceris. Gulosis quidem et timidis inest magnum jecur et multifidum, contrariis vero diversum. Quibus autem magnum est, in plures majoresque lobos quam hominibus fissum est, quanquam in ipsis hominibus universis nec magnitudo, nec loborum numerus similis visatur. Accuratissime igitur de ipso scribens Herophilus hunc in modum disseruit. Jecur humanum, si ad alia quaedam animantia ejusdem cum homine magnitudinis conferas, perquam magnum est; et qua septum transversum attingit, gibbum est et laeve, qua vero ventriculum et ipsius gibbum, cavum ese et inaequale. Porro assimilatur cuidam rupium intervallo, qua et foetibus ex umbilico vena in ipsum innascitur. Verum in omnibus non est simile, sed latitudine, longitudine, crassitie, altitudine, fibrarum numero, inaequabilitate ex anteriori parte, qua crassissimum est, et summitate orbiculari, qua extenuatur, ab aliis diversum est; etenim in quibusdam ne fibras quidem habet, sed ex toto rotundum est, minusque rectum, quibusdam duas, aliis plures, multis et quatuor obtinet. Haec itaque Herophilus recte. Praeterea sinistram ipsum occupare partem paucis in hominibus, non in paucis aliis animantibus, vere prodidit in hoc ipso libro secundo de dissectionibus. Solius quidem leporis ipse mentionem faciens, nobis de aliis animantibus considerandum reliquit, quae procedenti commentario enarrare decrevi. In praesentia enim, quantum ad commentarios de usu partium conduxerit, duntaxat exequar. [Quod vena superficiaria, et caudicis nomine stelechiaea appellata, unde omnes aliae venae sanguineis ac pedestribus animantibus procedunt, utilium cognitionem praebet.] Obiter vero non paucas differentias commemorare cogor, sicut profecto et nunc in jecinore, cujus maxima portio in omni animantium genere dextram sedem occupat; quanquam et sinistrae portionem, sed non aeque in omnibus comprehendit, verum (ut Herophilus scripsit) in lepore plurimum. Ego vero et cunctis reptilibus, et quibus id est maximum, ut timidis et gulosis, assero.

Cap. IX. Jam vero intestinorum natura, quatenus intestina sunt, omnium eadem habetur; magnitudine autem et numero orbium seu anfractuum diversa est, ut omnibus jam constare arbitror. Elephanto siquidem intestinum est latissimum; equo simillimum; sui in multos convolutum orbes et longissimum; quod etiam haud mediocres in particulis differentias sortitur; easdem in homine et simia obtinet. Primum itaque totus exortus seu ecphysis, quem ex pyloro intestinum excipit, talibus valde est angustus. Ab hoc, quod a duodecim digitorum longitudine duodenum appellant, ut Herophilus vere prodidit; multifariam convolvitur in orbes, vasorum complurium serie contextos, quod jejunum nominant, quia semper cibo vacuum invenitur. Inde tenue ileon intestinum est, substantia huic simile: differt autem, quod neque vacuum reperiatur, neque tot vasis scateat. Deinde caecum appellatum. Postea colon. Ab hoc in extremo rectum appellatum intestinum ad sedem usque porrectum est.

Cap. X. Sic et lien in sinistra parte consistit, concavo ipsius in dextram converso. Atque vena quaedam ex jecinore ad ipsum pertinet, cujus processus in ventriculum derivat. Postquam ergo omnibus lienis partibus propagines sunt transmissae, quaedam pars hujus venae ad gibbum ventriculi sursum emergit, quaedam in sinistram omenti regionem divaricatur. Etenim et haec in omnibus sanguineis animantibus communia sunt. Non tamen lienis magnitudo, neque color idem omnibus inest; quippe leo, canis omniaque fortia et calida animalia nigrum affatim obtinent; sus autem humidioraque et frigidiora albicantem magis. Omnes igitur ejusmodi animantium differentias proximo commentario explicare conabor, quo absolutam naturae operum peritiam conquirat, quicunque in hanc rem incumbit. Nunc, ut initio institui, digrediar ad id, quod ex cibi instrumentorum dissectione restat. Ubi enim peritonaeum, ut dictum est, detraxeris, et, quod hoc cum omnibus juxta septum instrumentis et illa invicem consortium habeant, inspexeris evidenter, singula incidito, injiciens laminam aeream, aut ferream, aut argenteam, aut ligneam. Solent autem anatomici laminas appellare communi vocabulo hujusmodi instrumenta, scalpella, spathomelas, amphismelas, specilla, oricularia, quibus similia ex ligno densiori licet conficere, sicut nobis sunt ex buxo, quae huc magis conferunt, ne scalpellum quandoque confringatur. Porro utor eis, ut dixi, vasorum oris immittens, in jecinore quidem venae ad portam sitae, quam recentiores anatomici, quod aliarum veluti caudex sit, stelechiaeam nominant, et duplici gibbae ipsius partis venae, quae sursum deorsumque porrigitur; in renibus autem per grandium vasorum spinam occupantium processus ad meatus urinarios; tum in aliis, ut dicturus sum.

Cap. XI. Verum prius de jecinore sermonem absolvam. Hoc namque viscus venas ex mesenterio ad concavam ipsius partem pertinentes excipit; vocant autem hunc locum, in quem omnes venae colliguntur, portas jecinoris. Hic itaque reperies maximum venae os in omnibus sanguine praeditis animantibus; in quod una ex praeparatis laminis demissa (sint autem plures, hae tenuiores, illae crassiores, ut ea, quae maxime congruat, utaris) per singulas fibras leviter ipsam propellens, substantiam incumbentem scalpello praecides, donec ad hanc venam perveneris, in qua instrumentum per portas intra viscus demissum continetur. Hoc autem sub tenui tunica transmissum evidenter apparet. Mos enim est anatomicis et vasorum corpora tunicas appellare, sicut paulo ante in ventriculo dictum est; cujus duas esse tunicas retuli, seu plexus quosdam mutuo sibi incumbentes. Caeterum uniuscujusque jecinoris venae tunica admodum tenuis est, qualis nulla in toto animante alia. Hac autem detecta sic, ut non dissecueris, carnem visceri circumdatam, vasis inde procedentibus intermediam, adimito, siquidem a portis in singulas fibras, quotquot fuerint, venam unam grandem porrigi deprehendes; qua in multas exiles diffusa, tanquam caudice in ramos, deinde rursus de illis ceu in surculos quosdam discissis, postea illis veluti in germina quaedam tenuia desinentibus; quantum vasa interjacet, totum visceris carne repletum est. Eam vocant Erasistrati sectatores parenchyma. Hanc igitur substantiam, sive carnem mavis appellare, sive parenchyma, stipationis modo omnibus inter vasa scissa regionibus expositam, tuismet digitis poteris eximere, ut vasa, unam illam fibram, cui prius instrumentum praeparatum indideris, amplexa, nuda relinquantur. Quod enim in una tibi fibra conspectum fuerit, id in omnibus comperies. Itaque si animal amplae magnitudinis extiterit, una cum venis et meatus, qui bilem recipiunt, et arterias ipsius, dum in jecore, sicut ostensum est, detegis, conservare erit integrum. Sin autem parvum fuerit, non adeo ad fibrae cujusque extremum tria vasorum genera poteris salva relinquere. Praestat igitur in aliis animantibus ejusmodi dissectiones administrare; in quibus, etiamsi jecur toto corpore sit exemptum, manifesto propter portas et arteria et vas biliosum conspiciuntur, ut etiam ante, quam sit exemptum, juxta venam porrecta. At in minutis animalibus illo quidem exempto nihil omnino apparet; nondum vero exempto primam in ipsum arteriae productionem palam est intueri; etenim arteriae vas magis, quam vena, candicat.

Cap. XII. Verum sequi ipsam in ramos abolitam adusque extremum non amplius poteris; sed mox, si exacte portarum regionem sequaris, spectabis etiam meatum ex bilis vesica ad intestinorum productionis initium pervenientem non multo inferius, quum pylorus habetur. Talem vero pylorum in nonnullis animantibus conspicies, qui crassam propria circumscriptione ventris substantiam obtineat, ubi tenue intestinum ex ipso primo oritur. Quidam non prius id vocare intestinum dignantur, quam id orbes anfractusque convolvatur; atque ideo alii simpliciter ecphysin, alii cum appendice duodenum appellant. Interdum meatus biliosus, qua huic inseritur, exiguum de se ramum supra pylorum emittit. Quin et particulam admodum parvam simul cum vena, quae ad viscus sursum pertendit, in membranam extrinsecus ambientem deferri spectabis, praeterquam quod profundius cum ea divaricetur. Omnia itaque haec accurate intuitus, deinde, qua jecur maxime gibbum est, accedes, illam ipsius fibram incidens, cujus concava in parte venas detexeris; quippe venas similiter in gibba sine arteriis propagari cernes. At multo minus fellei meatus appellati in hac parte visceris habentur; quos non ita solum vocant, sed etiam choledochos, vel per ο literam, vel per η secundam syllabam proferentes, sicut et ipsam in majore jecoris fibra vesicam nominant. Venas autem contueberis hic quoque tenues simul et nudas quolibet indumento membraneo, quale mesenterii universis inest; quas etiam hujus gratia nonnulli duas habere tunicas arbitrantur. Itaque venam omnem fibras varie ipsam intertexentes, tunicam vero unam habere novimus, atque eam peculiarem semper, nisi sicubi sublimis et non affixa procurrat, membranas quasdam vice tegumentorum simul et firmamentorum desiderans. De arteriarum vero tunicis in cordis dissectione libro sequenti persequar.

Cap. XIII. Nunc autem ad renes ire tempestivum est, quorum dexter in omnibus animantibus eminet elatior, nonnunquam grandem jecoris fibram attingens. Porro a spinae vasis, arteria nempe et vena, inseruntur in eos haud exiguae magnitudinis vasa, simiis quidem singula utrinque, aliis autem quibusdam animantibus, ut rursus dicetur, bina. Insuper concava in sese conversa obtinent, gibba vero ad animantis latera adversa. At in animalibus non magnis laminam demittere usque ad concavam maxime utriusque partem poteris, haud tamen in eundem ipsorum ventriculum immittere. In maximis vero, si post mortem statim indideris, manifesto in renis sinum permeantem conspicies; item, qua utrumque vas inseritur, in plures palam ramos diffundi. Evidenter tamen renis sinum cernes, etsi animal grande non fuerit, corpore quodam membraneo circumdatum; aliqua vero ipsius parte non procul a vasorum insertione alterum quoddam corpus obtinet concavum et oblongum, quod nonnulli juxta communem omnium concavorum et oblongorum corporum appellationem vas nominant; quidam meatum; alii arteriam; sunt, qui venam nuncupent. Tu autem, si mihi et Platoni auscultas, nominibus semper neglectis ad rerum scientiam primum et praecipue incumbes; deinde, quum alterum quendam doces, perspicuitati studebis, cujus et Platonem et nos pro virili curam habere vides. Caeterum os hujus meatus sensui expositum est, licet animans non adeo grande fuerit. Ac duplici via ipsi poteris immittere aliquod ex praeparatis instrumentis tenue, sive amphimelon, sive specillum libeat appellasse; sin autem tenuiori opus fuerit, etiam melotidem. Interim ex sinu renis, cum ipsum patefeceris, ceu ad meatum, rursus de meatu per os in renem demittis. Nominatur autem meatus iste ureter, cui unica peculiaris tunica adest, quae similiter aliis omnibus, quaecunque peritonaeo suspensa sunt, obducta est. Frustra autem de hoc meatu urinario contendunt quidam ex anatomicis, meliusne sit ipsum arteriam appellare, an venam: constat enim una tunica, quemadmodum venae, non tamen ita gracili, sicut illae. Porro si, exteriore ipsa membrana ablata, libeat juxta longitudinem dissecare ad vesicam usque, tum vesicae substantiae similis apparebit, exempto videlicet et illius tegmine, tum meatus in ea naturam inspicies, qui obliquus simul ad ipsam pertinet, et hujusmodi internae ipsius regionis operculum sortitur, quale in columbariis scyphones appellati. Atqui hoc operculum non a vesicae substantia diversum est, sed corporis ipsius una quaedam portio, simul cum ejus forma tam prudenter concinnata, ut ab iis solis adaperiatur, quae per meatum deferuntur. Mox autem deprehendes, cum meatus urinarios peritonaeo nudaveris, et arterias, et venas similiter suspensas ad peritonaei foramina obliquas deduci. Incipiunt itaque ab ima regione, ubi peritonaeum magnis vasis obtenditur. Porro, quae ad testes feruntur, ab exortu sede lumborum relicta, ad inguinum principia semper elatius procedentia peritonaeum ipsis porrectum in orbem comprehendit, transmittens eadem adusque sublimes sui partes, ubi utrinque foramine pervium est; etenim, quae cum vasis mirus procedit, longa propagatio est. Caeterum, in quibus dixi partibus, perforatum est grande peritonaeum, quod sphaerae cujusdam modo constructum esse diximus. Itaque meatus ad testem pertinens exigua magni in abdomine peritonaei suboles est. Qui autem ambit arterias venasque ad testiculos procurrentes, non sane ab altero magno in lumbis peritonaeo procedit, vasa quidem testes alentia, ut dictum est, complectens, caeterum cum ipsis per meatum deorsum commeans. Proinde duplex ibidem peritonaei propago efficitur, altera ad meatus generationem, ac si vas nullum esset, deductura; altera vero, ut sit indumentum vasorum, quae testem nutriunt, tanquam si ea per meatum aliquem non efferrentur. Haec igitur propter peritonaei communionem dicta mihi sunt, etsi ad institutum sermonem non pertineant.

Cap. XIV. Superest autem, ut tertiam cibi instrumentorum differentiam commemorem, quae nimirum musculi sunt: alii in abdomine, qui non ad excrementorum tantum egestionem, sed ad efflationes quoque et voces edendas haud parum afferunt virtutis; alii in sede ad stringendum claudendumque meatus extremum accommodati; rursus, quum in dejectionibus eductus fuerit, revellentes; vesicae vero, ut claudant solum, appositi. Proinde in abdomine sitos statim in prima animantium dissectione satius est administrare, siquidem omnino ipsos in animante discreturus es. Qui vero in sede habentur, nisi prius intestina eximas dirimasque pubis ossa, clare conspici non possunt. Quomodo igitur id facias, mihi quidem iamjam dicendi, tibi vero audiendi tempus est. Quoniam pubis ossa cartilaginis interventu in priore parte invicem coëunt, lineam commissurae invenire diligenter conaberis; si enim secundum illam valens et grande scalpellum adegeris, facile ipsa inter se dirimes. Quo facto mox etiam cutem basi ipsorum subditam alacriter separabis, idque citra sedis dissectionem; deinde, utroque osse prehenso, quod illum dicitur, in exteriora detorquebis, donec et haec a commissura lati ossis, quod etiam sacrum appellatur, fuerint soluta; quippe sic omnia in illa regione erunt conspicua, quam et latum et pubis ossa comprehendunt. Haec igitur omnium instrumentorum, quae inibi situm habent, communis est administratio. Nam si arterias, aut venas, aut nervos libeat inspicere, aut vesicam, aut vulvam, aut musculos ad grandem femoris trochantera porrectos, prius pubis ossa invicem sejunges; mox in exteriorem partem utrumque illum os torquebis, a commissura, qua cum lato osse coarctantur, superans. Verum ad id, quod institutum erat, veniendum est. Utrique sane pubis ossi ab interna parte multam superpositam carnem spectabis, quae membranoso ex ipsis ossibus profecto ligamento orbiculatim contegitur. Quantum vero ex ea sacri ossis regioni continuum est, id ligamentum habet ex illo simul procedens, jam dicto contiguum. Hoc igitur modo quodlibet ligamentum, tum quod ex lato osse, tum quod ex pectine oritur, unum musculi caput efficitur, non magni quidem, sed membranosi latique, ad sedis utramque partem producti; quem si integrum omnino praeserves, actio ex ipso situ innotescet; multo magis, si, ut ostensum est, detecto a vicinis toto musculo et sede, mox capite, quod retuli, prehenso, ad illud sedem per musculum attrahas, quomodo revellatur, videbis. Nullus autem alius musculus e regione collocatus ipsam detrahit, ut in plurimis partibus habere certum est; sed a musculis in abdomine sitis, qui una cum septo transverso intestina premunt, et per illos, quodcunque in ipsis continetur, tum sedem propelli contingit, tum frequenter adeo extrudi, ut ne a duobus quidem relatis musculis prompte queat retrahi. Eo igitur tempore, quo unimus alvum exonerat, octo abdominis musculi pariter cum septo pro communi omnium musculorum functione tenduntur, orbiculari musculo relaxato, qui circulatim sedem complectitur; reliquo omni tempore circularis hic musculus constrictus sedis os claudit, quem et ipsum facile spectabis, cute tota, quae hisce loris obducitur, primum amputata. Post hoc autem et membraneorum corporum cum coccyge commissuram cuti mixtam sedis extremum gignit, quantum extra circularem musculum eminet. Idem vero hic musculus coccygis principium sibi subjectum ex posteriore parte continet; priore alterius musculi interventu peni connexus est, de quo in generantium instrumentorum dissectione speculabimur. Nunc autem, quum vesicae termini musculum, ubi primum vocata cervix ipsius oritur, detexeris, manifesto jam similem esse orbiculari sedis tum functione tum usu cernes; quippe et hic, sicut ille, orificium, cui est praepositus, constringit; unde etiam appellant, uti illum, sic hunc nonnulli sphincterem seu strictorem. Restant autem octo musculi, totam inferiorem septi regionem tenentes, qui cibi potius quam spiritus instrumentis a natura conditi sunt; de quibus nihil praeterea dicere opus est, ut quos prius in externarum partium dissectione libro superiore retulerimus.

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBER VII.

Cap. I. Hoc libro, quomodo spiritalium instrumentorum dissectionem administres, explicare proposui. Quum vero communis illius quoque sermo existat, quem superioris libri initio de alimenti vasis prosecutus sum, non convenit mihi ipsum repetere; singulis autem, qui haec legunt, commeminisse est necessarium. Pulmo igitur, cor et thorax principalissima spiritus instrumenta sunt. Mox arteriarum genus duplex; unum quidem a sinistro cordis ventriculo in totum corpus propagatum, quae omnes eodem rhythmo cum corde pulsant: (porro omnium ipsarum unus communis veluti caudex aliquis existit arteria maxima, quam nonnulli hoc ipso nomine vocant maximam, alii simpliciter magnam, alii crassam, aliqui ortham seu arrectam:) alterum autem genus arteriarum est, quas nominant asperas; in cervice quidem una maxima, per pulmonem autem universum multae hujus series ramorum. Superiori dictae in collo grandis arteriae extremo veluti caput quoddam incumbit particula larynx appellata; dicitur autem haec etiam a recentioribus anatomicis bronchi caput, eo quod et ipsam totam asperam arteriam non ita solum, sed bronchum quoque nuncupant. Haec itaque universa ratione primaria natura condidit, quaedam necessarii ad vitam ipsam usus gratia, quaedam utilia, non tamen animantibus necessaria. Verum de his in opere de partium usu libro sexto et septimo definitum est.

Cap. II. Jam vero aliam quandam construxit particulam, quae et substantiam peritonaeo similem habet, et eundem usum omnibus spiritus instrumentis, veluti illud cibi, exhibet. Praeterea, ut peritonaeum illud dicitur, quod alimenti vasis praetendatur, ita haec succingens, quia costas totas intrinsecus succingat. Ad haec similiter illi alias quoque duas sortitur appellationes, ab his membrana, ab illis tunica nominata; membrana quidem ab essentia, tunica vero ab usu; quippe araneae modo praetenuis, ac ex toto sibi similis costas succingit; indumentum vero est, ceu tunica quaedam, omnium spirationis instrumentorum. Itaque et peritonaeum absolute membrana est, quemadmodum praecedenti libro expositum est; absolute quoque haec succingens nominata; absolute etiam tenuis meninx; ad haec, quae ossa ambiunt periostia; et musculorum ipsorum peculiares; postremo cordis involucrum. Atqui corpora membranosa plerisque in locis citra haec consistunt, quaedam ex ossibus ligamentorum substantiae instar procedentia; quaedam ex musculorum aponeurosi tendinum modo generantur. Verum succingens haec membrana omnibus intra thoracem instrumentis obducitur, quemadmodum peritonaeum vasis, quae infra septum habentur, obtendi dictum est demonstratumque. Ex ipsa autem membranae thoracem intersepientes nascuntur; atque hac sola re structura ipsius a peritonaeo differt, quod videlicet duplex omnino sit, non una, quemadmodum illud. Porro naturam ipsius accurate perdisces, si anterius thoracis os, quod anatomici sternum appellant, medium dissecueris. Ad hoc autem peragendum cultri excisorii validi simul et acuti sint adaptati. Simul atque vero opus aggrederis, prius corpora, quae videlicet sternum totum circumeunt, auferantur; hoc siquidem detecto mediam lineam exquisitius conjectabis; cui mentem adhibens os pectoris totum ad mucronatam usque cartilaginem in duas partes dirimas, et penitius ad spinam descendes, membranas invicem sejungens. Promptius id perfeceris, si utramque pectoralis ossis partem in exteriora deducas leviter reflectendo. Atque ideo in hoc conatu reliquae tibi partes universae facile obtemperabunt; in cordis autem regione non similiter; etenim pericardion dicta membrana tunicave (licet namque et huic duo nomina indere, membranae a substantia, tunicae ab usu) sterno connexa est, qua maxime ipsius vertex et quaedam utrinque verticis partes habentur. Etenim tunc in conspectum haec prodit, cum sternum dissecueris; maxime vero et postea, cum membranas, quae totum thoracem intersepiunt, invicem dirimis. Optimum igitur est integrum ipsum conservare et non vulneratum; quamvis, si convulneretur, institutum in hac dissectione non offenderit. Si enim cor non appareat, ne sic quidem spatiosae thoracis laxitates convulnerabuntur. Quippe crebro vivente animali sponte totum cor nudamus, idque ita, ut nec aliquod latum thoracis spatium, perforetur; verum de illa dissectione paulo post dicetur. De praesenti autem repetito sermone dicamus, enitendum esse, si liceat, ne pericardium vulneremus; si autem vulneretur, membranae thoracem intersepientes ab effectu immunes permanent: huc autem in praesenti dissectione institutum dirigimus. Utraque siquidem membrana omni ex parte sibi continua apparebit, tum quae in dextra thoracis parte, tum quae in sinistra; omnem internam costarum regionem sublinit, ad haec eam universam, quae ab ipsa supra septum habetur; insuper pulmoni quoque obducitur, quemadmodum peritonaeum omnibus infra septum porrigi commemoratum jam est. Praeterea, sicut illud sublimia vasa, ita haec quoque orbiculatim comprehendit, tum obtenditur iis, quae in spina habentur, similiter illi, maxime arteriarum inibi subjectae, et venae ibidem porrectae, quae superiora thoracis alit, nec non stomacho. Inde vero membrana ad sternum usque ascendens duplici textura, ut retuli, procedit.

Cap. III. Atqui cordis tunica peculiaris pericardios nomine diversa ab utraque harum existit, in medio ambarum sita, utrinque similiter ab ipsis comprehensa. Id accurate spectabis, hac, quam modo refero, dissectione in mortuo animante celebrata. Etenim in superioribus partibus, quaecunque ad claviculas ascendunt, membranas intersepientes contuebere mutuo sibi contiguas; ubi vero basis cordis habetur, quam nonnulli caput visceris nominant, pericardio tunicae occursantes huic circumnectuntur, simulque procedunt ad verticem ipsius, figura turbinatum, quemadmodum cor. Itaque basis ipsius circularis cordis basim coronae modo ambit; et vertex turbinis juxta cordis verticem situs infernae pectoris ossis regioni cohaerescit, cujus in extremo mucronata cartilago consistit. Non tamen ipsi cordis corpori pericardios haec tunica connexa est; verum in aliis omnibus haud parva quaedam regio intermedia est, motui cornis accommodata; ad basim vero sui ipsius, quae, ut est expositum, circulus est, prodeuntibus ex ea vasis est connexa; quae clarius perceperis, quum vel totum thoracem omni ex parte aperueris, vel cor inde exemptum seorsum per se incideris.

Cap. IV. Porro, quo sermo fiat perspicuus, singula prius nomina, quibus uti est necessarium, recensebo hinc exorsus. Quemadmodum pulsans aptum viscus cor omnes appellant, sic etiam vasa singula pulsantia arterias nuncupant. Verum alias quidem omnes arterias, quotquot toto insunt corpore, quod pulsent, sensu dignoscere nullius est negotii, et omnium ipsarum cum majore arteria continuitas idem hoc indicat: quae vero in pulmone sunt, quod pulsent, sensu admodum evidenter deprehendere nemo potest, verum inde, quod sinistro ventriculo sint continuae, conjecturam aliquis fecerit; etsi quidam non conjecturam solum vel probabilem spem, sed certam functionis ipsarum scientiam habere arbitrantur; non tamen eodem modo utrique, quoniam ne ab eisdem quidem dogmatibus omnino auspicantur. Nonnulli siquidem Erasistrati sectatores vacuas sanguine, quemadmodum alias arterias, ita et pulmonis statuentes, in unaquaque cordis diastole spiritum per eas ex pulmone trahi afferunt, et hujus transitu fieri pulsum ei, qui toto corpore per omnes arterias editur, analogum: etenim et illarum pulsum non corporis ipsarum functione peragi, ut in corde, crediderunt, sed spiritus transmeantis copia, cor enim contractum ipsis transmittere affirmant. Quidam vero eadem cordis facultate reliquas arterias et eas, quas pulmo continet, contrahi dilatarique arbitrantur. Hoc autem discriminis dicunt intercedere, quod nativa cordi insit facultas, arteriis autem ex illo influens. Itaque secundum priorum sententiam, si vel dextris omnibus totius thoracis costis vel sinistris statim vivo adhuc animante ad longitudinem dissectis inspicere pulmonis particulas volueris, quoad ex asperis arteriis laeves spiritum e corde transumunt, pulsus quidam in eis erit; quum autem inanes fuerint, omnino non erit. Secundum alteram sectam non solum arteriae in ea parte pulmonis, quae movetur, pulsantes, dum vivit animal, permanent, sed nihilominus, quae in detecta parte habentur. Quid igitur ob virorum dogmata eveniat, dictum jam est. Quoniam vero praesenti opere de iis, quae ex dissectione apparent, sermo, non de dogmatum veritate exploranda, institutus est, ad illa te deducere aggrediar. Linea recta ad longitudinem superne deorsum versus ducitur in iis maxime partibus, ubi costarum ossa cartilaginea visuntur; nam uno grandis scalpelli injectu omnes ipsas dirimere poteris, quaecunque post primam costam existunt. Ab hac autem solum abstineto sanguinis profluvii metu, quod ex cujusdam vasis ipsi subjecti vulnere accidere periculum est. Sin autem hoc tibi recte successerit, pulmonis membrana quam celerrime detracta, deinde carne vasorum intermedia tuismet digitis avulsa, detectisque ipsis visu tactuque explorato, num aliquod in eo vas pulsum edat. Quodcunque autem pulsare deprehendes, arteriam illud vocato. At prius, quam motus ipsarum evidenter tibi innotescat, non necesse est, vel quod ex sinistro cordis ventriculo oritur, vel quod ex dextro, sic pronunciare, quemadmodum nonnulli anatomicorum factitarunt; qui etiam in hisce appellationibus inter se discreparunt; attamen quidam ipsorum, quod ex sinistro sinu vas procedit, arteriam aut venam asserunt, nonnulli, quod ex dextro. Rectius autem ii, qui neutrum ipsorum absolute nominarunt arteriam aut venam, sed appendice quadam pronunciati praecipitantiam correxerunt, vel arteriosam venam dicentes, vel arteriam venosam; quatuor siquidem nomina duobus vasis anatomici indiderunt. Nos autem eos ceu rectius sentientes secuti sumus, qui vas ex sinistro cordis ventriculo procedens arteriam venosam appellarunt, quod ex dextro, venam arteriosam; melius efferati, ut, quoniam ipsa pulsu parum evidenter cognoscimus, vas spiritale vocemus arteriam, sed, quia venae tunica vestitur, venosam adiiciamusadjiciamus; rursus autem alterum venae nomine ab usu nuncupemus, quoniam vero et hoc arteriae corpus est, arteriosam addamus. Nam optimum quidem (ut dixi) fuerit pulsus motu et quiete ea discerni; verum, quum hoc sensibus non adeo clare queat distingui, a communione, quam cum utroque cordis ventriculo habent, indi nomen debet, appendix vero a corporea substantia fieri. Porro ex iis, qui circa appendicem ipsam nominarunt, quidam certe soli corporis substantiae, quidam vero usui attenderunt. Itaque juxta corpoream substantiam arteria vas est, quod ex dextro cordis sinu oritur, vena autem, quod ex sinistro; contra usus ratione, quod ex sinistro prodit, arteria est, quod ex dextro, vena.

Cap. V. At quae corporea vasorum substantia existat, opportunum jam est dicere, hinc sermonis sumpto exordio. Venae totius corporis ex peculiari una constant tunica; nam exterior membrana ipsis nonnunquam obhaerescens, ubi colligari quibusdam aut fulciri ac contegi desiderant, illuc solum accedit. Arteriae vero duae peculiares tunicae existunt, exterior sane, qualis venae est, interior autem crassitie hujus fere quintupla, insuper durior, in transversas fibras dissoluta; exterior autem, quam etiam venae obtinent, rectis fibris et quibusdam mediocriter obliquis, transversis nullis contexta est. Interior arteriae tunica crassa duraque ceu cutem quandam interna superficie continet, telae araneorum manifesto persimilem, in magnis quidem arteriis perspicuam, quam nonnulli tertiam arteriae tunicam statuunt; quarta vero alia peculiaris ei nulla est, sed, veluti quibusdam venarum, ita quoque arteriis alicubi obhaerescit et circumtenditur membrana tenuis contegens, aut affirmans aut connectens ipsas vicinis particulis. Atque id maxime arteriis venisque accidit in ima septi regione a peritonaeo, sicut prius est narratum; in superiore intra thoracem a membrana costas succingente. Quales igitur toto corpore existunt arteriae, tale vas ex dextro cordis sinu procedens in totum pulmonem ramorum serie diffunditur; quales autem venae, tale ex sinistro: ut ex tribus vasis pulmonem intexentibus, quod a sinistro cordis ventriculo proficiscitur, arteria venosa nuncupetur, quod a dextro, arteriosa vena, tertium arteria aspera, ex cartilaginibus, quae literae C imaginem referunt, constructa. Itaque circulares cartilagines tum in grandi arteria, quae in collo caudicis rationem obtinet, si ad pulmonis arterias conferas, tum in illis ipsis, ceu ramis quibusdam ab ea productis, in priore parte situm habent, in collo quidem gulae adhaerentes, in pulmone autem venae, quam paulo ante vocavimus arteriosam. Porro vasorum intercapedines peculiari pulmonis substantia replentur, quam Erasistratus vocat parenchyma. Hunc certe thorace exemptum, sicut et cor ipsum, licet incidere; non tamen ita societatem ipsorum, quam cum membranis ineunt, est cognoscere, sed eo, quo nuper dixi, modo. Ut enim membranas, quae totum thoracem intersepiunt, a mutue coitu separes, pectoris os in mortuo animante longa linea dividendum est, deinde utraque pars in latera inflectenda.

Cap. VI. Ut autem cordis involucrum ad amussim perdiscas, totum pectoris os tali modo excidere oportet. Cartilaginis mucronatae extremum vel tuis ipsius digitis vel hamulo vehementer attollens reflectensque omnia in orbem circumdata, per quae vicinis particulis continetur, incides. Quum autem ad eum modum in sterni extremum incideris, etiam in hoc similiter administrationem obibis, utriusque ipsius lateris partem ampliter praecidens, membranam vero cor involventem leniter a subjectis deradens, atque sic agens altius, donec inferiori glandis, quam thymum appellant, extremo occurras; hoc superius pergens in vasa incides. Quare, animali multo jam antea mortuo, si aliquod hujus partis vas dissecueris, haud magnum sanguinis profluvium excitabis; multo minus, si nec aliter quam jugulatum interierit. Sin autem vel recens vel multi sanguinis compos fuerit, nonnihil etiam sanguinis ad cordis panniculi radicem ex vasis convulneratis defluet; quamobrem, ipso etiam spongia deterso, rem propositam poteris inspicere. At citra sanguinem munus obire satius est, quippe tum alia manifestius licet contueri, tum cordis involucri radicem, non ex ipso cordis corpore ortam, sed ex vasis inde procedentibus; quorum alterum est maxima arteriarum, sinistra videlicet parte sita, alterum vena a jecinore sursum versum tendens, quae dextram regionem sortitur. Alia vero duo, de quibus nuper dixi, quorum alterum arteriam venosam, alterum venam arteriosam appello, jam haec clare etiam prius spectabis, quam cor tunica detexeris; clarius autem adhuc, ubi detexeris. Hac enim ratione et ossium dictorum naturam speculabere, quae evidenter quidem corde animali exempto in conspectum prodit, quanquam et insito adhuc ipso palam cernatur.

Cap. VII. Praeterea in tali administratione praeter jam commemorata hoc conspicies, nempe cor inter utraque thoracis spatia medium consistere. Motus autem ipsius indicat, quasi in parte sinistra potius collocatum sit, duplici de causa, primum quia spiritus conceptaculum ceu ventriculus hic consistit, deinde quia totum ad hanc magis inclinat. Non enim, ut basis ipsius media exacte thoracis laevam dextramque regionem interjacet, sic etiam vertex; quoniam neque declive omnino de propria basi ad inferius extremum porrectum est, sed ad sinistram, ut diri, regionem deflectit. Ac ideo in relata administratione singula haec fieri tibi apparent, verum multo evidentius, si non solum sternum, sed etiam costarum cartilaginea exscindas. Caeterum ad hoc munus valens magnumque scalpellum habeto, ut omnes ipsas insequentes uno ictu perscindas, illuc potissimum sectionem dirigens, ubi primum ossea cujusque costae substantia desinit, cartilaginosa autem generatur; quam quum in alio animante praenoveris, in quanam costarum parte habetur, in alio functionem obibis; nam verbis ipsam exacte interpretari difficillimum est. Quomodo autem sermonis indicio ad experientiam promptius pervenias, jam tibi recensebo. Costae singulae deorsum versus simul et pronum obliquae feruntur juxta spinam habentes principium; duplicibus inibi articulis cum unaquaque dorsi vertebra committuntur. Quum vero hunc in modum tendentes obliquae simul et in externa superficie gibbae, quicquid thoracis foris gibbissimum apparet, totum confecerint, inde quodam modo inflectuntur, non amplius, ut ab initio prodierunt, deorsum versus tendentes, ut quae ad sternum obliquae attollantur. Ibidem igitur cartilago ossis vice generata diversam quoque naturam obtinet, et facile acuto simul et valenti scalpello potest secari. Talia vero in tabellis veteribus, a capite dictis cephalicis, habentur; insuper equorum medici ejusmodi scalpra usurpant; quare etiam tibi hujusmodi cartilagini secandae ad manum sint, quemadmodum vides mihi quoque praeparata. Ac thoracem, veluti comprehensum nunc est, dissecato, reliquas autem singulas particulas proportione, ut antea de pubis ossibus docui, et sermone insequenti rursus de aliis dicetur. Rectam igitur utraque parte lineam deorsum versus per totius thoracis regionem incidens eam thoracis partem attollas, quam utrinque ductae sectiones definiunt; sed administrationem, ut paulo ante perdocui, a mucronata cartilagine exordiri praecipimus. Atqui multo evidentior omnium, quae intra thoracem habentur, situs in mortuo videlicet animante evaserit, si, postquam partem ipsius sterni vicinam in totum una cum cartilagineis costarum particulis excideris, costarum partes vertebris continuas vehementer reflexeris; quandoquidem et me tanta vi id agentem conspicis, ut plerumque aut ossium nonnulla perfringantur, aut vincula ipsorum ad spinam sita divellantur. Quod si tu quoque similiter peregeris, omnes thoracis particulas palam intueri queas; multo magis, septo a costis abscisso; insuper hoc magis adhuc, si, duabus costis invicem diremptis, omnem carnem intermediam praecidas. Verum hoc usu tibi omnino veniet, cum thoracis ipsius particulas amputaveris. Ad cordis autem partes, de quibus sermo habetur, nondum talis sectio requiritur; quippe satis est, si pectoris os solum pariter cum partibus costarum ei appositis exscindatur; quod cartilaginosum est et contrarium osseis situm obtinet. Illa siquidem a spina in priorem inferioremque regionem obliqua deferuntur; haec autem exorsa, quo indicavi modo, ad sternum obliqua porriguntur.

Cap. VIII. Itaque et cavam venam manifesto ad jugulum usque recto tramite procurrentem spectabis, et cordis processus, quos aures nominant, peculiarem naturae substantiam sortientes, quae in alia nulla particula habeatur, quemadmodum profecto et cordis ipsius essentiam. Quaedam enim ex his, quas partes similares vocant, sibi invicem respondent, substantia vero haud ex amussi eadem, sed singulis ipsis inest quaedam proprietas, quam verbis queas describere, evidenter autem manifestare nequaquam. Quae enim visu tantum aut tactu manifesto dignoscuntur, ea verbis doceri accurate non possunt; ducere vero aliquem ad exquisitiorem ipsorum inspectionem est possibile, veluti si quis dicat, cor ex fibris situ diversis conflari, sed carne simplici singulis ipsis circumhaerente; quippe commune est hoc musculis omnibus, ventri, intestinis, vesicae et vulvae. Neque vero fibrae aequale robur ac crassitiem in omnibus continent, neque caro eandem omnino formam, sed musculorum rubicundior est ac mollior ea, quae in ventriculo, vulva, vesica totaque intestinorum substantia habetur, cordis autem durior simul et fibris magis evariat. Siquidem musculi fibras positu simplices obtinent; cor autem non simplices, quemadmodum neque peculiaris vulvae tunica, neque vesicae. At qui negligentius inspicit, is musculi cordisque substantiam, sicut nervi, ligamenti et tendinis, nihil discrepare putabit. Sed de simplicium primariarumque partium differentia dictum jam est alibi, diceturque, si res postulet, etiam in praesenti commentario iterum. Porro quod corporea cordis substantia permultum a musculo differat, abunde monstratum est, ut cujus actio illius testimonium perhibeat. Etenim cordis motus non arbitrarius est, nec cessat, quoad animal vita fruitur; musculorum autem subinde quiescit ac rursus excitatur animantis arbitrio subserviens. Atque sane omnes periti naturae interpretes, tum philosophi, tum medici, fatentur actiones substantiae proprietatem imitari. Hujus rei gratia, quae quidem partus eandem substantiae speciem possident, similiter operantur, etsi diversis permultae insint animantibus; quae vero non habent, diversa harum est functio, quamvis unius animantis existant partus. Cor namque omne similem cordi omni functionem obit, et thorax thoraci, et pulmo pulmoni; renes autem et vesica neque horum alicui similem, neque jecinori et ventriculo. Quapropter neque musculi eandem cum corde functionem habent, quoniam neque substantiam. Certe, siquis cor et musculum quemlibet pariter coctum utrumque gustare voluerit, haud mediocrem ipsorum gustu differentiam deprehendet, quemadmodum si lienem, vel renes vel pulmonem, vel ventriculum, vel jecur et linguam, vel aliam quampiam partem gustaverit. Omnia enim, ut tactu et visu duritie et mollitie, densitate et coloris differentiis, ita vero et gustu evariant. Qui vero propterea cor non eandem cum musculis functionem habere dicunt, quod nervorum moventium compos non sit, verum (ut illi arbitrantur) sensoriorum, multa simul in oratione delinquunt; primum sane in ipsa substantiae inscitia; etenim cor quovis musculo durius est, et fibrarum varietate, sicut et colore, palam discrepat; ad haec multo adhuc magis gustu etiam, nam et hoc maxima substantiarum differentiae nota est. Sed mihi videntur nunquam cor elixum esitasse; alioqui certe novissent, quantum a carnibus evariet; nisi sorte et haec quoque ignorant, puta carnes universas musculorum esse particulas. Haec itaque in cordis substantia delinquunt, quae ipso sensu potest innotescere. Praeter haec omnia alios in nervorum natura errores committunt, quod cerebrum sibi universis ex partibus simile arbitrentur, nisi quod molles nonnulli ipsorum magis, alii minus existant. Per alios sane nervos vim sensoriam partibus infra caput sitis transmittit; per alios autem omnem motum arbitrarium. Omnes autem nervos utramque habere facultatem ratio est, verum molles ad sensum aptiores, duri ad motum existunt. Nam ab eadem radice in plures discissa apparent quidam nervi in musculos, alii in alias partes inseri; quemadmodum et in tertia ipsorum conjugatione et sexta nihilominus habere novimus, a qua cor exilem quendam nervum accipit; ab hac enim non modo cor, pulmo, jecur, ventriculus et mesenterium insuper totum una cum intestinis, sed etiam universi laryngis musculi ac alii quidam propagines recipiunt. Sed nihil intelligunt, qui cor musculum esse dicunt; neque quoniam nervis (ut ipsi autumant) motoriis caret, ideo quidem motu voluntario destitutum est, pulsatilem tamen acquisivit; oportet enim aliquam et hujus functionis esse causam. Vel sane ex nervorum substantia ipsam suppeditari dicent necessario ver nativam visceri existere; atqui ex nervorum essentia non est, omnia namque ejus participarent, quibus et nervi communicantur, ac praecisis ipsis cordis pulsus cessaret; sed neutrum fieri conspicimus; quare superest vim pulsatilem ex ipsius cordis corpore oriri; non autem oriretur, si viscus eandem cum totius corporis musculis naturam obtineret. At, quod cor thorace exemptum diu moveri videtur, haud mediocre argumentum est, ipsum nihil nervis ad suam functionem obeundam indigere. Horum igitur ignari nobis videntur, qui cor musculum esse existimant, non intelligentes, actionis ipsius excellentiam ex sua visceri substantia necessario inesse. Quapropter maxime errant, qui cor musculum esse censent; minus autem, qui ventriculi stomachum ex simili plane musculis substantia constare opinantur; propius enim ad substantiam ipsorum accedit tunica exterior transversis contexta fibris; nec tamen haec exactus musculus existit. Porro, si ex nervis cor pulsandi actionem haberet, et stomachum eandem obtinuisse conveniebat; nunc autem is deglutientibus iterumque vomentibus contrahi videtur, (quod et ventriculo et intestinis accidit, quandoquidem et haec ad ea, quae ipsis insunt, contrahuntur,) non tamen pulsatilem motum edit. In illo igitur hallucinati sunt insigniter, ut qui nescirent omnino tum musculorum tum cordis munus et facultatem. Mihi vero, quod irascibilis facultatis cor sit initium, et nativi caloris veluti fons quidam, in commentariis de Hippocratis et Platonis placitis demonstratum est.

Cap. IX. Nunc autem ad propositi operis peculiaria digrediamur ab auribus cordis auspicati: quas ad similitudinem quandam aurium proprie dictarum majores vocaverunt. Ut enim illae capiti utrinque annexae sunt, ita et hae cordi, et nervosiores ac magis cuticulares ipso cordis corpore manifesto apparent; hactenus enim ideam ipsarum descripseris; quanquam satius (ut dixi) foret talia visui tactuique committere, quibus solis colorem substantiamque corporis est discernere. Porro hae particulae et colore nigriores sunt, et appendicibus cuticularibus manifesto similes, sinus cujusdam ante cor efficiundi gratia, ob quam rem ipsas natura et concavas et cuticulares condidit; concavas quidem, ut sinus producerent, cuticulares autem, ut cordis motum prompte sequerentur, quemadmodum in libris de usu partium declaratum est. Duae vero hae sunt, in utroque vasorum materiam invehentium singulae; iit dextra quidem parte, qua vena in cordis sinum inibi inseritur, in sinisteriore vero, qua arteria venosa. Has aures cum aperueris, tum ipsum cordis corpus in conspectu erit, tum ex dictis orificiis utrumque; deinde membranae insertioni ipsorum incumbentes, tres quidem in sinu dextro, duae vero in sinistro; quarum structurae figura similis telorum cuspidi est, ideoque et trisulcas (triglochinas) nonnulli anatomicorum ipsas nominarunt. Sed haec quidem et corde thoraci exempto accurate licet intueri, sicut etiam reliqua duo orificia vasorum, quae materias educunt, ex dextro quidem ventriculo in pulmonem venae arteriosae, ex sinistro autem in totum animantis corpus grandis arteriae; in quibus iterum tres utrinque membranas ad C literae similitudinem factas conspicies, extra cor tendentes, veluti trisulcas intro. Priusquam vero cor ex animante auferas, cavae venae ramos omnino considera, de quibus iterum in vasorum dissectione dicemus; ad haec glandium magnum, cui thymus nomen, item cordis panniculi radicem. Insuper examina, quo modo a dextro sinu vena quaedam ad spinam pertendat, quintam dorsi vertebram conscendens; praeterea quod eadem vena ad hunc perpetuo locum in omnibus animantibus porrigatur, in quorum dissectionibus te exercitari consuluimus; non tamen in omnibus a dextra cordis auricula, sed in quibusdam cum vena cava hanc permeans ad jugulum attollitur. His animantibus et simiae annumerantur.

Cap. X. Quae vero cor ipsum enutriunt vasa, perpetuo in omnibus animantibus ex sinu illo prodeunt; ac vocant ea cor involventia, quoniam bina numero totum ipsum circumreptant, quemadmodum a laeva parte duae arteriae, majoris suboles, post primum extra membranas exortum in ipsum cordis corpus perveniunt. Quae, ut retuli, melius corde animali exempto inspiciuntur, ac magis in animali grandiore; omnibus enim similiter inest, quum nulla ob magnitudinem in ipsis sit differentia, ut Aristoteles autumat; sed clarior in magnis cordibus est speculatio, quoniam et ipsius os, quod magnis inesse animalibus arbitrantur, atque his non omnibus, etiam aliis omnibus inest, haud tamen os universis exactum, sed cartilago. Sic enim in totum se habet in cunctis animantibus; et membranae, quas trisulcas diximus appellari, et arterialium vasorum radix substantiae durae omnino appensa est, sed non in omnibus aeque durae, quoniam in minutis leviter cartilaginosa est, in grandioribus exacta cartilago, in valde grandibus cartilago ossea; et quanto animantis genus corporis mole vastius fuerit, tanto plus osseae substantiae cartilago sortita est. Et in maximis, ubi plus osseae substantiae gignitur, convenit ipsam tunc appellare os cartilagineum, non cartilaginem osseam; quod enim su his animalibus producitur, non cartilaginis adhuc exactae naturam, sed nervocartilagineum corpus. Nullum vero miraculum est, in minutis ipsum animantibus dissectionum rudes penitus ignorare, quum in grandioribus frequenter ipsos lateat. At quid dico in grandioribus? Nuper elephante maximo Romae jugulato, plerique medici ad ipsius dissectionem convenerant discendi gratia, duosne cor haberet vertices, an unum, et ventriculosne duos, an tres. Ego autem et ante ipsius dissectionem asserebam, eandem cordis structuram cum aliis omnibus animalium aërem spirantium inventum iri; quae etiam ipso diviso apparuerunt. Item os ipsius sine negotio reperi una cum familiaribus digitos admolitus; at inexercitati sperantes id, quod in aliis animantibus apparet, ita in magno se inventuros, ne elephanti quidem cor os habere putabant. Ego autem ostensurus ipsis eram, nisi familiares risissent, quod attonitos illos ac sensus expertes propter loci ignorantiam conspicerent; et, quum adhortarentur, ne indicarem, subticui. Corde vero a Caesaris coquis exempto, misi aliquem ex familiaribus in hujusmodi exercitatis rogatum coquos, ut os ipsius eximi sinerent; atque sic factum est. Servatur idem apud nos etiam hodie, eximiae adeo magnitudinis, ut ab iis, qui intuentur, nullo modo credi queat, tantum os medicos latuisse. Ita sane et maximae in animantibus partes inexercitatis ignorantur. Ac miri nihil est, si etiam in aliis multis (quod ad anatomen spectat) Aristoteles erraverit, qui triplicem sinum cor habere in magnis animalibus existimat. Quod igitur in dissectionibus non exercitatus circa partium inventionem errorem commiserit, neque mirandum est, et condonare homini convenit. Ubi enim, qui totam suam vitam huic speculationi dedicarunt, quemadmodum Marinus, in plerisque falsi sunt, quid existimandum est iis accidere, qui repente, ceu heri aut nudiustertius, ipsam audierint, persuasi ea, quae prius non viderunt, ita ut denuo inspicere non aggrediantur? Ego itaque dees omnes juro, multa, quae prius nequaquam mihi erant visa; deinde aliquando me animadvertisse; atque inter haec cordis os existit, quod neque ubi subditum sit, neque an omnibus insit animantibus, a praeceptoribus edoctus, non dubitavi ipsum invenire, viscere in minutas partus conciso; haec siquidem tutissima inquirendi ratio videbatur. Postquam vero semel offendi suspensas ibidem membranarum radices et arterialium vasorum exortus, primum equidem animum induxi, necesse esse in omnibus animantibus naturam artificiosam hunc scopum conjectatam fuisse; deinde per ipsam quoque experientiam factus certior, primos partium dictarum exortus sequebar. Procedente autem tempore, quum hisce in rebus versarer, momento, omni corde proposito, ipsum citra negotium reperi, et familiarium haud pauci situs ossis in corde regionem quam promptissime inveniunt. At, qui me administrantem non vidit, sed libris edoctus ad dissectionem accessit, detecto quidem sinistro sinu, aperto autem in longum toto aortae processu, his, inquam, rite factis, si studiose radices aortae sequatur et membranarum, ex facili ipsum reperiet; etenim hujus radix et venae arteriosae, insuper membranarum, quae sunt in ipsis, in cordis osse habetur. Haec igitur omnia, ut dixi, extracto animantis corde inspici possunt; ac praeterea veluti foveae in utroque sinu penitius procedentes; quod si recenti in animali diligenter sectionem moliaris, exacte comperies. Quin etiam licet vasa cor involventia cernere numerosa ramorum serie invicem juncta in id diffundi, totum autem veluti iter occupare, qua sinus committuntur.

Cap. XI. At toto corde nudato, videbis profecto, sinisteriorem ipsius ventriculum ad summum verticem ascendere, dextrum inferius multo cessare et circumscriptionem subinde propriam habere, idque magis in magnis animalibus, ut equis, bobus et camelis, multo magis in elephantis, nonnunquam vero in minutis etiam. Nam gallum quispiam diis sacrificans cor invenit duobus fastigiatum verticibus; deinde ratus, id esse augurium, hujus interpretes disquirebat. Casu autem in me incidens duo in uno animante corda, cum diis sacrificaret, se invenisse dixit; atqui duo non erant, ut arbitrabatur, sed dextri vertex circumscriptionem peculiarem habebat. Nam sciendum tibi probe est, animal vel elephante grandius, vel alauda minutius, quod aërem spiret, similem cordis structuram obtinere; praestat autem non simile dicere, sed specie eandem. Quale autem piscibus, vel in totum iis, quae in aqua vivunt, cor insit, procedenti commentario docebimus: in praesentia autem prius de animalibus aërem spirantibus examen constituemus. Itaque horum omnium eandem cordis structuram invenies, similiter et pulmonis, qualem paulo superius enarravi. Unum vero in ipsis reliquum adhuc esse videtur, quod in nervorum dissectione explicabitur, tum de hoc viscere, tum de corde. Ad haec cordis auriculas extra ventriculos ipsius consistere dicemus; verum si quis auriculas partes ipsius cordis ponens, sicut Herophilus, ampliorem orificiorum numerum producat, etiam hoc ab Erasistrati nostraque sententia discrepare videbitur, nam omnia quatuor vasorum cordis orificia quatuor esse diximus. Quomodo autem exacte discernas, ex commentariis de dissensione anatomica conscriptis perdisces; nam et in his quatuor apparentibus anatomici inter se discordant, quae primo volumine de ipsorum placitis pertracto. Siquidem unum venosae arteriae os in sinistro ventriculo habetur, in quo etiam membranae foris intro nutant, non tamen unum diutius permanet, sed statim ima intercapedine in quatuor partes discissum est, quarum singulae in singulas pulmonis fibras porriguntur. Quod autem pulmonis fibrae non impares numero, ut jecinoris, existunt, sed in omnibus animantibus, de quibus verba fecimus, duae in dextra ipsius parte habentur, duae vero in sinistra, apud omnes in confesso est. Insuper convenit, si non inter omnes, certe inter eos, qui exactius dissecant, in dextra thoracis parte quintam quandam, fibram exiguam, veluti alterutrius sobolem, consistere. Facillime aptam comperis ad venam cavam animum dirigens, illi siquidem subjacet, qua primum in thoracem, relicto septo, incidit. Nonnunquam et cavitatem quandam in superficie manifesto est conspicere, cui vena, dum vivit adhuc animal, affirmatur; nam post obitum pulmo semper collapsus et exiguus apparet, haud pauca ipsius et thoracis facta intercapedine, contra quam vivo animali habebat. Ac de hoc in sequentibus agetur, ubi totum de corde sermonem absolverimus; etenim superest dicendum, quomodo ipsum, vivente adhuc animali, ultra thoracis sinuum convulnerationem detegas.

Cap. XII. Itaque, si paulo antedicta de pericardii tunicae in sterno connexu in memoriam revocaveris, haud difficile, quo pacto cor detegendum sit, comperies. Planum namque est, neque aliter, quam in mortuo animante, nudandum, veluti praediximus. Sed melius est forsan totum sermonem perspicuitatis gratia repetere. Sit igitur juvenile adhuc animal, ut scalpello sectionem sine cultris peragas excisoriis. Figuretur resupinum in assere, quales permultos mihi praeparatos vides, et parvos, et grandiores, quo unus aliquis animali, quod supra ipsum extenditur, proportionalis semper reperiatur. Hic asser foramina habebit, per quae non solum funiculus, imo etiam crassius aliquod corpus facillime queat trajici. Docebitur aliquis ex famulis, quum resupinum asseri inclinat animal, vincula et quatuor circumdare, singulis cruribus unum, et vinculorum extrema deorsum trajicere, invicemque illic colligare. Pili, si grandiores in pectore animal habeat, et hi auferentur. Haec quidem dissecandi animantis praeparatio est. Tu vero, ut dictum est, prope ipsum pectus recta superne deorsum versus sectione adusque mucronatam cartilaginem grandi scalpello secato; mox inde conversus, et scalpello adacto, transversa sectione sternum a subjacentibus separa, utro libeat modo, sive cum mucronata cartilagine, sive etiam solum; inde remotam, ut habes, eodem scalpelli ictu adibis, similiter secans a sterno ad illam usque partem, qua mortuo animante pericardium ipsi subhaerescens conspexeras. Haec itaque in mortuo etiam animali facere tibi praecipiebam. In vivo autem idem sane administrationis modus est, quantum ad sectionem pertinet; verum nonnihil praeterea accedit, de quo iis, qui me dissecantem viderunt, longis sermonibus non opus est. Qui autem non viderunt, illis exponere necesse est, quod ex thorace arteriae et venae ad praecordia elabuntur prope mucronatae cartilaginis radicem, singula utrinque paria; quibus dissectis, necessario in dicta dissectione sanguinis profluvium accidit, et praesertim ex arteriis. Nihil autem adeo universam manus operationem in animantis corpore solet perturbare ac sanguinis profluvium. Quod praesciens tu, quatenus primum erumpentem ex arteria sanguinem videris, finita jam declivi sectione, quam citissime scalpellum in transversae sectionis figuram detorquebis, sicuti est explicatum. Sinistrae vero manus digitis duobus, indice puta et magno, illam sterni partem comprehendes, qua arteria sanguinem profundens apparet, ut simul alter digitus orificii sit operculum, simul ex ambobus tuta ossis totius fiat apprehensio. Porro conaberis duo haec munia uno subire tempore, scalpello quidem secare quam celerrime, declivis lineae termino priorem transversam connectens, deinde acclivem, digitis autem sternum semper reflectere. Nam, hoc primo revulso, haemorrhagiae causam sisti statim accidit, sectione videlicet prope alterum orificium a chirurgo retenta, videturque pericardii connexus, qui ad sectionis finem te veluti manu deducit. Nam, sterno reflexo, ima pars alta evadit, et sanguinis fluor tali figura imminuitur; ad haec vasorum, quae in superna regione simul cum sterno flectuntur, et non statim in pronum vergunt, situs transmutatur, quoniam ab interna parte duo grandium arteriarum venarumque conjugia sterno subdita sunt, quas ad radicem mucronatae cartilaginis ad praecordia elabentes in hac munus administratione praecidi diximus. In alia vero administratione, qua costarum flexus volui divideres, ubi primum ex osse in cartilaginem degenerant, nullus sanguinis profluvii ob vasorum parvitatem metus est. Commode vero sectio illa per alteram partem ducitur ei, qui pulmonis adhuc vivi arterias volet inspicere. At, quae hic mihi proposita est, ad alia conducit, de quibus deinceps dicetur; caeterum illaesas utrasque thoracis caritates servato. IamJam vero alia quaedam tertia administratio est, quae quidem vivo adhuc animante celebratur; sed a priore dicta variat, quod in utraque thoracis parte similis sectio ducatur. Hujus igitur usum paulo post audies. Primae vero usum abunde jam satis didicisti; proinde opportunum est, de modo proposita inaudias; quam optime obibis, corde quidem detecto, sinibus autem thoracis inviolatis. Nonnunquam igitur dicta jam administratione cordis panniculus divisus est, subinde vero illaesus permanet. Porro utrisque commune est, ut dividas ipsum, quoad cor delegatur, nec membranas, quae thoracem intersepiunt, convulneres; nam, qualibet ipsarum vulnerata, animal in illa symptomata incidat necesse est, quae in sequenti sermone, thorace confosso, evenire dicentur. At, corde denudato, omnes ipsius functiones incolumes servare tibi propositum est, quemadmodum etiam servantur; siquidem et respirare similiter et clamare animal vides, ac, si a vinculis ipsum liberes, currere, sicut prius consuevit. At, si vulnus vinculis adhuc comprimas, etiam cibum assumere, si esuriat, conspicis, et bibere, si sitiat. Et quid miri est? cum Marylli Mimographi puer curatus sit vivatque adhuc, etsi cor aliquando ipsi fuerit detectum. Verisimilius est igitur, animal rationis expers, quanto minus homine afficitur, nihil ab hujusmodi vulnere pati.

Cap. XIII. Quoniam vero semel curati pueri mentionem feci, nihil mali suerit omnia, quae ipsi evenerunt, percensere. Nam propter historiae utilitatem, etiamsi ad praesens opus nihil attineat, non abs re fuerit ea commemorare. Ictus puer ille iti sterno in palaestra, neglectus primum est, deinde parum probe curatus. Post menses quatuor pus in parte percussa apparuit; hoc auferre cogitans medicus puerum incidit, et (ut putabat) subito ad cicatricem vulnus perduxit; postea rursus inflammatio oborta est, mox quoque abscessus; iterum sectus puer est, nec amplius cicatrix obduci potuit. Quapropter herus ipsius, pluribus medicis convocatis, inter quos ego quoque eram, deliberare super curatione pueri jussit. Quum autem sideratio seu sphacelus sterni assectus videretur omnibus, appareret autem et cordis a sinistra ipsius parte motus, nemo affectum os excidere audebat; quippe arbitrabantur thoracis perforationem necessario futuram. Ego autem citra vocatam proprie a medicis perforationem adhibitam pollicitus sum me excisurum; de absoluta vero curatione nihil promisi, quum incertum esset, num aliquid ex iis, quae sterno subjacent, fuerit assertum, et quatenus affectum. Itaque, regione detecta, amplius nihil in sterno laesum apparuit, quam quod ab initio statim videbamus; quare etiam magis ad manus operationem venire sum ausus, cum jam fines, quibus arteriae et venae subhaerescunt, utrinque illaesi occurrissent. Quum vero affectum os ab eo potissimum loco excidissem, in quo talis pericardii vertex adnascitur, quumque nudum cor appareret, (quippe pericardium computruerat) ob hoc quidem haud bonam statim spem de puero habebam, attamen in totum brevi temporis spatio persanatus est; quod non accidisset, si nemo affectum os abscindere ausus fuisset; nemo autem tentasset, nili in administrationibus anatomicis praeexercitatus. Alius quidam eodem tempore, putridum tumorem ex humorum decubitu in brachio secans, insignem arteriam situs partium ignorantia secuit, subitoque ob sanguinis profluvium conturbatus est, et quum vix ipsam excipere posset, ut laqueo interciperet (erat enim profundior), repente quidem ex sanguinis fluore periculum repulit, sed alia ratione hominem jugulavit, gangraena videlicet propter laqueum occupante arteriam maxime et primum, deinde omnia ipsi circumdata. Haec igitur ex multis pauca obiter dicta sunt, quae cordatis lectoribus praesentis commentarii utilitatem indicant.

Cap. XIV. Sed iterum ad propositum initio sermonem revertor: in quo tria administrationis genera vivo animante celebrari dicebam, partim habentia inter se quid commune, partim proprium. Vel enim arteriis pulmonum inspiciundis una satisfacit sectio ad costarum flexus deducta; vel etiam praeter hanc alia quaedam in reliqua thoracis parte secta, cujus utilitatem mox dicturus sum. His succedit tertia administratio, qua cor quidem detegitur, thorax autem non perforatur. Nullum siquidem miraculum est, vulnus thoracis quoddam fieri, perforationem non fieri; siquidem sectionem, quae in spatiosam pulmonis sedis capacitatem penetrat, nominant perforationem; reliqua vero omnis divisio ipsius vulneratio quidem dicitur, perforatio non item. Quorsum igitur cor sic denudare conducit? Primum, ut, quali modo pulset, clare conspiciamus; et num in diastole thoracem feriat, ad sterni regionem accedens, an quo tempore systolen efficiat. Secundum est, ut, magna in animali arteria detecta, (sicut me illam, quae apud inguina habetur, nudare conspexistis) exacte consideremus, utrum, quando cor dilatatur, arteria contrahatur, et quando cor demittitur, ipsa attollatur, an ambo eodem tempore et contrahantur et dilatentur. Tertium, ut digitis vel etiam forcipe cor excipientes (quemadmodum ego factitare consuevi, quod facile ipsum digitis exiliret,) intueamur, qualinam symptomate animans corripiatur. Adhaec, ut eos, qui dicunt, si laqueo exortum grandis arteriae vel (ut quidam alii ajuntaiunt) venosae intercipias, quae in pulmones defertur, hujusmodi symptomata animali evenire (dicunt autem non eadem omnes), mendaces ostendamus; quoniam neque laqueus aliquis, nisi thorace perforato, circumdari potest, neque, si circumdetur, stringere adeo arctim radicem arteriae, ut orificium ipsius obstruat. Haec autem dicere semper eos expertus sum, qui neque nudare cor sine perforatione possunt. Sed, si quis etiam eos cogeret ad hanc administrationem perficiendam, statim ubi thoracem perforarint, hoc assequi dicunt esse difficile; eoque administrationem hanc in posterum differunt. Quippe, si prospere detectio successisset, laqueo utique circumposito ostendissent manifesto, quae erant polliciti. Nos igitur secus ac illi, quae pollicemur, etiam re comprobamus. Nam, corde ex facili detecto citra alicujus membranarum, quae thoracis capacitatem consepiunt, vulnerationem, hortamur ipsos laqueum vasis a corde exorientibus circumdare. Hi vero eatenus, verum sine profectu, urgentur, donec membranam aliquam divellant faciantque perforationem, tunc enim ne manum quidem admoliri amplius oportere dicunt. Nos autem protinus in alio iterum animante cor denudatum ipsis exhibemus, cogimusque denuo aggredi, quoad se turpiter in iis gesserint, quae superbe jactitabant. Etenim vasorum exortum fune excipere non possis, cornis autem basim pollis; verum animal statim commoritur. Tale quid etiam ei accidit, qui dicebat, venosa arteria fune intercepta, ubi cor citra thoracis perforationem fuerit denudatum, pulmones semper manere dilatatos, multis testibus a quodam ex familiaribus nostris reprehenso. Tanta quidam arrogantia simul et audacia de iis, quae ignorant, apud indoctos pronunciant, et praesertim quum de venosa arteria disserunt, quae intra cordis auriculam quoque discinditur. Alii autem, tanquam singularis ipsa oriatur, laqueo injecto duo haec animali accidisse ajuntaiunt, nempe ut omnes quidem arteriae toto corpore redderentur immobiles, tanquam suppeditatione spiritus ipsas replentis destitutae, pulmo autem pari intervallo persisteret, corde nihil interim ab ipso trahente. Alii vero produnt, laqueo asperae arteriae cirmumdato, pulmonem moveri se ostendisse, non adiicientesadjicientes praeterea iis, quae dicunt aut perscribunt, (nam haec quoque a nonnullis memoriae prodita sunt,) quo modo pulmonem submitti conspexerint, utrum sine thoracis perforatione, an eo perforato; nam utrumque absurdum est. Perforato quidem, omnia, quae ad respirationem ministrant, destruuntur; antequam vero perforatus sit, nequaquam ipsum queas intueri, nisi forte, costa excisa, succingentem membranam conserves integram; quamquam ne hoc quidem dicant, qui hujusmodi nugantur. Verum de his iturum in propria thoracis dissectione peragemus; ad ea autem, quae in corde denudato apparent, revertimur.

Cap. XV. Restabat enim tertius administrationis modus, quo thoracis prope costarum flexus sectiones fiunt. Notum vero est, animal in tali operatione suffocatum emori, respiratione ipsi pereunte. Atque haec sunt, quae circa cor apparent. Prius autem sermone repetito administrationem, quae manu fit, exequar, ne vel minimum relinquatur indiscussum obscurumque. Cognitis jam exacte in mortuo animante flexuum locis, quibus singulae costae flectuntur, memoriaeque mandatis, animal aggredere, ubi resupinum prius ipsum, quo docui modo, figuraveris; administratio autem erit talis. Pili ex illis thoracis sedibus auferuntur, quas incisurus es; duas sectiones ad animalis longitudinem ducis, costarumque flexus, sicuti est expositum, dirimis; deinde aliam rursus transversam lineam tertiam per mucronatam cartilaginem incidis, ubi videlicet arteriae et venae occurrunt. Sed in praesentia non est, quod sanguinis fluorem magnopere extimescas; quippe non statuis nunc vivum conservare animal. Tamen, ut nuper dixi, toto sterno sursum reflexo, sub eo post tres nominatas sectionem duces, pericardium a sterno liberans. Quod si etiam vulneraveris et totum quomodocunque pertuderis, sine cordis tamen laesione, nihil sis ad praesentia sollicitus; quoniam in tali anatome proponis utrosque cornis sinus aeque pulsantes contemplari, non (ut quidam censent) solum sinisteriorem. Caeterum ex abundanti evidentius adhuc, quam antea, videbis arterias aut vicissim aut eodem tempore et rhythmo per totum animal diastolen et systolen efficere. Haec igitur confestim, ipso detecto, innotescunt; procedenti vero tempore breves utriusque ventriculi motus longis quietibus intercipiuntur. IamJam vero dextri sinus diastole peculiari ipsius natura perficitur; et hujusmodi spectabis potissimum, ubi prope immobiles evaserint. Primum etenim utraque ipsorum, quae ad verticem consistunt, moveri cessant; mox quae his proxima sunt; atque hoc fit perpetuo, donec solae bases moveri relinquantur. Et his demum cessantibus languidus brevisque motus ex longis intervallis in cordis auribus apparet. Proinde hujus rei evidentis quaenam sit causa, in otio disquirendum censeo; non enim ratio est, quod appendices diutius ipso cordis corpore moveri videantur. Atqui nobis non institutum est hoc opere causas perscrutari, sed ea duntaxat, quae in dissectionibus apparent.

Cap. XVI. Quae igitur necessaria utiliaque scitu in corde habentur, vivo adhuc animali administrantibus, dicta propemodum sunt omnia, et satius foret ad ea, quae in thorace et pulmone visuntur, digredi. Quoniam vero nonnulli eorum, qui se arteriam sanguinis inanem evidenter ostensuros promittunt; inverecunde nugantur, alius alium de iis, quae ex dissectione videntur, mendacii arguentes, horum causa etiam hic diutius subsistere oportebit. Quum igitur unus aliquis promitteret semper magnam arteriam sanguinis vacuam se ostensurum, nunquam autem ostenderet, etsi juvenes laudis cupidiores animalia ipsi afferrent hortarenturque, ut indicaret, non sine praemio facturum se respondit. Mox, cum illi mille denarios in medium deposuissent, ut, si ostenderet, mercedis loco acciperet, multa quidem haesitabundus cunctandi diverticula quaerebat. At quum omnes, qui aderant, eum urgerent, ausus est, sumpto in manus scalpello, sinistram thoracis partem incidere, ubi potissimum facta perforatione magnam sibi arteriam evidenter apparere putabat. Porro tam exercitatus in anatomis repertus est, ut super os sectionem duceret. Alius ex hoc grege intercostale persecuit, sed confestim prima sectione tum arteriam tum venam pertudit. Itaque irridentes ipsum adolescentuli, qui mille denarios apud spectatores deposuerant, ipsi pollicita illius explerunt, nempe dissecuerunt, sicuti apud me didicerant, intercostale, sed ita, ut nullum vas convulnerarent; funiculos autem duos celeriter circumdederunt, unum quidem post exortum statim ex corde, alterum, qua arteria spinam conscendit, ut (quemadmodum jactabundi illi promittebant), animante mortuo, quantum arteriae in funium intercapedine habetur, sanguinis vacuum ostenderetur; ubi vero sanguine vacuum non inveniretur, intercidentiam in ipsam tunc esse factam dicerent, quando funes circumdarentur; tanquam alius quidem, non illi ipsi hujusmodi administrationem promisissent, neque unquam ipsam prae aliis experti, aut ocyus ipsi laqueos circumdare valentes; quibus ne id quidem erat cognitum, quod juxta infernam ossium costarum regionem et arteria et vena porrigitur. Talis est, qui securim quadruplici acie excogitavit, deinde neque eandem unquam praeparavit, neque expertus est, non tamen verebatur per hanc ipsam polliceri arteriam sanguinis expertem se ostensurum. Erat porro hujusmodi aliquod ipsius somnium. Securim quadruplici acie censebat quadrangula figura ad unum verticem tendente faciundam; deinde in vertice ipsius manubrium trajiciendum, quale ligones securesque possident; postea prono extenso animali cuidam securim juxta spinam ipsius vehementer impingendam, ut uno ictu quadrangula quaedam figura spinae incideretur peculiari circumscriptione, in qua quod magnae arteriae comprehenderetur, vacuum sanguine inventum iri asserebat. Sed hoc ridiculorum mimos scribentibus ad risum excitandum dimittamus, ac aliam administrationem commemoremus, qua senex quidam septuagenarius, admodum gravis, arteriam sanguinis vacuam ostensurum se praedicabat. Nam animal unum quoddam esse volebat ex iis, quae excoriabilia nominantur, exempli gratia vel ovem, vel bovem, vel capram, dividi vero in quadam particula, ubi magna post cutem statim arteria existit; hanc autem excoriari ac detegi vicinis corporibus, ut nulli cohaereat; postea sectione cutis per cutem servata, diebus sex aut septem insecutis, labra ulceris dirimentes, funes duos arteriae circumdare, quam fieri potest plurimum invicem distantes, deinde medium ipsorum excindere; inane siquidem repertum iri. Itaque septuagenarius ille administrationem hanc nunquam ausus est experiri. Nos autem, ubi primum hoc audivimus, eam aggressi sumus, factoque ipsius experimento, capram et ovem sic ante praeparatam seni attulimus, admonentes, expergefactus tandem videret, vel semel reprehensus, quae ipsi in somno apparuerint. Insuper ergo et alius quidam non multo ante administrationem, quam in libro tradidi, cui titulus est, An sanguis secundum naturam insit arteriis, alio modo narrabat, quam ipsa res se haberet. Demirantes igitur ipsius audaciam, qui administrationem apud me spectaverant, quaerebant, num ipse unquam eam obierit, an relatu alicujus didicerit, hic autem saepissime se obivisse respondit. Allata igitur ipsi capra ostendere cogebant; cum autem nollet, quod nimirum ignoraret, ostenderunt praesentibus, aliter se habere rei evidentiam; ita in posterum modestiorem reddiderunt. Administratio talis est. Una ex grandioribus arteriis, quae in cute extant, cujusmodi juxta inguina est, nudatur maxime, siquidem in illa dissectionem hanc facere consuevi; funiculus altiori ipsius parti circumdatur; deinde sinistrae manus digitis, quam fieri potest longissime a funiculo, arteria stringitur, priusquam vero grandem ramum de se miserit, recta linea ad longitudinem dissecatur tantum, ut cavum aliquod corpus inter laqueum et digitos queas inserere. Itaque praeparetur calamus praetenuis ex eorum numero, quibus scribimus, aut aereum aliquod ejusmodi de industria factum, quod digiti unius longitudinem habere sufficit. Unde manifestum evadit, hac in administratione nullum sanguinis fluorem ex arteria divisa accidere, elatiori quidem parte, unde sanguis defluit, fune intercepta, demissiori vero ob funem non amplius pulsante et a digitis constricta. Multo igitur otio corpus concavum, quod in arteriam demittitur, licet tibi divisae tunicae ipsius parti subjicere; deinde lino tenui arteriam simul cum calamo orbiculatim comprehendere, curantem, ne ulla pars calami arteriae sectionem erumpat. Sit autem calamus tali crassitudine, sicut dixi, ut in arteriae tunica nihil laxum haereat, volumus namque in loco ipsum persistere, neque altius, quam arteriae divisio est, elatum, neque demissius. Quo factu laqueum solves et digitos, quibus arteriam securitatis gratia constringebas, si libeat, ad partem ipsius transpones, quae calamo confinis est. Sin autem, ut retuli, impactus fuerit calamus ligatusque, diligenter, non magis tenere te opus erit, sed otiosus ita poteris conspicere, superiorem quidem calamo arteriae partem etiamnum pulsare, sicut antea, inferiorem autem pulsu omnino destitutam. Igitur quod re vera apparet, ita habere dicimus. Verum Erasistratus aliter de ipso videtur sentire, nempe imam calami portionem moveri. Talis est quorundam audacia, qui temere de rebus nunquam visis sententiam proferunt. Quare, si in administratione nullum voles sanguinis effluxum arteria secta fieri, integrum est non modo supernis, sed imis quoque partibus funem circumdare, quem videlicet postea resolves, ubi calamum imposueris. Atqui ego non circumdo, cupiens arteriae corpus ab illisu et contusione liberum conservare. Jam vero nonnulli alias quoque administrationes recensent, quibus arteriam sanguine vacantem ostensuros se pollicentur, tanquam aut facere quippiam sapientius, aut melius administrare Erasistrato possent. Nam ille prorsus, si quis plane administrationis modus esset, qui abunde satis arteriam inanem queat ostendere, prior excogitasset, quemadmodum quem in hoedis nuper lactentibus scripsit, sed illum quoque ipsum experientia verum non esse comperies. Porro non solum in hoedis, sed etiam alio quolibet animante, quod liquidam in ventriculo substantiam contineat, sumes experimentum; et, quo subtilior fuerit, hoc facilius in arterias resumetur. Initio igitur ajuntaiunt, simul ac mesenterium denudatum fuerit, arterias aëri similes apparere, postea lacte repletas conspici. Si igitur aëris specie occurrunt, tibi considerandum relinquatur; etsi multi de ea re in utramque partem frustra contendant. Quod autem eas lacte repleri dicitur, (in hoc enim falsitas sermonis continetur, ut dictum est,) licet quoque experiare in omnibus animantibus, nedum hoedis, non modo lacte ventriculum repletum esse, sed qualibet humiditate; neque enim, si lac, ideo statim transmittitur, verum propter humiditatem facile oris arteriarum ad ventriculum pertinentium incidit; quia vero evacuatum subsequitur, ut ille ait, protinus attrahitur; quapropter, quanto humiditas lacte sit tenuior, tanto promptius resumetur. Verum, ut retuli, ne in uno quidem unquam vidimus ipsum resumi, neque alius quisquam visurus est, si experimentum ejus facere statuerit.

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBER VIII.

Cap. I. Praeterea hic quoque liber de spiritus instrumentis anatomicas administrationes edocet, quas saepe demonstrari conspexistis. At quia non vobis solum, quibus liber visorum commentarius est, me accommodare proposui, quemadmodum et prius dixi, sed aliorum quoque omnium, qui dissectionibus incumbunt, rationem habere necessarium est, ita ipsum conscribam, ut etiam iis, qui nunquam eas spectarunt, quam fieri potest clarissimae evadant. Quae igitur in corde et pulmonibus tum mortuo tum vivo adhuc animante contueri oportet, prope universa libro superiore dicta sunt; item de spirandi instrumentorum membranis omnibus. Proximum iis est, ut totius thoracis structuram prius sermone interpreter; mox ea, quae in vivi adhuc animantis dissectione apparent. Quemadmodum igitur, qui loci naturam enarrant, ostensis prius finibus ipsum circumscribentibus, deinde ad partis hujus disciplinam accedunt; ita ego quoque fines, qui thoracem circumscribunt, prius declarabo. Ut igitur brevi sermone totum complectar, thoracem nominant, quod a costis comprehenditur. Sunt autem hae omnibus, quae prius retuli, animantibus in duodenum numerum porrectae; rarissime siquidem decimatertia costa visitur, atque hac adhuc rarius undecima; atque haec ita rara sunt, ut inter mille vix unum tali costarum numero invenias; in totum vero omnibus animalibus, de quibus in hoc opere verba facimus, duodecim insunt costae. Et praeterea in iis, quae claviculas obtinent, elatior thoracis finis claviculae existunt, quemadmodum demissior omni animantium generi septum transversum, quod phrenas et diaphragma nominant. Sedes omnibus costis duplex, anterior sternum, posterior vertebrae sunt, quae totidem numero plane, quot et costae habentur. Sternum unum quidem os apparet ob harmoniae perfectionem, quam ipsius partes in contextu sortiuntur; membranis autem derasis, quod et plura ossa sint, et numero totidem, quot cum eo costae coarticulantur, palam innotescit. Nam anterius cujusque costae extremum inferiori ossium singulorum sternum componentium extremo coarticulatur, et costae finis attenuatus in mediam sterni ossium harmoniae regionem demergitur, ut in quibusdam animantibus non magis elatiorum ossium extremo, quam humiliorum capitibus, sed utrisque pari modo costae coarticulentur. Septem itaque priores thoracis costae in hunc modum coarticulantur. Octava ad radicem cartilaginis xiphoidis consistit. Reliquae vero quatuor in thoracis latera desinunt, tantum priori parte deficientes, quanto etiam aliis breviores sunt. Minima inter ipsas est, quae postrema habetur, aliae enim singulae pro situs ordine, quantum longitudine vincuntur ab elatiore, tantum humiliorem superant. Omnes igitur retro cum dorsi vertebris per diarthrosin committuntur, idque duplici articulo, altiori quidem ad ipsum vertebrae corpus, humiliori ad lateralem ipsarum processum declivem. Hinc autem in anteriorem infernamque regionem longius obliquae procurrunt, et quum jam anterius fuerint, ab hac latione cessant. Desinunt etiam hic osseae esse, ac reliqua ipsarum pars in minutioribus natura animantibus cartilago prorsus efficitur, in majoribus autem si osseam cartilaginem ipsam dixeris, nihil erit peccati. Et haec cartilago, non ut ab initio costae ex toto porrectae sunt deorsum versus oblique, sic et ipsa defertur; sed contra illa versa sursum ad sternum pertendit, nonnullis quidem animantibus magis in orbem, aliis veluti ab angulo trianguli. At quae ad sternum non pertingunt, nothae appellantur, totae autem cartilagineae admodum existunt; multo magis ipsarum finis non cartilagineus, sed cartilago exquisita censetur. Ex hujus autem cartilaginis partibus intimis septum transversum ducit originem; elatior autem anteriorque ipsius pars ipsi mucronatae cartilagini subnascitur; quemadmodum posterior et demissior spinae adhaerescit; in medio maxime, qua sedem vertebrarum anteriorem conscendit, simul expanditur deorsum versus, per duo ligamenta valida imis vertebris insertum. Quae ligamenta, si animal grandi voce praeditum fuerit, aut musculis natura nerveis, valentissima sunt ac longissime procedunt, verum desinunt inibi circiter vigesimam secundam (deorsum versus si numeres) vertebram, in iis, quae exilem vocem et musculos thoracis imbecilles obtinent, cujusmodi et simia est, neque crassa, neque valida. Verum superior sterni finis cum prima semper costa coarticulatur, quemadmodum et reliquis; ex abundanti quoque in iis, quae claviculas habent, etiam illis per diarthrosin committitur. Non tamen haec articulatio ad thoracis motum subministrat, verum motus thoracis ad anteriora costarum extrema obscurantur, nam ibidem sterno coarticulantur, manifesti autem posterioribus, qua per articulos ipsas cum vertebris dearticulari diximus. Atqui non omnes musculi, qui thoraci quocunque modo coalescunt, motus ipsius gratia creati sunt; verum, ut quinto libro traditum est, quidam a pectore et costarum spuriarum sedibus sursum tendentes humeri articulo subserviunt, quidam ad abdomen descendentes suos usus habent et thoracem paululum detrahunt, quemadmodum qui costarum extremis a foris objecti juxta sternum antrorsum et vertebras retrorsum, coarticulationes constringunt et thoracem leviter comprimunt.

Cap. II. Porro totum ipsius motum manifeste gubernat inferius septum ipsum transversum, dum intenditur laxaturque vicissim, dilatam comprimensque indidem terminum ac attrahens ab ima quidem parte per mucronatam cartilaginem sternum, costas autem spurias sursum leviter et antrorsum. Jam vero respirationem, quae naturale opus, non animale, esse putatur (siquidem ima thoracis pars una cum hypochondriis in hac videtur manifeste moveri, superior interdum prorsus nihil, interdum obscure) septum transversum duntaxat suppeditat, quod non modo substantia, sed usu quoque musculus est. Verum praeceptores nostri non recte censuerunt, solum septum movere thoracem in respirationibus, attollens quidem, quum tenditur, collabi autem in sese permittens, quando relaxatur: quomodo autem largiter ac universim efflemus aut vocem emittamus, ne conati quidem sunt dicere. Ceterum et latos thoracis motus, quos in cursibus videmus, ac omnibus, qui se acriter quomodocunque exercent, septi functione perfici existimabant. Intercostalium autem musculorum, tanquam frustra procreati sint, nullam plane mentionem fecerunt, quemadmodum neque sex illorum, qui a collo deferuntur, quorum maximi scapularum concavis subhaerescunt; hos sequuntur magnitudine anteriores; minimi vero ex spinae vertebris prodierunt. Insuper nec eorum meminerunt, qui costas sursum attrahunt, nec eorum, qui extremas detrahunt. Verum dictum est prius libro quinto, quomodo optime in ipsis exercearis; nec non de scapularum posterioribus musculis verba fecimus, qui cum thorace quidem, quatenus etiam cum metaphreno, societatem ineunt, motum autem nullum ipsi praebent. Sicut neque de spinalibus quicquam prodiderunt, qui thoracis vertebris subhaerent et adhaerent; insuper nihil de iis, qui in superiori spinae partu stomacho substrati sunt, ut nec de lumborum carnibus inferiorem spinae partem contingentibus, qui spinam sane flectunt, nullam autem respirationis partem adjuvant, quemadmodum qui thoracem attollunt vel deprimunt: de quibus in respirationis causis dictum est. Quare haec nunc perstringere propositum mihi non est, quae probe in illis commonstravimus, verum docere duntaxat, quomodo congrue aggrediaris ea ostendere, quae in opere illo diximus circa thoracem apparere symptomata. Quin etiam in libris de thoracis et pulmonis motu haud pauca ex eis, quae in dissectionibus visuntur, explicuimus; de quorum administratione non nihil etiam nunc dicere convenit. Porro dictum est et in commentariis de respirationis causis, libros tres de thoracis pulmonisque motu a me esse compositus, quum nihil adhuc mentione dignum proprio Marte invenissem, et amico traditos praeter animi mei sententiam excidisse, quemadmodum et pleraque alia. Aequum namque putavi jam inde ab adolescentia, ut, qui novum aliquod invenissent, hoc solum in commentarios redigerent; ac ideo, quae a majoribus dicta sunt, non eram tanquam mea scripturus; exercitamenta tamen unumquemque sua scribere non modo a culpa remotum, sed etiam utilissimum existimavi, sicut et amico roganti gratificari. Cum igitur praeceptores nostri (erant autem hi inter Quinti et Numesiani discipulos praestantissimi) pulmones, quomodo Erasistratus scriptum reliquit, a thorace moveri demonstrassent et docuissent, nos duobus primis libris de thoracis et pulmonis motu demonstrationes prodidimus, et ea, quae in dissectionibus apparent, unde ad demonstrationes argumenta suppetunt; tertius ipsorum, qualisnam thoracis motus existat, edocet, ex praeceptorum sententia et hic compositus. At, quae me auctore de thoracis motu adinventa sunt, alio indicavi opere, cui de respirationis causis titulum indidi. Eodem bipartitam singulorum intercostalium musculorum productionem exposui, qualis natura sit, et quot numero sint totum thoracem moventes, et nervorum ipsos ingredientium principia.

Cap. III. Quemadmodum igitur omnia quis in opere illo tradita demonstrare posset, jam explicabimus, a primis intercostalibus musculis exorsi, quorum fibras superficiarias ab elatiore costa ad humiliorem leviter oblique in anteriora pertinentes conspicies. Paulatim vero has dissecans in animali commortuo, (praestat enim in cadavere prius esse exercitatum,) tunc ad internas accedes situ his adversas, ut ambo ad X literae similitudinem habitum inter se exigant, quem usque ad cartilaginosas singularum costarum partes conservari videbis, in illis autem evariari. Etenim exteriores fibrae talem indubie situm occupant, qualem interiores sortitae sunt, contra anteriores, qualem exteriores possident. At in musculis costarum, quas nothas, id est spurias, appellant, ad finem usque ipsorum eadem fibrarum natura consistit, quoniam hae nullo flexu incurvantur. Maxime vero evidens in hisce musculis fibrarum inspectio est animali jam vetulo simul et extenuato. Itaque exercitatus in cadavere superficiariis fibris ab altioribus secernendis, idem rursus in vivo animante hoc pacto emoliaris, atque tunc nos in symptomatum, quae ob fibrarum sectionem obtingunt, enumeratione vera praedicare dices. Porro tractavimus de his iampridemjampridem in commentariis de respirandi causis, nihilo tamen minus etiam nunc agemus. Quo autem sermo evadat dilucidior, nihil mali fuerit aliud ipsi initium statuere in eum modum. Primum in mortuo animali te velim singulorum, quae dicentur, situm ex amussi cognoscendo assuescere, ut in vivo celerius ipsa citra sanguinis fusionem, quatenus fieri licet, detegas. Quare in musculis intercostalibus proxime os costae arteriam, venam et nervum in ima cujusque ipsorum parte comperies, propius autem ipsum nervum. Proinde quum in mortuo animante superficiales fibras incidis, prius te exerceas ab humiliore costa auspicatus, ac dissolvens earumdem consortium paulatim adusque altiorem dissecato, nulla ex parte veritus aut vas, aut musculum, aut nervum incidere, donec prope costam superpositam pervenias. Hic autem diligentiam adhibeas oportet corporibus, quae fibris incidendis subjacent; nam haec tria mutuo se contingere videbuntur, nempe arteria, vena et nervus; ac medio inter summas altasque fibras situ nervum cernes, si fibras ad amussim sequaris. Plures tamen superficiariae fibrae iis, quae in alto habentur, esse apparebunt, quoniam et re ipsa plures sunt, et profundiores juxta nervi situm magis attenuantur. Vt autem in animante vivo vel exteriores fibras sine internis dividas, vel etiam internas eum ipsis citra membranam costas succingentem, satius est prius in sue exercearis; etenim animal amplissima praeditum voce aptissimum est ad dissectiones, in quibus et vox quaedam offenditur. Hoc merito praeceptores nostri ignorarunt, ut qui relatam anatomen nunquam fuerint experti. Verum, utrisque fibris dissectis, vocem simul, et quam nos appellamus efflationem animantis, interire, res ipsa tibi persuadebit. Praestat igitur in hujusmodi administratione suem magnum adhiberi, valens enim ei membrana costas succingens inest; cui diligentia adhibenda, ne perseces; hac enim secta, dum thorax attollitur, non parum aëris extrinsecus ambientis in mediam thoracis pulmonisque regionem trahitur, dum autem submittitur, hoc ipsum rursus per vulnus egreditur. Notum vero est, inspiratione per animantis os facta, tantum necessario ob vulnus perire, quantum ipsius circumflui aëris in vicem ipsius thoraci extrinsecus influit, quanto autem minus per os ad necessarium sibi usum inspiraverit, tanto minus efflare, quanto autem efflatio decreverit, tanto vocem sequi breviorem necesse est; nam hoc quoque in commentariis de voce ostensum est. Atqui in hoc opere causas eorum, quae animantibus in anatomicis accidunt, interpretari superfluum est, ut quas suis locis explicuerimus. In praesentia vero non de nervorum functione demonstrationem quampiam producere statui, sed quae illis in libris ex anatome apparentia meminimus, eorum administrationes sermone interpretari, quas jam plerique saepius conspexerunt, et ne pauci quidem obire queunt. Hoc igitur solum in sequentibus libris agemus, dicemusque iterum prius, quae etiam veteres anatomici cognoverunt. Incisa namque linea notabili per membranam costas succingentem in quocunque intercostali, animal semispirans protinus et semivocale redditur; sin autem in altera thoracis parte aeque secta fuerit, spiratio et vox aboletur, quemadmodum etiam, si in contractione thoracis inaniti per sectiones aëre extrinsecus illapso eas obturaveris, respirabit confestim animal vocemque emittet. Proclive autem est ipsas obserari labris sectionum simul contractis, simulque manu, quae ipsa contrahat, in operculum non obturati adhibita. Sed haec quidem, sicut dixi, evidentia omnes noverunt, qui in anatomis industriam collocarunt. Quod autem utrisque fibris sectis in omnibus musculis intercostalibus non vox modo, sed efflatio quoque interit, nostrum inventum est, quemadmodum etiam, cum solis nervis praeter dorsi medullam sectis inoffensae quidem musculorum fibrae servantur, actio autem aboletur; ac potior est haec administratio, quod symptoma animantibus obveniens accuratius indicet. Etenim fibrarum in musculis sectio, dum per costarum longitudinem a dorso usque ad sternum ducenda est, in omnibus quidem costis, quae inferius quam elati thoracis musculi habentur, quos ex collo ad ipsas pertinere diximus, promptius efficitur, et nullum ex musculis thoracem moventibus actione enervat, sed ipsos duntaxat, qui inciduntur; quae autem in supernis intercostalibus, etiam illos cogit incidere, praeterquam quod scapulas integras auferat.

Cap. IV. Itaque melior est administratio, quae nervorum sectione constat, intercostales musculos resolvens. Perages autem ea parte, qua primum spinales musculi circumscribuntur, nempe in vertebrarum lateribus. Licet autem, hos quoque disseces, at per camem altam nervo detecto haud facile hamulum subdideris, quali potissimum in varicum operationibus utimur: exiguus quidem longitudine omni ex parte ibidem nervo detecto subjicietur, ne membranam succingentem perforet, acutus vero admodum etiam convulneraverit interdum, retusus extreme vix corpora nervo subdita penetrat. Proinde nec acutum quidem omnino, ut nec extreme obtusum, esse eum convenit, sed eatenus in extremo attenuatum, ne subditus nervo a subjectis musculi fibris retineatur, omnes autem ipsas prompte permeet. Postquam igitur tali hamulo nervum totum elevaveris, statim, ut habes, ei hamum ordinate subjicito, ut si specillum vel ejusmodi quippiam cuique resolvendum subjeceris, super ipsum elatius nervus vehatur. Deinde prehensum digitis a principio, quod in dorso spinalis est medulla, detrahas, idque ceu ad costarum longitudinem, juxta situm, quem prius obtinebat. At dum nervum vehementer adeo tendis, fit interim, ut a medulla spinali abrumpatur; et ad intercostalis musculi functionem evertendam nihilo fit deterior, alteri vero cuidam mox dicendo noxam affert: ne itaque eo tendas, ut nervi radix avellatur. Ubi tetenderis, acum obliquam linum habentem ei submittes; qua sub nervum trajecta linum ipsi subditum habebis; quo digitis prehenso laqueum inde nervo circumdes, spinalem medullam, quam fieri potest, proxime. Vis enim nimirum totum juxta eam musculum resolvere; quod statim omnino assequeris, si nervum prius resolveris: id ipsum proclive est, si prope ipsius radicem laqueum circumdederis. Licet et citra acum hamulo perforato opus administrare, sicut in nervis juxta arterias carotidas fieri consuerit. Idem tibi facere integrum est, etiamsi tecum aliquando solus examines, qualinam animal affectu ob nervos sic interceptos corripiatur. At quum ostendis, satius est linum nervis omnibus subjectum sine vinculo praeparare; clamat enim sic percussum, deinde subito obmutescens ob nervos lino constrictos spectatores reddit attonitos; nam miraculum esse videtur, nervis exiguis in dorso laqueo interceptis, vocem perire. Porro complures in hujusmodi indicationibus tibi subserviant, ut laquei subitu omnibus nervis circumponantur. Si igitur non amplius eos solvere velis, quomodocunque libeat, ita constringito; at ubi voles confestim solvere, et animal rursus vocale reddi ostendere (sic enim magis spectatores mirantur), ansas ad laqueos injicito, et mediocriter stringito; nam ut solvas ocyus, ansa tibi conducet; nam caecum vinculum appellatum admodum aegre solvitur; ut autem vocem subito animal edat, mediocris proderit constrictio, nam nervi vehementius a circumdatis laqueis stricti, si durum sit linum, contunduntur, sin tenue, intersecantur incidunturque; sic autem affecti actionem in posterum vinculis ablatis obire non poterunt; quod sane observans ego (ut novistis) subinde chordulis validis aut filis ex lana usus sum. Quidam vero nervi modice contusi statim quidem munere suo, laqueis ademptis, non funguntur; paulo autem post proprium habitum recuperant. Quod igitur nuper dicebamus, si nervum tendendo rumpas, dissectio noxam aliquam percipiet, hoc est id, quod nunc dictum est; neque enim protinus ex vocali animante mutum evadet, neque rursus, sublatis laqueis, statim vocem edet; quoniam, ut certior sis de symptomate ipsum occupante, quo modo nervum laedas, nihil interest. Verum in dicta functione et haec te scire oportet, primum, quod in elatioribus costis nervus ipsis porrectus altius inueniaturinveniatur; recedens autem paululum ad imam regionem in humilioribus; quare etiam facilius est in hisce subjicere ei hamulum. Deinde vero et magnitudo offensae haud aequalis in totum omnibus obvenit intercostalibus, sed iis, qui costas spurias attingunt, tanto minor, quanto musculus earum elatioribus minutior est. Ita primi intercostalis musculus actione infirmatus minimam affert offensam; secundi vero jam majorem; aliorum musculorum singulatim resolutio multo grandiorem offensam quandam excitat, hoc est tertii intercostalis, quarti, sexti, et praeterea septimi. Nam insequentia quatuor intercostalia ad spurias pertinent, eatenusque noxae magnitudinem imminuunt, ut omnium postremum ne vel sensibilem offensam aliquam afferat, interim et primum omnium obscurissimam; proinde ego frequenter, uti novistis, in demonstrationibus ipsum consuevi relinquere, quo citius administratio absolveretur. Caeterum intercostale in extrema situm regione exemptu promptissimum est; quod in prima difficillimum, tum quod multa proposita sunt corpora, tum quod nervus ipse nimis quam sit exiguus, sicut et totum intercostale. Minimum itaque est postremum omnium intercostale universum, at nervus ipse non item; nam in spuriarum costarum regionibus nervorum magnitudo dignitatem intercostalium excedit, quatenus ipsi non istic solum disseminentur, sed extra thoracem in praecordia elabantur; at primi intercostalis nervus in solum ipsi peculiarem musculum portione minimum dispensatur. Caetera igitur novem intercostalia supersunt, quae dictam dissectionem desiderent. Ac fieri potest, ut, dum aliis commonstres, quemadmodum et me conspexistis, thorace aliquando ad dissectionem proposito, ipse statim ostendenda percenseas, aliis vero praecipias, ut interea, dum nervos eximunt, privatim praesentibus commonstrent. Sin autem seorsum pauculis discendi cupidis anatomen exhibes, perspicuum vel me tacente esse puto, primum domum lucidam deligi oportere; deinde scalpellum quam licet acutissimum haberi, nam tale prius docui ad exquisitam sectionem esse accommodatissimum. Uti vero convenit maxime curva scalpelli similiter utrinque fabricati parte, ut lineas utrasque secantes utrinque curvas habeat, sed altera sit concava, huic vero opposita gibba. At secare potissimum te velim, primum te ipsum ad quem dixi modum scortum exercendo; postea secus, ut ulterius exponam, ubi modum praescriptum prius tibi in memoriam reduxero, quo musculi sectionem in media intercostalis regione sic fieri debere censebam, non autem propter elatiorem costam, sed in alta humilioris regione. Nam ipsius fibris continuis hic dissolutis, paulatim ipsas poteris adusque elatiorem detegere, donec vena in superficie extans occurrat, deinde arteria et nervus per totam costam porrecta, paullopaulo autem propius nervo consistente. IamJam vero sic exercitus, situs ipsorum exacte in cadavere spectandi prius gratia, iterum ad costas mortui animalis reversus in eo consuescas imam elatioris costae partem uno conatu nudare ita, ut fibras quidem incumbentes dividas, nervum autem inviolatum conserves; cui rei aptissimum est myrteum scalpellum incurvum. Quo ego utens, sicut novistis, fibras ipsius inferioris, deinde singularum costarum incidens, nonnunquam primo aggressu nervum detego; aliquando, mediocritatem non assecutus, secundo quod convenit peregi. Te vero, si ter quaterve manum admolitus primum nudaveris, non oportet meliora despondere, sed Hippocratem audire, cujus haec sunt verba: Quae manu tractare convenit, prius iis assuescendum est, ac perpetuo manuum exercitus incumbendum. Assequeris enim postea aliquando animi propositum, ac uno conatu nervum nudabis. Mox autem, dum hunc detegis, ne hamum ei pulchre subdere negligas, sed, quantum fieri licet, cavebis, ne convulneres vel divellas arteriam aut venam. Caeterum ob nervos, ut dictum est, laesus animali non solum vocis abolitio, verum alia ante ipsam duo accidunt, quae in tractatione de voce subsequi demonstravimus: unum quidem et primum, quod aliorum duorum consequentium causa est, musculorum intercostalium ima mobilitas; alterum deinde secundum, quo velox spiritus extra delatio obliteratur. Voco autem efflationem, citra quam vox non potest fieri, uti ostendimus. Atque ideo tertium ipsa comitatur vocis abolitio. Insuper quartus alius quidam in tali administratione affectus oboritur, qui ut manifestior evadat, privatim explicari desiderat, quod in ipsis dissectionibus evidenter hoc libro cognosces.

Cap. V. Nervi autem prope arterias, quas carotidas nominant, praeceptoribus nostris cogniti, si noxa aliqua ex iis, quas paulo ante recensui, afficiantur, animal reddunt mutum, non autem iis similiter, qui intercostalia excurrunt, quippe raucus quidam in iis strepitus relinquitur, qualis stertentibus in somno fieri apparet. Hic strepitus, musculis intercostalibus resolutis, obliteratur; verum resolvuntur confestim, aut fibris ipsorum, ut relatum est, sectis, aut costis excisis, aut nervo ad radicem vitiato, aut tota spinali medulla prope dorsi initium incisa, qua administratione potissimum raucus strepitus aboletur. Ac ea sectione omnes simul inferiores partes resolvuntur, nempe intercostalium musculi, et imi ventris vel abdominis, vel quomodocunque appellasse libeat. Porro de his in quinto hujus operis volumine transactum est, ubi enarramus, quomodo ipsos octonos numero optime segregaveris. Jam vero cum his sedis musculi, pudendorum, vesicae et crurum resolvuntur. Verum diaphragma, licet infra musculos intercostales habeatur, non resolvitur, quod videlicet ipsius nervorum origo toto thorace sit elatior. Neque etiam musculi sex, qui ex cervice descendunt thoracem attollentes, praesertim supremam ipsius partem, ostenduntur; etenim et his nervi de medulla spinali cervicis deferuntur. Quin etiam id ostendi publice conspexistis, quando, thorace in dissectionem proposito, diebus multis insecutis necesse mihi fuit et explicare simul et indicare ipsius structuram. In principio siquidem thoracis, quod inter has duas vertebras, septimam et octavam, medium habetur, tota spinali medulla discissa, animal in latus concidit, itaque jacuit, imis thoracis partibus duntaxat a diaphragmate motis. Quippe hoc solo quodvis animal in parvis respirationibus utitur; quum vero majoris respirationis usus quidam ipsi oboritur, aut exercitio, aut febri, aut vehementi aëris calore, aut alio quodam affectu digesto, necessitas est diaphragmatis functioni intercostales subvenire; sin autem magis usus respirandi increverit, etiam elatioribus musculis actionem obit. Vidistis enim, animal illud ob spinalis medullae sectionem initio dorsi factam protinus collapsum in latusque decumbens voce destitui, reliquosque thoracis partes reddi immobiles praeter imas duntaxat, quae, diaphragmate functionem suam obeunte, movebantur. At quod thoracis partium motus, tota cute, quae circumdatur, ablata, manifestius conspectui objicitur, ipsi vidistis. Namque omnes musculi intercostales in totum reddebantur immobiles; ima vero thoracis dilatabantur, motu quodam obscuriore supernis distributo. Quum itaque animal sic affectum in manus sumpsissem, rursus dissecui nervorum ad diaphragma pertinentium principia, quorum sectionis causa protinus inferior thoracis pars moveri destitit, elatiores autem musculi functionem obire coacti sunt, a quibus superior thoracis regio perspicue videbatur attolli. Altero deinde animali capto, in collo ipsius radicibus nervorum ad diaphragma procurrentium dissectis, imum thoracis statim reddidi immobile, intercostalibus actionem obeuntibus. Porro medulla spinae incisa ad dorsi principium, animal subito in latus procubuit, utrasque thoracis partes, et altas et imas, commovens. Quoniam enim majori respiratione opus erat, diaphragma solum ipsi satisfacere non potuit. Quum igitur superioribus musculis animal respiraverit, motus evidenter per scapulas totas adusque etiam summum humerum apparet, ubi solo diaphragmate in respirationibus attolluntur hypochondria, in expirationibus comprimuntur, iis, qui in scapulis considunt, immotis; quum vero intercostalibus solis musculis operatur animal, scapulae quidem sunt immobiles, hypochondria vero, contra quam in diaphragmatis functione, comprimuntur quidem inspirantibus, attolluntur autem expirantibus. At, si scapularum musculos cogitas resolvere, bifariam id efficies, interdum transversa ipsos secans linea, rursus autem nervorum offensa. Commune siquidem hoc de omnibus musculis sciendum est, quod, sive nervos ipsorum laeseris, sicuti declaratum est, sive fibras omnes transversas amputaveris, totos statim musculos motu privabis. Quare necessarium tibi fuerit principia nervorum, qui in ipsos distribuuntur, et fibrarum situm pernoscere. Nonnullae siquidem superne deorsum versus procurrunt, quemadmodum fibrae anteriorum mediorumque thoracis musculorum, quaedam in latus inclinant, sicut posteriorum, aliquae rursus toti musculorum longitudini proportionantur, veluti fibrae aliorum omnium, ut ea dicendi formula utar, sunt quae focus habeant, ut intercostalium. Quum igitur elatiores solum musculos in quem dixi modum resolveris, intercostalium musculorum, si usus postulet, functionem adjungunt. Itaque caeteri affectus, in quibus majorem inspirationem animal desiderat, expositi sunt propemodum universi, verum accedit ipsis interim nullus quidem animantis affectus, sed ingens quidam vocis emittendae appetitus. Quemadmodum igitur praecones aliquid pronunciaturi plurimum aëris inspirant, materiam voci copiosam praeparantes; sic etiam animalium, quae inciduntur, nonnulla aliquando facere videntur. Quorum utique memoria vobis est necessaria, et omnium, quae ea consequuntur, ex quibus nonnulla percensere satius esse jndico, et potissimum quae praedictarum administrationum sunt partes.

Cap. VI. Intercostalium sane musculorum dissectio hoc modo incipienda est. Os cujusque costae juxta inferiorem ipsam circumferentiam, ut dixi, nudare oportet. Ubi jam nervus apparuerit, una cum eo venit inspicienda vena atque arteria, quae in superficie magis quam nervi extant, humilius autem paulatim sitae sunt. Quare si ab elatiore parte prope costae circumferentiam hamulum exiguum subdideris, quatenus licet experienti, nervum sine vasis adjacentibus et praesertim arteria excipe, quoniam ea vehementiore sanguinis profluvio nervum contegit. Si vero ipsam quandoque vulneres, scalpello statim prehenso transversam totam disseca; haec namque communis est omnium vasorum sanguinem emittentium retentio; quoniam utraque ipsius pars ad quandam sibi continuam retrusi consuevit; quae si copiosa carne occultetur, illam ipsam operculi loco retinet, sin autem nuda fuerit, parvam sectio utilitatem affert. At non carne vacans cujusque intercostalis vasa; quamobrem et secta, quo dixi pacto, statim cessant. Hoc igitur praedictis proprium relinquebatur, ad haec spinalis medullae dissectio; quam, ut novistis, molior in majoribus quidem animalibus vertebras prius excidens; in minutis vero, cujusmodi sunt ante diem unum aut alterum aut certe tres generati porculi, instrumento quodam in modum scolopomachaerii appellati a me fabricato. Id autem fiet ex ferro optimo, quale in Noricis habetur, ne subito hebescat, neque reflectatur aut confringatur. Quin etiam crassius organum scolopomachaeriis conveniet, ut vertebrarum compagines illidens opus prompte conficias. Interdum igitur, sicuti vobis notum est, cute scalpello divisa, et post ipsam corporibus, adusque vertebrarum commissuram intrudimus cultellum oblongum, sic enim ipsum nomino, quod latera duo acuta habeat in extremo ad unum verticem coëuntia. Aliquando posteriores processus prius excindo, vel etiam vertebrarum ipsarum totam posteriorem extuberantiam. Insuper a spinalibus musculis subinde aufero, quod inter spinam et horum lateralium processuum terminos medium consistit, quo vertebrarum compagines ad amussim in aspectus notitiam veniant. Maxime vero attendendum censeo processibus, qui spinam efficiunt, quum declives leviter existant, ut videlicet prior statim scalpelli ictus sursum versus obliquior deducatur, ceu secundus exactu transversus. Porro spinalem medullam transversim totam incides, nihil ex ea integrum relinquens, praeterquam si nonnunquam de industria dimidium ipsius voles resolvere. Etenim hoc quoque ipsum ad totius substantiae et naturae ipsius, de qua hujus operis volumine decimo quarto agemus, cognitionem erit utilissimum; ad illa vero, quae proposuimus, invenienda haec profuerit cognoscere. Spinalis medulla quum juxta longitudinem superne deorsum versus per medium recta linea dissecatur, nullum ex intercostalium nervis resolvit, neque eos, qui in dextra parte aut altera habentur, neque eos, qui in lumbis vel cruribus existunt; transversa autem, cum dimidia duntaxat pars ipsa divisa suerit, sive sinistra, sive dextra, omnes ordine juxta rectum incisae partis tramitem nervi resolvuntur. Quum itaque semivocale animal voles reddere, in hunc secabis modum, sin autem mutum subito, totam spinae medullam transversam divides.

Cap. VII. Quoniam vero costis etiam excisis tum efflationem tum vocem animalis laedi, quemadmodum ex musculorum nervorumque sectione, diximus, quomodo costas excidere conveniat, jam dicamus. Animum te velim advectere, quum animal clamaverit, costarum positurae: num, intercostalibus musculis vehementer hoc in tempore contractis, manifesto costae extuberant, idque magis, si animal existat macilentum, in quo etiam dissectiones hujusmodi obire tibi consuluerim. Postquam igitur accurate situm fueris contemplatus ejus costae, quam excidere aggredieris, seca, dum animal vocem edit, simul cum cute totum quod ipsi costae corpori carnosum subjacet, usus epicopo (incisorio); quid enim mali est ita vocasse similiter anatomicis chirurgisque corporum sectioni subjecturum fulcimen? Quod si totum, ut par est, primo ictu sectum non fuerit, saltem secundo vel certe tertio incidetur. Quippe tutius est primo reverenter dissecare; interdum namque accidit circa hujusmodi inexercitatis, qui per totam costae longitudinem sectionem ducant, scalpello a curva parte lapso atque deorsum intercostale versus deducto, corporum, quae inibi sunt, aliquod attingere. Porro dierum est, inferiori singularum costarum circumferentiae non modo nervum, sed arteriam quoque et venam porrigi. Itaque in prima exercitus, quam fieri potest plurimum ad costae longitudinem incidendo usque ad membranam os ambientem, celerrime simul et optime opus absolves. Etenim singulae costae parte sui curva et orbiculari membrana circumdantur, caeteris omnibus, quae os ambiunt, simillima. Hunc igitur ipsam, ubi ad costae longitudinem secueris, ab osse deradito, myrtaeo utrinque incurvo utens. Ubi fuerit detecta, ut costae os latius appareat, tenuem (membranae custodem) meningophylacem immittes aut spathomelam latam inter utraque corpora, membranam puta, quae os ambit, nudatam et ipsum costae os, cavens diligenter, ne membranam costas succingentem aut divellas, aut perfores; quo probe peracto, os costae abscindes cultris duobus excisoriis mutuo sibi oppositis, ut moris est. Quod si animal recens natum fuerit, etiam una divisio transversa per costae cartilagineum deducta sufficit, siquidem, membrana, quae os ambit, accurate prius derasa, facillimum est, prehensa digitis, reflectere sensim partes costae divisae ad continuum ipsius utrumque terminum, retro quidem vertebrae per diarthrosin commissum, anteriore vero parte pectoris ossi per synarthrosin. Non igitur ossa thoracis, quae intra scapulas habentur, excidas; quae vero sub scapulis existunt, illarum ablationem desiderant. Unde, sicut intercostalium musculorum sublimium, ut prius dicebam, sectiones, ita et costarum excisiones hac in regione sunt difficillimae. At hac de causa nervorum affectorum administratio est praestantior. Verum, ut vocem efflationemque ab intercostalium musculorum resolutione vitiari habeas persuasum, satis est vel eos solum afficere, qui subter scapulas habentur, alias fibris ipsorum (ut prius explicatum est) incisis, alias osse quodam exciso. Tanta siquidem pars totius naturalis efflationis vocisque perire videtur, quanta et musculorum intercostalium portio est resoluta. Idque similiter ipsis accidit in omnibus, quae resolvunt, administrationibus, numero quaternis, uti est expositum, una sane, quae costis sit excisis, altera sectione spinalis medullae, tertia nervorum, et quarta fibrarum. Quod si igitur musculi alterutra in parte, aut dextra aut sinistra, resolutionem fuerint experti, dimidiata efflationis ac vocis portio aboletur; sin autem alterutrius dimidiata, tunc ambarum functionum pars quarta vitiabitur. Nam et pro musculorum, qui resolvuntur, numero semper voci noxa oboritur, si videlicet musculorum magnitudinem simul expendamus. Si enim solos utrinque vel maximos vel minimos resolveris, inaequalem efflationis vocisque laesionem excitabis, etsi parem ipsorum numerum vitiaveris, majores siquidem secundum noxam a minoribus differunt. Ac diximus, etiam vocem efflationemque ob spinalis medullae sectiones absolutius interire. Porro, fibris musculorum intercostalium sectis vel costarum ossibus excisis, musculi quidem relinquuntur ex iis, qui thoracem contrahunt, tum qui costarum extremis porriguntur, tum omnium, qui imo ventre sunt, primum tertiumque conjugium. Quum autem thorax modice ab his comprimatur, modica etiam efflatio gignitur, cui et vox proportionatur. Quare praedictis administrationibus animal interdum mussitantium modo exiguum adeo quippiam sonat et obscurum. Nervorum vero sectionem aequalis propemodum noxa comitatur, vel paulo minor, quantum ex spinalis medullae dissectione colligebatur, propterea quod musculi nominati ab intercostalibus nervis propagines assumunt. Etenim si quae post praecordia partes primae tertiaeque conjugationis musculorum aliunde motum obtinent, certe partis ipsorum juxta thoracem iunctionem interire necesse est, ut cum reliquo inferiori ipsa mota nullam sensibilem vel efflationis vel vocis noxam faciat. Quod autem accidentium ratione in talibus vox aboletur, prius autem efflatio, in libris de voce comprehensum est. At, quia rursus efflatio subita quaedam est expiratio et vehemens, ideo nunc quoque res postulabat in respirandi instrumentorum sermone hujusmodi administrationum fieri mentionem; quanquam iterum de ipsis in vocis instrumentorum dissectione erit dicendum.

Cap. VIII. At rationi consentaneum fuerit percensere, quomodo totum thoracem reddas immobilem, solis nervis, qui musculos ipsius movent, laqueo circumdatis, quod me non tantum privatim, sed etiam publice vobis indicantem multoties conspexistis. Certe intercostales musculos per nervos de spinali medulla ad ipsos prodeuntes motu destitues, in quem dixi modum; diaphragma vero, ubi hujus nervorum principia similiter affeceris. In suibus potissimum omnia id genus indicantem me crebro spectastis, tum privatim, tum publice, eo quod neque simia amplius quippiam in hujusmodi dissectionibus obtineat, et spectaculum sit odiosum. Itaque verbis regionem exprimere manifesto nequeas, ubi indicare clarius oportet. Nam tum ad memoriam eorum, quae videris, tum ad eorum, qui nihil unquam spectarunt tale, institutionem enarratio erit utilis. Proinde quum animal supinum, ut paulo ante docui, in assere figuraveris vinculis illigatum, non quatuor duntaxat artus, sed etiam caput totum una cum cervice, in illa potissimum regione nervos subjectos invenies, ubi anteriorum artuum initium subsistit. Ac satius tibi fuerit totam ejus loci cutem in primis adimere, quo venas duas grandes conspicias, quarum altera ad cervicem obliquior pertendit, altera transversa magis ad anterioris membri principium; siquidem inter has membranis digitis avulsis nervos spectabis per cervicis latera deorsum versus obliquos ad thoracem procurrentes, qui musculis collo subditis inhaerescunt, et, ubi in idem coierint, primam costam attingunt. Quod si semel locum accurate perspexeris, cutem a nervorum sede divisione simplici detrahere aggredieris; ac id exercenti una quandoque sectione diaphragmatis nervos nudare licebit, tres quidem utraque ex parte, qui plerumque in suibus habentur, in simiis vero ut plurimum duo; tertius autem raro in his videtur, ut in suibus quartus. Origo ipsorum omnium est cervicis spinae medulla: ex quartae sane et quintae vertebrae intervallo prima conjugatio procedit; ex quintae et sextae spatio secunda; ex regione post sextam vertebram tertia, quae etiam exigua admodum est; quemadmodum, si quarta quandoque accedat, ejus conjugationis, quae post septimam vertebram est, propago nimis quam parva est. Porro, omnibus ipsis incisis, diaphragma motus fit expers. Pari modo, si musculorum singulorum ex cervice ad thoracem descendentium, qui sex numero habentur, nervos affeceris, actionem vitias. Affectus autem, ut perdocui, duplex quidem est, vel dum secantur, vel dum intercipiuntur. Verum quia neque musculi, neque multo magis nervi, cute duntaxat detracta, in conspectum veniunt, musculos primum disseces oportet, qui sursum a pectore ad humeri articulum perferuntur. Itaque homini inexperto res videtur ardua; atque is forte opinabitur, ne animal quidem unum ad omnes dissectiones sufficere, quas administrare citra nervorum laesionem, quae totum thoracem efficit immobilem, est necessarium. Verum si crebrius me id factitantem conspicatus fuerit, ipsa functione potest persuaderi, praedictam anatomen posse administrari; nam imaginatione potius, quam sua ipsius virtute, imperitos molesta videtur deterrere. Non igitur deterreri quis debet, sed experientia audere, primum quidem totam cutem a pectore auferens, fit enim hoc ultra sanguinis profusionem, deinde musculos ad humeri articulum pervenientes adimens, quippe hoc etiam sine sanguinis fluore fieri solet, tertio post haec totas scapulas a musculis, qui ipsis concava parte subhaerescunt, secernens simul cum musculis, qui ab imo sursum versus ad humeri articulum feruntur, itum cum magno, qui axillam efficit, insuper parvo ad humerum sito, quem ego inveni. His enim peractis duo elatiorum thoracis musculorum conjugia apparebunt, ut et nervos alterius maiorismajoris conjugii musculis evidenter superstratos insidentesque videas; alterius autem minoris, quod et situm habet anteriorem, nervi difficilius quidem inveniuntur, verum exercitato prius in cadavere non itidem aegre. Atque circa scapularum simul cum musculis commemoratis detectionem licet in musculis, qui thoracem movent, nervosum initia in utriusque conjugii capita conjici reperias. Verum de ipsis in dissectione nervorum dicetur tam luculenter, ut aliquis studiosus et laborum amans ipse suo Marte exercitatus anatomen nuper relatam absolute queat aliquando obire. Quoniam vero tertium quoddam par est musculorum, qui thoracem movent, gracile et exiguum, de ligamento tenui et membranoso post scapulas incipiens, quod nec ipsum cute adempta protinus apparet, nisi musculis scapularum propriis dissectis, de his quoque musculis sciendum est, cum proprios utrarumque scapularum musculos incideris, et par musculorum membraneorum detexeris, ne sic quidem expeditum esse, quemadmodum in anterioribus, ut ex nervorum laesione ipsos reddas immobiles, quum reconditi simul et tenuissimi nervi sint ipsorum motores. Quin et capita ipsorum, quae membranea sunt ligamenta, dum incidis, promptum est musculos resolvere. Hoc enim jam in universum de omnibus musculis intelliges, quod, dissecto ipsorum capite, non amplius functionem obeunt. Itaque, si musculus capite simplici unoque constat, facillimum est illud secantem motu ipsum privare, sin autem pluribus, omnia ipsa incidere oportet. At in quibusdam musculis capitum numerus ne deprehendi quidem potest, quum ex pluribus ossium processibus incipiat, quemadmodum in his ipsis duabus praedictis thoracis conjugationibus, et magis in priore habere novimus. Tutius igitur est illic ipsos secare, ubi capita in idem primum congregantur. Hoc vero sane in anterioribus quoque musculis factitare consuevi, quum non ob nervorum noxam, sed musculorum ipsorum sectionem paralysin moliri statuero. Itaque profunda in his sectione opus est, ut qui penitiorem situm occupant, ubi capita ipsorum coierint. Porro in posterioribus expeditissima est divisio, ut vel unguibus possit administrari. Certe de musculis thoraci peculiaribus et haec dixisse sufficiat.

Cap. IX. Caeterum de spinalis medullae sectione dicetur quidem et postea, quum ad ipsam pervenero, nunc tamen retulisse satis est, quantum ad praesentia conducit. Si in media tertiae et quartae vertebrae regione totam ipsam persecueris, spiratione confestim animal destituitur, non solum thorace, verum etiam infra sectionem toto corpore facto immobili. Atqui perspicuum est, quod, si post secundam aut primam vertebram aut in ipso spinalis medullae principio sectionem ducas, repente animal corrumpitur; verum si post sextam vertebram medullam spinae totam secueris transversam, (semper enim id subaudiendum est) toti quidem thoracis musculi statim motum amittunt, solius autem diaphragmatis beneficio animans respirat; inferiores vero hac vertebra sectiones spinalis medullae permultis ipsius partibus thoracem moveri concedunt, nam maxima sublimium ipsius musculorum conjugatio, duplicem utrorumque nervorum originem sortita, processum alterius conjugii majoris plurimum post sextam vertebram exigit. Etenim hujus gratia post septimam vertebram spinalis sectiones utraque musculorum conjugia functionem obire non impediunt; his magis sectiones post octavam aut nonam factae, siquidem et alia nervorum principia assumunt, et musculorum membraneorum actionem retrorsum adsciscunt, atque inspirare animal videtur ambabus thoracis partibus, superiore et inferiore, praeterquam si parva respiratione indigeat, nam tunc etiam diaphragma solum ei sufficit. Caeterum, quanto magis ad humiliores vertebras processeris, tanto plures thoracis musculos actionem obeuntes habebis; non tamen sexta nervorum a cerebro conjugatio respirationis muneri subministrare videtur, quia ne vel particula quaepiam ipsius in ullum thoracis musculum propagatus. Quapropter, quum alia nervorum principia dissecta fuerint omnia, hoc autem solum praeservetur integrum, animal repente respiratione privatur nihil ex ipso adjutum. Non tamen nervorum conjugio ad septum tendenti eadem accidunt; omnibus siquidem aliis nervis oblaesis solo diaphragmate animal respirat, motu in thoracis partibus evidenti edito.

Cap. X. At, quia de spiritus transitu in mediam thoracis pulmonisque regionem quaestiones anatomica agitabunt, dissectiones quoque huic rei commodas jam opportunum est exponere. Costae profecto excisae sublatio vetus quaedam est, obscuram obtinens dignotionem; nam aliqui pulmonem thoraci junctum videre se asserunt, alii disjunctum; atque hoc propter membranarum subter costas, quae exciduntur, crassitudinem accidit. Verum nos hanc inspectionem magis evidentem fecimus, non costae solum extractione cessantes, sed una cum ipsa alteram membranarum eximentes, quae prius, quam illa excideretur, ossa ambibat periostios dicta; etenim, hac sublata, succingens simplex sola relinquitur, quae manifestam sui inspectionem efficit; ut omnes fateantur, pulmonem thoraci esse junctum, evidenter cernere. At manifestior adhuc hujus rei inspectio fiet per diaphragma nudatum, quum peritonaei vertex avellitur. Administrationem in hunc modum obire convenit. Animali resupino omnes abdominis musculi prope spuriarum costarum extrema secantur, peritonaeum non attingitur. Dictum vero est superius, quartae inibi musculorum conjugationis aponeuroses peritonaeo esse adunitas. Dum itaque sectionem in illis non sectis finieris, deinde peritonaeum a secto subtrahatur, aponeurosibus nequaquam hic cum eo porrectis. Caeterum facile hoc manibus citra scalpellum expeditur; et multo quidem magis animali vivo quam mortuo opus peragitur, siquidem frigefacta post mortem corpora, quae invicem avulsione possunt separari, secretioni minus obtemperant. Tunc autem, quum a nervosa septi transversi parte peritonaeum avulseris, ventrem quidem detrahes; quaecunque vero ex utraque ipsius parte sunt, in latera, ubi diaphragma carnosum est, abduces. Insuper si, quae prope mucronatam cartilaginem habentur, sursum extuleris, quae vero ad ultimas costas sunt, in latus tetenderis; item si, quum opus fuerit, transversas abdominis musculorum sectiones per utraque illa confeceris; admodum conspicuam diaphragmatis partem nervosam reddes, ut omnes palam confiteantur pulmonem hac parte thoraci appositum, nunquam distantem, verum semper in utrisque respirationis partibus adjectum, sive inspiret animal, sive expiret. Haec itaque apparentia Erasistrati opinionem corroborant, qui putabat, nullum ex pulmone spiritum profluere; verum ei, quod dicendum est, repugnat. Nam diaphragmate sic denudato, si obtruncaveris animal, pulmo a septo statim videtur abscedere. Porro quum varii mortis sint modi animantibus, quomodocunque ipsum occideris, pulmonem a septo plurimum sejunctum spectaveris. Nos itaque interdum in aqua suffocantes, interdum laqueo, vel sectione spinali medullae prope primas vertebras impressa, aliquando grandes arterias aut venas persecantes, pulmonem sensim a diaphragmate discedentem, moriente animali, spectavimus. Idem hoc apparet etiam in costa excidenda; et evidentius sane illi, qui vivo adhuc animali pulmonem thoraci propinquum inspexit; a morte vero plurimum distare videtur, manifesto ostendens, spiritum in ipso contentum in regionem ipsius et thoracis mediam evacuari. Quin etiam vivo adhuc animante juxta loborum extrema regio quaedam inter instrumenta utraque videatur inanis, et praesertim cum largius respirat; nam in exiguis respirationibus quibusdam nihil prorsus sensibile, aliis vero exiguum plane apparet, costae videlicet osse prius exciso. Si vero magis voles apparere vacuum, animal coges ante dissectionem currere, ut anhelanti costa excindatur; nam cum respirationis magnitudine etiam loci inanis capacitas semper augetur. Amplior vero post celerem cursum apparuerit, si diaphragma ipsum nervorum peculiarium sectione resolvas; tunc enim intercostalibus musculis respirare cogitur, ac in ampliore intervallo thorax moveri apparet. Jam vero alia quaedam est administratio, quae videtur ostendere, spiritus aliquid ex pulmone in thoracem permeare. Porro vesicam mediocri donatam orificio antea praeparare convenit; deinde, cute costarum orbiculatim excisa, ut sectionis labri circulus vesicae orificio sit aequalis, primum costae os excindere, uti retulimus, mox vesicam cum ulceris labro consuere, subjicientem circulatim ipsum vesicae orificium, ut cutis sit extrinsecus, postea foramina ab acu in eis facta illinere, per quae linum trajectum est, medicamine quodam emplastico seu glutinario, cujusmodi est quod parygron dicitur, vel ex liquidis ceratis aliquod. Maxime igitur ne sensibile quidem inter linum et cutem spatium accidit; verum, quod sensum effugit, cerato tutius est illinere, ne ex ambiente aëre spiritus quidam intro penetret, neque ab internis extra; deinde, perforata in fundo vesica, intro per foramen mittere scalpellum, quod manubriolum rotundum habeat, ut lino vesicae extrinsecus circumposito circa scalpelli manubrium vesicae tunica stringatur, quo nihil inter ipsam vel ex aëre circumfluo in vesicam permeet, vel ex illa foras mittatur. CuiusCujus rei causa cerato uti, quemadmodum diximus, conveniet, deinde membranam costas succingentem scalpello incidere et speculari, quo modo spiritus quidam per sectionem ex thorace in vesicam expirationis tempore excernatur. Hunc autem ipsum rursus inspirationis tempore videbis, quum thorax attollitur, per sectionem intra thoracem trahi; deinde rursus, dum expirat animal, in vesicam pervenire; postea illinc rursus ad thoracem; atque copiosiorem singulis spirationibus fieri spiritum contuebere, ac vesicam prorsus eo repleri. Verum ad hujus quoque rei evidentiam bifariam licet contradicas, vel averseris, aëris copiosioris quippiam foris intra, dum fit inspiratio, juxta linum penetrare, pauciorem vero ab i erioribusinterioribus foras, dum expleamus, vel etiam membranam pulmoni circumdatam cum ea, quae costas cingit, dividi. Id igitur sic nonnunquam accidit. Difficile siquidem est pulmone thoraci semper contiguo alterum instrumentum perforare, alterum ipsorum integrum retinere; et id deprehendes post mortem animantis pulmone nudato. Porro de aëris circumflui inter linum et cutem in vesicam transitu disputatio contentionis plena est, et pluribus verbis refutari desiderat. Verum superfluum est talibus uti, quum res ex aliis evidenter apparentibus demonstretur. Quare ad propositae speculationis demonstrationem tali administrationis modo prorsus utendum non est, quum paulo ante dictus manifesto innuat, spiritum pulmones quempiam permeare. Omnino enim animalibus quomodocunque mortuis, sive, ut dixi, costa excisa, sive diaphragmate nudato, pulmo a thorace distare videtur, quod fieri non potest, nisi etiam spiritus aliquid ex pulmone in amplam thoracis capacitatem pertranseat.

GALENI DE ANATOMICIS ADMINISTRATIONIBVS LIBER IX.

Cap. I. Quonam pacto ea, quae in cerebro et spinali medulla per dissectionem apparent, optime queas intueri, tum mortuo, tum vivo adhuc animante, hoc libro indicabimus. In cadavere siquidem anatome celebrata cujusque partis situm, numerum, substantiae proprietatem, magnitudinem, figuram et compositionem edocet; in vivo autem dissectio interdum functionem ipsam manifesto ostendit, interdum ad hujus inventionem ratiocinationes exhibet. Nulli igitur obscurum est oportere, uti mortui animantis dissectio eam praecedat, quae in vivo administratur. Quum vero ipsa duplex existat (quoniam et parte toti corpori et adiacenteadjacente, et ablata, fieri potest), priorem cerebri anatomes administrationem percensebo, quae fit ossibus calvariae exemptis, membrana, quae cerebrum in orbem contegit, inviolata; quam sive crassam (quemadmodum ego nunc protuli), sive duram, sive cuticularem appellasse malis, nihil intererit; quemadmodum, si etiam alteram sub ea tenuem, mollem membraneamque nuncupes, nihil speculationem anatomicam vel juvabis, vel offendes. Etenim utilitas in naturae partium scientia, non in appellationibus sita est dissectoribus. Porro cerebra bubula in magnis civitatibus in totum parata venduntur, plurimis calvariae partibus nuda: et si plura, quum oporteat, ossa in lateribus adiacereadjacere aliquando putaveris, lanio vendenti jubebis ea adimere; qui si non adsit, ipse munus obeas, valentibus utens excisoriis, aut fabrorum asciis, quas mihi quoque praeparatas conspexistis. Sed potius ex ferro duro hujusmodi conficientur; nam ex infirmiore fabricatae multis ictibus parum quid proficiunt. Quanquam vehementer feriri calvariam saepe nolumus; quippe hujusmodi ictus cerebrum natura tenerum valide concutiunt, dissolvunt divelluntque. Oportet autem ipsum ad speculationem parare nihil horum perpessum, ut omnes quidem nervorum exortus plane in conspectum veniant, nec non omnes arteriae et venae in ipso, item septum, quod anteriores ventriculos discernit; ad haec quae circa pyelon seu scyphonem aut infundibulum habeatur, atque id genus alia. Itaque particula commode praeparata membranam duram inspicies juxta mediam ipsius longitudinem multo se ipsa crassiorem quam primum apparentem, atque ita aliquousque descendentem, qua potissimum parte calvariae futurarum media habetur. Pari modo sub futura lambdoide crassam membranam duplici structam plexu, simul et cerebrum aliquatenus ingredientem, inspicies. Venae porro per ipsam utrinque singulae juxta futurae lambdoidis latera exurgentes tibi apparebunt. Ubi vero hae in idem mutuo convenerint, altissimus is fere locus est eorum, qui in orbem circumjacent; non autem aequalis ab eo tum prior tum posterior cerebri pars existit, sed anterior multo major. Verum ad id, quod elatissimum habetur, altera etiam crassae membranae duplicatio accedit, ut aliarum omnium ipsius partium, quae cerebrum orbiculatim comprehendunt, crassitie quadrupla esse appareat. Ad haec tertia quaedam alia vena praeter duas praedictas ad longitudinem porrigitur, in anteriora excurrens; quid enim aliud, quam venam ejusmodi vas appellaveris, in quo sanguis contineri videtur? Vivo itaque animante cerebrum si fuerit denudatum, quemadmodum in habentibus fracturam perforare calvariam consuevimus, sanguinem in enumeratis cavitatibus contineri spectabis, mortuo autem grumum, ipsas vero cavitates non habere venae tunicam, quae simul per capitis ossa ascendat, sed, ubi primum vena calvariam attingat, crassam meningem ibidem duplicari, nec non internam regionem fistulae modo sinuatam in peculiare vas sanguinem recipere et conservare, qualem acceperit. Ut igitur ad amussim id videas, corpus habebis praeparatum tenue et oblongum, cujusmodi sunt dipyrena (specilla utrinque capitulata); erit autem ex materie lignea, nempe buxea aut aliqua tam solida: et hoc in membranae sinus demissum prorsus conaberis propellere, qua cedit, et ipsum membranae corpus secare, quoad in lignum incidas. Sin autem hoc specillum non assuerit, vel scalpellum, vel spathomelam per alterum extremum, in quo specillum circulare habetur, demittens in membranae cavitatem in anteriora propelle, ipsamque per latus seca, utrinque instrumentum demissum ad alteram partem declinans, ut neque scalpellum confringas ei occurrens et cavitatem assequaris. Dum igitur membranae cerebri duplicationes ossibus, quae ambiunt, nudabis, subinde quippiam abrumpitur divelliturque: ac ita quoddam ex praedictis instrumentis in sanguinis ventriculum demittere incipies; sin autem non divellatur, acutiore scalpello utrumque latus duplicatae membranae parte inferiore aggredieris, qua primum in calvarium elabitur. Deinde et illic per sectionem scalpellum injiciens sursum adigere conaberis adusque verticem, ubi venae duae invicem congrediuntur; quam regionem Herophilus nominat lenon (torcular). Est autem ipsa, quam ille sic appellat, profunda magis; in superficie vero alius venarum exilium leno incumbentium congressus est, isque prope crassam membranam similiter factus est; sed nondum ipsarum coitus specillum spathomelae ob angustiam excipit; cujus gratia in minutis cerebris vel obscure, vel nequaquam apparet; ex reliquis igitur specillis pyrenis veli melotidibus aliquod inferes; et prope ipsum sectionem duces. Caeterum praedictus tenuis membranae processus superficiarius in illa parte oritur, ubi futura lambdoides squamatis ossibus connectitur. Quapropter venas has superficiarias prius secabis ad torcular usque, quod in superficie est. Dum autem secas, primum evacuabis, si grumus quispiam in ipsis coaluerit; deinde internam membranae superficiem intueberis, quomodo substantiae speciem, etsi non tenuitatem, venis habeat simillimam. Ac nihil miri est naturam non requirere tunicam venae, quae sanguinem crassae membranae ventriculis suppeditet, cum similis utraque corpora substantiae existant.

Cap. II. Inde tenues venas ab utraque lenonum parte orientes spectabis; nonnullas quidem admodum graciles et solum pilum demissum excipientes, quasdam vero ampliores. Cernes autem, has quidem a parva leno, quae superficiaria est, in propinquas cerebri particulas superficiarias disseminari, illas vero ab altitudine magna tum in posteriorem totam cerebri partem (quae a nonnullis cerebellum appellatur) tum in priorem propagari; quas et prius, quam ipsum cerebri corpus subeant, ex membranae venis elabentes manifesto conspicaberis, nisi ipsas divulseris. Caeterum, posterius cerebrum vocesne cerebellum, encranium vel parencephalidem, nihil interest. Huic igitur venae se inferentes et ab iis, quae per suturae lambdoidis latera in lenum perveniunt, et ab ipsa leno exactam venae tunicam habent, talem potissimum specie, qualis omnibus in toto animante existit. Porro in ipsum cerebrum, quod nonnulli anterius cerebrum appellant, per crassam membranam mediam exacte sitam secantemque cerebrum in partes duas aequales sanguis derivatur. Caeterum et hinc venae frequentes omnino per totam longitudinem in utramque cerebri partem distribuuntur, sinistram et dexteriorem, omnes exiguae, praeterquam duae, una quidem per lenum in anteriora penitius procedente ad totius capitis longitudinem (quomodo autem invenire ipsam oporteat, paulo posterius explicabo), altera vero multo majore neque propinqua admodum leni regioni, neque remota, in medio praesertim totius cerebri; appello autem sic, quod ex utriusque partibus conflatur, posteriore scilicet et anteriore. Haec vena in altum declivis descendit, unde et multifariam propagatur; non tamen ipsi hoc accidit post productionem ex membrana, sed aliquousque non longius progressae. Haec igitur omnia spectabis prius, quam cerebrum aliqua ex parte diviseris, in sola membrana crassa. Nudabis autem ipsam tribus in locis, quoniam et triplici duplicatione totum cerebrum secuit; deinde juxta sectiones tuismet digitis attolles seorsum partem ipsius sinistram, seorsum vero dextram, quibus cerebrum anterius contegebat, seorsum rursus reliquam, qua posterius; omnesque venarum processus in tres totius cerebri partes disseminari conspicies; nonnullas quidem tam superficiarias, ut ipsarum rami in conspectum prodeant, quasdam vero alte penetrantes, omnemque tenuem membranam, quae enumeratas venas colligat et cerebro extrinsecus circumdatur, cum venis in ventriculum ipsius descendentem. Hanc membranam tenuem meningem appellant veteri quadam consuetudine, nunc (haud novi quonam pacto) solis cerebri membranis nuncupatione conservata; nam veteres non has solum membranas, sed etiam omnes meningas vocitabant; quod discas licet tum ex multis aliis commentariis, quae ab illis scripta sunt, tum maxime ex Hippocratis et Dioclis monumentis, quorum et Marinus in opere anatomico fecit mentionem. Itaque tenuis membrana cerebro circumnata eodem modo etiam in profundo conjuncta solet apparere. Porro crassam plurimum ab eo distare videbis; et quanto intervallo, condisces, si in singulis tribus partibus, in quas totum cerebrum secuit, parvo facto foramine indideris ei exiguae cujusdam tubae initium, qualia mihi praeparata videtis, aurificum follibus persimilia; sic autem nominant, ut novistis, per quos ipsi, dum ignem accendunt, aërem inflare solent. Si igitur, initio tubae parti divisae imposito ac meninge orbiculatim constricta, per ipsum inflareris, regionem ei subditam haud modico impleri aëre conspicies; siquidem haec meninx crassa calvariam succingit; cerebrum vero, dum attollitur et submittitur, accedit et recedit pro inanis loci, qui intermedius est, ratione. Verum de hoc paulo posterius in animalium vivorum administratione tractabitur; nunc autem, quae superioribus proxima sunt, exequamur.

Cap. III. Nam ubi ea fueris intuitus, quae cerebrum ambiunt, opportunum jam erit cerebrum ipsum dissecare, anatomen ipsius exorso a meninge bifariam anteriorem partem secante; a qua absectis vel avulsis venarum exortibus, qui in latus procedunt, auspicatus a termino priori, sursum tuis ipsius digitis attollito, donec ad grandem venam perveneris ex ea procedentem, quam in penitiora ferri declivem retulimus; atque hic rursus in altum sublatam alteri tenendam dabis; mox ipse juxta longitudinem dissolvens, utramque cerebri partem a mutuo connexu leviter tuis digitis secernes, quousque ad venam in longum inibi porrectam veneris, quam prius magnitudinis esse notandae commemoravimus. Postquam vero declivem venam, de qua facta est mentio, ad longitudinem extensam videris atque ipsius usum simul inspectione detexeris, (nam tenues utrinque ramos in cerebrum dispersos mittere videtur,) tu quidem venam ipsam a corporibus subjectis adimens, vel totam adusque leni regionem excindito, vel, quod extuberat, sursum elevans in illis ipsis deponito. Caeterum regionem, quam detexeris, e diligenter inspicito callosam quodammodo esse, ut naturalis quaedam inibi concavitas esse videatur, quae ex superjacentibus et circumdatis corporibus portionem alimenti non perfecte elaborati (recrementa proprie appellant) recipit; quin etiam nos hoc uti vocabulo nihil prohibet. Caeterum avellere pergens leniter etiam meatuum tenuium, qui ad medium usque cerebri ventriculum perveniunt, effigies invenis. Leviter autem dixi hanc regionem segregandam propter septi verticem huc pertingentem, qui priores cerebri ventriculos intercipit. Insuper spectare tibi hoc tempus est rectas lineas utraque mediae regionis parte ad ima usque secanti, donec ventriculi occurrant. Notitiam autem ipsorum adipisceris, callosam illam portionem conspicatus, quae manifestam adeo differentiam dissectis cerebri particulis obtinet. Cernes autem in his etiam plerus secundarum modo efformatos, unde choroides vocant. At Herophili sectatores nominant ipsas convolutiones secundarum instar effigiatas, nomine videlicet a choriis membranis deducto, quae foetus extrinsecus in orbem ambiunt, venarum et arteriarum existentes plexus, quae tenuibus continentur membranis. Sic namque et cerebrum ex venis arteriisque implexum est tenui membranae illigatis, quae eandem cum aliis tenuibus membranis substantiam obtinet, tum iis ipsis, quae in secundis habentur, tum membrana costas succingente, tum peritonaeo, atque id genus aliis. Praeterea leviter tuis distendens manibus, ne plexum perrumpas, intueberis, venas quidem ex sublimi regione descendentes in ramorum seriem diffundi, arterias autem a subjecta parte humili similiter et has emergentes in ramos propagari. Ac plexus hos inviolatos servare conaberis, quo videlicet consequens paulo post, cum particulas ipsas deteges, manifesto venas in ventriculis sitas speculeris, propagatas omnes ab ea, quae prius ad cerebrum declivis pervenire commemorata est, arterias autem a duabus aliis arteriis, quae ab imo sursum feruntur. Has itaque accuratius procedente administratione inspicies. In prima vero utriusque ventriculi sectione plexuum choroidum et corporis in cerebro callosi aspectus index tibi sit. Mox vero coneris corpus dextrum ventriculum a sinistro determinans inspicere, quod eandem cum toto cerebro substantiam obtinet, atque hoc jam facile abrumpitur, si vehementius extendatur. Est autem adeo tenue, ut, quum in clara luce dissectionem quis administrat, quemadmodum certe etiam convenit, splendor ipsius pelluceat similiter lapidibus hisce specularibus, quos in tenuia secantes fenestris imponunt: quare non vehementer elevandum est, nam divellitur, attamen manifesto videre nisi elevatum ipsum non licet. Quum autem superiora ipsius extrema secandis corporibus sint connata, quid dico connata? imo unita, ipsis incisis, convenit prehensa illa ad alterum ventriculum leviter reflectere fastigio septi, quod ventriculos disterminat, imponentem: sic enim ventriculus nudatus manifestior evadet et septum modicam habebit elevationem, qua potissimum indigemus. Priusquam enim in totum extendatur, laxum est et rugosum, neque relucere neque continuitatem suam potest evidenter ostendere; sursum autem attractum eatenus, ut totum sit tensum, non tamen jam divulsum, clarissime apparebit. At si hinc quoque totum ipsum simul cum unitis particulis ad sectiones usque sustuleris, et ventriculos evidentius conspicies, et vena declivis circa corpus quoddam conoειdesconoides (turbinatum) scissa apparebit, membrana vero, quemadmodum alias venas, sic et scissas tenuis connectit, quae a membrana subtili nec substantia nec continuitate evariat. Atque hujus membranae interventu corpus conoειdesconoides absconditur; neque fieri potest, ut prius ipsum videas, quam membranam aliquatenus divulseris: nam veluti firmamentum quoddam venis a magna declini propagatis adiacetadjacet, quae praedicto corpori insidentes descendunt, et statim demerguntur occulunturque lato quodam corpore contectae, quae particula quidem cerebri est aliis similiter. Quomodo autem nudandum ipsum sit, paulo posterius exponam, tantillum adhuc sermoni adjiciens, conoειdesconoides corpus vocari ab anatomicis non ita solum, sed etiam conarium. Caeterum incumbit scissioni venae, uti retulimus, non prius in conspectum veniens, quam membranam alicubi diviseris; quod facias leviter, non attollens simul conarium valide: nam a subjectis corporibus abrumpetur, et dissectionem insigniter offendet, quod paulo posterius explicabo. Quemadmodum igitur cor tunica ipsum ambiente nudatur, sic etiam conarium detegere convenit membrana, qua circumdatur, aliqua ex parte a basi recta linea prope verticem perveniente divisa; deinde membranam convenit cum venis circumscindere ad utramque conoειdisconoidis partem, sed illud ipsum ad divisionem inclinare, ut quam promptissime nudetur ad contrariam discissae tunicae regionem deductum. Caeterum his peractis sic jam licet, antequam mediam conarii et ventriculorum sedem detexeris, utrasque venas considerare ad plexum choroειdemchoroidem a vena circa conarium scissa venire. Enimvero ubi corpus intermedium detexeris, manifesto illinc ipsas prodire condisces.

Cap. IV. Quomodo igitur id nudare oporteat, jam mihi animum adverte; siquidem non vulgaris cerebri pars est, quae at hoc corpore contegitur, sed etiam quidam alius ventriculus tertius praeter paulo ante praedictos, quos septum invicem separavit ac disiunxitdisjunxit. Itaque illis potissimum locis ipsum mutabis, per quae venae tanquam per foramina quaedam erumpentes prioribus incidunt ventriculis; nam media regio simul cum anterioribus ventriculis ad ipsa foramina patescit, ac oportet scalpelli specillum vel latam partem spatharum, uti vocant, vel etiam spathomelae eandem hanc per foramina utraque leviter submittentem corpus venis incumbens sursum elatum attollere. Quod ubi feceris, in utroque foramine scalpelli mutuo sibi occurrent, et corpus hoc apparebit, quod incumbit venis, quae latescentes permeant, ceu quidam aedificii testudinarii fornix. Vocant autem non fornices, sed cameras plerique id genus aedificia. Atque ideo hoc etiam corpus forniciforme ab iis nuncupatum est, qui ipsius habent notitiam; ex illis autem, qui ignorant, aliqui nequaquam hoc corpus psalidoειdespsalidoides in cerebro esse contendunt; nonnulli vero parum recte intelligentes putant, id, quod septo superpositum est, sic appellari; verum nec illud vocatur psalidoειdespsalidoides. Est autem hoc re vera psalidoειdespsalidoides, quemadmodum appellatur; et si ipsum deseces, callus occurret, ut in ventriculis anterioribus, sic etiam hic. Ad basim deinceps affirmatae sunt venae, quae cavitatem fornicis permeant, extrinsecus siquidem gibbum habetur, ablatis videlicet corporibus, quae superstrata sunt, unde ad meningis plexum usque attollebatur; intrinsecus autem cavum, quemadmodum fornicis fastigium. Caeterum si perpendas, quomodo animali adhuc vivente omnes crassae meningis partes calvariae adhaerebunt, cerebro autem solae illae, quae ad ipsius duplicationes sunt; credes, verticem psalidoειdeospsalidoideos sursum versus tensum servari, ventriculum sub se magnum efficientem. Sic autem, cum priores etiam ventriculi grandiores existant, totum septi caput in sublime simul cum continuis corporibus attolli necesse est; non enim septum superjacentium corporum firmamentum esse potest, tanquam murus quidam, quum extreme tenerum pariter et subtile existat; ex quibus si alterum ei solum inesset, non certe vel minimam superiacentiumsuperjacentium cerebri partium molem sustineret. Sed huic pro nominis ratione usus est, quippe anteriores ventriculos diaphrattειδιαφράττει, id est secernit, non ipsi incumbentia fulcit. Sed nec ullum hisce ventriculis adest firmamentum, neque hos sequenti; verum ex quo corpora, quae superiacentsuperjacent, sublimia suspensa sunt, latum intus trium ventriculorum capacitatem efficiunt, quam in dissectionibus perire necesse est, corporibus videlicet, quae superstrata sunt, delabentibus, sicut paulo ante commemoratum est. Insuper meatus qui dum maximus tertii hujus ventriculi basi subjacet, qui ex prioribus per relatu foramina superfluitates recipit, insuper ex particulis superjacentibus, sicut paulo ante enarratum est. Porro confluunt in ipsum recrementa, in quam partem venae a conario profectae ingrediuntur. At, qui ex toto ventriculum hunc ignorant, merito etiam simul cum ea meatum in posteriora porrectum, quo conarium fulcitur, nesciunt. Atque si ipsum nudum a venis circumdatis, juxta basim abrumpas, foramen quoddam inibi sublime apparet, ceu quoddam, ut dicam planius, infumibulum, etsi nullum in se fumum cerebrum habeat, quem sublimi foramine respirare desideret. Nec vero in ambientem aërem ostiolum ipsius pervenit, sed plurima cerebri pars desuper incumbit, deinde dura meninx duplicata, post hanc capitis os: quare temere foramen hoc natura condiderit, etsi nihil temere faciat. Talia igitur non in ipsam modo anatomen peccant, qui male aggrediuntur incidere, sed etiam in naturales ipsius rationes. Necesse quidem est, quemadmodum eorum, quae vere in dissectionibus conspiciuntur, utilitas est mirifica, sic etiam perperam inspectorum sermonem utilitatis reddi vacuum. Tu vero, omnibus, quae hic propositae sunt, particulis probe detectis, tertium videbis ventriculum inter duos priores et quartum posteriorem menium. Etenim meatum, cui conarium insidet, ad medium ventriculum pertingentem cernes; ut in foramine haud exigui duo appareant, unus quidem in posteriora ad cerebellum tendens, per quem etiam demisso vel specillo dipyreno appellato, vel spathomela, deprehendes ipsum in posteriorem ventriculum terminare; alter vero, qui in medii ventriculi fundo deorsum protendit; sed conarium, ubi a circumdatis ipsum nudaveris, eo, quod meatui incumbit, intacto, delabi solet, non rectum consistere, sicut quando membranis cum vasis obductum erat; verum decidit magna ex parte deorsum vergens.

Cap. V. Excipiunt autem ipsius casum leviter rotunda corpora; quae sane proprias quodammodo circumscriptiones habent, sed totius cerebri sunt particulae, eandemque cum ipso substantiam sortiuntur, et nomen ipsis a figura imponunt quidam nates, aliqui gemellos, quoniam et testes sic appellant gemellos, tanquam honestius sit ita vocare. At meatus praedictus, qui ex medio ventriculo ad posteriorem pervadit, inter has nates consistit, peculiari velatus tunica, quae tali essentia constat, quali et meninx, quae omnia cerebri vasa connectit. Quare diligentia adhibita ab incumbentibus ipsum detegere aggredieris, haud ignarus, divulsum iri, si neglexeris. Caeterum particula quaedam cerebri ei incumbit, quae circumscriptionem obtinet figura vermi similem in lignis enascenti; hinc etiam nomen anatomici invenerunt excrescentiam vermiformem cornus hoc, quod totum meatum contegit, vocantes. Et duplex ipsius extremum spectabis; alterum in priore parte deinceps, ut expositum est, conario porrectum, alterum vero retro necdum apparens; nam tota elatior pars posterioris cerebri substantiae ipsi superjacet, cujus fine prehenso, qui prope spinalis medullae initium situs est, in anteriora feres sic rursum reflectendo, donec aliud eiusmodiejusmodi corpus, qualis vermis est, conspicias, quo sane invento, paulatim auferas permulta ex corporibus, quae incumbunt; ut sola relinquantur ea, quae juxta meatum duplex habent utrinque extremum dictis vermibus figura simile. Porro spectabis in hoc etiam corpora tenuia, quae excrescentiam vermiformem ad particulas natibus cerebri utrinque adjacentes illigant; tendines autem ipsas nonnulli anatomicorum nuncupant. Jam vero, anatome in hoc tibi constituta, utrumque finem vermiformium processuum vicissim aggressus, nonunquamnonnunquam in anteriora totum corpus moveas, nonnunquam in posteriora; dico autem totum, quod paulo prius retuli meatui superjacere, extremum habens utrobique vermiforme. Deinde animum adverte, quo modo reflexo quidem in anteriora nudari accidit posteriorem ventrem quartum, e contra vero moto eodem plurimam ipsius partem occultari, illam vero solam apparere, quam Herophilus similabat cavitati calami, quo scribimus. Revera siquidem talis est in medio cavitatem quandam adepta, veluti sectionem; cujus ex utraque parte tantum sublime utrumque latus attollitur, quantum in calamis a media linea elatius exurgit; et potissimum in Alexandria sic calamos, quibus scribimus, scalptant, ubi Herophilum egisse, quum dissecaret, hinc nimirum est colligere, quod imaginis similitudine adductus sic appellaverit.