Cap. IV. Relictis igitur jam nomine tantum Aristotelicis, et usque adeo ab opere alienis, ut neque quae circa primum aut secundum de generatione animalium ab eo scripta sint sciant, rursus ad ipsum Aristotelem progrediamur, qui dissolvi et inflari genituram in utero dicit. Si enim ita eam inflari suspicabimur, quemadmodum scimus multi liquorem in flatum permutari, ex minima liquidae substantiae mole plurima aëris moles constituetur. Apparet autem hoc etiam in ventis, qui ex fluviis expirant, aut stagnis, aut mari, quales sunt, qui sinuales appellantur et pelagii; maximi enim aliquando spirant, utpote substantia ipsorum plurima reddita ex minima liquoris mole. Quin et subterranei appellati hoc idem indicant; dissoluta enim acervatim in aërem humiditate, quae in terra est, hujusmodi venti spirant. Quomodo igitur, si in prima conceptione genitura inflatur, minores et minus inflati juxta istud tempus uteri apparent, nimirum undequaque exacte foetui obvoluti? Oportebat enim utique, velut ventrem inflatum videmus in molem elevari ac distendi, ita et hos in magnitudinem attolli et dolore affici ob distentionem. Atqui non apparet, hoc ita contingere; sunt enim contracti et doloris expertes. Et si quis resecare velit animal, quod recens concepit, videbit uteros exacte geniturae obvolutos. Neque vero excerni videtur juxta pudendum muliebre ipse flatus, quemadmodum, ubi venter inflatus est, tum ructus, tum flatus infra penetrantes ipsum evacuant et tumorem ejus, contrahunt. Itaque neque minimum habemus quod dicamus credibile facere, genituram inflari, non flatus extra per uteri collum egredientes, non manifestum tumorem intus manentem, non distentionem aut dolorem sensilem ejus, quae foetus gestare incipit. Concedentes autem (si ita vis), hunc ipsum geniturae humorem inflari et dissolvi, atque excidere paulatim et latenter, perscrutabimur juxta rationem ab ipsa rei natura progrediendo, utrum in ipsa uteri amplitudine menstruum contineatur, et semen acervatim allabens ipsum percutiat, atque exhibito motuum principio rursus excernatur juxta uteri collum, aut eo tempore, quo foemina masculo coit, per vasa accommodata ad eam rem semini obviam veniat, appetens suscipere eam quam ex eo assequitur facultatem. Verum utrumque absurdum est. Si enim in ventre uteri acervatum ac multo tempore contentum est, non amplius utique sanguis hoc fuerit, sed grumus. Quando enim exciderit ex vasis sanguis in quodcunque organum cavum in animali, statim fit grumus: quare non ex sanguine, sed ex grumo juxta hanc rationem animal producemus, nullam etiam credibilem occasionem invenire potentes, quomodo solum semen excernatur. Convenientibus enim ipsis semel in idem juxta uteri amplitudinem, non potest alterum excerni, alterum manere. Si vero obviam venit semini sanguis, oportet sane hunc occursum et congressum ipsorum in osculis vasorum fieri. Verum si hoc ita habet, utrum in tot partes dividi semen dicemus, quot sunt vasorum oscula, ita ut ad singula sua pars deveniat, aut cohaerens sibi ipsi permanere? Prius equidem cum seminis lentore non consentit, et altera quapiam substantia moderante opus habet, utpote quae et dividat ipsum, et ad singula oscula deducat. Alterum vero longe convenientius est seminis substantiae, et tertia alia substantia non habet opus praeter uteri attractionem et seminis ejectionem. Quemadmodum enim venter, ubi cibos concupiscit, cum fundo suo ad stomachum recurrit, ipsoque stomacho velut manu quadam utitur, eodem modo uterus propter concupiscentiam qualitatis seminis obviam venit, totus quidem accurrens ad pudendum, collo vero velut stomacho ad similitudinem manus utitur, intrudente simul ipsum semen. Itaque, si quando hic stomachus debilitetur, plane ad similitudinem stomachi ventris semen attrahere non potest, atque id est, quod ab Hippocrate dictum est: Non potest stomachus ipsius attrahere genituram. Verum de his rursus. Si vero etiam allabatur vasorum osculis semen, et rursus discedat inque aërem resolvatur, quod erit principium foetus? Primum equidem causam invenire oportet elapsus sanguinis semini appropinquantis ex singulis osculis vasorum, deinde alteram, quae totum in idem coacervet, postea autem et causam membranae totum hunc sanguinem forinsecus cooperientis. Hoc enim non amplius ex ratione tantum, sed ex eo, quod apparet, necessitatem habet. Apparet enim nobis orbiculatim continens conceptum statim post primam conceptionem, sive plurium, sive paucissimorum sit dierum. Nam et trium et quatuor a principio dierum saepe excidit mulieribus genitura in membrana contenta, quin et ex dissectione animalium id deprehendere licet. Videbis enim manifeste uterum quidem totum circum semen contractum, membranam vero huic obvolutam. Praestat autem Hippocratem audire de his dicentem in libro de foetus natura; erudiet enim nos speculationis certitudine, delectabitque temperando qualicunque dictione narrationem, quo nimirum vehementia hujus sermonis paulisper remittetur, et quiescet cum utilitate delectans, ut deinceps vegetiores redditi alacrius ad residuum sermonem contendamus. Itaque jam Hippocratem ipsum audiemus. Ut vero ego viderim genituram sex dierum existentem, enarrabo. Mulieris nobis familiaris famula cantrix magnae aestimationis ex virorum consuetudine erat, quam non conveniebat in ventre concipere, ut ne minoris aestimationis redderetur. Audierat autem cantrix ipsa, qualia mulieres inter se dicunt, quod, quando mulier conceptura est in ventre, genitura non egreditur, sed intus manet: auditis autem his atque intellectis, hoc semper observavit, et quum quandoque sentiret genituram non exeuntem, dominae exposuit, et sermo statim ad me pervenit. Ego vero quum audissem, jussi ipsam ad terram saltare, et postquam septies jam exiliissetexiluisset, genitura defluxit in terram, et strepitus factus est, atque illa conspecta, ipsa admirata est. Qualis autem erat, ego referam: velut si quis ovo crudo externam testam circumcirca adimat, in interna autem membrana inclusus liquor pelluceat. Haec quidem Hippocrates testatur de eo, quod intus maneat genitura et quod membranam habeat. Apparet autem et in sectionibus animalium haec membrana ex utero pendens juxta illas partes, juxta quas sunt oscula vasorum, de caetero vero in totum illi quidem subtenta, non autem coalescens; cohaerens enim sibi ipsi semen manens eo tempore, quo ab utero attrahitur, extenditur quidem et dilatatur, omnibus uteri partibus aequaliter ipsum appetentibus; propterea vero, quod viscosum est et crassum, et calidis corporibus conversatur, facile in membranam coalescit. Quemadmodum hoc et in externis rebus videre est, nempe his, quas pistores praeparant, in vase quodam calido et lato farinam moderate liquidam obtinentes, vocantur autem hae liba, dulciaria, crustulaque et placentae. Qualem enim forinsecus pistor ex frumento in libis, talem intrinsecus natura seminis operatur membranam, semine quidem amplius extendi coacto ob id, quod omnes uteri partes ipsum appetant, et periclitante etiam in distentione, ne divellatur, imo divulso saepe, quum liquidius et infirmius existens a multis partibus fortiter attrahitur. Verum si hoc perpetiatur, defluit et excidit atque corrumpiter, continuitate cohaerentiae ipsius soluta. Si vero in distentione renitatur, ut ne divellatur, (viscosum autem et multum ac crassum hujusmodi esse oportet,) e vestigio membranam induit tota ejus externa pars, quae uterum contingit; discedit autem ab utero, quemadmodum libum a vase aereo, neque enim potest laeve cum laevi copulari. Et quod maximam sermoni fidem facit, ubi aspera est uteri tunica, talis autem est in osculis vasorum, illis stolis connectitur.

Cap. V. Vellem autem, relictis jam apparentibus, Aristotelem interrogare, num prima et communissima animalium organa, a quibus omnes partes gubernantur, concedat etiam ipse esse venam et arteriam ac nervum. Si enim hoc concedet, facile arbitror me ipsi persuasurum, quod ex semine eorum generatio existit. Exanguia enim sunt haec vasorum corpora, ut licet evacuato ex eis sanguine videre, et tensionem multam sustinent. Equidem nervus evacuatione ne indiget quidem, velut arteria et vena; nulla enim sensibus cavitas est in ipso. Haec igitur, o admirande vir, num ex sanguine aut ex semine natura formare tibi videtur? Verum, quod non ex ipso sanguine, quemadmodum carnes, est manifestum; neque enim albus est, neque viscosus, neque adeo crassus sanguis humor, ut, dum tenderetur et in fistulae modum cavaretur, cohaerens sibi ipsi permanere posset. Si vero transmutans ipsum prius natura ex rubro facit album, ex liquido crassum, ex non viscoso viscosum, oblita est sane insitorum sibi motuum, de quibus tu ipsi semper testimonium praebes, et frustra laborat studens hujusmodi parare sanguinem, quale a principio habet ipsum semen. Atqui naturam nihil frustra operari a te ipso didicimus: igitur neque nunc oblita est circa maximum ipsius operum, neque enim majus operae pretium aut lucrum naturae aut etiam cuicunque opifici est, quam conveniens principium. Hoc itaque non solum dimidium totius (ut adagium habet), sed potentia totum esse etiam ipse confiteris sequens in hoc praeceptorem tuum Platonem. Multo autem magis in naturae operibus principium potentia totum est, quanto sane maioramajora omnibus artibus natura operatur. Sed non oportet sermonem longius extendere, neque externa inducere testimonua adversus Aristotelem disputantem, qui adeo multum tribuit principiis a multis neglectis ac damnatis, ut non neget quidem hoc, quod semen habeat opificis rationem ad producendum foetum. Verum ex ipso foetum fieri non dicit, sed ex sanguine menstruo principium motus a semine accipiente. Caeterum, siquidem sufficiens est una plagai unusque contactus ex semine in menstruum factus ad tantam ac talem motuum successionem faciendam, ut ex ipsis animal producatur, opere testaris, quod principium totum est. Nequaquam igitur, o amicissime Aristoteles, tantum crimen laudatae a te naturae nos praeterire oportet, ut statim in principio frustra operetur. Facere namque ipsam et venam et arteriam et nervum maxime necessarium est, habens autem ad hoc et album et crassem et viscosum humorem, eiicitejicit quidem hunc, ut tu putas, ex sanguine vero alium similem gignit. At vero si sanguis ex se ipso ejusmodi humorem generandi simulque formandi facultatem habet, semine non indiget. Si vero ex illo facultatem accipit, quid indiget primum secundo, et quo, antequam illa facultatem assumit, ad hoc ministerium utitur? Oportet enim, aut facultate seminis, aut corporea substantia contempta, naturam alio pro ipso uti: verum neutrum reprehendere potest. Ipsum enim semen facultatem sanguinis exhibet, et ex tua adeo sententia substantiam aptissimam habere apparet ad summe praecipuorum organorum conformationem. Si namque exanguem esse horum trium organorum substantiam vult natura, habet talem materiam ipsam genituram, sive crassam, et talis magis quam sanguis existit, sive extendi et in fistulae modum cavari, ac quam longissime progredi citra divulsionem, quidnam ad haec omnia aptius viscoso reperire queat? Omnia igitur, quibus ad horum trium vasorum generationem opus habet, seminis substantia complexa possidet. Ne igitur ipsum infamia per sermonem notemus, quandoquidem neque natura hoc ipsum opere fecit. Neque enim, quod spiritu vitali plenum est, te latet: tu enim unus es, qui semen spumae probe assimilasti, multas bullas prae parvitate non visibiles singulatim in unum convenientes ipsum operari tradens; tu etiam fabulam non reprehendisti, quae Venerem ex ipso natam esse tradit. Quid igitur eiicisejicis ex utero ejusmodi principium animalis? aut quod organum eo melius naturae dabis, aut ventres, aut meatus, aut membranas, aut vasa producturae? Inquies enim utique etiam ipse, quod alia quidem perforantur, alia autem inflantur, alia dilatantur, alia distenduntur ex materia in animalis formatione, nisi forte etiam hic vaporem sanguinis organum habebis, ut et nunc natura quod promptum est eiiciensejiciens in alio hujusmodi efficiendo sit occupata. Quomodo igitur non maxime contrarius hic sermo operibus naturae est, si excerni quidem in aërem dissolutum semen dicamus, retinere autem sanguinem menstruum? Quod enim ut alienum excernit singulis mensibus, hoc ipsum nunc ei ut familiarissimum tribuimus. Si vero prius quidem alienum, familiare autem sit seminis qualitate assumpta, ex isso sane hanc familiaritatem ac sinceritatem acquirit, utpote quod prius ipsam habeat: neque enim distribuere aliquid vicinis possit, quod non prius ipsum ejus particeps esset. Rursus igitur hic natura reperitur quod primitus familiare et sincerum est ejiciens, quod vero illius particeps est eligens; quanquam neque qualitatem ex semine in ipsum menstruum sanguinem distribuat Aristoteles, sed semper principium motus concedit solum, tanquam qui ad miraculi similitudinem suae constitutionis supellectilem intra se conservet, et ex hoc solo, quod tale principium accipit, plurimo motui sufficiat. Atqui non propter motum, sed ob qualitatis familiaritatem et alienationem videre est, ipsam naturam aliud quidem eligere et continere, aliud vero aversari et propterea eiicereejicere. Neque enim etiam in ventre quicquam manens videre est eorum, quae non ipsi familiaria existunt. Quid autem opus est dicere de ventre adeo manifeste aut per vomitum, quod molestum est ipsi, ejiciente, aut juxta intestinum idem excernente, quum uterum videamus similia perficientem? Demonstratum enim est in naturalium facultatum tractatu, quod hic similiter, ut aliae omnes partes, trahat ac contineat familiare, ejiciat vero alienum. Atqui excernit sanguinem menstruum ut superfluum: nequaquam igitur continere ipsum potest unquam ut familiarem; non enim est hic utero familiaris, sed ipsum semen, et propterea conceptaculum hujus organum natura uterum fecit.

Cap. VI. Quantum igitur ex semine ipso uterum contingit, hoc statim membrana fit, quemadmodum paulo ante est commonstratum. Reliquum vero totum habuit quidem et ipsum insitas facultates, attrahentem quidem familiaria, per quam attracturum et alteraturum alimentumque sibi facturum erat, expultricem autem alienorum et superfluorum. Habuit praeterea et materias familiares, quas attracturum erat ab utero, sanguinem videlicet et spiritum, per oscula, quibus est connexum; et sane haec statim a principio per ambientem membranam nondum duram factam attraxit. Simul igitur ferebantur, quae ab utero ex vasis attrahuntur, et membrana semper magis fiebat dura, atque ad finem quidem penitus jam dura erat et cohaerens, totumque foetum orbiculatim amplectens: solae vero illae partes perforatae erant, per quas materiae ferebantur. Nam, attractione nullo tempore quiescente, manebat semper membranae foramen coalescere non potens ob eam sane causam, quod neque aliud quicquam alteri coalescere potest, ubi semper mobilia corpora in medium eorum interveniunt. Foramen itaque membranae non solum non coalescit, sed etiam semper ampliatur pro ratione copiae ejus, quod perfluit. Perfluit autem semper alimentum non semper pari copia, propterea quod neque ipsum, quod alitur, semper aequalem magnitudinem servat, sed crescit assidue augescens, ut necessarium sit juxta proportionem augmenti illius materiarum copiam influere, sanguinem quidem ex venis, spiritum vero cum sanguine tenuium partium, modico et calido per arterias. Quin et temporis progressu necessarium est hanc viam in fistulae modum cavari et perfectam absolvi ac vas fieri.

Cap. VII. Sed enim non convenit juxta unum naturae opus motuum consequentiam enarrando sui oblivisci ac longius a principio abire: regrediamur igitur rursus ad illud. Postquam itaque semen ad fundum uteri allapsum est, nec potest ipsum totum oblinere, utpote qui exortus utrinque velut cornua quaedam habeat, natura sane etiam haec alio semine, ipsius foeminae videlicet, illevit, quemadmodum alibi a nobis est demonstratum, referetur autem et nunc paulo post, ne sermonis continuitatem dissecemus. In haec etenim cornua, singula ab utraque parte existentia, vas seminale se ingerit ex foeminae testibus profectum. Quando igitur sub idem tempus foemina simul cum mare semen emiserit, semen per utrumque cornu ejectum et in medium uteri spatium delatum simul quidem oblinit vias, simul vero pervenit ad masculi semen, ipsumque etiam huic miscetur, et per membranas mutuo innectuntur, quas tunc in propria profectione ipsum mulieris semen produxit, ut totam genituram amplectens hunc foetui usum exhiberet, et ut veluti alimentum quoddam masculo semini fieret; tenuius enim est ipso et frigidius, familiarius vero est omni alio in nutritionem. Caeterum usus, quem dixi praebere ipsi circa membranae generationem, diligentiore expositione indiget. Membranae namque totam genituram amplectenti implexum dependet primum per ipsam ex comibus, connectitur autem rursus omni reliquo uteri spatio: concupiscunt enim omnes ipsius partes semen complecti, id vero facere non possunt, nimirum longius distantes, quam ut ipsum contingere queant. Quin et post multos dies, augescente simul semine, simulque utero semper seipsum magis obvolvente, alias alia ipsius pars semen apprehendit. Itaque quum adhuc mollis sit membrana ipsum continens, et vasorum oscula aperta, apprehendit per ipsa uterus membranam, quemadmodum polypi, quaecunque per acetabula sua contigerint. Adeo enim sunt oscula vasorum polyporum acetabulis similia, ut neque ipsa etiam aliter appellentur. Verum de hoc, a me absolutius in quinto Dissectionis Hippocratis est dictum, ubi redarguo ignorantiam eorum, qui hunc virum accusant et putant, carnes orbiculatim osculis vasorum in quibusdam animalibus adnascentes ipsum acetabula sive cotyledones appellare; neque enim has ita appellavit. Nam vera acetabula fines sunt vasorum, per quos in singulis mensibus superfluum sanguinis ex toto corpore in uterum derivatur. Quodcunque autem horum osculorum semen contigerit, id ipsum sibi in alimentum attrahit, nimirum membrana ad sese perforata, utpote quae mollis adhuc et recens coacta existit: deinde temporis progressu, velut antea dixi, vas fit absolute concrescens, simulque uteri vasi simile redditur. In promptu porro est tibi circa praegnantium animalium dissectiones videre externam foetuum membranam una cum arteriis et venis. Appellatur autem chorium haec externa membrana, quam pertranseunt arteriae et venae materias ex utero ad foetum ducentes. Alteri autem membranae, quae sursum ad cornua pertingit, appellationem a figura indiderunt. Nam farcimini similis existens etiam nomen ab illo deductum possidet, ac allondoides appellatur. Usus autem ipsius foetibus in primis quidem diebus is est, quem jam dixi; augescentibus autem humidis excrementis, ut eorum alteram partem excipiat. Sed de his paulo post accuratius dicetur.

Cap. VIII. Rursus autem regredior ad id, quod in principio est dilatum. Semen equidem tradit ad se per vasa ad uterum pertingentia sanguinem et spiritum, utrumque ad suam propriam cavitatem. Attrahitur autem sanguis simul, velut etiam antea dictum est, cum spiritu per arterias tenuior et calidior, quam qui est in venis sanguis, atque ex his sane calidissimum ex visceribus producit; alter vero sanguis crassus hepatis speciem ipsi constituit, atque hanc etiam pleraeque venae per chorium delatae perficiunt. Arteriae vero ad aliud calidius viscus feruntur, quod ob excellentem calorem, velut flamma quaedam, moveri non cessat, sed semper vicissim distenditur et contrahitur. Et venae quidem ac arteriae materias in haec viscera deducentes velut radices quaedam ipsorum existunt. Quae vero in totum foetum protenduntur, truncis similes sunt in multos ramos distractis. Generatio autem his est ex seminis substantia in fistulae modum cavata. Tertium vero principium, a quo omnes producti sunt nervi, generationem ex solo semine habet. In permixtione namque ad semen muliebre multae bullae ruptae sunt, ex quibus intro et ad profundum spiritus seipsum servare cupiens cessit; neque enim velut vapor erat, sed per se mobile principium animalis; quemadmodum et ventriculum sive cavitatem humorem continentem plenum spiritus ipsi semini produxit. Quo vero neque etiam inde prompte evacuaretur, firmam sibi domum facit, ex liquida seminis substantia, quae ipsum ambit, id, quod ipsi crassius et durius erat, ad externum lineamentum detrudendo, quod ipsum utique temporis progressu calefactum et resiccatum os futurum erat. Hoc in principio quidem facultas opifex ac animal formans operatur: verum juxta principium nondum apparet prae parvitate. Quando vero primum apparere incipiunt, maxima sunt tria haec, ex vicino inter se sita et se mutuo contingentia. Principium quidem nervorum futurum, quod cerebrum appellamus, in altiore sede locatum; subjacent autem ipsi cor et hepar mutuo se contingentia. Tempore vero progrediente haec jam dicta tria principia longius disparantur, et in totum, quod eis afformatur, animalis corpus germina transmittunt. Spinalem namque medullam cerebrum velut truncum quendam producit, cor vero maximam arteriam, quam aortam Aristoteles appellat, hepar vero venam cavam. Et sane apparet statim a principio simul cum horum generatione circa medullam spina ipsa eo modo, quem paulo ante dixi, firmata, circum cerebrum vero calva obducta, et thorax circum cor velut ampla quaedam ac firma domus situs. Qui utique circa partum non solum domus, sed primum et praecipuum respirationis organum futurus erat. Haec quidem igitur aliquanto posterius fiunt.

Cap. IX. Rursus autem ad primam animalis constitutionem orationem reducamus, quae ut constans simulque manifesta procedat, universam foetuum fabricam quatuor temporibus distinguamus. Primum, in quo in abortu et dissectionibus seminis idea manet, quo tempore neque Hippocrates, qui in omnibus admirabilis est, foetum vocat eam animalis constitutionem, sed ut nuper adeo audivimus in genitura, quae sex jam dierum fuit, elapsa. Postquam vero expletus quidem sanguine fuerit foetus, cor vero et cerebrum ac hepar adhuc indistincta sunt et informia, soliditatem tamen jam aliquam et magnitudinem memorabilem habent, hoc secundum tempus erit, carnis autem formam nec amplius seminis retinet ipsa foetus substantia. Igitur neque genituram amplius hujusmodi speciem Hippocratem appellare reperias, sed, ut dictum est, foetum. Tertium deinde tempus est, quando tria, ut dictum est, principia manifeste videre licet, reliquarum vero partium omnium designationem per lineamenta et quasi adumbrationem; evidentiorem namque videbis circa tria principia formationem, obscuriorem vero partium circa ventrem, et multo adhuc his obscuriorem circa artus. Hi enim posterius ramos edunt, ut Hippocrates dixit, proportionem, quam ad ramos habent, per hanc appellationem ostendere volens. Quartum denique et postremum tempus hoc est, quum jam omnia in artubus sunt plene articulata; et non foetum solum, sed jam etiam puerum nominat id, quod in utero conceptum est, admirandus Hippocrates, quando et pedibus calcitrare et velut perfectum animal moveri dicit. Caeterum nihil nunc opus habeo foetus velut animalis mentionem facere: velut planta enim omnem tum generationem tum formationem a semine habuit, duplexque principium motus et formationis statim a principio, quemadmodum ille indicavit. Qualis enim est radicatio plantis deorsum et infra terram, talis est foetibus insitio arteriarum et venarum chorii in uterum. Qualis vero sursum vergens truncus in plantis, tales sunt in foetibus a tribus principiis exortus. Rursus, quemadmodum plantae duplicem ex seminibus habent exortum, sursum quidem truncum et ramos usque ad extrema germina producentes, deorsum vero radicationem distribuentes, sic et in foetibus multifidae sunt arteriae et venae, velut trunci quidem in totum foetum, velut radices vero in uterum desinentes. Quapropter justa accusatione Aristotelem accusaverim, non solum quod neglexerit, quae negligere ipsum non conveniebat, sed et quod sui ipsius dogmatum oblitus est, et naturae opera diverse exponit circa plantas et circa animalia. Videns itaque, in omnibus plantis semen non minus materiale quam opifex seu efficiens principium in se habere, in animalibus alterum aufert: quanquam hoc solum sufficiebat viro circa naturam admirando geniturae utilitatem ostendere. Si enim natura seminis non aliis viribus producit plantam, aliis animal, ea, quae in plantis vides, ad animalia transfer, eandem enim proportionem in utrisque reperies. Indiget namque plantae semen terra, ut ex ipsa nutriatur et augescat; indiget et nostrum semen utero ob easdem causas. Radices sibi ipsi generat planta, quibus trahat alimentum ex terra: chorium itidem vasa, foetuum radices. Producit truncum a se ipso semen, et ab illo ramos, deinde alios rursus in alios ramulos discissos, et postea illos rursus in alios, atque id usque ad extrema germina fieri non cessat: id ipsum etiam hic vides, truncos quidem tres juxta unumquodque principium singulos, utpote arteriam aortam, venam cavam, et medullam spinalem; rursus autem ex his multos exortus vel ramos, in alios rursum minores ramulos dissectos, deinde illos rursus in alios, atque hoc itidem fieri non cessat usque ad extrema germina. Si vero triplicem hanc plantam vides, aut sanguineam, aut carnosam, ea gratia non convenit aliud quiddam et non plantam ipsam putare; opificem enim eundem ambo habent et animam plantae. Verum illud considera, quod haec planta animal futura est, non rejecta, quam a principio habuit, facultate, sed altera insuper acquisita. Ex loco autem in locum ipsum transire oportet, ubi perfectum fuerit et ex utero solutum: at vero hoc facere non possit, si frigidum similiter ut arbores fieret, et si organis ad ambulandum aptis careret. Quo igitur simul moderate calidum esset, in quantum animali calidum esse convenit, simulque locos mutare possit, duo principia acquisivit, alterum organorum, quae custoditura sunt ipsi naturalem calorem, alterum eorum, quae subservitura sunt omnibus, ad quas concitatur, actionibus; sed his quidem posterius utetur.

Cap. X. Principium autem plantae omnium primum habet, quod non ex sanguine, sed ex ipso semine arteriam et venam, et nervum, os item, et membranam procreet. Haec enim supra habitus sermo exposuit, et chorium quidem primum forinsecus ipsi circumdedit, ac simul cum ipso allantoidem membranam fecit, adiuturamadjuturam quidem, ut dictum est, chorium in materierum attractione, suscepturam autem conformati animalis urinam. Necessarium enim erat etiam ei quod adhuc in utero gestatur animali excrementa generari tot et talia, quot et qualia sunt jam utero solutis, sed ex his urinam et stereus conformatis jam et distinctis partibus, a principio autem statim vaporem a foetu defluentem, qui similis est perfectorum animalium sudori; et huic sane necesse erat aliquam membranam generari, quemadmodum urinae allantoidem. Et sane jam generata est amnios appellata totum foetum orbiculatim amplectens. Allantoide namque, quamvis priusquam amnios fuerit generata, ad tale ministerium uti natura injustum putavit, simul quidem propterea, quod tenuis et infirma erat, utpote ex serosiore semine generata: oportebat autem membranam foetum contenturam crassitiem habere robustam, ut quae non solum sudoris vas futura esset, sed et ad sequuturossecuturos artuum motus renisura: ad hoc vero etiam, quod angustior erat allantoidea, quam ut totum foetum integere posset. Ut quid igitur ipsum non ampliorem fecit? inferre forte quis possit. Quod sane muliebre semen multo parcius est masculo, dictum mihi etiam antea est. Nequaquam igitur construi poterat ampla simul et longa allantoidea membrana, sed est necessario longa, utpote in ambo uteri cornua suspensa; quare ratione simulque necessario angusta facta est. Hujusmodi itaque quum sit ipsa, et ad hoc tenuis, membranam sane, quae vaporosa defluvia susceptura esset, amplam et crassam mox cum prima geniturae conceptione forinsecus ei natura circumtendit vaporem emissurae ob calorem. Caeterum reliquarum membranarum nulla primis diebus necessariam habet generationem; neque enim suffecisset ad ipsarum omnium opificium suminis substantia. At vero progrediente tempore foetus jam factus, quod paulo ante semen erat, nutrimento accepto augescebat, et jam magnus existebat, quando sane disparari quidem oportebat cor ab hepate, integi vero ipsum per se proprio operculo ac velut munimento, circumtendi autem et ventri peritonaeum, sublini vero et thoraci membranam succingentem nominatam. Tunc quoque cerebrum operiri oportebat duplici involucro, et medullam spinalem tum iisdem, tum alio tertio, et omnem foetum omnia externa lineamenta membranosa accipere, quo sint haec ipsi operculum, ut ne a recrementis, quae amnios membrana susceptura erat, laederetur; postremum vero et cutem generari oportebat, carnosa substantia ipsi innutrita. Usa est itaque natura ad omnia haec geniturae lentore. Quantum autem in ipsa crassius et magis terreum erat, ac minus tractile, ad ossium regionem delegavit. Totum enim foetum jam formaverat, ut quae nunquam circa ullam aliquam partem segnis esset. Et sane tertium nunc foetus tempus appropinquat, in quo natura omnium substantiae seminis partium, quasi per lineamenta designatione facta, in articulos exacte digerere atque absolvere has partes tempus habuit. Simul itaque supersevit et circumsevit omnibus ossibus carnes, simulque pinguissimum ex ipsis exugens, terrea illa et arida ac pinguedinis expertia penitus perfecit. Quantum autem ex ipsis viscosum exugens singulatim traxit, id ipsum in finibus ossium in ligamenta, quibus inter se cohaererent, produxit; secundum longitudinem vero orbiculatim omnem tenues membranas praetexit, atque has circumossales appellant, quibus carnes supersevit. Usa est autem ad ossium opificium maxime caloris facultate, penitus adassans ipsa et resiccans. Nam illis hoc commodius erat, ut quae dura futura erant, atque ita etiam pinguedo maxime effluxura erat, quemadmodum spuma quaedam ab his, quae fervorem tolerant. Caeterum ubi ipsis ossibus carnem supersevit prius, quam membranis integeret, ibi minus aridum ejusmodi totum os factum est. Extendit autem a circumossalibus membranis etiam carnibus gracilia opercula; quin et nervum in unamquamque ipsarum inductum dispersit, ubi prius dissolvit in fibras araneorum telis tenuiores. Alteras autem fibras similiter tenues ex ligamentis inductas et carnibus implicatas invexit, atque ita rursus in unum et idem ambo fibrarum genera coëgit, totum quidem organum, in quo haec fabricavit, musculum efficiendo, id vero, ubi fibrae congrediuntur, tendinem. Et ligamentorum quidem non modicam, ut dixi, partem in musculos indidit, nervorum vero non in hos solum, sed et in viscera omnia similem facit distributionem. Est autem et aliud quoddam fibrarum genus tum in ventre, tum in intestinis, et utraque vesica, et utero ac corde, generationem ex semine habens, quibus velut nexui cuipiam totum visceris corpus circa accrevit, generationem ex sanguine habens.

Cap. XI. Omnia enim, quae sunt carnosi generis, ex sanguine generata sunt; membranosa vero omnia ex semine ortum habent. Et ob id, quae ex sanguine generatae sunt, si corrumpantur quandoque, facile rursum generantur, ut quae materiam generationis copiosam habeant, quae vero ex semine, aut neque prorsus, aut valde raro regenerantur, quanquam efficiens ipsius causa perfectis animalibus insit: neque enim reliquit natura animal, neque oblita est virium sibi insitarum. Quas enim a nullo acquisivit, sed ex semine habet, eas impossibile est ipsam abiicereabjicere. Cur igitur, si quis ex corpore nostro pinguedinem aut carnem amputet, generatur rursus in loco deperditae altera pinguedo et caro, arteria vero aut vena, aut nervus, aut membrana, aut ligamentum, aut tendo, aut cartilago, aut os semel deperdita non amplius regenerantur? et quod mirabilius est, quum aliquod ex his fuerit denudatum, ac tectorio opus habuerit et perductione ad cicatricem, caro quidem circumnascitur unicuique praedictorum, simile autem ipsi denudato nullo modo amplius innascitur, neque si ipsa paeonia pharmaca adhibeantur. Sed propter quid contingit hujusmodi? num quod carnis materia etiamnunc extat, illorum vero nullius amplius? itaque putas, quod arteriae tunica aut nervi corpus gubernantem ipsum facultatem non amplius habeat, talis substantiae effectricem, qualem ipsum possidet? Atqui, si quid aliud, et hoc naturis inest, ut sibi ipsis similia faciant. Quomodo namque alias nutriretur corpus, si ejusmodi facultas non semper ipsi permaneret? Omnino enim defluit aliquid a substantia uniuscujusque, et ob id opus habet nutriente. Simile autem esse oportet id, quod ex alimento apponitur, ei, quod jam exhaustum est et insumptum. Atque hic te tuorum sermonum commonefaciam, amicissime Aristoteles. Ex duobus enim alterum necessarium, aut in cibis uniuscujusque corporis, quod alitur, partes inferri, ac deinde similibus ad similia accedentibus fieri nutritionem, aut alterato jam alimento. Verum prius dogma, similarium videlicet partium, ipse redarguisti tanquam non verum, alterum vero, quod alterationem proponit, ut verum constituisti. Non tamen ex omni in omne similiter transmutationes fieri, dicere licet. In id enim, quod naturae ejus, quod transmutatur, propinquius est, facilis transmutatio est, et ob id sanguini facillimum est carnem fieri, difficillimum vero membranae et nervo et venae et arteriae et tunicae. Primum igitur unumquodque eorum, quae nutriri debent, familiarem sibi ex sanguine trahit succum, quemadmodum Hippocrates sensit, et a nobis alibi fusius demonstratum est, tum de his ipsis, tum quod aliud crassiore sanguine indiget, aliud tenuiore, aliud calidiore, aliud frigidiore, aliud pituitosiore, aliud magis atrabiliario; sed et sinceriore ac puriore quaedam opus habent, et rursus alia quidem puriore, alia vero serosiore et quam exactissime elaborato; in quibusdam nihil refert, etiamsi non tale sit ipsum, quod nutriens futurum est. Caeterum post attractionem familiaris succi in unamquamque particulam id quidem, quod attractum est, in multas partes dissolutum in modum vaporis his, quae ipsum attraxerunt, apponitur, ac diuturniori tempore transmutatur, nam et hoc isthicistinc abunde est demonstratum. Deinde vero per longi temporis moram id, quod hoc attraxit, sibi ipsi unit et assimilat. Nequaquam igitur unaquaeque primarum partium animalis a principio quidem ex semine nata esse videtur, aliud autem esse ipsarum ultimum et familiarissimum alimentum.

Cap. XII. Quomodo igitur hoc generetur, facillimum fuerit nobis brevibus ostendere. Volo autem demonstrationem sermoni apponere, quod huic praesenti tractationi familiarissimum existat. Quemadmodum igitur, quum de usu et facultate seminis sermo esset, ab evidenter apparentibus incipientes et dicentes, in utero manere semen, quando concepturum est animal, inde conclusionem inferebamus, eodem modo (opinor) etiam nunc ab apparentibus in dissectionibus initium facere convenit. Apparent igitur arteria et vena in utrumque testem non recta via, sicut in alia omnia, procedere, sed multiformiter ad pampinorum vitis aut hederarum similitudinem involvi. Unde sane puto etiam ipsis artis dissecandi corpora peritis in mentem venisse, ut aliqui quidem hederiformem, aliqui pampiniformem ipsarum naturam appellarent. In multis itaque ejusmodi circumvolutionibus, quas faciunt, priusquam ad testiculos perveniant, licet tibi videre sanguinem paulatim albescentem, et ad finem, postquam jam testem contingit vas ipsum, seminis substantia in ipso manifeste apparet. An vero etiam ex testium natura alterationem aliquam assumat, et alias impossibile sit ipsum perfici, in praesens considerare praetermittamus. Sequamur autem, si vis, primum Aristotelem, quod testes ad seminis generationem nihil conferunt: quare non plurimum, sed totum seminalem humorem tum arteria, tum vena operantur. Natura itaque est ipsis genitrix seminis, verum ex sanguine ipsum generarunt per multum tempus in eis commutato: hic enim est usus obvolutionis. Alteratur autem utique sanguis transiens in semen. Omne vero alterans in suam naturam ducit id, quod alteratur, quod sane etiam apparet. Album enim et crassum et viscosum est semen, aptum, ut arteriae et venae nutriat corpus. Videtur porro etiam Aristoteles in his nobiscum sentire, quum inquit: Contrarium itaque his, quae veteres dicebant, dicendum est. Illi enim ab omni abiens, nos vere ad omne ire a natura aptum semen dicimus. In eadem sententia haeret etiam, quum inquit, Utilis itaque recrementi pars aliqua est ipsum semen, utilissimum autem est extremum, et ex quo sane unaquaeque pars generatur. Unde, opinor, admirabitur adhuc amplius aliquis ipsum, in primo libro de generatione animalium in praescripto quidem sermone, in quo veteribus contradicit, conantem de seminis substantia demonstrare, quod unaquaeque pars ex ipso generetur, inferius autem ab ipso quidem, non autem ex ipso generari tradentem, ex quo enim generatur, sanguinem menstruum id esse.

Cap. XIII. Fortassis igitur dixerit quispiam, magis dubium et obscurum nobis factum esse sermonem. Si enim arteriae et venae semen generare possunt, cur, amputatis partibus ipsarum, non alias pro ipsis producunt? Duplex autem fuerit et ad hoc responsio: altera quidem, quod jam aliqui viderint venas in magnis ulceribus natas, quemadmodum et nos ipsi tum in aliis quibusdam partibus, tum in capite satis memorabiles et multas; altera vero, quam neque responsionem fortassis appellari aliquis permittet, sed vagum excursum sive explicationem, si quis circa dictionem magis est studiosus; referam enim causam, ob quam non multis visae sunt venae in ulceribus renatae, sed omnino paucissimis, arteriam vero et nervum nemo vidit, neque vel raro cuipiam regenerata. Haec quidem igitur paulo post dicemus, ut nihil desit sermoni. His vero, quae ex Aristotele adduxi, prius finem imponere volo, nimirum quod testes ad seminis generationem inutiles esse pronunciavit. Ut enim hoc ita statuat, venae et arteriae generationem ipsius concedit, eis videlicet, quae in testes deferuntur. Non autem, quod his quidem natura insit generandi seminis, aliis vero non insit; verum si etiam in alio quopiam animalis loco arteria et venali militer essent involutae, etiam juxta illum ipsum hujusmodi humor appareret. Si itaque generant, etiam nutriuntur ab ipso; sed nutritio et generatio nihil simile habent ad id, quod ita est exhaustum et consumptum, et pars fuit id, quod consumptum est, eorum, quae nutriuntur. Nutritio partes generat eorum, quae nutriuntur; sed non ex alia materia generatum est totum vas, ex alia nunc ipsius generantur partes. Manifestum igitur est, quod, siquidem ex seminali humore nutritur, ex ejusmodi etiam in principio fuit generatum. Et ad Aristotelem quidem sufficit hic sermo. Repetamus autem, quod dicere distulimus, primum quidem, quod vena raro visa est regenerata, deinde, quod reliquorum nullum visum est. Vas namque, quod praeexistenti venae innutritur, (huic enim cohaeret,) non in omni corporis natura largam et copiosam materiam ad generationem habet. Si itaque neque caro praeoccupaverit in osculo praecisae venae orbiculatim enascens, neque larga materia humoris destituetur, poterit utique regenerari. Oportet igitur simul robustissimam reperiri in praecisis venis facultatem: haec enim est opifex ejus, quae innascitur: simul autem et materiam feminalem tantam, ut ne a praeoccupante carne, quae excrescere solet, osculum claudatur. Rarissime autem contingit ambo haec simul in unum concurrere. Si itaque in vena, quae simplicem et tenuem tunicam habet, rara est generatio, nihil utique mirum est in arteria, quae sextuplam respectu venae crassitiem habet, non rarum, sed impossibile esse generari, propterea quod et tantae materiae praeparatio impossibilis extet. Sic autem et singula alia, quae ex semine generationem habent, ob largae materiae penuriam rursus non nascuntur. Tantam enim nullibi acervatim contentum semen reperire licet, quantum unumquodque eorum, quae deperdita sunt, indiget ad generationem. Quin et quum per multum tempus coacervari posset, a praeoccupante carne generatione impeditur. Verum juxta primam ex semine generationem coacervatus adhuc est humor, ex quo vasa ipsa formantur. Opifex autem ipsius duplex est, tum facultas quae in ipso semine est, tum quae in uteri vasis, quibus allapsum est. In ulceribus namque ob largae materiae inopiam tantus opifex nobis otiosus erat, in generatione vero animalis in utero larga erat materia, et adest ipsi opifex alius, non solum tangens materiam, sed et per totam ipsam perambulans. Nihil itaque mirum est prima naturae organa velociter in foetibus formari tum ob materiae copiam simulque praestantiam, tum ob opificum ipsorum circa actionem efficaciam.

Cap. XIV. Quando vero et de his jam demonstratum est, ad id quod restat ex dilatis progrediar. Ad Aristotelem equidem expeditissimus sermo fuit testes seminis generatione privantem. Si enim illi non generant ipsum, manifestum est, quod arteria et vena. Verum non convenit Aristotelis ignorantiam pro refugio habere, et tantum dogma non demonstratum relinquere, ne forte adversarius quispiam exprobret nobis, quod simulemus quidem nos veritatem amare, arripiamus autem sermones magis, quam demonstremus. Non etenim, si Aristoteles ignoravit testium facultatem, ob id etiam nos convenit vasis pampiniformibus omnem permittere seminis generationem. Atque ego sane fatear, me pudore confundi, si ipsis omnem permitterem. Verum hoc quidem prompte in Aristotelis gratiam arripui, ut ne mihi longior adversus ipsum sermo extenderetur. Redeo autem rursus ad eos, qui putant, omne semen a testibus generari, ac primum quidem interrogo: Quidnam tandem in vasis, quae ad ipsos deferuntur, superne apparet contentum, siquidem solorum testium opus est, Quemadmodum enim in ventre ac intestinis sanguinem reperire non datur, propterea quod nihil in totum ad generationem ipsius conferunt, sic neque in ipsis vasis semen fuerit, utpote nihil adiuvantibusadjuvantibus ejus generationem. Sequitur autem, ut obvolutionis quaeram usum. Possibile enim, opinor, erat dicere, melius et facilius esse, ut vasa citra hujusmodi in ipsis materiam recta ad testiculos procederent, si mortuas et alterare nequeuntes vasorum tunicas statuunt, utpote quae materiam multo tempore in eis versatam alterare non possint, aut si concedunt quidem hoc et secundum sui ipsorum naturam eas alterationem facere volunt: verum et hoc adhuc absurdius est et simile, velut si quis ignem frigidum esse dicat et calefacere. Nihil enim aliud est permutatio et alteratio secundum qualitatem, quam assimilatio patientis ad ipsum efficiens. Atqui si etiam hoc concedatur, crassum et viscosum ac album efficient id, quod alteratur, quod nihil aliud est, quam seminis ipsis deferre generationem. Atque hactenus quidem de his.

Cap. XV. Jam vero alteram sermonis partem percurramus, quandoquidem et medicis quibusdam visum est, testes nihil ad seminis generationem conferre, et plurimi sane etiam probabiles demonstrationes invenerunt, ac interrogantibus causam reddunt. Atqui non magis ipsis calefactis quam perfrigeratis causa vera contingat, si nihil conferunt ad seminis generationem. Verum responsionum aliquas Aristoteles primum dixit, verbi gratia, quod testes ejusmodi usum seminalibus vasis exhibent, qualem lapides appensi circa rectas foeminarum telas: trahentes enim ipsas deorsum augent reduplicationem; quam ille ad hoc utilem existere dicit, ut seminalis recrementi motus stabilior reddatur: ubi vero (ut ille inquit) ablati sunt testes, vasa ipsa retrahuntur; at certe, quum perfrigerati sunt vehementer, steriles et non generantes reddunt, quamvis adhuc detrahe repossintdetrahere possint. Cur igitur, tandem dicit etiam, quod seminalium vasorum perfrigeratio, non ipsorum testium, causa est sterilitatis? Cur igitur, ubi hi sunt contusi, steriles faciunt? quia etiam seminalia vasa (inquit) simul cum eis contunduntur. Cur, ubi sunt in scirrhum indurati? quod etiam illa simul indurantur. Et in totum, quodcunque tandem quis protulerit affectus genus, quod testium sterilitatem facit, ex illo etiam vasa seminalia participare ait. Praestiterit igitur fortassis altius rem repetere atque de seminalium organorum constitutione prius exacte transigere, citra quorum cognitionem neque intelligi queant, quae referentur. Arteria itaque et vena a vasis circa spinam progredientes per illa deorsum feruntur, donec perveniant ad epididymidem appellatam. Est autem haec pars animalis juxta caput testiculi incumbens, ut et nomen demonstrat, et fistulae multae ex ipsa in testem perveniunt seminalis humoris plenae. Huic epididymidi et arteria et vena adnatae sunt circa paulo ante relatam obvolutionem, et parvam quandam a se ipsis distributionem ipsi exhibent, priusquam in testem inserantur. At vero et seminalis meatus, quem aliqui varicosum adstitem appellant, inde genituram hauriens ad pudendi exortum subvehit. Et ob id puto etiam Herophilum existimasse, eum nihil adeo magnum cooperari ad seminis generationem. Quousque enim intra illa sunt arteria et vena, simul cum aliis omnibus visceribus communi omnibus operculo peritonaeo appellato integuntur; hinc vero peritonaeum utrinque memorabili foramine perforatum est, et meatus ab ipso fit maximus ad testes descendens. In hoc meatu et vasorum obvolutio generatur, et vas seminale ex epididymide enascens ad illa ascendit, contingens quidem juxta exortum ipsum testiculum, non tamen ex ipso generationem habens. Jam vero rursus altius repetens et animum diligentius sermoni advertens juxta utrumque meatum velut fistulam quandam arteriam cum vena descendentem reperias, ascendens vero seminale vas. Inde vero rursum non amplius extra pubis ossa, sed per profundum et stupra ipsa in declive fertur, donec ad vesicae perveniat collum, cui continenter cohaeret ipsum pudendum. Evidenter itaque manifestum est ei, qui dicta per dissectionem consideravit, quod vas seminale propterea, quod longissimum factum est, tantam viam circumcurrit; si enim extreme breve esset, ab epididymide recta ad collum vesicae perveniret; et sane, si intra peritonaeum testiculi siti essent vasis seminalis dimidia pars perderetur, et arteriae itemque venae obvolutio. Quo igitur haec fieret, et vas seminale augesceret, natura et peritonaei meatum secuit, et testes infra locavit. Contingit enim ita sanguinem in vasis morantem concoqui et in grumos cogi, et vas seminale longissimum fieri, quo amplius eiaculaturejaculatur circa unam actionem semen, et ob hoc ipsum utique varicosius fecit ipsum juxta vesicae collum, unde sane et nomen ipsi inditum est varicosi adscitis. Si quis igitur haec viderit, admirabitur viros, quibus visum est, testes a natura ea gratia productos esse, ut seminalia organa deorsum traherent. Utrum enim volunt, num ut ea, quae obvolvi praestabat, recta procedant, an ut adstes varicosus? Moror autem hic fortassis non necessario, quum maximum habeam testimonium ex animalibus, quae intra peritonaeum testiculos habent, quemadmodum sunt et aves. Non enim utique et his dixerit quispiam eos e vasis seminalibus appensos essaesse, velut lapides staminibus telarum, utpote quum altius in ipsis sita sint seminaria vasa. Fortassis igitur perturbat, quod paulo ante dictum est, quod vasis seminalis memorabilem longitudinem esse oporteat: videtur enim situs intra peritonaeum dimidiam ipsius partem abstulisse, eam nimirum, quae cum varicosis vasis ad testem deferebatur. Verum si didiceris, haec animalia tum testes habere septum transversum contingentes, tum seminales meatus amplissimos, in promptu est solutio haesitationis; nam intervallum, quod a septo transverso interjacet, magnum est et locus calidus. Quare, quantum ex longa vasorum obvolutione et ex seminalium meatuum longitudine seminis copia in nobis augescit, tantum in illis ex meatuum amplitudine et testiculorum situ. Seminales enim meatus tanto plus possident amplitudinis, quantum longitudine destituuntur. Situs vero testium in alto factus propter distantiam vasis seminalis memorabilem longitudinem praebuit, propter viscerum vero calidissimorum vicinitatem non parum ad generationis velocitatem semini contulit. Sed haec quidem ex abundantia. Caeterum illorum sermo sufficienter redargutus est, solo situ testium convictus non minus quam per ea, quae antea dixi. Redargui autem possit vel maxime etiam per haec. Oportet enim jam nos commemorare, quod omnes fere tum medici tum naturales philosophi de usu et facultate testium ignorantes negligunt, quod in his, quibus in execti sunt citra epididymidis contactum, nihil patitur vas seminarium. Deperit autem animalibus non solum seminis emissio, (refugium enim erat hoc his, qui rebus venereis abstinere volunt,) sed et virilitas et (ut ita dicam) mascula natura. Sic vero etiam, si animalis foeminae testiculos excludas, neque libidine concitatur unquam tale animal, neque marem admittit venereae communionis gratia, perditque (si ita dicere licet) foemineam naturam. Itaque foeminas sues apud nos castrant, non solum in Asia, sed etiam in gentibus supra Asiam sitis usque ad Cappadociam, atque fiunt omnes eunuchis ac castratis masculis similes, uberius alimentum accipientes et pingues, suavioremque carnem reliquis foeminis habent, quemadmodum et mares maribus. Non tamen similiter periculo vacans ablatio testium foeminarum est propter locum, in quo sunt siti. Lateribus enim uteri ab utraque parte singuli adjacent, arteriam quidem et venam, velut hi qui in masculis sunt, pampiniformiter sibi ipsis inserta accipientes, vas vero seminale ad utrumque cornu finiens. Necessarium igitur est utrumque latus diffindere, si quis excindere velit, atque in hoc sane majus periculum est, quam in maribus. Hanc igitur, quae tanta est in testiculis, facultatem haud scio quomodo omnes neglexerint, et an conferant aut non conferant semini, quaerunt. Deinde alii quidem extreme erraverunt, ut et hoc ab ipsis abstulerint: quidam vero generari quidem ab ipsis semen dixerunt, quid vero accidat omni animali, ob quod frigidius et debilius redditur castratum, quaerere reliquerunt. Verum si seminis emissio sola et nihil aliud testibus ablatis deperit, propterea quod simul divellitur (ut illi inquiunt) vas seminale, unum utique solum oboriretur ex sectione ipsorum detrimentum, nimirum pueros generare non posse. Tanquam igitur puerorum nulla cura sit, sed sive athleta certamina magis suscipere studeat, sive aliquid aliud hujusmodi exercitium obeat, huic sane caste vivere bonum esse novimus, atque quum hoc non adsit ipsi ex testium sectione, opportunum utique nobis fuerit eorum, qui Olympia exercent, testiculos exsecare, ut qui non solum puerorum generationis curam nullam habeant, sed et omnem quancunque aliam corporis partem prompte victoriae gratia projecturi sint. Verum sectio non tuta est adeo, utpote quae simul cum testibus robur totius corporis excindat, aut si non cum testibus robur, sed cum seminariis meatibus, ut fortassis illorum aliquis dixerit, considerare et hoc oportebat secundum quem modum fiat, et quidem quum neuter horum excindatur, sed solum a testibus divellantur. Quare rationi consentaneum est, non propter manentem adhuc et servatam, sed propter penitus perditam ex animali partem virilitatem et robur perire. Itaque videntur tibi, quemadmodum lapides telis, sic testes seminariis vasis appositi esse? Sed nunquid prope ad usum ipsius cordis accedere? Perfrigerantur itaque, qui ipsius perdiderunt, nimirum altero insiti caloris principio privati, et concidit ipsis omne robur, tanquam qui jam senes facti essent, neque ampla est vena, neque floridus sanguis, et arteriae parum et debiliter pulsant, velut senibus. Quare et roboris principium sunt animalibus, et mullum calorem irrigant ac affundunt toti corpori, et ob id ipsis privati depiles non circa mentum solum, sed circa universum corpus fiunt, parvasque, ut dictum est, venas habent, quemadmodum mulieres, neque rem veneream appetunt, ut qui aliud quiddam magis quam animal existant. Quare hac parte testes etiam ipso corde praestantiores fiunt, nempe qui ultra hoc, quod calorem ac robur animalibus exhibent, amplius etiam generi conservando praesunt. His igitur et tantis praeteritis et neglectis, philosophi et medici, qui ante me fuerunt, de parvis ac vilibus litigant, quaerentes, an testes ad seminis generationem conferant. Nos itaque rursus repetito de ipsis sermone dicamus, quod supra ea, quae jam relata sunt, etiam adhuc illa non modica signa sunt, quod per ipsos testes totum corpus alteretur. Non solum enim suavior est caro castratarum victimarum, insuavior autem non sectarum, sed et qualitas ipsa carnium simile quiddam testiculorum qualitati habet, grauegrave et virosum, ut ita dicam, usque etiam ad similitudinem odoris. Itaque alios quosdam haec ignorasse nihil mirum est; Aristotelem vero minime conveniebat, qui ipse adeo nobis saepe dixit, quod parvae partes maximarum alterationum toti corpori causae existant. Hoc enim illum solum apponere conveniebat, siquidem ablata aliqua parte totum animal asseratur, causa alterationis est ipsa pars, non utique ejusdem, tum ab animali ablata, tum praesens: sed, si quidem ablata perfrigerat, praesens utique calfaciebat; si vero debile reddit, roboris utique principium erat. Eodem autem modo, si absecta appetentiam coeundi aufert, ex illa sane generis successio animalibus contingebat. Hoc quidem tertium neque cor ipsum exhibere potest; quare illud quidem vivendi solum, testes vero bene vivendi fuerint principium. Quanto autem melius est bene vivere, quam simpliciter et solum vivere, tanto sunt in animalibus testes corde praestantiores. Justum igitur erat ipsos lapidibus assimilare, qui illis dependent inter texendum, et qui sola gravitate utiles existunt? Quae igitur existit causa, ob quam execti simul totum animalis robur rescindunt? Oportebat equidem maximum quoddam problema Aristotelem fecisse in primo de animalium generatione, ubi usum eorum exponens propter conservandam seminalium vasorum reduplicationem testes a natura productos tradit. Exiguum enim hoc est; at vero omnis animalium roboris principium in ipsis apparet, atque hoc erat vel maxime necessarium sciscitari inter ea, quae de testiculorum usu investigantur. Verum quum id ipsis omiserit, atque ejus in primo nullam fecerit mentionem, in quinto praeter institutum, quando de voce acuta et gravi sermonem facit, ostendere conatur, quomodo testibus exectis debilius circa actiones ipsum cor reddatur. Habet autem sermo ejus hoc modo : Omnia autem execta in mulierositatem mutantur, et propter remissionem nervosi roboris in principio similem foeminis vocem edunt. Remissio autem similiter fit, velut si quis demissam chordam deorsum extentam faceret per ponderis alicujus appensionem, quemadmodum quae telas texunt sincere solent; nam et hae deorsum staminibus demissis ponderosos lapides appendunt. Sic enim et testiculorum natura appensa est ad seminarios meatus, hi vero ex vena, cujus principium est in corde. Hic quidem est Aristotelis sermo. Attendamus autem ipsi jam dicto capitulo circa finem, quod totam praedicti sermonis summam compendio comprehendit. Ob id enim, inquit, in castrationibus animalia ad debilitatem transmutantur, quoniam cordis, ex quo firmitas et vigor corpori accedit, exolutionemexsolutionem et remissionem fieri contingit, ablatis ponderibus, quae deorsum extendebant; tanquam sane cor ipsum non ex proprio temperamento et natura robur habeat, sed ex testium deorsum tractione ad lapidum quorundam similitudinem appensorum. Verum etiamsi non ex propria natura cor tale robur habeat, ac illis partibus transmittat, utpote quod principium existat, et aliquo altero extrinseco auxilio ad hoc opus habeat, pro testibus utique sexcenta alia auxilia habet, quae deficere non possunt, donec animal supersit. Ex quibus unum evidentissimum et potentissimum referam ipsi cor deorsum extendere volenti. Quum enim arteria aorta ad spinam adveniat, quid adeo difficile fuerat naturae ipsum vas istic fortibus vinculis alligare, per quae retracta et violenter tenta secum totum cor traheret? Neque impossibile erat etiam arteriae partem, quae ad claviculam sursum fertur, istic, affigere, nihil enim refert, quod ad chordae tensionem attinet, cujus etiam ille ipse meminit, in quamcunque tandem partem, sive sursum, sive deorsum, ipsius distentio fiat. Et ut verum fateamur, ex ambabus partibus tendere oportebat et hoc, non sursum ac deorsum solum, quae inter se opposita sunt, sed et utrinque ex lateribus, aut ante et retro, aut etiam secundum obliquam quamcunque tandem oppositionem. Siquidem igitur non sufficiebat cordi propria natura ad robur, sed oportebat ipsum, velut chordam aut stamen, acquisititiam assumere tensionem, promptum erat, opinor, naturae, hoc ipsum per praedictas arterias facere, et per venas, ac nervos, et membranas, non minus quam per arterias, ex quibus nullum adeo prompte ab ipsa auferri possit, quemadmodum testes. Sed enim quanti sunt hi ponderis tandem? quomodo vero pervenerit tandem ad cor tensio, quae per eos contingit? tametsi enim non contingeret interim plures flexuras esse vasorum ex corde ad testes procedentium, tamen forinsecus prius poni eos oportebat, quo ad ipsum tensio perveniat. Quin et vasorum varicosorum obvolutiones operae pretium erat Aristotelem considerare, et rem ipsam extrinsecus apparentibus prius experiri, siquidem ratione apprehendere ipsam non poterat. In quorum enim medio obvolutio quaedam extat, impossibile est ex altero ad alterum tensionem pervenire prius quam obvolutio in rectum dirigatur. Tanta est autem ante testes involutio vasorum, ut, siquidem recta dirigerentur, usque ad media femora pervenire possint, atque ita nulli alii hominum robur inesse oportebat, sed solis illis, quibus testes multum laxi aut omnino debiles existunt. Et ob id senescentibus et debilibus hoc vitium contingit; iuvenibusjuvenibus vero et robustis nunquam in tantum testiculi laxati sunt. Quid porro in animalibus dixerimus, quorum testes substricti sunt et non pensiles, quemadmodum ex staminibus lapides? veluti in quadrupedum genere suibus, in volucrium genere non uni saltem, aut duabus, sed omnibus intra peritonaeum prope septum transversum in spina firmati sunt, et tamen etiam horum animalium castratio infirmum reddit totum corpus. Si vero etiam a firmatis partibus cor ipsum deorsum trahi dicemus, opportunum utique fuerit et renes ipsum detrahere, multo magis quam testes, itemque splenem, et ventrem, et quodcunque hujusmodi. Procedunt enim in omnia venae et arteriae, ultra hoc quod etiam ipsa viciniora sint cordi, atque hoc citra intervenientem involutionem, cujus etiam ipsius haud scio quomodo usum non intellexit, ex ipsa pendere existimans testes, velut a staminibus lapides; maxime enim contraria sunt obvolvi et deorsum tendi. Quomodo igitur in eundem locum ambo congregavit natura, et utrumque vas tum inter se mutuo, tum per se seorsimseorsum, et varicosum fecit, et conduplicavit? Si enim utilis est obvolutio vasorum, non solum inutile, sed et nocens ipsi fuerit testiculorum pondus; si vero hoc utile erat, cor male deorsum intendere. Verum his concessis ipsi, aliisque ejusmodi sexcentis, unius visceris, quod revera cor deorsum intendere potest, mentionem faciemus. Siquidem enim omnino non ex propria natura cor robur habet, sed ex acquisita et praeter naturam tensione ipsum accipere oportebat, nihil sane opus erat parvum adeo corpus, ipsum videlicet testem, ex tam longo intervallo ex ipso annectere et id per vasa adeo longa, atque ad id involuta etiam, quum hepar habeat magnitudine molis consimili, et propinquissime situm, et per maximam omnium in toto corpore venam annexum, recta a corde, citra obvolutionem et flexum tensam. Abscedentes igitur jam ab his, quae evidenter ex dissectionibus apparent, Aristotelem ipsum ut virum naturae doctum propriarum opinionum commonefaciamus, qui semper quidem aut insitum calorem, aut insitum spiritum, aut etiam bonum temperamentum, sanitatis ac roboris partium causam facit. In praescripto vero sermone solam quae ex appensis contingit tensionem, quam sane esse violentam et praeter naturam, quando cuipiam forinsecus contingit, etiam in chordis, quas ipsis proposuit, videre licet. Rumpuntur itaque, si paulo ampliori tempore tensae asserventur, et ob id relaxant ipsas citharistae lyras et citharas reponentes, ubi jam ab opera cessant. Nequaquam igitur ob id, quod psallentibus earum tensio utilis est, existimo naturaliter id chordis accidere; neque enim nostris usibus metiendum est id, quod in unaquaque re est secundum naturam. Sic namque etiam victimis, quae mactantur, mors secundum naturam erit, utpote quae utiles nobis futurae sunt. Atqui, etiamsi chordis secundum naturam necessaria tensio erat, ob id utique non etiam cordi. Vbi enim ex inductione demonstrationem scientificam non constituimus, nullatenus ex exemplo constituerimus.