Habitus nomen de omni firmo et dissolutu difficili usurpare consuevimus, nihil eo magis vel laudantes, vel reprobantes. At quum bonum aut pravum habitum, seu euexiam ve lcachexiamvel cachexiam diximus, jam tum, qualis sit habitus, distinguimus et pronunciamus. Bonus itaque simpliciter habitus in optima corporis constitutione est, non vero simpliciter et in quaque corporis natura. Malus sane in omni corporis statu consistit, sive simpliciter dicatur, sive ad aliquid dicatur. Oportet igitur eum in mentem revocare, quae privatim de optimo statu scripta sunt, qui, quid tandem sit simpliciter dictus bonus habitus, accurate vult cognoscere. Nam quum latitudinem amplam satis habeat sanitas, ut alibi saepe ostendimus, intensionem quidem ejus veteres tum philosophi tum medici euexiam, remissionem vero proprio nondum vocabulo, sed generali similiter sanitatem appellant. Quare bona habitudo optima quaedam est sanitas, ob idque corporibus optime constitutis contingit. Nam quae hujusmodi non sunt, sanitatem optimam haud possunt suscipere, eoque nec bonam habitudinem. Si vero aestimes ratione ad aliquid, in uniuscujusque natura generatur; idcirco cum additione dicitur Dionis, exempli gratia, vel Milonis habitudo bona, non autem simpliciter bonus habitus. Porro Milonis bona habitudo et Hereulis et Achillis absolute bonae habitudines sunt et citra appendicem nominantur, quemadmodum etiam formosus Achilles absolute, simia vero non absolute bona, sed tanquam formosa simia. Ex eorum numero, quae cum appositione dicuntur, est etiam athletarum habitus. Et convenienter de ipso Hippocrates dixit: exercitatorum ad summum venientes euexiae periculosae. Non enim simpliciter nominatam euexiam, quum ad summum venerit, periculosam esse scribit, (nam idem est hoc ad summum venire, quod omnium corporis dispositionum esse securissimam,) sed illam, qua athletae, vel exercitati, vel quomodocunque euexiam appellare lubet, fruuntur, quoniam non simpliciter euexia optima est corporis dispositio, eam ad summum venientem periculo maxime exponi ratio est. Dispositio siquidem, ait, athletica non natura, salubris habitus melior. Itaque sanae habitudinis perfectio euexia dicitur. Athletarum status non simpliciter, sed adjecto nomine pronunciatur, ut formosa simia, cubitus magnus, statera iniqua, reproba drachma. Sive enim cubitus magnus est, non amplius simpliciter cubitus, sed universum hoc magnus cubitus erit, sive statera iniqua est, non simplici magis nomine statera, sed totum hoc puta statera injusta dicetur. Eodem modo etiam in aliis omnibus, quod citra adjectionem simpliciter nominatur, non ejusdem est naturae cum iis, quae cum additione proferuntur. Imo interdum illud in summo consistens laudandum, hoc vero, si ita eveniat, damnandum; quemadmodum etiam athletarum euexia sic collaudatur, ut jure non solum Hippocrates, vel alii veteres medici, sed philosophorum quoque praecipui eam vituperaverint. Nam Plato in tertio de Republica libro totam ejus incommoditatem in naturae functionibus, ad haec quam periculosam sanitatem reddat, abunde satis ostendit. Non enim probam temperiem corporis simpliciter, sed molis corporeae magnitudinem, quae sine immoderata plenitudine non fit, insectatur; sic et periculosam ipsam et ad civilia munia obeunda reddunt inutilem. Ut igitur ad revera boni habitus exactam cognitionem perveniamus, conferenda est ei athletarum euexia simili vocata nomine; insuper inquirendum, quid utrisque commune, quid contrarium insit. Omnium itaque corporis partium proba temperies tum communis ambabus est. Sic et functionum integritas, et si haec, etiam succi probitas. Haec sane communia sunt. Contraria vero commoderatio sanguinis et totius solidarum partium molis in habitu, qui revera bonus est; immoderatio earundem, maximeque carnosi generis in athletarum euexiis, quas periculum necessario sequitur, ubi in summo consistant. Quum enim quantum necesse est edant, ventriculus valide concoquat, distributio propter coctionem ex facili fiat, sanguinis autem generatio, appositio, agglutinatio et nutritio haec consequantur, metus est, ne praeter modum habitus impleatur, ut non amplius natura habeat locum, quo appositum contineat. Atque hinc immoderate sanguine venae turgescunt; extinguitur autem et suffocatur innatus calor perspiratu destitutus. Quod si adhuc is resistat, vas aliquod jecinoris, pulmonis et thoracis praecipuum rumpitur. Etenim hic mollioribus tunicis, quam in artubus, vasa constant, priusque nutrimentum suscipiunt et sanguis tum ob naturalis ipsorum caloris copiam, tum actionum continuitatem veluti fervore ebulliens, tunicas ipsorum ut mustum dolia dirumpit. Atque haec omnia, quae immoderatas repletiones sequuntur necessario, hunc in modum fiunt, et demonstrationes eorum physicas comitantur speculationes. Quod autem nativus calor venis sanguine uberius repletis extinguitur, in libro de respirationis usu dictum est. Venas autem rumpi, anatomicae institutiones docent. Ita enim Hippocrates sentire videtur, non solum quando dicit, in gymnasticis euexiam, quum ad summum pervenit, esse periculosam, sed quando alibi quoque scribit: Quum quis subito mutus redditur, venarum interceptiones corpus infestant. Repentinas enim omnium functionum resolutiones per maxime praecipuam unam indicavit. interceptiones autem venarum immodicas repletiones dixit, quum perspiratu ad refrigerium destituuntur.