De usu pulsuum

CALENI DE PVLSVVM VSU LIBER

Cap. I. Quis usus pulsuum? an qui et respirationis, ut prope omnibus tum medicis tum philosophis visum est, an praeter hunc alius? Non enim certe ipsis inexplorate credendum, quum adversari rideantur ex aliis quibusdam evidentibus non pauca, idque potilisimum, quod nunc sum proditurus Enimvero respiratione privati quamprimum morimur, at pulsu orbatus multas partes citra magnam laesionem efficies. Si namque eas, vel quae per inguina ad crura descendunt, vel quae per axillas ad manus repunt, arterias laqueo intercipere volueris, pulsu quidem illico privatas reddes quae in artubus sunt universas, non tamen his artubus voluntarium motum adimes, ut nec etiam sensum. Si vero temporis decurio torpidi, frigidi, pallidi et tabidi evadant, fortassis id sympathia magis quam pulsuum damno accidit. At si nervos laqueis interceperis, immobiles prorsus et insensibiles partes extemplo efficies. Oportebat itaque et arterias eodem modo ac nervos vitiatas, singulis quibus prius opitularentur partibus, eas quoque celeriter oblaedere. Sed sane id omnium absurdissimum: ss cervicis arterias laqueis interceperis, haud manifeste animal oblecteris, tametsi connectunt ipsae cor cerebro, princeps vitalium actionum organum principi animalium. Si igitur adeo pernecessariarum arteriarum laesio nullam manifestam animalis laesionem adserat, multo minus et aliarum aliqua oblaeserit. At si, quum afficiuntur, nihil laedant, undique constat, etsi valentes sint, eas minime conferre. Quomodo igitur ex pulsibus maxime praenoscimus? non ut ex causis mulsa vi pollentibus (dicet aliquis), sed ut ex signis pernecessariis, quemadmodum si quis ex incurvescentibus unguibus et nigrantibus de morte conjiciat. Quum enim ea, quae usum vitae praestant, quaedam necessario sequuntur, periculum quidem in ejus, quod usum vitae praestat, laesione est, tum quod ex necessitate sequitur, signum fit periculi. Princeps quidem viteus est cor, ex quo enascuntur arteriae, quae et eodem quo ipsum modo moventur, proindeque eodem modo laeduntur, atque ita magnum quid indicare natae sunt. At vero monstratum est, non idem esse magna indicare ac magna posse. Unde igitur tum medicis omnibus, tum philosophis in mentem venit, ut ad eundem usum et respirationem et pulsus adduxerint, quum illa quidem ad magnum usum excellere nobis appareat, hi vero vel ad prorsus nullum, vel plane exiguum? Mihi equidem videntur, quemadmodum et en ipsis plures scribunt, quod consimilibus conversionibus ab iisdem causis convertuntur, inde communem esse eorum usum animo concepisse. Nam et qui exercitantur, et qui in balneo lavantur, et qui aliter quovis modo excalfiunt, eorum non modo respirationem celeriorem frequentioremque ac majorem contueri licet, sed etiam pulsus pari modo mutatos. Praeterea qui algent aliterve quolibet modo sunt refrigerati, horum sicut respiratio rarior, tardior ac minor visitur, ita et pulsus. Atque in ardentibus febribus maxime et celerrime et densissime respirant, et maximos, velocissimos et densissimos pulsus habent. Quod si ab immodicis alimentis pulsus visantur majores, respirationes minores, ne id quidem scrupulum rationi iniicit. Quippe minorem hi respirationem, quam pulsum, habent propter diapbragmatis compressionem. Caeterum quanto minerem, tanto hanc habent et crebriorem, scilicet respirationis parvitatem actionis continuilate compensantes. Quod enim aeris natura, thorace nequeunte se latissime aperive, ex minori respiratione amisit, id densitate restituit. Ideoque tantundem minor simul et frequentior respiratio potest, quantum major fimus atque rarior. Diximus autem hoc loco rariorem pulsum eum, qui comestioni succedit, non utique cum eo, qui comestionem praecedit, comparantes (quippe quo est frequentior), sed ad respirationis speciem referentes. Igitur si respiratio, pari cum pulsu modo, iisdem ex causis mutatur, non tamen parem noxam, quum perit, affert (nam id quoque prius est monstratum), utique dissidentia adversaque nihilominus exaequo invicem colligas licet, nempe tum ambo a natura ejusdem usus gratia data, tum non ejusdem. Verum ita fieri non potest, quum alterum eorum verum esse, non ambo, fit necessum.

Cap. II. Itaque investigandum, qua parte altera rationum decipiat, ipso respirationis usu pro norma nobis proposito. Quem utique, ubi de ea tractavimus, duplicatu esse, sicut Hippocrates existimavit, indicavimus: alterum, qui major est, ipsius insiti caloris conservationem, alterum, qui minor, animalis spiritus nutritionem. At in horum utroque ex attracto per nares spiritu accedere cerebro utilitatem diximus. Quo minus mirum est, quum exiguum illi commodum ex corde suggeratur, si, carotidibus vocatis arteriis vinculo exceptis, exiguum quoque sentiat incommodum. Dicet hic fortasse quispiam, ne minimum quidem apparere incommodum, quando per integrum diei siparium (ut strepo experti fumus) animal fine noxa perduret. Et sane recte dicet. Jam id cum nos dubios haberet, ejusmodi quoddam evidens in quo fieret experimentum excogitavimus. Prius autem ratiocinationem ipsam, unde in ipsum veni, proponam. Quoniam demonstratum a nobis in aliis est, eos ventriculos, qui in cerebro habentur, animalis spiritus, qui assidue nutriri postulet, plenos esse, demonstratum quoque non minus est, spiritum hunc in motu voluntario contunsi, satius lore vitum est, ut animal, cui vinctae arteriae essent, currere cogeremus. Quum igitur diu probe cucurrisset, semper autem currere non potuisset, operae pretium ridebatur causam requirere, propter quam diu quidem cucurrit, perpetuo autem non potuit, nec rursus diutinum curtum continuare, sed eum statim remittere, absumpto scilicet animali spiritu. Sed et hujus ipsius eventus causa videbatur plexus ille, qui ab Herophilo reticulatis est vocatus. In hoc enim carotides arteriae, quum ad cerebrum ascendunt, antequam duram ejus membranam transierint, multlsariam ab ipsis finduntur, multis ceu villis sibi implexae, veluti si retia retibus tuperposita intelligas; tum spatium non exiguum, quod cerebri basis dicitur, occupant; quum potuissent in ipsum cerebrum, quo scilicet a principio tendebant, membranis ejus statim trajectis, se inserere. Nunc igitur mirabilis ille plexus, tam tulo a natura, quae nihil temere mostatur, loco conditus, magnae alicujus utilitatis index esse videtur. At quoniam et intestinorum et quae in testes se inserunt vasorum revolutionem, tum ut ntateriae in his contentae perfecte concoquerentur, tum ut secuturis functionibus abunde praeparatae superessent, factam contemplabamur, non alienum a ratione videbatur, hic quoque tale quippiam commentam esse naturam, ac simul materiam eam, quae in arteriis continetur, (ea est sanguis calidus et tenuis et halituosus,) longo tempore conficere, simul animali, qui in cerebro ast, spiritui copiosum alimentum praeparare. Proinde, quamvis continuatio cum corde cerebro sit adempta, tamen satisfacere ei longo tempore posse reticularem plexum, potissimum si animal quiescat, ceu animali spiritu in motum voluntarium minime tum consumpto. Ac, quod difficillimum videbatur, maximeque negotium sacessere,nempe quod in carotidibus arteriis accidit, id nullam etiam habere dubitationem apparet. Similiter nec quod in reliquis omnibus contingit, quarum qualibet vinculo excepta nulla in praebens noxa parti affertur. Oportebat enim (arbitror) hic quoque aestimari, non esse simile, aut principium ipsum insiti caloris pati, aut aliquod eorum, quae ab illo calorem accipiunt. Quippe id semper esse praecalidum debet, ut quod se ipsum et alia tum moveat una pulsatoris, tum calefaciat; his satis ad salutem est, si vel exigui compotes sint caloris. Et principium quidem ipsum si naturali calore prives, non ipsum modo refrigeres, sed etiam universa, quae ab eo prius calorem ceperunt. Reliquorum nulli, licet arterias vinculo constringas, omnem adimere calorem possis, quando et per tunicas ipsas nonnihil confluxerit. Est enim juxta Hippocratis sententiam tutum corpus sibi conspirabile atque confluxibile. Quate, si non per arterias, at certe per alia et potissimum venas propter eum, qui est de una in alteram, continuum transitum in omnem particulam deteretur caloris aliquid. Omnia igitur alia cum rerum evidentia consentiunt. Nec mirum videri praeterea debebit, si principium caloris, ubi respiratione privatur, plus quam caetera noxae contrahit. Quippe in cucurbitulis iis, quibus medici utuntur, flamma illico extinguitur, calor tum in aere incluso, tum in ipso corpore diu manet, idque nullius nutrimenti ope. Simili modo in domibus iis, quae igne excalfimrt, calor taepe remanere cernitur igne extincto. Non ergo est similis calor is, qui cordi naturalis est, ei, qui caeteris partibus, quum id fervere semper fit opus, his fiatis fit, si non sint frigidae. Intelliges durius quod dicitur, si cor animalis nudaveris, tegumentum id, quod ei velut tunica circumdatum est (quam pericardium appellant), diridens, nulla alia pectoris parte confossa. Etenim celerTime interit animal, si cor ipsum refrigeres; sin calidum ferves, nihil patitur. Sane refrigerabis, si in frigido aere chirurgiam administrabis, praeterea si frigidam asperseris; calidum diutissime servabis, si diversis rationibus uteris. Caeterum si, corde jam refrigerato, et propterea animali jam mortuo, velis, alterutro ventriculorum ejus adaperto, et praecipue sinistro, digitum in eum statim mittere, magnum iuibi calorem deprehendes, longeque majorem, quam in aliis sit partibus, dummodo pro naturae modo te habeant. Quippe par caloris portio ut cordi est minima, sic reliquis partibus est omnino magna. Proinde, ubi quod pro naturae modo est non servatur, cordis quidem calor, qui veluti flamma est, perit, reliquorum calor longo spatio durat. At vero illi sola retpiratio calorem tuetur; aliis partibus duplex ejus custodia est, et pulsus, qui veluti quaedam respiratio est, et quod ex abundantiore naturae gratia accedit, quod a corde confluit. Duplici igitur de causa pars quaeris cor ipsum superat, quominus noxam ex caloris inopia celeriter contrahat. Siquidem, cum illi plurimo sit opus, caeteris exiguo, quumque illi a nullo calor confluat, sed aliis ab illo, utique illud celeriter a naturali statu recedit, haec minime.

Cap. III. Quod autem non solum per arterias, sed etiam per venas et alia universa confluat a corde calor, quoniam de hoc paucis prius facta mentio est, rursus idem resumendum demonstiandumque nobis est, sed propotitis prius evidentibus eventis, ex quibus id colligi possit. Ergo multis monarchis, gregariis militibus, jam saepe singulari pugna decertantibus, sed et venatoribus ita venas et arterias vulnerari contigit, ut necesse medicis fuerit eas vinculo excipere; qui omnes non longo interposito spatio frigidiores sibi redditas partes senterunt, ac citius quidem, quibus tum arteriae, tum venae fuere devinctae, serius, quibus arteriae tantum, minime vero, quibus solae venae. Ex quibus manifestum est, per venas quoque aliquem partibus accedere calorem, quanquam longe minorem, quam qui per arterias transmittatm. Quin, si quam corporis partem citra ullum vulnus arctissime deligare velis, illico eam lividam frigidamque effectam contemplabere; quod planum est inde adeo evenire, quod calore, qui per omnes partes superne confluxerat, est privata. Ergo quum hoc quoque demonstratum jam sit, nihilque jam adversari videatur, quo minus unus respirationis et pulsuum usus sit, facile promptumque collectu arbitror, caloris in quaque parte custodiendi causa pulsum esse conditum. Itaque quod ex respiratione uni praestatur cordi, id ex pulsu calori illi, qui in toto est animali, accidit, communem autem utriusque esse et animalis spiritus nutritionem, verum arteriarum magis propriam, si quid eorum meminimus, quae de reticulati textu praediximus. Quoniam igitur in his, quae de respirationis usu tradidimus, monstratum nobis est, nativum calorem per immissum spiritum refrigerari, eundemque per emissum hunc veluti purgari, fuliginoso scilicet excremento expulsi, ambo vero ad ejus custodiam utilem aliquid conferre, patet et quod de pulsu dicimus, nempe in diestole aeream substantiam quandam attrahi, in systole ex humorum deustione in toto animali contractum velut fuliginosum excrementum expelli.

Cap. IV. Quanquam non ignoro, tum Archigenem, tum priores eo nonnullus, dum contrahitur arteria, impleri eam existimasse, dum dilatatur, vacuari. Quippe arbitrantur, ad tractum systolen esse convenientissimam, conjectantes id tum ex ore, tum naribus. Quae, sicuti illi ajunt, in trahendo spiritu contrahuntur, in reddendo dilatantur; quemadmodum in aegrotantibus fieri cernitur. Imo vero nec in his id alia ulla in parte visitur, quam in extremis et cartilagineis narium partibus. Ac cernitur quidem id aliquando in his, qui celerrime cnrrunt, aut alias laboriose exercitantur, nec tamen in ulin alio, aut sano, aut laborante. At vero naturalem statum, quicunque is sit, in minime impeditis prorsusque fanis potius, quam in aliis, apparere par est. Verum esto in omnibus ita fiat, appareantque tum nares, tum labra iis, qui inspirant contrahi: quaenam ex his quaesitae rei fides? Non enim arteriis respondere proportione nares et labra dicent, imo ipsa arteriarum ora his potius respondere, arteriis autem ipsis eas, quae ab his ad cor spiritus quasi viae pertinent. Itaque, si illas in inspirationibus ostendere contractas possunt, utique aliquid ipsis exemplum contulerit; sin minus, praeterquam quod nihil his confert, etiam contra se id afferunt, nobis scilicet e diverto dicturis, quod, tanquam pharynx et pulmones et pectus universum in suspiralienibus dilatantur, itidem arterias, quo tempore trahunt, dilatari oportet, non quo spicatum reddunt. Sed et quies, quae post earum systolen mullo major quum sit ea, quae dilatationem sequitur, sicuti quae inspirationem praecedit, ea, quae illa insequitur, indicat, in eo quoque proportionem quandam esse pulsibus ad respirationem. cujusmodi enim instrumentis spiritus res est inspiratio, ejusmodi arteriis est dilatatio, et cujusmodi est illis expiratio, ejnsinodi arteriis est contractio. Hujus autem duplicis et compositi arteriarum motus, quem nunc pulsum appellamus, cor est origo, (sicuti tum a nobis, tum ab aliis ante nos quam plurimis est proditum,) non tamen ad eum modum, quo Erasistiatus existimavit, sed sicut Herophilus et Hippocrates, fermeque philosophorum et medicorum veterum probatissimi quique. Nam quae in cordis corpore vis est, unde contrahitur ac dilatatur, in omnes arterias per tunicas earum influens, sic eas cogit aperitque, quemadmodum nilum cor. Sicuti igitur illud, quum dilatatur, ea, quae olentis tuis vicina fiant, trahit, dum contrahitur, expellit, sic et arteriae, quum se aperiunt, ad se undique trahunt, quum contrahuntur, in omnem partem expellunt.

Cap. V. Quid autem sibi hoc velit, quod undique et in omnem partem dixi, adhuc clarius faciam. Numerosi in arteriis meatus partim veluti spiramenta in earum sunt tunicis, partim osculorum specie in intestina et ventriculum et externam hanc cutim finiuntur. Quin etiam continuatae tum sibi, tum vero cordi maximis. scilicet meatibus, vel potius universis suis capacitatibus sunt. Venis vero non perinde magnis meatibus, sed ipsarum quidem synanastomoses sensum nostrum effugiunt Unde si ipsis ceu parum constantibus merito fidem abroges, per alia certe, quae veteribus sunt proditu, eos esse credas, neque in postremis ex hac rei evidentia. Si quis namque, accepto animali quovis ex iis, quibus amplae manifestaeque venae et arteriae sunt, veluti bove, sue, asino, equo, ove, urso, simia, pardali, homine ipso, vel similium aliquo, magnas multasque illi arterias vulncret, universum animalis sanguinem per eas exhauriet. Hujus rei periculum subinde fecimus; et quum semper vacuatas cum arteriis venas deprehendissemus, verum esse dogma de communibus arteriarum et venerunt oleolis, nobis persuasimus. Quippe per hos transitus arteriae dilatatae ex venis trahunt, contractae contra in eas regerunt. Sicuti nimirum per ora, quae in cutem finiuntur, quicquid halituosum fuliginosumque excrementum habent, id excernunt. Recipiunt autem ex ambiente nos aere non exiguam in se portionem. Atque id est, quod Hippocrates dixit, corpus esse insperabile et expirabile totum. Pari modo ex ventre et intestinis tum attrahunt, tum rursum expellunt; itidem et per tenues meatus, quos veluti spiramenta per totas habent tunicas, ex circumpositis spatiis vicissim trahunt atque expellunt. A corde vero ipso accipiunt quidem plus, sed reddunt minus. Caulde sunt membranarum epiphysus. De quibus quoniam ab Erasistrato disputatum abunde est, frustra nunc a nobis de iisdem agatur. Verum videtur ille suspicari, quod, dum contrahuntur, nihil prorsus ex arteriis in cor recipitur, nisi per eas, quae sunt in pulmone; quod sane ita non est, quum fortassis etiam pro ipsis naturae modulis se habente animali exiguum aliquid recipiatur. Quippe non adeo mihi ad unguem membranae os magnae arteriae videntur obstruere, ut nihil ex ea reddatur; alioqui, si sic tum obstruant, certe violenta quapiam occasione animal urgente necessario id fieri, verissimum mihi videtur. Hoc vero et in aliis nositis libris est demonstratum, nec magnus ejus alioqui usus ad propositam est disputationem. Siquidem, si arteriae cordi aliquid impertiunt, sic utique ex omni parte tum rursus remittant; sin fiscus, ex omni certe parte trahent, transmittent autem in omnem partem, praeterquam in cor. Ac mihi sane melius videtur hoc dogma, quam Erasistrati fiunt hypotheses, quum nec conspirabile sibi esse, nec confluxibile corpus possit, si arteriae ex omni quidem parte trahant, in omnem autem non transmittant, praeterea actionis earum utilitas hac magis ratione ad totum animal pertingat, quippe quum eo pacto quaelibet pars tum refrigerari, tum vero purgari ipsis arteriarum variis motibus usa possit. Ut autem Erasillratus est opinatus, canalium anima carentium, non instrumentorum vita praeditorum, usum animalibus arteriae praestant. Nos vero alibi integro volumine multifariam indicavimus, sanguinem in arteriis, etiam recte se habente animali, contineri. Quod si est, illud cuivis patet, quod non, quia spiritu a corde immisso replentur, ut Erasistratus putavit, idcirco dilatantur potius, quam ex eo, quod dilatantur, idcirco replentur. Quippe si sanguine essent vacuae, fieri fortasse posset, ut exiguo tempore, quod a corde confluit, ad fines earum perveniret; sanguinem vero in se habentibus fieri omnino nequit, ut motus celeritas cum ea dilatatione consentiat, quae ex iis a corde implendis proveniat. Neque enim eo, quod implentur, idcirco dilatantur, verum ex eo, quod dilatantur, idcirco implentur. Atque hoc quidem et saepe et passim tum a nonis ipsis, tum eorum qui nos praecesserunt plurimis ante est demonstratum, arterias ita, ut cor, te ipsas movere, vicissim te attollentes summittentesque, idque eadem qua ipsum vi, quam scilicet a corde ortam per tunicas earum transmitti diximus.

Cap. VI. Aptius vero mihi dubitare videntur, qui illud quaerunt, diastolene, an systole, an utraque arteriarum actio fit censenda, non secus, arbitror, quam de respirationis partibus merito a prioribus est quaesitum, utrumne inspiratio, an expiratio, an utraque actio sit existimanda. Verum de illis alibi dicta sunt, quae verisimilia videbantur. De pulsuum vero motu nunc quaerendum. Ergo si, uti dictum est, ejusdem usus causa respiratio et pulsus animalibus essent dati, atque ab iisdem facultatibus manerent, utique facile esset ex respirationis similitudine etiam de pulsu conjecturam facere. At quoniam pulsuum vitalis facultas, quae a corde manat, effectrix est respirationis, ut indicavimus, quae prodit a cerebro animalis, nihil ex iis, quae de illa sunt inventa, ad proposita consequimur. Jam ex eo quoque difficultas quaedam adinventionem oritur, quod post mortem non perinde, ut venas, sic etiam arterias in te recidere ridemus. Illae, simul ac vacuae sanguine sunt, prorsus in seipsas considunt, adeo ut superna earum tunicae pars cum inferna committatur. Arteriae semper diflidentibus cernuntur partibus, quod scilicet propter alteram earum tunicam, quae dura est, evenit. Quanquam sunt qui hoc ipsum adeo evenire post mortem dicant, quod frigore tum rigeant, non quod natura tales sint. Alii, quum in aquam calidam coniecissent, ac mox ita dissidentes conspexissent, sic eas se habere etiam prius, quam animal moreretur, sibi perfunserunt; quippe in priorem habitum frigiditate jam discussa fuisse reversuras, si scllicet ex hac novum habitum contraxissent. Itaque quum pronius perdifficilis haec sit quaestio, quibus conjectans rationibus utrumque motum arteriarum actionem putem, jam subjiciam. Quod diestole valida facultate magna sit, sicuti e diverso imbecilla facultate parva, manifeste cernitur. Atqui oportebat, si, quemadmodum quidam autumant, contractio ipsa arteriae fit actio, dilatatio vero tunicarum ipsius in naturalem partium distantiam spontaneus reditus, primum quidem eandem semper esse dilatationum magnitudinem, deinde magnitudinem nihilo magis robustae quam imbecillae facultatis opus esse, quorum utrumque falsum est. Acceditque, quo id conjiciam, aliud non parvum, quod maximi altissimique pulsus iis affectibus, qui commodissime per crisim paulo post finientur, fiunt, quamvis hoc tempore vires esse imbecillas ne insanus quidem dixerit. Nam si commode aliquidper crisim vicibus imbecillis sinitur, utique incommode id fiet iisdem robustis. Quod si est, mortem ipsitur roboris virium opus esse dicemus, quo quid dici magis ridiculum potest? Quin etiam quod ictus vehementia aliis pulsibus major sit, aliis minor, intendi ac remitti actionem eorum testatur. Quodsi, tanquam expiratio, sic diastole actionis esset remissio, utique nec intensio in ea, nec remissio, sicuti nec in expiratione, cernerentur, nec omnino robur et vehementia ictus. Ac diestole quidem per haec et alia sus similia ex actionum mihi genere videtur, scrvarique etiam hactenus pulsuum cum respiratione similitudo potest.

Cap. VII. Deinceps illud considerandum videtur, an, sicuti expiratio actionis pectoris remissio est, vel utique cessatio, efflatus vero actio, atque idcirco inlentionem et remissionem admittens, quod expiratio non facit, sic saluie in pulsibus relaxatio arteriarum operis sit, aliaque huic annexa actio, quae efflatus respondeat. Ac mihi id quoque ridetur verissimum esse. Porro conjicio id tum ex iis, quae communiter de universis vitae facultatibus alibi a nobis demonstrata sunt, tum ex proportione ad ipsam expirationem. Siquidem in iis, quibus de ejusmodi facultatibus egimus, vitum est quodque instrumentum contrarias inter se sibi insitas facultates habere. Rursus similitudo ad respirationem exigit in arteriis actionem, quae proportione respondeat efflatui. Etenim absurdum maxime sit, nisi potius ejusmodi, quod fieri omnino non possit, esse aliquem naturae systoles arteriarum usum, nec tamen vim ingenitam, quae ejulrnodi motum efficeret, datam esse. Rationabilius igitur longe est, sicuti, cum de respirationis difficultate agerem, est indicatum, ubi ex humorum deustione collectus saliginosus vapor plurimus est, tum animal efflatum appetere, contra, quum vel ob succi temperiem vel caloris mediocritatem nihil talis excrementa colligitur, tum solum expirationem, in arteriis quoque, ubi tale excrementum redundat, similem efflatur systolen edi, reliquas, quum id, quod ex ipsis vacuatur, halitus quam fumo est similius. Sane multa eorum, quae in pulsu apparent, evidentia documenta sunt, veluti et quae per somnum in iis, qui ampliter comederunt, fieri advertimus. In his enim remissior fit diastole, ut quae tum minor effecta, tum vero tardior intelligatur. Intensio autem fit systoles in utroque, quum et velociter quam prius et magis intro se recipere noscatur. Videntur autem haec tum merito per somnum fieri, tum cum expicatione consentanea esse. Quippe intro magis quam foras naturali calore se ferente, eoque etiam circa viscera et ventrem, qui succos et cibos concoquat, jam plurimo collecto, necessum est excrementum, quoniam id quoque copiosius gignitur, naturalem vacuationem deflueret. Proinde in respiratione expiratio et major et plerumque cum efflato aegris inter dormiendum visitur, maximeque id, ubi largius comederint. In pulsibus vero arteriae contractio ad eundem se exhibet modum. Sic porro et pueris ambo excellunt, quippe vehemens est his propter incrementum concoctio. Contra fenum aetas tardiorem et minorem videtur habere systolen, utpote minus necessariam, quum et imbecilliter concoquat, et succos minime conficiat. Jam ad proportionem horum tum anni tempus, tum regio, tum omnis uno verbo ambientis nos aeris ad frigus et calorem mutatio pulsus alterare videntur. Pari modo et animi affectus omnes, et ritae sortes, et morbi arteriarum motum introrsus extrorscsve promovent; quanquam scilicet oportebat, si diastole ceffatio et quies esset, primum illud accidere, ut non alias videretur celerior, alias tardior; deinde ut terminus ec finis motus semper is esset, quem ex naturali compositione arteriae possiderent. Verum quum praeter quoque hunc terminum te ipsas moveant, indicium est tutut etiam ohitae actionis. At, inquiunt, arteria non agendo aliquid celerius interiusque descendit, sed propter funicarum mollitiem; habiles enimefunt tales, cessante diastola, et ulterius et celerius, quam durae, in se ipsas recidare. At hoc, viri probi, mutationi illi modulorum pulsus, quae ex aetate spectatur, fortasse consentire dicemus; tametsi paulo post, quemadmodum dissentiat, indi canimus. Caeterum plurimis aliis effectibus evidenter repugnat; in quibus scilicet subitanea est modulorum pulsus mutatio, quum nihil adeo in tantillo tempore mulari in mollitiem et duritiem possit. Fallit autem non minime nos et quod a veteribus medicis probe dictum non recte a nobis intelligitur. Quippe faciliores ad motus erunt molles tunicae, quum scilicet facultates ipsae aliquid per eas moliuntur, si quidem sic illis sunt magis obsequentes et, ut sic dixerim, ad id quod volunt, loquaciores. Quum vero, postquam ab iis sunt motae, rursum permittuntur ad statum proprium redire, tum utique durae, quam molles, celerius revertuntur, non aliter plane, quam durae stirpes, quae difficilius quam molles cogenti ipsius cedunt, vixque trahentem sequuntur, dimissae rursus in priorem statum facile redeunti. Quin etiam supra id, quod hoc sic fieri apparet, etiam ratio idem consumat. Omni enim corpori suus quidem status est, omnis tum doloris, tum vero, ut Hippocrates ait, laboris expers, scilicet in medio excessuum siri motus positus. Nec ab hoc citra offensam id removeris. Estque major noxa tum ipsi moto corpori, tum vero facultati, quae id movet, quum ipsum durum siccumque est. Quod enim sic est affectum, valentiorem halutum habet, quam id, quod mollius est atque humidius. Quanto autem quicquid eorum, quae passura quicquam sunt, valentius fuerit, tanto utique eum, qui novum illi statum inducit, difficilius loquitur. Ergo si, quod movetur, ab eo, quod movet, patitur, agit autem facitque in ipsum id, quod movet, ratio est, ut, quanto aegrrus patitur id, quod durius est, tanto etiam idem difficilius ntoveatur. Proinde, sive stirps ulla, sive animantium pars ulla instrumentalis a facultate quavis moveatur, quod durum est, utpote difficilius patibile difficiliusque mobile, minus obsequetur, quod mollius est, facilius ducetur. At quod est durum, ceu valentiore firmatum habitu, velocius in suum statum revertitur. Nam in ipsis stirpibus, quae tenellae novellaeque sunt, tum vitilium usum praebere, tum vero ad reditum in naturae habitum regnes esse cernuntur; e diverso, quae absoluta jam duraque sunt, cum impetu majore ac motu celeriore revertuntur. Ergo praeter id, quod a subito mutatis arteriae motibus refutatur eorum ratio, ut dixi, etiam nec cum iis, quae fieri evidenter apparent, consentire ridetur eorum hypothesis, indicato praesertim, quod mollius et imbecillius corpus, ut facile ducentem sequitur, ita legulus in naturam revertitur, dorum contra tum roboris renixu vix vincitur, tum tardius fiequitirr ac celerius, quum tuo impetui dimittitur, ad propriam naturam festinat. Quae umbo, ut fumum complectar, tum mollibus arteriis tum duris per vices incidunt.

Cap. VIII. De pulsuum usu dixi rem totam. Nam et quod naturalis, qui per totum animal diffunditur, caloris gratia sint conditi, et quod dilatem arteria is refrigeretur, contracta rursus purgaretur, et quod motus hi spiritus motibus omnino sint assimiles, et quod animali spiritui conducant, et quod una re tantum respiratio et pulsus dissideant, nempe quod illa ab animali facultate, lue a vitali manet, reliquis, vel quod ad utilitatem, vel quod ad motus modum spectat, similiter se habeant, dictum ac demonstratum est. Facile utique, qui haec curiosis retegerit, discernere poterit, et quae recte a prioribus sint dicta et quae secus. Facile vero ejusmodi est, et quaecunque membratim de utraque actione quaeruntur, ea invenire.