De placitis Hippocratis et Platonis

CALENI DE PLACITIS HIPPO CRATIS ET PLATONIS LIBRI NOVEM. LIBER PRIMVS SINE PRINCIPIO.

Cap. I. Sed et illius quod sterno conjunctum erat, computruit, lieebatque ita aperte cor ridere, ut in animalium dissectionibus, ubi consulto et data opera id denudamus. Igitur puer servatus est, obductis jam nova carne et connatis inter se partibus circa sturnum positis effectisque tale cordi operimentum, quale prius erat tunicae pericardii vertex. Neque est cur admiremur, detecto corde, servatum fuisse puerum. Etenim habuit nihil amplius is affectus, quam quae quotidie fiunt thoracis perforationes, praesertim quum pericardium novum aliquod ex se nullum adseri periculum, ut Herophilus atque alii medicorum multi censent. Igitur ne in actione quidem ulla laesus puer erat toto quo illi medebatur spatio, quemadmodum neque animal ullum, quod eo modo secu erimus. Sed quorsum haec narramus? ut ostendam, cor utroque suo ventre sanguinis esse plenum. Hoc inde conflet, quod, si secueris ipsum, ex hoc statim sanguis efifunditur. Sed secundum Chrysippum vel spiritum prius oportebat exhaustum apparere, atque ita delu loqui simguinem, vel omnino non loqui, quemadmodum neque sequitur in cerebri ventriculis. Nam ne in lis quidem statim sanguis contineri, neque postea loqui videtur, ubi, excisa calvaria, et ablata crassa membrana, universoque denudato cerebro, quemcunque ventriculum ejus locare tentamus. Itaque mortuo jam animali, in sinistio quidem cordis ventriculo nunquam non grumos sanguinis invenire est, in ventriculis autem cerebri non item, nisi si, eo una cum calvaria contuso, venarum atque arteriarum aliquae disrumpantur. Eodem modo et in bobus, qua primum spinalis medulla exoritur, vulneratis sanguis in anteriorum ventriculorum aliquem diductus aliquando invenitur. Sed ne hic quidem miraculi quicquam est, si, ipso ventriculo posteriori unaque magnis vasis vulneratis, ad anteriores ventriculos subinde sanguis pervenire consuevit, quum praesertim fieri aliquando potest, ut, laqueo suffocato animali, ob excedentem vim illatam aliquod vasorum cerebri disrumpatur. Id quod etiam m quavis alia parte propter sanguinis vel copiam vel qualitatem evenice saepius observatum est. Verum si in aqua suffocetur animal, non itidem vas difmmpitur, uti nec, si alia quavis morte id afficias, in cerebri ventriculo grumum contineri, ut in corde semper, reperire erit. Sed de iis, quae morinis animalibus incidunt, praeter institutum mihi dixisse videor. Redeo ad eadem viva, ostendamque, sanguinem statim essendi detecto corde, si in ventrem sinistrum non solum scalpellum, sed etiam stylum, aut acum, aut tale quid inieceris. Quanquam profecto spiritum prius evacuatum iri, si id necessum esset, ut dein fiequatm sanguis, oportebat. Sed foraminis angestia, quod non nisi longo post tempore fluat, non parum forsan confert. At non ita se res habet. Statim enim instrumentum, quod vulneraverit, sanguis sequitur, adeo ut, quantumvis manus vulnerando festinarit, instrumentum educere incruentum nequeas. Ex quo scire licet, sinistrum ventriculum sanguine plenum esse.

Cap. VI. Etenim spiritum suium in eo corde, antequam denudatum fit, contineri, postquam autem denudatum sit, sanguinem incidere, ut Erasistrati sectatores dis cere solebant, nihil aliud esse puto quam verba hominum, quos reprehendi non pudet. Sed et impudens hoc eorum dictum rescllere facillimum est. Si enim praeter naturam in eum cordis ventriculum, ubi spiritus continetur, sanguis inciderit, omnia ejus naturalia officia confundi oportcrc puto, ita ut neque arteriae adhuc eodem modo pulsent, quo cum a cordis spiritu ventriculus opploretur, et multae admodum actiones intereidunt, perinde ac si earum fons jam amplius non extaret. Etenim hunc ventriculum Erasistratus vitali, Clrrysippus animali tpiritu plenum esse dicunt. Nullum tamen omnluo lymptoma ita affectum animal corripit. Et hoc, qui volet, ex me disicere poterit, ut sane non paucis, qui id non credebant, saepius alio statim substituto animali simile illis ostendimus, saepius in uno et eodem, ac praeterea a quantis et qualibus affectibus universum animalis corpus occupatur, vulnerato cerebri ventriculo, palam fecimus. Sed quid dico vulnerato? Si enim ante premas tantum quemuis ventriculum, quam vulnus intuleris, animana statim sine motu et tonsu, sine spiritu et voce erit. Nec aliter in hominibus ipsis caput perforatis. evenire conspicitur. Interim enim, dum ossa ruptu exmetimus, quos membranarum custodes nominant, subdere cerebri tutandi gratia cogimur, ne, si vel paulo violentius cerebrum premas, homo sine sensu sineque omni voluntario motu reddatur, quod tamen non evenit, si cor nudatum premas. Quin memini, me aliquando cuidam permisisse fabriferrarii forcipe id comprehendere, cum alioqui, dum moveretur, e manibus violentius palpitando exiliret. Sed ne sic quidem aut sensu aut voluntario motu animal laedebatur, tantum vociferabatur magnopete, indesinenter respirabat, et omnia membra vehernenter concutiebat. Etenim, corde ita apprehenso, solus arteriarum motus laeditur, aliud nihil patitur animal, sed, quamdiu vivit, et omnes movet partes, et respirat. Verum si cerebrum ita comprimas, contraria omnia evenice ridebis. Siquidem arteriae quidem naturali ordine, cum pulsat cor, pulsant, sed nullum membrum movetur, neque respirat animal, neque exclamat. Ex quibus jam majus quid se ostendit, videlicet neque cordi opus esse cerebro, ut ruo officio fungatur, neque cerebro corde. Non tamen hujus gratia eorum memini, quae ex unatome apparent, sed ut ostendam, animalem spiritum in cerebri ventriculis contineri. Unde etiam hoc loco vel maxime reprehenderim Chrysippum, quod, cum spiritum, qui in ea parte, quae animae principium est, continetur, purum ac sincerum esse vellet, eum non, ut conveniebat, in corde collocarit. Quanquam hunc etiam merito quis laudarit, quod modestius sententiam tuam protulit, ita ut neque, an cor principium nervorum sit, neque alterius cujuspiam, quod in hanc controversiam inridere solet, sibi cognitionem vendicet, sed anatomes imperitum se esse dicat. Contra Aristotelem et Praxagoram, cum aliter, quam res apparet, pronuntient, cor esse nervorum principium, jure reprehenderis. Quod autem et alia multa, quae ad anatomen pertinent, diligenter non viderint, ex his, quae scriptis reliquerunt, sitire licet. Sed quod omnino vel ipsi caecutiebant, vel cum caecis disserebant, cum de nervorum principio scripserint, non est cur verbis longum faciam, sed ad sensum properem. Etenim, ut ante demonstravi, nervorum quidam plane ex cerebro enascuntur, quidam ex spinali medulla, ipsa autem spinalis medulla ex cerebro. Melius igitur erat neque simpliciter cur nervorum principium esse dicere, ut Aristoteles, neque ex deliberata quadam calliditate, ut Praxagoras. Hic enim vir, ubi nullum vidit nervum ex corde natum, contra Hippocratem contendere coepit, et cum omnino, ne cerebrum nervorum principium sit, efficere studuerit, egregie mentiri non est veritus, dicens, arterias, dum progressu in multus ramos finduntur, angustiores et graciliores factas, tandem in nervos degenerare. Etenim, cum earum corpus nervosum sit et cavum, postquam jam in animalis corpore multum ac varie fissae ac distributae fuerint, adeo parvae et angustae reddnntur earum cavitates, ut tunicae partes in su concidant. Ubi autem id primum fit, nervum jam pro arteria apparere ait. Cujus sententiam, ut ab impudenti audacia natam, Erasistratus quidem ne confutatione dignam censuit.

Cap. VII. Ego vero, postquam hoc milii constitutum est, de omnibus considerare, paucis contra Praxagoram disputare volo, et maxime quod Chrysippus hominis ejus meminit, diversum sentiens ab his, qui nervos a capite oriri censent. Quod autem id, quod ex anatomia apparet, ita se habere oportet, ut Praxagoras dixit, si quis cor nervorum principium recte opinetur, ne nos quidem dubitemus. Sed quod non itu se res habet, jam millies iis, qui veritatem scire cupiebant, in ipsis animalibus demonstravimus. Nec lnc quidem pigebit itus terrarum anatomen indicare, uti nec prius nervorum explicasse piguit. Igitur ex sinistro cornis ventriculo arteria magna enascitur, quae omnium arteriarum, quae in universo animalis corpore sunt, quasi truncus quidam est. Ex a veluti pullulat primum quidem, quae cor circumdat; ita siquidem anatomici eam vocant. Attamen, o bone Praxagora, hanc ita attenuatam, ut in nervos finiat, dicere non habes. Post hanc magna arteria bifido divisa, major pars ad spinam reflexa super ipso vertebarum medio firmatur: altera sublimis ad jugulum recta sursum fertur. Sed primum contemplare mihi eas, quae ab his in thoracem feruntur, et audacter dicito, quaenam ex his in nervum transformatur. Sunt enim numero viginti duae, in unoquoque intercostalium musculorum una. Sed una cum ipsis a spinali medulla nervi quidem enulcuntur, conspiciunturque per omnem thoracem in membranam, quae costas succingit, atque in musculos, qui spatia inter costas occupant, simul protendi ac dividi haec duo vasorum genera, tertio etiam alio sus adjuncto, venosc nimirum, quod et ab eodem loco cum eis oritur, et per eadem spatia decurrit, et haud dissimiliter scinditur ac distribuitur. Sed de venis jam agere hujus non est instituti; alio enim loco de eis copiosius dicemus. Quare ad arterias redeo, sed relictis iis, quas per thoracem spargi diximus. Nam eurum aliquam in nervos transmutari Praxagoras dicere non audebat. Quanquam, si in thorace quidem multi conspiciantur nervi, nulla autem inibi arteria in nervum degeneret, manifestum est, non ex arteriis nervos generari. Ergo ad arterias, quae extra thoracem sunt, transeamus. Ex iis primum quidem par eae sunt, quae ad scapulas sursum feruntur, a quibus non exigua para ad spinalem medullam per interna repit et in cervicis musculos se diffundit, secundum autem, quae in manus tendunt; quae mihi illae maxime esse videntur, quas Praxagoras in nervos finiri significare voluit. Etsi, quanto majores hae sunt, tanto bis, quae in thorace sunt, apertius diduci in totus manus ad ipsos usque digitos conspici possunt. Attamen ne harum quidem ulla nervus fieri ridetur. Etenim quae in brachii carpo, quas febrium discernendarum gratia tangimus, quaeque inter pollicem et inlicem positae funi, exiguae omnino stant, non tamen nervi fiunt, et manifeste vel ante anatomen pulsare sentiuntur. Sed quod ad has attinet, non ita acriter forsan perstringendos est Praxagoras, sed potius venia danda, si arterias parvas non viderit, etiamsi, cum arterias in nervos transformari dixit, profecto parvas eas, non obtusum vitum insinuare voluit, sed acutius videat jubendum est. Eos vero, qui Praxagorae dogmata tantopere celebrant, meminisse velim arteriarum axillarium, (est enim in utroque brachio una,) quae ut magnae sunt, ita quatuor magnorum nervorum paria circa se habent. Neque enim in his partibus usia arteria findi coepit, nervique ita magni furit, ut, etiamsi quis caecus sit, tamen tactum latere nullo modo possint. Unde igitur hi nati sint, et ex quibus arteriis profecti sint, aequum est, ut Praxagoras dicat. At quid Praxagoram, ut hoc dicat, provoco, dum rem, ut est, nobis dicere liceat? nimirum primum par quatuor, de quibus ante mentionem suci, nervorum a spinali medulla, qua parte quarta cervicis vertebra quintae committitur, profectum esse; secundum proxime illi, inter quintam et sextam; sed et tertium, ubi sexta septimae conjungitur; quartum propter id; ultimum autem nervoTum per ex regione media inter ultimam colli vertebram et thoracis primam emanat. Et hoc est, quod in summas manus sertus. Itu enim insigniores illi anatomici, qui ante nos suerunt, scripsere, quorum docendi rationem, ut ante, ita et nunc observare cupio: sicubi tamen numero quid neglexerunt, aut non exacte pertractarunt, omnino praetermitto; in alio enim opere de talibus dicemus. Non igitur arterias, ex quibus nervos verbis confingamus, quaerere convenit, quum certe aut digitos ex his moveremus, aut aliud quid, quod in manibus est. At habemus jam nervos et plures et majores arteriis, non ex eorum tragica metamorphosi, sed ex medulla, quae in spina est, natos. Sed Praxagorae falsa figmenta jam satis conspicua fecimus, nec est cur ejus causa ad arterias rursus sermonem convertamus. Verum postquam recepimus, ut ante nervorum per omnes animalis partes distributionem ostendi, ita et nunc arteriarum indicare, rursum ad eas, quae supersunt, revertemur. Et primo addam, quae ad mammas feruntur, secundo, quae supra thoracem sunt, tertio, quae infra, quarto, quaecunque in crura distribuuntur. Mammarum igitur arteriae ut, ea quidem, quae ad jugulum fertur, ennscuntur. Verum sternunt appellatum ascendentes paulo infra, quam cum eo jugulum committitur, sub eo continuo feruntur, ac tandem fissi ipso pectore extra thoracem cadunt, nec tamen ibi totae disperguntur. Etenim una earum pars per hypogastrium descendens, inique in multos ramos divisit, cum inguinis arteriis coit. Sed de illis paulo post dicemus, ubi orationis series id postulaverit. In praesentia ad eas, quae supra jugulum sunt, orationem convertere tempus monet, craticula exordio hinc assumpto. Ubi primum arteria recta thoracem egressa claviculamque excedens ad medium jugulum pervenerit, in duos ramos finditur. Ex quibus par quoddam magnarum arteriarum fit, quas carotides vocant, sed inepte quidem: tamen hodie nomen id invaluit propter insignem iarprudentiam philosophorum et medicorum omnium, qui post Hippocratem fuerunt. Sed quod et illi male opinati sint, cum putarint, harum arteriarum affectionem esse carum, contra quam lenierit Hippocrates, in secundo hujus operis libro necessum est mihi pertractare; in praefanti libro hoc nomen arteriis non invidebo, imo usque carotides nominentur. Ego vero, quis sit earum situs, quomodo findantur, atque in omnes supra claviculos partes distribuantur, id exponam. Feruntur autem hae, ut a principio, ita etiam unito recto ductu. Sed quae velut truncus earum est, recta caput petit, atque obiter propagines quasdam parvas in cervicis musculos emitiit. Ubi vero jam maxillae vicinae fuerint, utraque in duos ramos finditur, atque ita quatuor fiunt. Quarum duae in linguam atque in totum faciem, ac praeterea in quicquid illud est capitis, quod extra calvariam est, disperguntur, duae reliquum calvariae perreptantes in cerebrum deveniunt. Quin et harum arteriarum meminisse aliquando oportet. Longam enim exigunt tractationem, quod neque simplici ratione et ut fors tulerit ad cerebrum perveniunt, et sub crassa membrana admirabilem illum plexum, qui rete refert, conficiunt. In praesens nec harum, nec ullius alterius cognitam ex anatome imaginem persequi necesse habeo; id enim operis de usu partium et de administrationibus anatomicis magis est. Hoc loco, quod descripsisse ex usu est, videlicet quod ex sinistro cordis ventriculo arteriae omnes pronnscantur, id ex anatomia perstringam. Itaque major portio maximae arteriae firmatur super media spina non per dorsum tantum, sed per totam lumborum regionem. Propagines ea primum, ut ante dixi, in universum thoracem a se mittit, dein, ubi jam septum elapsa fuerit, ei etiam par alterum elargitus. Post hanc in inferiori thoracia parte arteria gemina est, quae quum ab ea, quae super spinam posita est, statim post septum oriatur, ad lienem, ventrem, jecur, intestinaque omnia fertur, et per omnem mesenterii partem dispergitur; deinde per paria jam, duae priori majores multo in renes, aliae duae per abdomen et lumborum musculos, per singulas vertebras singulum par, ad latum usque os proferuntur, atque inde rursum in matricem et testes; ad haec singularis quaedam in mesenterium. Sed et in ipsa spinalis medullae penetralia ex magna arteria per totam spinam enascuntur arteriae quaedam parvae, per singulas quasque vertebras duae. Verum postquam ad sitorum os magna illa pervenerit, in duas magnas partui finditur, quarum singulae in singula eruta se demittunt, obiter etiam partibus, quae ad sacrum os sunt, vesicae et his, quae infra matricem sunt, atque uno verbo genitalibus partibus omnibus ex se ramusculos quosdam dispensant. Sed quemadmodum distribuantur, nec id quidem hoc loco dicere atque explicare necessum est. Ergo ab his arteriis ad crura delatis, ubi jam prope inguen sunt, in utroque una quaedam exoritur, per abdomen in summo corpore delata, ubi dein dispersae cum mammarum arteriis coeunt, ut quatuor haec uniri rideantur. De his arteriis dictum mihi prius est, ubi de thoracis arteriis sermonem feci. Reliquae duae crurum arteriae, in utroque inguine una, per interiores femoris partes ad genu protenduntur, a quarum utraque in utriusque femoris musculos arteriae distribuuntur, et ex his quicquid superest, per poplitem productum in omnes partes tibiae et pedis dispensatur. At ne hic quidem modum atque distributionis rationem persequi opus est, quum praesertim illud tribus verbis indicasse satis sit, omnes totius animalis arterias ab una illa proficisci, quam ex sinistro cordis ventriculo, non aliter atque ex terra truncum, originem duxisse retuli. Alia etiam est arteria ex eadem cordis caritate manans, test ita, ut, quod ad tunicam attinet, venam referat. Ea omnibus animalibus, quibus pulmo est, in pulmonem totum diducitur; quibus is non est, in aliud aliquod membrum, quod pulmoni respondeat, usi piscibus in branchias. Hanc arteriam pereommode quis comparabit inferiori parti trunci plautarum, quae terra continetur, cum profecto arteriae illae, quae ex ea in pulmonem sparguntur, radicum vicem atque comparationem sustinere recte possint. Altera illa magna, quae in universum corpus distribuitur, arterias omnes, quas ante commemoravi, non aliter ac ramos quofilam, ex te toti animali impartit. Hac, opinor, similitudinis ratione adductus Hippocrates cor arteriarum, jecur venarum radicationem recte nominavit. De similitudine hac copiosius dicam, ubi de jecinore et venis sermo erit. Atque itu ad demonstrandum, arterias omnes ex corde nasci, earumque nullam in nervum commutari, quum nervorum omnium principium cerebrum sit, haec mihi sutis jam dicta sunto.

Cap. VIII. Igitur relicto Praxagora impudentia quaedam commento, ad Aristotelem revertamur, quum praesertim et ipse ex corde produci nervos censeat, sed confuse tamen et indistincte admodum de nervorum principio bis loquutus. Oportebat siquidem, si quid ego censeo, cum a corde nervos pronasci dixerat, indicasse, quemadmodum in unumquodque corporis membrum a corde nervi procedant, eo modo, quo nos paulo ante arteriam ex eo distributam ostendimus, neque dixisse tantum satis esse existimasse. Quocirca, quod in tertio libro de partibus animalium scripsit, Aristotelem nequaquam decebat: ascribam autem verba ipsa. Cor nervos habet mullos, atque id merito; ab hoc enim motuum origo est. At hi trahendo et remittendo peraguntur. Igitur tali minisierio et robore opus habet. Quod autem tali ministerio et robore opus sit illi corporis parti, quae animae principium in te continet, nulli non perspicuum est. Caeterum cor hanc esse partem, non modo non ostendit atque demonstravit Aristoteles, sed ne probabili quidem aliqua ratione id molitus aliquando est, nisi si torte, quod nervos multos habeat, id argumentum fiatis efficax esse putet ad cognoscendum, cor nervorum esse principium. Sed si ita tenteris, eadem opera et manus et pedes nervorum principia censebimus. Etenim si, ubi nervi multi sunt, ibi nervorum principium poni satis justam rationem putamus, certe has ipsas partes nervorum principia esse existimare nihil prohibebit. Eodem modo etiam plexum, qui reti similis et sub crassa membrana positus est, arteriarum principium dicemus, non cor. In eo enim plexu arteriarum copia, quae numerari nequit, reperitur. Sed haec praeter institutum mihi dicta luat, ut ne quis, si multi in corde cernantur nervi, omnino ob id cor omnium totius animalis nervorum principium statuere aequum censeat. At quum ne mustos quidem nervos cor habeat, tanto absurdius, quod opinatus Aristoteles est, esse ridebitur. Non enim nervi, sed nervosae quaedam tenuitates sunt. Id ostendam facile vel ex ipsi, Aristotele. Is siquidem, quando membri alienius naturam, atque quidnam sit, velimus perpendere, ut ad ejus usum et actionem, non constitutionem, oculos convertamus, nos docet. Si igitur, quaenam sit oculi etsentia, pereonteris, respondendum, instrumentum visorium. Neque eniin, quod ex tantis ac talibus humoribus, tunicis, membranis et musculis certa ratione compositis constituatur oculus, ob id ejus substantiam id esse velit Aristotelas, recte sane sentiens, uti alias et mihi demonstratum est. Ita quum is senserit, opus esse arbitror, ut hujus rei rationem et demonstrationem ipse adjungam. Et certe conarer ostendere, si contra alium quempiam quam contra Arlllotelem sermonem haberem, unumqucdvque membrum non corporis tui figura, sed actione et usu judicari debere. Caeterum cum contra Aristotelem disputatio est, qui longe ante nos ita censuerit, tantum in memoriam revocare oportet ea, quae is in secundo de anima et libro de partibus dixit, quum vellet non ex corporis specie, sed functione, quod instrumentum membmmque idem, et quod diversum esset, judicare. Ergo quicquid ridendi instrumentum est, oculus erit, etsi aliter homo, aliter cancer eum habuerit constitutum; quicquid gradiendi, cras, sive id elephantis, sive caprae, sive oris, sive hominis fuerit. At ita si res habet, Aristoteles carissime, nervum non corporis figura, uti vulgus imperitum et inexercitatum facit, sed usu et actione judicabis.

Cap. IX. Tria enim instrumenta sunt, quae corporis forma inter se vicina sunt, sed quae tamen functione atque usu multum variant. Horum unum nervus, secundum ligamentum, tertium tendo nominatur. Ex his nervus omnino aut ex cerebro, aut spinali medulla exoritur, sensum vel motum vel utrumque partibus, quibus inseritur, conducens. Ligamentum sensu quidem caret, usum tamen talem habet, qualem nomen indicat. At alterum, tendo videlicet, musculi nervosus finis est, ex ligamento et nervo genitus, uti tum in libris de motu musculorum, tum in Administrationibus anatomicis mihi demonstratum est. Jam nervus omnis exacte teres est, tendines vero non item omnes, et his minus ligamenta. Etenim ex his major pars in modum membranae dilatatur; tamen membrana omnis exquisite tenuis mollisque est, ligamentum durum et crassem omnino; imo horum aliqua nervicartilaginosa et dicuntur et sunt. Neque sane aut membrana, aut nervus, aut tendo in eam cum ligamento devenit aliquando duritiem, quum praesertim nervorum aliqui ex sua natura valde molles sint, ad sensum largiendum tantum idonei. Alii, etsi substantia corporis his duriores sunt, longe tamen infra duritiem ligamenti stant. Eadem ratio et in membranis est, quae etsi inter te duritie variant, ligamentis tamen molliores multo sunt. Tendones, ut ex ligamentis et nervis durioris generis componuntur, ita inter utrumque medii sunt, tanto substantia sua nervo duriores, quanto ligamento molliores sunt. Atque haec omnia tria illa genera sunt alba, exanguia, et solida, et quae in fibras rectas dividi ac dissolvi postsunt, praeter dura illa ligamenta, nam haec in fibras divellere non ita potes. Si igitur ita haec nominare velis, ut Hippocrates nominavit, videlicet, quod sensum ac motum praestat, nervum seu τόνον, (utroque enim nomine id vocavit,) quod sensum non habet, ligamentum, id, in quod musculus finit, tendonem, perspicue satis ostendam, cor non habere nervorum copiam. Sed si nomina haec confundere ac perturbare placet, uti maxima pars medicorum, qui post Hippocratem fuerunt, solet, voces licet nervos quidem omnia, differentias tamen in dis tres dicito, qui ex cerebro et spinali medulla oriuntur, sensitivos et volnnsarics nominans, qui non sentiunt, colligantes, tertios illos enatos e musculis, qui in substantiam nerveam finiunt.

Cap. X. Quo etiam modo facile ostendam, cor non habere manifeste nervos sensitivos et voluntarios, magnitudine vel numero relatu dignos; unum tamen exiguum, ut ante dixi, habet, et eum a cerebro in se diductum. Quid ergo est, quod Aristoteles dixit, cor habere multos nervos? vir enim erat, qui neque vanis adeo facile capiebatur, neque omnino adeo anatomes rudis erat, ut itu hunc, quemadmodum Chrysippum, sociis vana referentibus accedere quis putet. Mihi prosectu videtur, quas Herophilus nervosas tenuitates vocat, eas plane nervos esse dicere. Sed hae fines membranarum sunt, quae in cordis orificiis positae sunt, de quibus Erasistratus diligenter; Herophilus negligenter scripsit; membranae enim horum interventu cordi alligantur et admiscuntur, ususque his idem, qui ligamentis, non qui nervis est. At si nervos eas esse quis concedat, ac non nervosa corpora, certe non ex necessitate statim loquetur, cor nervorum principium esse, praesertim cum nullum nervum in aliquam corporis partem ex eo, uti ante ex cerebro et spinali medulla ostendimus, derivari ostendere quimus. Videtur sane mihi Aristoteles, quum duo hic recte supposuerat, altorum, quod robore cor opus habeat non vulgari ad actiones voluntarias peragendas, alterum, quod tale robur cerebro non fit, et ad haec tertium, puta copiam nervoforum ligamentorum, quae in corde visuntur, ex sensu assumeret, non tamen sustinuisse scortum singularum partium sectioni vacasse et quaesivisse, quomodo in unamquamque corporis partem ex corde deveniret nervus, sed perinde, ac si ad ea, quae commemoravi, id plane sequeretur, pronuntiasse. Multa enim talia apud medicos invenire licet anatomica theoremata perperam scripta, cum nollent, quod ex anatomia appareret, id expectare, sed ex consequentia quadam id, quasi vidissent, verum esse sperarent; ita plane decipi mihi visus est Aristoteles, duo quidem vera ponens assumpte, tertium probabile et veritati propius. Vera esse dico, quod et robore quodam opus sit instrumentis, quae motura sunt corporis membra, nihilque tale a cerebro prodire apparere; probabile vero, non verum, quod in corde copia sit nervorum. Sed nos re ostendere possumus organum id, a quo animalis membra moveri oportet, quod illi ex sermone et verbis quidem bene notum erat, sed tamen re incognitum homini ideo permansit, quod ex anatome id quaerere non curabat, et ex tensis invenire recusabat. Etenim nervorum nullus salis est; musculi siquidem, ut vocant, nervos suscipiunt, et membra movent; imo vectis cujusdam vim habere musculus videbitur, si nervum respicias. Nam quemadmodum pondera, quae manibus movere non possumus, vectibus admotis movemus, ita corporis membra quum nervis movere nequimus, musculos ad id accepimus; nervus enim per singulos musicolos in fibras solutus permiscetur et implicatur cum ligamentorum fibris: postea ex utrisque corpus unum nervnsum genitum ex musculi corpore enascitur, id quod tendo nominatur. Ad eum modum enim non solum Hippoenales, sed etiam Homerus ipsum nominant. Qui tendo ex instrumentis enatus rationem habet extremae vectis partis, quae pondera tangit. Neque enim pars aliqua nostri corporis est, quae ex nostra voluntate et arbitrio movetur, cui non praeficiatur musculus, qui ex cerebro nervum suscipit. Sed de hac re qui certiorem fidem habere velit, illi duo libri a nobis scripti tum, seorsum singuli, quorum alter omnes, quotquot sunt, musculcs perstringit, et quam quisque functionem habet edocet, alter, quemadmodum in eos nervi dispensentur, enarrat. Quin etiam in anatomicis administrationibus et libris de usup artium copiose de his omnibus disseruimus. Itaque nihil jam deesse mihi ridetur huic libro, quin possit nec sibi nec iis, quae manifeste ex anatome conspiciuntur, repugnando ponere ac statuere, cerebrum nervoretur esse principium; nec minus docuimus, arteriarum principium in corde positum: quod autem venarum principium jecur sit, in sequentibus expediam. Igitur primo libro finem hic ponam, et ad ea, quae ordine conjunctu iis sunt, quae hoc libro exposui ac demonstravi in secundo ure convertam.

GALENI DE HIPPOCRATIS ET PLATONIS PLACITIS LIBER SECVNDVS.

Cap. I. Quum de Hippocratis et Platonis placitis considerare instituissem, ab eo, quod potestate primum, est, auspicatus sum, quod et reliqua prope universa particularia subsequi monstrari. Hoc autem est: facultates corpus nothum dispensantes, quot sint numero, quales singulae, et quam in animante sedem sortitae sint. Verum nihil tam cavendum esse in hoc opere duxi, atque exidentur apparentibus contraria affirmare: quemadmodum hi factitant, qui bruta concupiscere aut nasici negant, quique nervorum principium in corde existere pronunciant. Quippe ausi stant id genus omnia veterum pulcberrima inventa homines contentiosi subvertere, ut novam sibi tectam constituerent. Itaque hujufmodi mendacia libro priore consulari: nunc vero ad aliud rationum, quas adducunt, genus digressus evidenter pro viribus ostendere decrevi, quo tandem modo hallucinentur.

Cap. II. At forte fatias fuerit perspicuitatis gratia statim operis luitio rationum differentias distinguere, quibus omnes male quodcunque problema tractantes utuntur. Dico autem, sumptionum, lemmata vocant, quas conclusionis gratia assumunt, alias quidem manifesto esse falfas, alias vero propositae contemplationi minime proprius. Palam sime falsas, quales libro priore fusius explicavrmus, quando nonnulli, velut Stoici, nullum brutum aut concupiscere, aut fratri dictitarent, vel ex corde nervos esse ortos. Minime vero propriae quaenam sint, in libris de demonstratione plenissime est expositum, in quibus omnibus demonstrandi viam ac rationem, qualisnam sit, edocui, hortatusque sum in horum commentariorum primo, ut in illa prius sic exerceret, quisquis demonstrare aliquid nititur. Scripserunt autem de ea nimirum optime veteres philosophi Theophrastus et Aristoteles in libris posteriorum analyticorum. Quare de tribus animalis principiis non longam habiturum me cum illis disputationem spero. Vulgares enim et rhetoricas sumptiones ad scientificas demonstrationes adducere verentur, quibus Chrysippi libri scatent, plebejos interim testes snmptionum, quas constituunt, citantes, interim vero positus, aut bellissimam etymologiam, aut id genus aliud, quae concludunt quidem nihil, tempus trutem noitrum consumunt teruntque frustra, dum hoc solum ipsis demonstramus, conclusionis sumptiones non esse scientificas; deinde dum in palaestram descendimus, concertamusque cum ipsis, ut ostendamus, plebejos et poetas non minus nobis quam ipsis, interdum etiam magis suffragari. Sic autem et etymologiam, quum liberius per otium licet, ostendimus illis non magis sibi quam nobis testimonium reddere. Verum quod testis fit fallax etymologia, saepe quidem similiter attestans his, qui veritati contraria afferunt, haud raro autem mentientibus magis, quam verum fatentibus, alio in opere, quod de recto nominum usu inscribitur, declaravimus, in quo etiam ostendimus, Chrysippum salsam hujus vocis, ego, etymologiam exposuisse. Quid igitur opus est adbuc de ipsis verba facere? Chrysippo sane et hoc samiliare, non bis, aut ter, sed et quater, interdum etiam quinquies, de eisdem rebus in diversis operibus tractare; quod cavebit utique, qui tempori cupiat parcere. Quae igitur de hac voce, ego, Cluysippus primo de anima tradidit de principe ejus facultate disserens, cognitionis causa scribam. Sic autem, nosipsos indicantes, dum mentem esse enunciamus, hanc vocem, ego, proferimus, indicatione naturaliter et proprie huc delata, atque sine hujusmodi manus indicatione desjectentes in nosipsos hanc vocem, ego, pronunciamus. Similiter quum vox ego hniiismodi sit, etiam in subscripta deinceps indi catiane simul estertur. Nam ego proferimus priore sedlaba labrum inferius ad nosipsos demonstrative detrahentes, consequenter autem motioni menti et desiexioni ad pectus. Ac luejirsmodi judicationi suesequens spllaba annexa est, nullum intervallum qstendens, quod in dictione ἐκεῖνος (ille) contingit. Hac tota oratione Chrysippua nullam scientificam sumptionem, qua monstret, animae principium in corde esse, adducit; duas enim ad id demonstrandum sumptiones rei propositae improprias complectitur; alteram sane ab etymologia, quod hanc vocem, ego, pronunciantes, in priore syllaba, nempe e, ci et mentum interius veluti ad pectora deducimus; alteram, quod manum etiam interdum pectori admovemus, nosipsos judicantes, quum dicimus, milli hoc convenit, hoc ego tibi dico. Jam vero, quod etiam natum subinde homines attingunt dicentes, mihi hoc da, mihi hoc convenit, hoc ego tibi dico, omnino oblitus est, quanquam illum non lateret, hanc vocem ἐκεῖνος, non a simili, sed omnino eadem syllaba, nempe e, cum hac dictione, ego, incipere. Conveniebat autem meo judicio, quemadmodum in hac meminit quidem, non autem absurditatem diluit, ita et in indicatione ad pectus delationis quidem digiti ad natum mentionem facere, non tamen hic quoque id, quod propontum erat, dissolvere, nili serie quis nudam simplicemque Chrysippi enuuciationem esse demonstrationem existimet. Quid enim inquit? Consequenter menti motioni et deflexioni ad pectus ac hujusmodi judicationi subsequens syllaba annexa est, nullum intervallum ostendens, quod in dictione ἐκεῖνος contingit. Quum enim considerasset, hanc vocem, ἐκεῖνος, ab eadem syllaba, qua et ego, ordiri, ideo etiam hanc eundem significatum intlicare oportere, ad syllabarum quae inseruntur differ entiam quaestionis solutionem refert. Est autem talis. Quum retulisset, dictionis ego secundum syllabam go nullum intervallum repraesentare, addidit, in ἐκεῖνος ostendere κει syllabam intervallum. Haec nuda est enunciatio, nullam demonstrationem obtinens, non solum non firmam ac scientificam, sed ne probabilem quidem, aut rhetoricam, aut sophisticaur. Cur enim syllaba eri intervallum aliquod significabit, et syllaba go non item, par erat, ut ipse demonstrationem aliquam adliceret. Cur autem ad pectus digitum inferentes principium animae illic esse significamus, naso autem admoventes non indicamus? Aequum namque est et rationi consentaneum, siquidem indicatio sufficiens fides sit ad principem animae partem inveniendam, non in pectore ipsam firmam, in naso autem insumam esse, test in hac similiter valere, vel, si non in hac, neque in pectore valebit. Cur autem, dumconcedimus aliquid annuentes capite, in quam partem ipsum flectimus, in illa principium animi esse potius ostendimus, quam in ea, quae movetur? etenim quae primum in nobis movetur particula, dum annuimus, eam nimirum probabilius est animae principium obtinete, quam aliarum ullam, ad quam motu perfertur: ut interim illos homines non commemorent, qui capite renuunt, quum assentiuntur. Forte enim dicet, barbaros, ut in reliquis sunt Graecis deteriores ac minori ratione praediti, sic in hoc quoque hallucinari. Quaecunque igitur argumenta rei, de qua est quaestio, proprie non sunt, omnia in libris de demonstratione exposuimus: quocirca de his pluribus agendum non est, quemadmodum neque de his, quae ab etymologia destituuntur, quoniam illa quoque in commentariis de recto nominum ustr abunde satis explicavimus.

Cap. III. Verum quas sumptiones inquirere conveurat problemati instituto et convenientes et proprias, scriptum fuit et de his abunde in his, quae de demonstratione tum ab antiquis tutius et compendiosius dicta sunt, tum a nobis, dum eorum dicta enarramus manifesto simul ac copiose. Sufficiet autem in praesentia summam quandam ex ipsis commemorare, ad quam tanquam ad sicopum omnis singularium indagatio dirigatur. Erat autem summa, ab ipsa rei, quam quaerimus, substantia snmptiones tum convenientes tum proprias esse inveniendas, quemadmodum iubis, in quibus Chrysippus de animae principatu considerat: et substantiae rei illius, quam inquivimus, explicata ratione, illa utendum regula et scopo omnium particularium. Est autem, ut ipsi putant, animae principatus, unde fautus motusque proficiscitur arbitrarius. Non igitur aliunde demonstrare oportet, cor in te principatum animae obtinere, quam inde, quod omnqm motum voluntarium reliquis animalis partibus dispenset, omnis autem tensus in aptum referatur. Unde itaque id ostendetur? Ex quo alio, quam ex dissectionibus? Si enim hoc omnibus partibus vim sentiendi simul et movendi transmittit, necesse est omnino vas aliquod ex eo ad ministranda illa omnino prodiisse. Quapropter ex demonstrandi via ac ratione innotuit, et utilius animantibus dissectis conspici, quae et quot corporum genera ex corde prodeuntia aliis animantis partibus distribuantur, et ex his ipsis, quum talia et tot numero sint, aliud sensum aut motum, aut ambo deferre, aliud vero aliud quippiam. Atque itu jam scire licebit, quarum in animantibus facultatum cor fons exisset: quicquid extra hanc viam exciderit, superfluum est et alienum. Atque hac ratione scientifica demonstrationis sumptio a rhetorica, exercitatoria et sophistica differt, de quibus neque ipsis ullam nos vel methodum vel exercitationem zeno et Chrysippus docuerunt. Unde confusae in eorum libris omnes sumptiones citraque ordinent sparsae sunt, ac frequenter fune, verbi gratia, rhetoricum argumentum praecedit, hoc autem exeret laterium et diascoticum sequitur, deinde scientificum, postea, si ita sors tulerit, sophisticum. Quippe non intelligunt, scientificas fumptiones ad ejus, quod quaeritur, substantiam referri ac hunc scopum habere. Ex reliquis autem omnibus exteri oribus, quibus dialecticus ad exercitandum utitur, et sophistas coarguendos, et experimentum de adolescentis ingenio capiendum, ad disquisitionem rei cujuspiam, et inventionem, et addubitationem excogitandam, omnia haec, si placet, dialectica, exercitatoria et topica vocato, de nominibus enim minime sum sclicitus, verum haec a scientificis distinguere conatur. Caeterum quae longius quam haec adhuc a rei substantia abscesserunt, et praesertim quae per exempla probabilia et politica, talesque inductiones quasdam, aut testes ad rei probationem adducuntur, haec si probabilia et rhetorica appellare velis, nihil curo. Sed ut horum natura fit tibi cognita, studiose incumbes. Porro sophistica amplius adhuc a rei quaesitae substantia recesserunt, de quibus omnibus veteres monumenta posteris reliquerunt, in sophisticis quidem elenchis de sophisticis, sive propositionibus, sive axromatis, sive rationibus malis dicere, nihil enim ad praesiens institutum interest, in rhetoricis autem artibus de rhetoricis, in topicis de dialecticis, in libris de demoniuratione, quae et posteriora analytica dicuntur, de sciensilicis. Quisquis igitur rem aliquam demonstrare nititur, primum id noscat oportet, nimirum ipsarum sumptionum differentiam, deinde longo tempore te exerceat, ut ipsa altero quidem dicente cognoscat, ex quo praedictorum genere existant, altero vero non dicente, ut ipsis ad singula problemata protinus invenire possit. Summatim, quemadmodum in arte supputandi facimus, ita hic quoque agendum est. Quisquis calculator fieri cupit, is sane primum numeros omnes ediscit, quos illi dicunt quadrangulos et altera parte majores, deinde longo tempore in multiplicatione et divisione se exercet. Postea, ubi pausillimas methodos didicerit, itu jam de omni problemate poterit ratiocinari. Ac mihi struit mirari multorum sirpientiae persuasionem, qui, si propositum sit, verbi gratia, quae centesima usura ex vicefiesquinquies mille sexcentis trigiuta septem minis Atticis nascatur quatuordecim mem, sibus, committunt stipulatoribus, plane intelligentes, ut arbitror, nullam sibi talia supputandi peritiam inesse, propterea quod nec exercuerint nec didicerint omnino, audent tamen demonstratione uti, probe gnari, se nihil unquam ab aliis didicisse, nec ipsius per se invenisse, qui ne quaesiverint quidem, nec, si demonstrandi rationem die dicissent, stttis erat, sid prius in ea meo judicio oportebat esse exercitatos. Neque enim rhetoribus abunde est methodum didicisse, quomodo propositum controversiamve omnem dividere oporteat, verum methodo cognita etiam exercitationem addunt. Optarem itaque eum, qui demonstrare se posse profitetur, ut primum mihi methodum exponat, qua ad demonstrationes utimur, quae ex duabus vel tribus modalibus constant, et quomodo, qui indifferenter concludunt, aut qui id genus alii primo aut secundo praeterea themate utantur, multis licet accurate exercitatis assequi: quemadmodum denique et in aliis, qui per tertium quartumve thema syllogismos resolvant, etsi horum plurimos aliter resolvere liceat compendiosius, ut Antipater memoriae prodidit: praeterea quod sit etiam curiositas non exigua rei inutilis universa ejusmodi syllogismorum complexio, ut ipse Chrysippus re attestatur, qui nusquam in tuis ipsius commentariis fyllogistnis illis ad dogmatis demonstrationem indiguerit. Quomodo autem cognoscere oporteat et distinguere scietrtificas sumptiones a dialecticis, rhetoricis et sophisticis, nihil mentione dignum Chrysippi sectatores conscripserunt, neque uti videntur. At quod manum thoraci admovemus, nos ipsos ostendentes, vel capite deorsum annuimus, si vocem ego pronunciamus, ut ostendatur, cor esse animae principium, non verentur scribere, quae nihilo magis in corde, quam in naso et fronte (haec enim interdum ab hominibus solent monstrari) principatum animae esse significat. Verum nutus nihil magis in capite quam in thorace ostendit. De e voce vero, quantum habeat absurditatis, in secundo de recto usu nominum indicavi. Quapropter, si quis probe exercitus suerit in disferentiis sumptionum inveniendis cognoscendisque, non opus mihi erit longiore cum illo controversia, quemadmodum neque cum Peripateticis. Nam ex propria ipsorum doctrina disputatio mihi cum illis futura est, an principis animae facultatis origo in cerebro contineatur, irascibilis in corde, appetitoriae in jecinore. At contra Stoicos necesse est me fusius agere et prolixius, ut qui in rebus inutilibus logicam speculationem abunde exercuerint, in utilibus autem sint rnexercitatissimr pariter et pravis argumentandi rationibus instituti; ut opus habeam non modo ipsius docere, quid bonum sit ac utile, sed multo prius, ut a pravo discedant. Quanquam id difficile forsitan suerit, perficere tamen speravimus, si quis ipsorum in opere de demonstrationibus abunde versatus rationem dare et accipere in facilibus elenchis sustineat. At quia hoc non ferunt, de re autem proposita semper rogitant, priusquam, quomodo quaerendum sit, constituerint, quae spes nobis adhuc relinquetur avocandi homines ab iis, quae falso sibi persuaserunt?

Cap. IV. Sed quia non telum institutum est persnadere illis, test aliis etiam omnibus, quicunque nonsium pravis disputandi consuetudinibus enutriti perversitatem animi habent immedicabilem, incipiam rutilis ex superioribus ad propositam speculationem ostendere, quomodo quis scientificas sumptiones veram dcmousirationem constituentes adducat, item quomodo has ab aliis tumptionibus discernat. Praeterea sumptionum, quae appanentem demonstrationem, non autem existentem constitnnnt, naturam in hae ipsa nobis proposita consideratione explicabo. Quae vero herum ipsarum inter se differentia habeatur, pro virili mea clarissime de omnibus tractabo. Quia igitur propositum est de corde considerare, an animae principatus in eo consistat, qui omnibus animantis partibus sensum et motum voluntarium impertit, sciendum venit, quod, quaecunque ab his, quae corus insunt, capiuntur sumptiones, duplici variant discrimine. Erunt enim ex ipsis aliae in re, quae proponitur disquiriturque, scientificae, reliquae omnes ex secundo alio genere, quod scientificis propinquum est. Quae vero ab hominum opinionibus, seu plebejorum, seu poetarum, seu philosophorum, seu ex ratione quadam nominis, seu nutu, seu adnutu, seu ex alio quodam hujufrnodi sumptiones capiuntur, hae tertii erunt generis, duplici quidem intervallo a scientificis separatae, non multum vero a sophisucis disserentes, quae in homonymiis quibusdam et dictionis figuris potissimum constitunntur. Quare incipiendum ab iis omnibus, equae cordi insunt, et explicanda haec omnia, primum in stimma et generatim, deinde sic membratim specratimque. Porro insunt cordi situs, magnrtudo, plexus, conformatio, dispositio et motus. A situ igitur primum incipiendum est ostendendo, quae praepositiones ex eo constituuntur. Situm est thoracis ratione quodammodo medium magis; etenim basis ipsius totius thoracis media est, vertex autem et infernae partes tantum procedunt, quanta cordis extiterit magnitudo. Totius autem animantis ratione tanto superius mediis ejus partibus habetur, quanto ab umbilici regionibus distat; illae siquidem ad amussim mediae sunt; imo etiam ad laryngem, per quem respiramus, ita quodammodo situm est, ut per medium pulmonem ipsi committatur. Eam ex sinistro cordis ventriculo arteria quaedam corpore venota procedit, primum sane in tot particulas discissa, quot fuerint pulmonis fibrae; postea jam in singulos ipsius singulae disseibuuntur in multas divaricantes particulas, usque dum] omnes exhauriuntur. Quum autem permulta sint earum extrema, veluti arboris rami, eodem perveniunt asperae arteriae fines, in totum viscus simili distributae modo, quo venosa arteria. Quin etiam ad pulmonem ita positum est: cor, ut extrinsecus ab eo undequaque contegatur. Itaque situs cordis in eum modum se habet: ac poterit aliquis ab eo argumenta petere, partim ratione totius corporis, quod medium quodammodo in eo cossisiit, justae distributionis gratia facultatum, quas ipsi transmittit, partim ratione asperae arteriae, quoniam vocem per hanc edit. Jam vero usum actionemque respirationis ei conjungens inde aliquas argumentationes poteris desumere. Pari modo, quod medium in thorace halicatur, forfan poteris de hoc etiam aliquid sumere, si ex omnibus argumenta petere libet. Verum horum nullum scientificum est, neque rei quae proponitur demonstremdae satis idoneum, quoniam nondum per ea colligitur, cor sensus motusque voluntarii esse principium. Non enim necessario sequitur, quia medium in animante situm est, ideo omnium principium ipsum existere. Etsi ne hoc ipsum quidem verum fit, medium in animante cor haberi. Nam si quis exacte discutiat, umbilici regio media est. Pari modo neque quod medium in thorace cor est, ideo animantis totius initium erit. Neque enim, quod cerebrum magni regis instar in capite tanquam arce constatutum est, ob id necessario animae principium in eo habetur, neque quod veluti satellites quosdam sensus habeat circunthabilantes. Neque si et hoc dicat aliquis, quod coelum in toto mundo, id in hominibus esse caput, et propterea, quemadmodum illud deorum domus est ita cerebrum rationis esse domicilium; quippe haec omnia, etsi multo probabiliora sint iis, quae in corde diximus, non sunt tamen ipsa quoque ad exactam scientiam comprobandam efficacia, quemadmodum neque quod cor vocis opifex sit. Nam si demonstrationem aliquam docere nos possunt, libenter audiemus ; quod autem a situ totum proficiscitur, pravum vitiosumque est; nam sic, pulo, pulmonem et asperam arteriam vocis initium dicemus, quod haec vocalibus instrumentis quam cor sint propiora. Siquidem lutum vocis instrumentum et primum peculiare larynx est. Si igitur ipso inferius asperam arteriam incideris, non amplius animal vociferari audies, effi respirare ipsum sine impedimento etiamnum videas. Ac si homo suerit, quod ita vulneratum est, licebit tibi jubere ipsi, ut vocem aliquam edat; cupide quidem enim id tentabit, nihil autem plus audies quam expirationem stridulam, quam exfuffiationem nominamus; nam absque molimine vocis spiritus in expiratione foras effertur, non tamen cum strepitu aliquo et confertim. At thoracis ruusculos una cum iis, qui in abdomine fiant, quum animat vocem edere molitur, vehementer extendi conspicies. Hos sane et prius, quam aspera arteria vulnerata fit, tendi manifesto est ridere, quum violentius vociserantur. At ob convulneratam arteriam laborant frustra, quae ad vocis generationem faciunt; quippe solam exfufllationem edunt, quae a simplici expiratione hoc differt, quod eunt strepitu simul et celeritate spiritus evacuatus. Duplici igitur modo hic quoque peccant, qui vocem ex corde emitti censent, quoniam primum a situ argumentum petunt, deinde vero ne ab hoc quidem, ut convenit. Tenduntur enim omnes et thoracis et abdominis musculi, quum animal vocem edere voluerit, ad tentionem motumque aliquem acti, corde nullam novam insuper actionem in hoc acquirente. Non tamen jam spiritus, qui ab imo sursum effertur, priusquam a larynge concinnetur, vocis habet speciem, sed, ut dictum est autea, solius exfussiationis, ut in commentario de voce estesdimtrs. Icta enim ab iis quae juxta larvngem sunt cartilaginibus veluti plectris quibusdam essiatio haec vox efficitur. Caeterum compositus est larynx ex tribus cartilaginibus, quas complures musculi movent. Qui autem modus sit cartilaginum constitutionis, aut musculorum motus, exacte sane in propriis de his operibus a me expositum est. Ii vero, qui a situ solo argumenta desumunt, nihil hujusmodi cognorunt: deinde mirantur subito, ubi audiverint, ex cerebro vocem fieri: praeterea magis, postquam audierint, motus omnes arbitrarios a musculis perfici. Quin et nos admirantur, vocantque paradoxorum enarratores, effi, quae verbis promittimus, ea n animalium dissectionibus ostendamus: illi vero nihil aliud possunt dicere, quam, quia cor asperae arteriae ricinum est, ideo vocem ex illo oriri. Etenim malunt, ut opiiror, compendiosam levemque in disputationibus viam, quam asperam et prolixam: quamvis haec ad id quod quaeritur deducat, levis autem et compendiosa a vero aberret. Nec est qui me unquam sustinuerit ostendentem musculos omnes, a quibus respiratio et vox efficiatur, licet non in his solis summa vis demonstrationis consistat, sed tertia totius disputationis pars. Siquidem musculi instrumenta quaedam movent, unde respiratio aliqua et vox subministratur. Caeterum ut ipsi moveantur, nervos a cerebro requirunt, ex quibus si aliquem lune interceperis dissecuerisve, statim immobilem musculum illum reddes, in quem nervus inseritur, immobile etiam animantis membrum, quod prius a musculo movebatur, quam nervus esset incisus. Quicunque igitur ex animo veri studiosus est, ad nos accedat, intellecturus manifesto in ipsis animantibus, modo sensu non hebeti sit et stupido, ab aliis sane instrumentis, musculis et nervis inspirationem liberam fieri, ab aliis vero violentam. Nomino autem liberam, qualis fanis adest nullo valido motu agitatis, violentam vero, quae in affectibus nonnullis et vehementibus exercitiis perfinitur, in qua statim videbis omnes scapularum partes simul attolli. Item in proportionalibus ipsis expirationibus, ab aliis quidem instrumentis, musculis et nervis liheram et exiguam, ab aliis autem violentam magnamque fieri, quam appellare exsuffiationem assolemus. Ad haec omnia deinceps ostendemus tibi proprium vocis instrumentum, laryngem, et musculos ejus motores, item musculorum illorum nervos ex cerebro descendentes; deinde linguam, aliud instrumentum, non vocis, sed loquelae et locutionis, aut quomodoque appellare libeat, musculosque tibi indicabimus et nervos, qui a cerebro oriuntur. Quin etiam in plurium animantium dissectionibus aliam alibi commemoratarum actionum perire in unoquoque nervorum, qui a cerebro proveniunt, dissectorum ostendemus. Forsan autem aliquis audire cupiet uniuscujusque actionis praedictae proprium instrumentum, et moventos id musculos, quinam sint, et quot numero, quem situm habeant, quam magnitudinem, quos nervos reripiant, et quot, et quam magnos, et qua in parte potissimuta ex cerebro propagentur, item quis movendi modus instrumentis, quae ab ipsis moventur, infit. Ego autem et prius dixi, quod srequenter de eisdem scribere non probem. At si vere quis fit studiosus, alia habet opera, in quibus de luis omnibus commentati sumus. Primum quidem librum de thoracis et pulmonis motu, ubi docemus, quomodo pulmo a thorace moveatur, ac in diastole distentus externum aerem attrahat, atque hoc esse inspirationem, in systole vero contractus aerem in se comprehensum in asperam arteriam et os extrudat, ac per haec foras emittat, eamque esse expirationem. Deinde aliud habet opus de respirationis causis, ubi etiam musculos omnes indicavi, item instrumenta, quae ab ipsis moventur, et nervos, qui musculis facultatem animalem ex cerebro suppeditant. Postea rursus aliud praeter jam dicta de voce habet volumen, in quo de musculis ipsa moventibus, insuper de nervis ex cerebro in hos pertinentibus tractatur. Impraesentiarum etiam hoc dicere solum abunde est, quod, st vox, spiritu quodammodo in pulmone formato ab eo, qui in corde est, fieret, deinde hoc sibi eunt, qui in larynge est, conformante, non aboleretur statim, nervis quibuldam vel in collo, vel in capite dissectis. Praeterea adhuc minus periret, aut cerebro contuso, aut nfique ad ventriculum vulnerato, aut spinali medulla dissecta; etenim, quod aspera arteria, quam etiam larynga appellamus, vel pulmone, vel corde ipso oblecto vox aboletur, nihil mirum arbitror, siquidem ex corde prosecta est. At quod cerebro contuso, aut aliquo ipsius nervorum, qui in gutturis musculos feruntur, absurdum et plane alienum a ratione, quum nullus ipsorum ad vocis generationem requiratur. Verum secus habet id, quod apparet, quam illi opinantur; etenim corde nudato, ut superiori libro lictum est, et continens, et contundens, deprimensque ipsum, neque sine spiratione, neque sine voce, neque in alia quadam voluntaria actione impediri animal spectabis: cerebro autem ossibus detecto, aut quocunque ipsius ventriculo compresso, non mutum duntaxat neque spirationis expers protinus, sed etiam omnino sensu omnibusque arbitrariis motibus animal destitues. Porro dictum a me est antea quoque, neutram thoracis capacitatem esse perrotandam iis, qui cor denudant. Si enim hoc assequatur aliquis, non modo si premere, aut contundere, aut aliud quippiam tale volet efficere, recte se geret, sed etiam ubi universim ac semel totum eximere libeat, non improspere succedet ei manus administratio. Accidit hoc sane etiam in multis sacrificiis, quae sic de more celebrantur, et apparent animantia, corde jam aris imposito, non respirare tantum, aut clamere fortiter, sed etiam sugere, usque dum sanguinis profluvio commoriuntur. Celerrime autem nimirum ex ipsis sanguis evacuatur, quatuor maximis vasis divulsis: sed quousque adhuc vivunt, et respirant, et clamant, et currunt. Porro tauros, quibus spinalis medullae origo juxta primam vertebram quotidie dissecatur, subito videmus non solum non currere adhuc posse, sed ne minimum quidem procedere. Perit autem simul ipsis cum lectione et respiratio et vox si etenim et his ex superioribus est initium. Verum cor in sic percussis tauris videre est diutissime una cum omnibus arteriis pulsare; non enim his etiam a cerebro pulsandi vis advenit, quemadmodum neque ipsi cordi. Ut enim motus alterius generis sunt, sic etiam principiorum alterum non ludiget altero, sed est ita et cor pulsirum motus fons, et cerebrum motus voluntarii. Neque est ulla ratio, quae unum omnium animantis actionum esse principium coget. Neque enim tanquam multa non possint esse, neque tanquam non sic appareant, judicabit. Verum de hoc etiam iterum copiosius disputabo. Nunc autem ad id, quod dicebam, rursus revertor, nempe neque respiratorii motus, neque vocem edendi cor esse principium opifex. Propter illud enim plurimum, non tamen ab illo respirationem fieri contigit, atque haud idem est ab aliquo fieri et propter aliquid. Porro de usu respirationis librum unum seorsimseorsum conscripsimus.

Cap. V. Qui vero putant vocem aut respirationem a corde fieri situs vicinitate, falsi sunt, haud videntes, quod non plane, si quae pars vicina est, haec necessario actionis sit principium; neque enim, qui cerebrum opinantur principium esse tensus oculorum, aurium et narium, quod ipsis propinquum sit, recte argumentantur: sed hos situs quoque sesellit, imo vero non situs, test tensus opinio. Omnino enim hoc axiomate ad demonstrationes utuntur: omnibus operantibus ex propinquis est initium. Quo ut vero posito, deinde ex evidenti afsirmpto, quod cerebrum aures contingant, concludetur jam, initium quoque actionis illinc ipsis proficisci. Sed nec sensu, nec intelligentia id evidensest, ut primum ac persecredibile modo dictum axioma habeatur, nempe omnibus operantibus ex propinquis esse principium. Neque enim, quod proxima sint cordi vocalia et respicatoria instrumenta, ideo ex corde habent originem. Atqui admiranda illa Xenonis sententia, quam primam omnium in libro de principatu animae Diogenes Babylonius scripsit, non alia ratione, quam ex pronunciato isto, quod mode dixi, laudem illam ac plausum sibi ipsi conciliavit. Scies autem manifestius eam, si adscripserimus. Habet in hunc modum: Vox per asperam arteriam procedit. Si autem a cerebro procederet, non utique per asperam arteriam veniret; unde sermo et vox illinc procedit. Sermo autem a mente procedit, quare in celebro mens non est. Eandem hanc rationem Diogenes, non eiselem verbis, sed hisee interrogat. Unde emittitur vox, illinc et articulata venit. Igitur et vox articulata significans illinc proficiscitur: haec autem sermo ese: igitur sermo illinc emittitur, unde et vox. Porro vox non ex locis capitis emittitur, sed plane ex infernis potius. Constat igitur per arteriam prodire. Sermo itaque non ex capite emittitur, sed infernis partibus magis. Atqui et illud verum ese, sermonem ex mente proficisci. Ipsi enim sermonem diffinientes vocem esse aiunt significantem, ex mente emisiam. Ac aliter probabile est, quod ab animi conceptionibus intelligibilis stacta et quasi tinsarmata oratio exeat, ac quod temporis spatio extendatur et in intelligendo, et in dicendi semotione. Itaque mens non est in capite, sed in inferioribus partibus, maxime circa cor. Talis est Diogenis sermo, contra quam zenonis, in prolixitatem verborum extensus; quapropter issi sane nocessaria axiomata desunt, huic vero supersunt. Verum antequam eos redarguam, Chrysippi sententiam adjicere cogito, quae ad hunc modum habet. Rationi consputaneam est, id, in quo significationes fiunt, et ex quo sermo procedit, praecipuam animae partem exisiere, quandoquidem non alia est sermonis origo, alia mentis: neque alia quidem vocis, alia vero sermonis: neque simpliciter omnium alia est vocis origo, alia animae pars praecipua. His autem congrue mentem desinientes aiunt, eam originem esse sermonis. In universum enim, unde sermo emittitur, illuc et opertet ratiocinationem fieri et intelligentias et meditationes dictionum, quem in modum dixi. Haec autem evidenter circa cor fiunt, quum et vox et sermo per asperam arteriam emittantur. Probabile vero etiam est alioqui, id, in quo significantur ea, quae dicuntur, illinc etiam significari, et voces ab illo ad praedictum modum fieri. Satis jam verborum Stoicorum de voce est. Nam si, quae ab aliis sticuntur, omnia ordine ascripsero, in immensam magnitudinem liber excrescet; non enim verba fecissem de his, quae Chrysippus et Diogenes scripserunt, sed abunde mihi scisset solam zenonis sententiam investigare, nisi adversus quendam Stoicum aliquando mihi controversia fuisset de hoc verbo procedit, quod zeno in sua oratione ponit, ad hunc modum scribens : Vox per asperam arteriam procedit; quod verbum pro egreditur aut emittitur illum veste accipere existimaverim : neque aliud quam haec significat, nec tertium ab ris afferri potest. Coactus sum igitur ipse aliorum Stoicorum libros recognoscere, qui hanc dictionem transferunt ad verbum egreditur vel emittitur, quemadmodum demonstravi Chrysippum et Diogeuem, post quos non duxi necessarium aliorum verba ascribere: sed ad ipsorum interpretationem jam revertamur, principium a Zenone facientes, qui auctor est hujusmodi de voce sententiae atque tutius Stoicorum sectae. Prima igitur sumptio vocis procedit ad manifestius translatae est hujusmodi: Vox per asperam arteriam emittitur. Post hanc succedit alia, nempe haec: Si autem sit a cerebro emissa, non per asperam arteriam emittitur. Hanc dico sumptionem non solum non ex primo genere sumptionum ad demoultrationes convenientium emanasse, imo ne ex secundo quidem et tertio, sed in quarto sophisticarum sumptionem genere continetur; siquidem figura quaedam dictionis sidllatet, estate et captiosis ad ambiguitatem fabricam, unde reprehensionem essugere se sperabat. Haec enim, si a cerebro procederet, non per asperam arteriam procederet, perperam ac male habet praepositionem a orationi injectam. Duae enim sunt in ejusinodi omnibus sermonibus nranisestae praepositiones, nempe a et ex, quarum neutram assumpsit, etsi posset dicere, si ex cerebro procederet, non per asperam arteriam procederet, vel si non ex cerebro, certe a cerebro dicere ipsum oportebat. Etenim vox per asperam arteriam emissa et ex aliquo et ab aliquo emittitur: ex aliquo, ut vale continente, ab aliquo, ut virtute, quae id, quod continet, movet; quemadmodum denique et urina egrediditur quidem per penem, emittitur autem ex vate, nempe vesica subjecta, a facultate autem, quae vesicam in se comprimit, ut mina exprimatur. Caeterum praepositio a sive pro ex sive pro ab sit acceptu, incertum est. Si igitur loco ex capiatur, vera est oratio. Erit enim rutilis hujusmodi; Si ex cerebro vox esset emissa, non per asperam arteriam emitteretur. Quod si in vicem praepositionis a capiatur, falsa. Rarius eum erit talis: Si a cerebro emitteretur, non per asperam arteriam exiret. Quod autem oratio hujusmodi vera non sit, nihil opus habeo, ut ego probem, sed illos ipsos de hoc fententiam ferre censeo. Urina per penem emittitur; quod si a corde emitteretur, non per pudendum exiret. Quin et nostro arbitrio emittitur, non igitur in corde est arbitrium. Sic autem et de recrementis alvi interrogare licet, etenim haec per sedem a nostra voluntate primo moventu emittuntur; quae mea opinione etiam ex longisflere ab ea sitis quemlibet pedis digitum protinus movet, nihil ex intervallo ad celeritatem impedimenti accipiens. Sive enim in cerebro, sive in corde potueris voluntatem, aut mentem, aut quomodocunque volueris appellare, (nihil enim ad praesens institutum interest) nullum tempus reperietur interea transire, dum volueris digitum movere, et inter ipsius actionem, quemadmodum mea sententia etiam in sensu habet. Non enim in hoc expectare oportet aliquod tempus punctionis aut vulnerationis, ut sentiat animal, sed simul et siccans secat, et animal sentit. Atque hoc volunt Zeno et Chrysippus una cum universo sito coetu, nempe motum, qui ex foris accidente in parte factus est, in animae principium distribui, quo animal sentiat. Ut igitur nullum sensibile tempus est interea, dum pars vulneratus et animal sentit, ita neque interim, dum homo digitum curvare vult aut pedem, et interim, dum actionem obit, tempus intercedit. Ita nec inter voluntatem conceptam urinae emittendae et ipsam excretionem, verum simul atque animae principatus voluerit, etiam tensus organa operantm. Quomodo igitur sermonem illum, o viri fitpientissimi, solvemus, quod, si urina a corde emitteretur, non pcr penem excerneretur? Quamcunque enim solutionem dixeritis, licebit nimbum et nos ea uti. Siquidem igitur cum praesentibus adversariis disceptatio esset, illam rationem solvere cogere oporteret. Hic autem non ita licet facere, sed solutionem ipsos dicere convenit, quae nihil habet obscurum aut prolixum aut difficile, sed prompte apparet. Nihil enim (dicemus) impedit ex vesica urinam per penem excerni, si princeps animae pars motus initium immsserit, ut vas, quod continet, comprimatrtr. Reliquum, sive cerebrum, sive cor animae fit principatus, nihil opinor ad propositae orationis diffidolienem referre. Sive enim cerebrum sit movendi principium, ipsum sufficiet instrumentis et urinam utrique recrementa excernentibus, et crura et pedem et digitum moventibus, sive cor, eodem modo. Ita, arbitror, et voce per asperam arteriam emissa, nihil prohibet cerebrum motus asperae arteriae esse causam: quare per adhuc manet quaestio ab initio instituta, nihil ex eo, quod apparet, ad alterutrum dogma inclinare. Sicut enim in vesicae et sessis motu incertum erat, cerebrumne an cor principatum obtineret, eodem modo in voce et respiratione similiter adhuc obscurum est, utrum riscus principalum habeat. Sed, ut a me dictum est jam antea, situs vicinitas utrisque imponens sumptionum tanquam scientificarum et ad demonstrationem convenientium imaginem exhibet; non tamen ita rei veritas se habet. Etenim qui omnium originem cor esse statuit, non vcrebitur oculorum vicinitatem, tanquam non et hos dicat ab illo ceu fonte quodam sensum mottunque haurire; qui cerebrum ponit, non aliam quampiam partem respiratoriorum et vocalium instrumentorum motus principium esse dicit, sed illud, quemadmodum aliis omnibus, ita et his motum arbitrarium suppeditare. Quae igitur in methodis de demonstratione universaliter docuimus, haec particulatim in omni rerum materia vera deprehenduntur; quippe non ab omnibus, quae rei propositae insunt, veritatem capere oportet, sed ab eo folo, quod proluemali conjunctum est. Zeno autem, Chrysippus et Diogenes aliique Stoici, etsi millies rationi confidant, non possent defensionem errorum ipsius invenire. Num secunda sumptio, quae per se sumitur, siquidem exacte simul et manifeste ac distincte dicta esset, ex secundo fumptionum genere una omnino esse deprehenderetur. Quoniam vero juxta dictionis figuram captiosa structam ambiguitalem contraxit, in quartum genus hac de causa transivit Si itaque vafritiam subdolam ipsius cognoscens Zeno sponte usus fuisset, fophista potius aliquis quam philosophus haberetur: si ignorans et invitus, logicae speculationis imperitus inexercitatusque. Verum nos neque sponte unquam ejusmodi sermonibus usi sumus, (etenim vulritia subdola et improba viri est hostis veritatis,) neque imprudentes prae inscitia simul et exerritationis inopia in ipsius incidimus. Porro similem secundae sumptioni etiam quarta obtinet absurditatem, in qua dicit, sermo a mente procedit. Siquidem hic firmo aut vox significans a mente emittitur, quemadmodum etiam alia omnia, quae secundum voluntatem fiunt, non tamen ex mente, sed ex larynge. Prius autem nondum vox id, quod effertur, existit, sed, ut diximus, materia quaedam vocis propria, quam elationem nuncupamus. Emittitur autem ex asperis pulmonis arteriis, quarum nulla cor attingit. Itaque zeno, sive imprudenter sive de industria obscura dictione usus est, in quartam sumptionum speciem incidit, Diogenes autem plerumque in secundam, semel autem et ipse in quartam. Quum enim dicit, Vnde vox emittitur, et quando ait, Vox non ex capitis locis emittitur, sed palam ex interioribus potius, ex secundo genere argumentorum sumptionibus utitur. Quando autem inquit, sermonem a mente emitti, quum oporteret dicere abs mente, quarto genere argumentationum utitur. Hujus errorum redargutio eadem est, qua Zenonis sermonen reprehendimus. Sic autem et Chrysippus quum dicat etiam, ex quo sermo emittitur, illum esse principem animae partem, sermonem reciproce et ex adverso accipiemus, dicemulque, abs quo tenuo emittitur, illud principatum existere, non tamen ex quo. Ad eundem modum quum inquit, in totum unde sermo emittitur, illinc oportet et ratiocinationem fieri, non unde dicemus, sed abs qua parte sermo emittitur, secundum illam quoque ratiocinandi vim et in illa fieri. Constat enim, quod loco illic Chrysippus illuc dixit, quod aequipollet ei, quod est in illa corporis parte. Non enim putandum est, voluisse eum indicare in illam particulam, quum dixit illuc, quamvis praecipue hoc illuc ad locum significat, illic autem in loco. Etenim putaudum est potius Chrysippum in voce soloecismum conrmittere, quam tam manifeste incomprehensibilia dicere. Quippe hoc ipsi satis peculiare et tantum non in unaquaque dictione committitur, incomprehensibilia vero dicere nequaquam. Aliquando enim falsa dicit, quemadmodum et in hoc sermone, sed non quae non possint conrprehendi. Differt enim plurimum falsum ab eo, quod nequit intelligi. Quoniam igitur illuc pro illic dictum esse a Chrysippo probabilius est, oratio in Graecorum proprietatem transsumpta talis fuerit: Unde scruto emittitur, illic oportet et ratiocinationem fieri, hoc est, in illa particula; sed mendacium id manifesto esse dicemus. Non enim, si quid juxta voluntatem ex aliquo emittitur, in illa particula mentem esse ostendit, sicut neque urina, neque sputum, neque mucor, neque alvi sedimentum. Apparet autem, hoc fefellisse Zenonem primum et praecipue, et post eum jam alios Stoicos, maxime vero et Chrysippum, quantum ad commemoratam prius orationem pertinet. Nam in alia quadam non multo post subsequente coactus est verum fateri. Coactum esse dixi, quod alium sermonem evertere cupiens, ceu non verum, deinde contradictionis speciem sentiens nihilominus subvertentem, et contra seipsum non veritus est suum simul cum fententia contra opinantium sermonem evertere. Oportebat autem aut non haec, aut non illa scribere, et praesertim tamfibi invicem propinqua. Si etenim verus lue ferme est, non verus ille; quod si ille sanus, hic corruptus erit. Quare nos scientificis messionis exercitati cognoscere possumus et discernere verum a falso. At inexercitatis non parva erit quaestio, utrum ipsorum eligere debeant. Adscribam vero et verba ipsa, quibus ostendit Chrysippus, sermonem supra comprehensum non esse demonstratorium; sunt autem ejusmodi. Res autem se habet, ut ipsis dixi saepius, praeter haec omnia sanasse etiam si detur, ut postulatur, a capite provenire principium in praedictas partes adhuc inquiremus. Rere enim, quaecunque dixerint aliqui de eo, quod vox ex pectore scrtur per asperam arteriam, a capite certo quodam principio facto, talia licet dicere, in corde quidem principatu animae exisiente, motuum vero initio a capite veniente. Quod sane Chrysippus hac oratione vult dicere, tale est. Si etiam concesserit aliquis, principium esse nervorum caput, non omnino principatum in eo esse concesserit. Quae enim illi possunt dicere de eo, quod vox ex pectore per asperam arteriam effertur, capite initium actionis transmittente partibus, talia licet de nervis nobis dicere tanquam a capite procedentibus, a corde autem actionem habentibus. Quapropter quod vox ex pectore et per asperam arteriam emittatur, capite initium motus partibus indidem exhibente, Chrysippus ipse fieri posse consessus est. Non igitur ea ratione tanquam demonstratoria utendum est, quemadmodum plurimi Stoicorum crediderunt. Siquidem argumentatur, ut dixi, a situs vicinitate; unde etiam Zenonis rationi deesse sumptiones ad absolutam quaestionem existimandum est. Id autem evidentius ostendi poterit sumtionibus ad manifestius translatis, ut ratio sit hujufrnodi. Vox per asperam arteriam emittitur; quod si ex cerebro emitteretur, non per asperam arteriam exierit. Unde autem sermo, illinc etiam vox emittitur; sermo autem ex mente emittitur; quare mens non est in cerebro. Prima itaque sumptio ex evidentibus sensui est; ideo neque demonstratione ipsa indiget; etenim omnia sensiti manifesta ex seipsis fidem faciunt. Secunda vero neque sensui neque intellectui evidentium numero ascribitur, imo ne ex primis quidem axiomatibus existit. Verum hoc pacto sermonem instituere conveniebat, siquidem ex primis et demonstratoriis incepturus erat. Vox per asperam arteriam emittitur. Omne autem, quod per aliquod emittitur, ex partibus ipsi continuis emittitur. Cerebrum autem arteriae asperae non est continuum: ergo ex cerebro non emittitur. Post hanc rationem rursus aliam propenere oportebat, conclusionem sumptionis loco ponendo ad hunc modum. Unde vox emittitur, illinc et significativa vox, hoc est oratio: ex mente autem oratio emittitur, non autem ex cerebro: igitur mens non est in cerebro. Ita fiane conveniebat zenonem rationes instituisse, si nulla sumptio neque praetermittenda erat, neque supra modum assumenda. Jam veto licet adhuc compendiosius ad hunc modum disceptare, utraque ratione in idem collecta. Sermo per asperam arteriam emittitur. Omne autem, quod per aliquod emittitur, ex partibus ipsi continuis emittitur; quare et sermo ex partibus asperae arteriae continuis emittitur; at cerebrum asperae arteriae non est continuum; non igitur ex cereluo termo emittitur, sed ex mente; non ergo in cerebro mens est. Licet nimirum et principem animae partem dicere loco nominis mentis. Pari modo dominantem, imperantem, praesidentem, et ratiocinantem, intelligentem. Nihil enim differre putandum, quocunque modo velis appellare, si rem subjectum eandem serves. Quod si ita omnes rationem instituissent, neque maxime necessariam sumptionum omisissent, in qua res omnis masuscitatur, videlicet, quod per aliquod emittitur, ex partibus ipsi continuis emitti, temere autem non necessaria nequaquam adjecissent, facile erat deprehendere, argumenta a situ procedere, nec rem propositam demonstrare. Nam si praepositio ex in sumptione sermonem mente emitti dicente ponatur, salsam ipsam esse dicemus; non enim ex mente, sed abs mente ipsam emitti. At si abs praepositionem significari pro a existimemus, ut sit telis sumptio, Sermo abs mente emittitur, sumptionem veram esse pronunciabimus, caeterum orationem nihil concludere, tanquam non omnibus sumptionibus similiter enuncistis, sed aliis praepositionem ex, aliis abs habentibus. Quod si omnia similiter pronuncientur secundum praepositionem ex, in priore sumptione falsitas judicabitur, si juxta praepositionem abs, haec quidem vera erit, gcneralis autem ab ipsis relicta. Pari modo particularis, ambaeque falsae erunt. Etenim universalis ejusmodi evadet. Omne, quod per aliquid emittitur, abs partibus ei continuis emittitur, particularis autem, sermo, abs partibus, quae in aspera arteria cohaerent, emittitur; non enim abs continuis, sed ex continuis vere dicetur. Ostensum itaque jam manifesto est, principalissimam sumptionem ab ipsis esse praetermissam, vel quia cavillandi sindio hoc sponte voluerunt, vel quia rncxerritati in arte inviti omiserunt. Unde etiam fallunt auditorem, qui exacte nequeat distinguere, utra fumptionum vera existat, sive ea, quae juxta praepositionem ex enunciatur, sive quae secundum abs, neutiquam enim ipsam ad verbum dicunt, verum ad totius sermonis constitutionem, tanquam dixissent, utuntur. Haec enim sumptio, Si a cerebro emitteretur, non per asperam arteriam exiret, juxta praetermissae sumptionis virtutem vera esse videtur. Itaque Zenonis sermo erroribus scatet juxta facundam sumptionem modo a me comprehensam: primum quidem, quoniam praepositionem a assumpsit, quum conveniret vel ex vel abs; deinde, quia maxime principales praetermisit sumptiones, tum universalem ifiam, omne autem, quod per aliquod mittitur, ex contiunis ipsi partibus emittitur, tum particularem, quod vox et sermo ex partibus asperae arteriae continuis emittituri His enim sic distinctis, si quidem juxta praepositionem ex universae enuncientur sumptiones, falsa erit haec, sermonem ex tuente emitti; sin juxta abs, tum universalis, quae nunc dicitur, quicquid per aliquod emittitur, abs continuis emitti, tum particularis, sermonem abs partibus in aspera arteria sitis emitti. At si mixta pronuncientur, in quibusdam sane sumptionibus praecotitione ex ad amussim sumpta, in alterutris vero praepositione abs; quemadmodum in ea, sermonem abs mente emitti, nullam sumptionem criminabimur, totam vero ralienem nihil concludere dicemus. Non enim adhuc principales conclusionis propositiones coaptabuntur. Est namque ipsarum altera talis, sermo abs mente emittitur, altera autem, sermo ex cerebro non emittitur. At utramque sumptionem vel juxta praepositionem abs, vel juxta praepositionem ex pronunciatum esse oportebat, ut aliqua ipsis communis conclusio inseratur. Forte plura de orationis vitio dicere tentassem, nisi Chrylippus luam absurditatem novisset, et modum deprehensionis ipse scriptitasset in sententia paulo ante a me adducta, fieri posse inquiens, ut ex partibus pectoris sermo emittatur, sed capite principum, motus suppeditante, quemadmodum et quod omnes nervi originem ex capite habentes principiuur facultatis a corde sumant. Haec itaque recte a Chrysippo dicta sunt; quocirca ipse magis accusandus venit, quod, quum verum novisset, non est tamen eo usus; ea vero e quae a situ argumenta petita sunt, atque ex his magis quae poetae testantur, aut vulgus, aut quaedam nominis ratio, aut aliud quiddam hujusmodi, non recte. Praestiterat enim insistendo sumptionibus, quae juxta methodum dernonstratoriam adsumuntur, investigare ea et sensu expendere. Verum ipse, tanquam non ex scientia, sed fortuito verum dixisset, ab inquisitione ipsius discessit et poetas testes citavit.

Cap. VI. Quod igitur Chrysippus vidit quidem, sed oratione non exposuit, id apponere mihi risum est. Quandoquidem enim fieri potest, ut, licet quam maxime omnium nervorum origo cerebrum videatur, cor ipsi vim sensorium voluntariam que suppeditet; pari modo, etiamsi ex thoracis partibus sermo emittitur, principium motus ipsius a cerebro deferri; disquirendum deinceps est, an neutrum alteri virtutem aliquam tribuat, an alterum alteri. Fiet autem ad hunc modum investigatio. Quae cor cerebro connectunt, in dissectionibus contemplari oportet, quot sint numero et qualia; postea in collo singula vel secare, vel contundere, vel funiculo internipere; deinde contueri, qui affectus animal invadant. Connectunt autem cor cerebro tria vasorum genera, quae sane etiam totius corporis sunt communia, venac, arteriae et nervi: venae quidem jugularcs dictae, arteriae carotides, nervi his arteriis adnati. Sane jugulares venas aut carotides arterias non simpliciter dividere oportet, quemadmodum nervos, moreretur enim protinus animal larga sanguinis prolusione debilitatum, sed praestat funiculis validis intercipiendo primum in superiore et inferiore cervicis regione medium vinculorum dissecare, ut nulla sequatur sanguinis prolusio: nervos autem sive contundere, sive funiculis quibusdam comprehendere, vel tuis ipsius digitis, sive secare; ob hos omnes affectus unum et idem symptoma animanti superveniet. Quippe statim obmutescet, reliquarum vero actionum nulla neque in praesenti tempore laeta, neque in posterum apparebit. Arteriis autem fune interceptis velint dixi, dilfectis, mutum sane aut soporatum, ut plerique post Hippocratem disjecturum perperam scripserunt, non erit animal, sed omnes, quae supra vulneratas habentur, in totum pulsum amittent. At venas neque funibus intercipiens, neque, ut dictum est, secans, aliquam manifesto actionem aboleri videbis. Ex his apparentibus promptum est colligere, neque nor ad pulsuum motum cerebro indigere, neque cerebrum corde, ut sentiat animal juxtaque arbitrium operetur. Quod enim cor nihil ad proprium motum cerebro opus habet, inde clarum est, quod, venis, arteriis nervifique praedictis tune comprehensis, simililer ipsum adhuc pulset et totius animantis arteriae. Nam solae supra funes silae omnino pulsum amittunt, dum continua ipsarum pars, quae ad cor usque pertingit, similiter ac aliae pulsat. Quod autem cerebri facultatum cor primam non habeat originem, inde cognoscere licet, quod, omnibus commemoratis nervis sive sectis, sive laqueo comprehensis, animal solum obmutescit, inspirat tamen et expirat sine impedimento juxta utramque superius dictarum inspirationum et expirationum dllferentiam; ita vero et quatuor artibus etiamnum operatur, sicuti et prius, auditque et videt, omnique sensu percipit. Nam sula, ut dictum est, vox animalis aboletur, nervis juxta arterias dissectis. Porro qui tum medici, tum philosophi ob enumeratas arterias sive dissectas, sive, ut dixi, interceptas animal soporari putaverunt, deinde hinc coslegerunt, cor sensum utotumque cerebro suppeditare, hos nimirum falsos esse in ejus, quod apparet, experientia putandum est, quod autem ex hypothesi sequitur, diligenter vidisse. Si enim vere soporosum animal evaderet, quod ipsis nomen significat sensus motusque expers, necessario sequeretur, cor primam et sensus et motus originem cerebro immittere, quam ipsum toti corpori per nervos suggerit. Quapropter secundum quoddam principium ipsum erit, non exquisite primum, magni regis legato dignitate respondens. Demonstratum enim est antea, quod cor arteriarum, cerebrum nervorum sit principium; concluderetur igitur, si verum esset, quod dicitur, eor per arterias vim animalem cerebro suppeditare; non tamen verum est, sed ementiti stant contra id, quod in dissectionibus apparet. Soporosum enim neque ob nervos praecifos animal efficitur, neque ob arterias, verum nervis oblaesis mutum quidem evadit, arteriis autem non ita, multoque minus venis: sed plerique medici plnlosophique simul cum arteriis nervos funibus comprehendentes, deinde mutum protinus animal fieri conspicientes, arteriarum affectionem esse crediderunt, quam soporem nominarunt, non recte meo judicio, nisi vocis amissionem soporem appellent; sic enim nomine solum hallucinantur in hoc, at in re ipsa aberrant, si ob arterias animal mutum evadere existiment.

Cap. VII. Ego sane jam videor mihi, quod Chrylippus jussit, fecisse, inquirendo, a corde ne facultas aliqua cerebro, an a cerebro cordi suggeratur. Chrysippus porro ipse parvi fecisse ridetur hujus rei inquisitionem, qui videns quidem viam, qua id, quod quaeritur, adipisci conveniat, ea non usus sit: hominem autem reprehendo insuper, quod in uno libro contraria dicere suillo nerit non longo invicem intervallo, qui prius sime ceu demonstrativunt Zenonis sermonem scripserit, processu autem commentarii solutionem ipsius ostenderit. Jam invenio, Chrysippunt maxime et alia quaedam in hoc ipso de animae principatu sibi repugnantia adduxisse. Quippe inter initia praefatus, alias sane animae partes in quibus sunt animantis partibus confessum esse, de principatu autem fuso disquiri, eo quod nullus tensus evidens, neque manifesta quaedam conjectura de eo haberi potest, paulo post tanquam de apparente parte disserit. Habent autem verba ipsius in hunc modum. Sic videtur nos subterfugere locus, quum neque sensus evidens sit, quod in reliquis contingit, neque confecturae, per quas id quis posset colligere. Neque enim in tantum controversiae processissent medici et philosophi. His praemissis, contequenter chryfippus ait, universos homines affectus mentis sentire in thorace et in corde. Habet autem oratio haec ad eum modum. Communiter autem mihi videntur plurimi in hanc ferri opinionem, tanquam sentientes mentis affectus in thorace, et praesertim ubi cor situm est, idque potissimum in timore et trisiilia ei ira, et maxime iracundia. In hac oratione saltem tanquam adjecit, non ausus palam dicere, homines sentire mentis affectus in thorace; tanquam enim, inquit, sentientes. Paulo post dictione tanquam ablata, hoc pacto scribit: Turbatio enim mentis, quae in singulis his sit, in thorace percipitur. Postea iterum: Quum enim hic ira fiat, consentaneum est, et alias animae cupiditates inibi esse. Rursus in subsequentibus commentarii locis: Atque irasuentium affectus in thorace fieri videntur, et amantium; ac in reliquis non cessat de affectibus disputare, tanquam in thorace et maxime circa cor appareant. Quare demiror, hominem non abolevisse, quod per initia scripsit, inquiens, neque sensum neque conjecturam fieri, ubi praecipua est animae pars; non enim discreparent adeo medici et philosophi inter se. Vel, si contentus est hoc sermone, quomodo non veritus est iterum in subsequentibus sensu dogma judicare, ac dicere manifeste apparet? Ego autem decrevi, quemadmodum paulo ante feci veriorem deligens sermonem, quem Chrysippus sibi repugnans scripsit, etiam nunc idem facere. Nullus enim sensus nobis obvenit, qui principem animae partem in corde aut thorace contineri declaret, coque laudo prima Chrysippi dicta, quibus verum fatetur; non probo autem, in quibus contra scissum mentitur. Haud enim in uno hic mihi ridetur esse falsus, sed duobus magnis. Primo sane, quod, ubi totum corpus manifeste immutatur per animae affectus, nunc pallescens, frigescens et tremens, ut in metu fieri conspicitur, nunc vero rubescens, calescens et vehementer intensum, quemadmodum in iracundia, de nulla alia parte meminit, nisi solius thoracis. Postea vero, etsi concedatur, cor magis quam alias animantis partes extra naturae habitum egredi in timore, tristitia, angustia, iracundis aliisque omnibus affectibus, non ratiocinatricem animae vim, sed irascibilem aut concupiscentem illic esse indicabit; quare altera pars magis quam ab ipso asserta hac demonstratione concluditur. Nam si intelligendo, discendo docendove nullus insignis motus in corde apparet, in omnibus autem affectibus evidenter innotescit, clarum, opinor, evadit, ratiocluatricem animae facultatem non esse in corde, irrationalem vero et affectibus obnoxiam in ipso comprehendi. At si, ubi affectibus obnoxiam, ibi etiam ratiocinatricem esse pronunciat, id, quod ab initio quaerebatur, prompte assumetur. At multo erat satius demonstrationem aliquam nos docere, quam id, quod quaeritus, ex procinctu capere. Sed neque in priore libro de anima, neque in opere de affectibus ullam demonstrationem protulit, cur oporteat omnino, ubi irrationalis animae vis existit, ibi esse etiam ratiocinatriceni, sed prompte et ex procinctu omnino futuit, etsi Plato nonnullas sane demonstiationes quarto de republica prodiderit, nonnulla vero rursus ulcere distulerit, de quibus in Timaeo ait ostenditque, quas etiam ego subsequentibus commentariis universas literis mandaho. In praesentia vero nondum mihi institutum est id ostendere, sed quod ratiocinatrix animae vis, quam et praesidem, mentem et principem Chrysippus ipse nominavit, in cerebro habetur. Quo demonstrato, si qua alia facultas in corde contineri rideatur non aliunde prosecta, jam duo principia rnaniseste habebimus; deinde vero et tertium inveniemus. Sed hoc quidem in sutorum disputationem differetur. Nunc rursus ad illum sermonem redeamus, unde huc sumus digressi, quod sane Chrysippus sibi ipsi passim refragari non percipiat, quemadmodum tum ex sermone de voce ostendimus, tum ex eo, quod pronunciat, interim nullum sensum nobis obvenire loci principem animam continentis, nonnunquam vero dicit, ipsum mauiscste apparere. Neque hoc proposuimus ostendere, nisi quia non erit extra rem.

Cap. VIII. Verum ab initio erat hoc in libro propositum, quatuor sumptionum differentias ostendere. Vocabam autem primum ipsorum genus scientificum et demonstratorium, secundum vero exercitatorium et ut Aristoleles nominavit, dialecticum, tertium probabile et rhetoricum, quartum sophisticum, demonstravique, nonnullas ab iis, quae cordi insunt acciduntque, constitutas in sola ipsa re, de qua est quaestio, ex genere scientificarum esse sumptionum, alias vero omnes dialecticas, quae ab externis testibus petuntur, rhetoricas, quae aequivocationibus quibusdam aut dictionis figuris construuntur, suplasticas. Quapropter scientificae su singulis rebus omnino paucae et faciles numerato sunt, exercitatoriae permultae; ex singulis enim, quae insunt acciduntque rei, construuntur. Rationem igitur, quae a voce petita est, ex situ proficisci indicavimus; ile etiam illam, quae ab inspiratione et expiratione sumitur. Pari modo habere deprehendes et eam, quae a morsu, qui in tristitia accidit, petitur. Palam siquidem mortus in ventriculi orificio, hi autem ad cor ipsum referunt. Qui igitur, quia dor prope os ventriculi situm est, ideo affectum ab illo oriri putant, a situ argumentantur. Qui autem ipsum vere cor morderi censent, omnino errant; siquidem infra thoracem mortus est sub pectoris cartilagine, cor autem in medio situm est thorace, et nullus unquam cor ipsum morderi sensit neque in tristitia, neque in alio animae aut corporis affectu. Neque lumen nomen cardialgia cor in thorace contentum dolere significat, sed est quaedam aequivocatio, quae neminem latet, qui antiquorum libros evolverit. Quemadmodum enim vlscus, quod in thorace est, sic et ventris os antiqui cor appelsunt, adque nominis frequenti apud ipsius in usu est. Sed ego duobus tribusve exemplis, ut significatum ex dictione manifesto indicetur, eliciam. Nicander tanc hoc pacto inquit:

Appellant siomachi cor excipiens alimentum.

Thucydides hoc pacto: Quum sit cor desixisset, pervertissetque ipsum, etiam purgationes bilis omnes, ut sunt a medicis appellatae, successerunt. Hippocrates autem: Mulier corde dolebat, ac nihil adhibuit praeterquam in mali granati saccum polentam inspergens, ac semel cibum sumere contenta erat, attraxitque ctejtismodi cerionis sunt. Omnes hi palam indicunt, os ventriculi appelsari cor, ut hujus quidem cornis affectus aliquis sit cardialgia; illius autem vilueris, de quo proposita est disputatio, si principem animae partem in se continet, ejusmodi affectus nunquam oboritur. Neque enim hujus ventriculi oris omnem dolorem cardialgiam appellunt, sed stilum quum ab acribus humoribus irritatur et mordetur, quod in tristitia contingit; ideo etiam ea affecti bilem evomunt; nonnullis vero infra descendit, ac verter his summe biliosa dejicit. Verum non solum tristitia affectis evenit, sed etiam eorum, qui impendio diutius a cibo abstinuerunt, non paucis os ventriculi morderi, magisque, si post exercitationem vehementem cibum non assumpserint; nam tristitia affectis exerritatisque valentius in ventriculum flava bilis confluit. Ab hac itaque morfi cardialgia laborant. Neque est necessarium in hac disputatione causam inspicere, cur id accidat. Solum enim mihi propositum est ostendere, hunc affectum cardialgiam non esse ex corde viscere, quemadmodum neque morsum in tristitia, sed oris ventriculi accidens. Argumentum vero hic a situs vicinitate petitum est, quemadmodum et id de cordis palpitatione in metu ab accidenti sumitur; quorum neutrum scientificum est; sin autem concedatur, tele esse, non Stoicis et Peripateticis, sed Hippocrati et Platoni suffragatur; quemadmodum etiam quae irascentibus accidere tum in thorace toto tum in corde Chrysippus commemorat. Quatenus enim, dum docet discitque et in totum movetur anima juxta scientiam aliquam, nihil demonstrant; cordi accidere, in afsectionibus autem ostendunt, hic non solum non subvertunt antiquum sermonem, sed etiam confirmant. Hujusmodi sane argumenta ex secundo genere sump lienum existunt, quemadmodum opinor, etiam illud, quod cor omnium animantis partium primum conformetur. Non enim, si hoc concessum fuerit, initium facultate ostendet esse cor, de quo nunc disputamus, sed secundum geuerationem. Dictum autem a me est definitumque manifeste libro priore de principiorum differentia. Porro quod primum omnium animantis partium moveri incipiat, per stremum autem cesset, ad sumptiones demonstrativas pertinet. Ostenditur enim, id motus esse initium, non tamen munis, sed solius, qui inpulsibus est, qui genere a voluntario diversus est; illum autem neque primum incapere cor, neque postremum abeo desistere aliquis demonstrare poterit. Ex hae igitur sumptione concludetur, non quod Aristoteli et Chrysippo, sed quod Platoni et Hippocrati ridetur, nempe principium motus voluntarii esse cerebrum, alterius autem cujusdam non voluntarii cor. Erant itaque et haec ad propositorum demonstrationem abunde; verum quia hoc in libro fletui omnes sumptiones pertractare, quae ex his, quae cordi insunt, capiuntur, ubi caeteras addidero, librum stiriam. Accedit ipsis et Aristolelis sumptio, de qua circa primi libri finem transegi, ex lis, quae cordi insunt. Copia enim aliqua nervorum, inquit, in ipso conspicitur. At a nobis indicatum est, nervosa quaedam esse corpora in corde, nervos autem non esse, item quod nervosae corporis partes specie solum nervis respondent, non actione et usu. Licet autem discernerein instrumentis diversitatem et identitateui actionibus ipsorum et usu; quare nihil amplius de eisdem tractare opus est. Digrediemur autem ad aliquam ex reliquis, qua de omnes fere meminerunt, quibus cor omnium facultatum principium esse in animalibus creditum est. Dicunt enim, unde principium nutri tinnis in animalibus, illic ratiocinatricem animae esse facultatem; in corde autem esse nutritionis animalium originem; quare et vim ratiocinantem intelligentemque in ipso exiflere. Verum in utrisque sumptionibus mentiuntur, neque enim in corde principium nutriendi animantibus esse concedimus, sed unum aliquod et hoc est ex bis, quae in praesenti opere ad speculationem erant proposita; non oportet autem, quod quaeritur, ceu confessum accipere; neque unum esse principium utriusque facultatis, cujus nos contrarium demonstramus. Demiror igitur hic viros illos, si ambo, quae inquiruntur, prompte accipiunt, ne unam quidem demonstrationem proponentes. Simile vero quid efficiunt, quum animae principem partem illic esse pronunciant, unde nutrimenti principium, deinde assumunt, in corde alimenti esse principium; neque enim hoc verum est, quoniam alimenti tum humidi tum sicci principium est os, stomachus et ventriculus, auctore Hippccrate; neque, si omnino admitteretur, consequens esset, in qua parte principium nutritionis est, in eadem haberi ratiocinationem; siquidem hoc unum ex his, quae dlsquiruntur, existit; alterum vero quaesiturum mendacium est. Etenim primum alimenti principium est os, stomachus ec ventriculus; alterum venae ex jecore in ventrem pertinentes, in quibus primis sanguis gignitur; tertium jecur ipsum; quartum post jecur vena cava, in qua prima purus a recrementis sanguis relinquitur. Ab hac jam vena, quemadmodum aliae animantis partes omnes, eodem modo cor alimentum recipit. Non tamen, quum dieunt, unde spiritus suggeritur, ibidem esse animae principem facultatem, deinde ad id assumunt, ex corde spiritum suppeditari, ipsis concedendum est. Etenim hic quoque rursus, si animalem spiritum ex corde oriri dicunt, quaesitum ipsum sumunt; si vitalem, non necessario sequetur, idem utrisque esse principium. Erasistratus igitur non simpliciter, quemadmodum in, id quod quaeritur assumens, sed longo verborum contextu, ex capite animalem, ex corde vitalem spiritum proficlsci affirmat. Quod si horum spicituum neutrum in sermone attingi dicunt, sed dictum materialem, qui sicco humidoque alimento proportione respondet, audient hoc quoque ab Hippocrate: Principium alimenti spiritus os est, nasus, aspera arteria, pulmo alinlque perspiratus. Igitur nulla harum rationum valida est, nec quam affert Diogenes: Quod primum alimentum spiritumque haurit, in hoc princeps facultas animae existit, quod autem primum alimentum et spiritum haurit, cor est. Nam, quomodo intelligat primum, discutiemus. Si enim ut instrumentum primum, nequaquam eor alimentum spiritumque haurit primum, sed nutrimentum quidem os, stomachus, venter, spiritum vero os, nares, guttur, pulmo. At si quod unde principium motus inest partibus haurientibus, vera quidem prior sumptio, secundam autem reprobabimus, assumere ipsam dicentes prompte id, quod ab initio quaerebatur. Siquidem nos motus initium a capite transmitti fatemur, quum edere, aut bibere, aut respirare volumus. At Diogenes, hoc assumpto citra demonstrationem, ambiguitatem propriam peperit; eodem pacto et suis rationibus est usus, dum ait: Quod movet hominem voluntariis motibus, animalis quaedam evaporatio est; omnis autem evaparatio ex nutrimento attollitur; proinde quod primum movet motibus voluntariis, et quod nutrit, necesse est unum et idem esse. Quum haec Diogenes scribat, de eo quidem, quod animae substantia sit evaporatio, sive ex alimento, sive ex spiritu, nihil ad praesens ambigendum dicimus, ne omnino homini simus molesti; de eo autem, quod idem sit movens nos primum juxta arbitrium et nutriens, refragabimur; quippe ex his, quae supposuit, omnino contrarium concludi dicemus, ex sanguine consilentes fieri evaporationem. Diogeues, etiam ipse suorum dogmatum oblitus, sanguinem esse ait unitnam, ut Empedocles et Critias existimarunt. Si autem Cleanthem, Chrysippum et zenonem loquatur, qui animam ex sanguine nutriri dixerunt, substantiam autem ipsius esse spiritum, quomodo adhuc idem erit id quod nutrit, et id quod movet, siquidem sanguis nutrit, spiritus autem movet? Quapropter praeter alia absurda etiam indefinita est et nequit concludi Diogenis oratio; nam quod infert praepositis sumptionibus, non necessario loquitur, de quo stlbsequentibus commentariis agetur. Siquidem impraeferularum tempestivum misti videtur huic libro finem imponere. Quum enim essem pollicitus de iis, quae manifesto videntur cordi inesse, hoc commentario verba facere, quid amplius opus habeam bujufmodi argumenta attingere, quorum initium dogmatis potius quam eo, quod apparet en dissectione, constituatur?

GALENI DE HIPPOCRATIS ET PLATONIS PLACITIS LIBER TERTIVS.

Cap. I. Quod sane necessarium existat non solum philosophis, sed medicis etiam, quicunque non absque ratiocinatione artem attingunt, speculari de facultatibus corpus nostrum regentibus, quot genere sint, et quales secundum speciem singulae, quamque potissimum animantis partem occupent, primo libro est demonstratum. Quod autem Plato et Hippocrates ii sunt, qui optime de ipsis pronuntiarunt, non paucis quidem priore etiam libro exposui, absolutissime vero secundo libro sermone sum executus, differentias omnium sumptionum exponens, quibus clarissimi philosophi in proposito dogmate usi sunt. At operae pretium mihi videtur, etiamnum impraesentiarum mentione de ipsis facta, reliquam disputationem ita finire. Referebam, quatuor in universum sumptionum esse differentias; nonnullas enim ipsarum ab iis quae parti insunt, juxta problematis substantiam desumi; aliquas vero ab iis sane, quae insunt, non tamen secundum id, quod propositum est, ac de quo quaestio habetur; alias a testibus externis; praeterea etiam quartam differentiam a sophisticis sumptionibus procedere, vocabuli figuris ad ambiguitatem dolose constructam. Porro non pauca exempla descripsi, unde unumquodque sumptionum genus adinvenitur, eadem verba eorum, qui ipsis utuntur, adjiciens. Ac jam rationes ipsorum evertens longe sutius censui in hoc tertio libro et numerum et substantiae facultatum docere. Pari modo subit mihi tacuitates recordanti enumerare numerum et discrimina accidentium; atque clarissimorum sophistarum aliquis professus, Cliryfippi scripta de eo, quod cor solum in animantis corpore animi principis sit origo, non posse everti, hoc tortio commentario ea, quae desunt, oratione persequi coegit. Forsan igitur haec ipsa mihi laudis occasio fuerit, quandoquidem, qui in memoria habent ea, quae secundo libro sunt comprehensa, norunt, validas nos et generosas Chrysippi rationes consutasse, et relictis inflomioribus errores ejus indicasse. Dico sane, Chrysippum primo suo de anima libro principis ipsius partis mentionem tacere, illinc exordientem, ubi principium animae in folo contineri corde ostendere conatur, lutee nimirum verbis. Anima spiritus est nobis insitus continuusque, totum corpus permeans, quamdiu vitae commoderatio in illo adstterll. Inter satius itaque partes singulis destinatas partibus ea, quae in asperam arteriam pertingit, vox est; quae in oculos, vipus; quae in aures auditus; quae in nares, olfactus; quae in linguam, gustus ; quae in totam carnem, tactus; et quae in testes, aliam quandam ejusinodi rationem seminariam obtinet. At locus, in quem haec omnia conveniunt, cor est, ubi animas principatus consulit. Quae quum ita se habeant, de reliquis sane inter ipsos convenit, de animae vero prinoipalu dessentiunt, dum alii in aliis esse locis ipsam asserunt; nonnulli siquidem in thorace ipsum esse tuentur, nonnulli in capite; in iis autem ipsis rursus dissentiunt dum non constat inter ipsas, quanam in capitis parte et thoracis habeatur. Plato autem triplicem eiso animam professus, ratiocinatricem in capite, irascibilem circa thoracem, appetitricem circa umbilicum esth dicebat. Ita nos locus subterfugere videtur, quum nec sensui evidenter appareat, quod in reliquis accidit, neque conjecturis deprehendatur, quibus id aliquis possit colligere; neque enim eoulque et inter medicos et inter philqsopiios controversia processisset. Haec prima verba a Chrysippo prodita sunt de principatu animae in primo de eadem libro; nam dimidia libri ipsius pars prior de animae substantia speculationem continet, reliqua pars, quae a commemoratis verbis incipit, animae principatum contineri in corde demonstrare conatur. Principium itaque orationis admirari justum est; quippe tum manifeste, tum exacte, ut conveniebat virum dicere tanti dogmatis principem, a Chrysippo dictum est. Etenim, quod Plato tres animae partes statuerit, et quaenam hae sint, quibusque locis in animantibus collocarentur, exposuit, item quod ratione de placito, quod sensus effugit, considerare oporteat. Quae subsequuntur, non ita simili modo habent. Aequum namque erat (meo judicio) primum exponere, quibus rationibus Plato persuasus ita censuerit, deinde redarguere eas et evertere, postea situm ipsius opinionem statuere, non probabilibus argumentis, quibus uti mos est sophistis et rhetoribus, verum ex scientificis et demonstrativis, quae tractare plulosophos veri studiosos decet. Nunquid igitur Chrysippus ita factitavit, an omnino contra? Certe oblitus est, se quicquam omnino prius de Platonis opinione dixisse. Incipit autem ab eo sumptionum genere argumentari, quod ex tesilum aut vulgi opinione, non secundum rei naturam credere dignum est. Apponam autem verba ipsa, quae in hunc fere modum habent. De subsequentibus pari modo disquiremus, a communi inclinatione et sermonibus secundum hanc prolatis exordientes. Communem inclinationem Chrysippus hic intelligit id, quod communiter omnibus hominibus videtur. Deinde inferens inquit: Et in his abunde videntur ab initio ad hoc inclinare; ut princeps scilicet animae pars in corde sita sit. Deinde rursus ea ipsa argumenta attingens ita ad verbum scribit: Communiter multi reliqui huc ferri videntur, ceu in thorace mentis affectiones oboriri sentientes, praesertim quo in loco cor est collocatum, quemadmodum in trestitia, metu et ira, praesertim autem iracundia, dum ex corde vaporis modo erumpit, forasaue aliquo propellitur, et faciem manusque testans, nobis sit conspicua. In his Chrysippum non possum non demirari, qui omnia simul confundat perturbetque. Quum enim paulo ante dixisset, Platonem putare, vim irascibilem in thoracis regionibus consistere, deinde ea, quibus incitatus huc pervenit, dicere supersedit, quumque omisisset eadem reprehendere, suam statim opinionem aperire incipit, primum omnium eorum argumentorum in memoriam revocans, quibus animam irascibilem in thorace haberi ostendit. Neque enim aliis rebus apparentibus, quam ex iis, quae Chrysippus protulit, nunc evidentius demonstraveris, ex thorace et corde iracundiam proficisci; nam velstti, inquit, si iracundia ex corde evaporet et foras aliquo propellatur, faciemque et manus instet, nobis apparet; in his verbis Chrysippns consentire videtur veterum sententiae, qui fervorem innati caloris aliquem in corde per iracundiam oboriri dicunt; quo fervore accidit, ut et facies infletur, totum corpus rubescat calescatque et vehementer cor una cum omnibus animantis arteriis subsiliat. An itaque Plato diversum quiddam his dicat, quuin in Timaeo scribit: Cor, venarum et sanguinis per omnia membra vehementer decurrentis fontem, in regione stipata collocarunt, ut, quando iracundiae vis exardescit, ratione nunciante, si quid extrinsecus injuste stat, vel intus aliqua concupescentia turbet, subito per meatus omnes quamvis angustos, quicquid in corpore sensus est compos, jussit minasaue sentiat, parealque imperanti. Praescrea secundum haec ita scribit: At dum cor malorum expectatione et iracundia excitata sulsultat, praenoscentes totam ejnsinodi regionem irascentis partis veluti igneam fore, praescitum ipsi molientes pulmonis ideam inseruerunt. Quapropter, carissime Clnysippe, Platonis dogma scribis, quum ex corde iracundiae vim incendi, et foras propellis faciemque inflari dicas.

Cap. II. Quanquam de hoc non ambigebas, num irascens animae facultas cordi inesset, sed an rationalis; quo demonstrato, non multum de irascente laborare te oportebat, neque librum versibus poeticis replere, quos in eum modum deinceps recitas:

Dulcior ira viri permulto melle fruente Augescit, calidus tanquam alto in pectore fumus.

Ac rursus:

Ipsum ira detulit supra praecordia.

Ac iterum:

Verum animus saliens intus dat praescgia.

Aliaque id genus infinita toto libro tractat, dum irascibilem facultatem in corde esse tuetur, quum non opus sit ostendere, sed an rationalis in eo habeatur; aut per Iovem, su hoc non poterat manifesto ostendere, saltem conari debebat pro virili in hac una parte et irascibilem et rationalem animae facultatem esse demonstrare. Atqui hoc ille ne aggressus quidem est in nilo libri loco facere, sed per totum eo utitur, ex procinctu assumens. Statim enim in subsequentibus ita scribit. Quum hic ira nascatur, ratio est etiam reliquas cupiditates indidem exiflere, adeoque reliquos affectus et ratiocinationes, ad haec quicquid est his persimile. Neque enim necessarium est, ubi affectus habentur, illic etiam ratiocinationes esse; quare, si quis hoc prompte et citra examen assumendum putaverit, id, de quo est quaestio, sumetur. Quum enim Plato affirmet, non ex eadem proficssci parte ratiocinationem, iracundiam et cupiditatem, Zeno autem in corde omnia collocet, officium meo judicio erat Chrylippi et cujuflibet, qui post Platonem et zenonem virorum placita examinat, alteri demonstrationem annectere, alteri reprehensionem aliquam. At citra demonstrationem sententiam dicere, quemadmodum Chrysippus factitavit, puta, ubi animae pars affectionibus obnoxia existit, illic et ratiorinatricem esse, tantum a philosophi rnunere abest, ut etiam nec rhetores nec sophistae idem faciant; quippe illi probabili quadam ratione fidem astruere conantur. Singula autem quae disquiruntur, ex procinctu et inconsiderate assumere neque ad sophistas, neque ad rhetores, neque ad dialecticos, neque ad innitentes demonstrationibus, neque omnino ad ullum omnium pertinet. Pulchrius enim erat mea sententia, ut Plato suum ipsius dogma demonstrare instituit, ita Cluysippum quoque zenonis placitum pro virili ostendisse, et non versuum multitudinem ex omnibus poetis selectam astrihere, qui judicent, iram, iracundiam, metum, timiditatem, temeritatem, audaciam et constantiam utraque ejus generis partim quidem actiones quasdam, partim autem cordis esse affectiones. Quid igitur sibi volunt versus hi ex Homero collecti?

Cor ipsi intus latrat.

Et:

Pectore percusse verbis cor increpat ira: Suffer et haec, cor, nam graviora aliquando tulsti.

Item:

Pectore prudenti sursum suspiria duxit Ex corde imo Agamemnon Graecis navibus ostans.

Ad haec:

Sed mihi bile tumet cor.

Et:

Juno non iram tenuit sub pectore, at inquit.

Praeterea :

Verum et post etiam sub pectore continet iram, Donec perficiat.

In his omnibus non rationalis, sed irascibilis animae facultas in corde contineri significatur, quemadmodum in his quoque, ut arbitror.

Atque ira hanc quamvis sapientem invasit adurens.

Et:

Dulcior hic multo quam mel quod desinit instar Rami in pectoribus conscendet protinus imis.

Et:

— — Cor appetit intus Bellum agere incessens, pngnamque subire diurnam.

Et:

Atque animum audacem ipsi in pectore dii posuerunt.

Et:

Cor Laertiadae dolor ast invasit Ulyifis.

Et:

Pectoribus robur validum patris indidit ipso

Et:

— — Sed pectore Achilles Citarum animum et grandem virtutibus obtinet intus.

Et:

— — Durumque malumque Dii posuere animum tibi pectore virginis ergo.

Et:

Sic Aeneae animus gavisos pectore in ipsa.

Et:

Et Jovis exarsit postium sub pectore robur Noscere.

Ad haec :

Atque mihi ipsi animus bellum puguamque subire Permultum ardescit nunc nunc in pectore cato.

Rursus :

Ipse autem valide clamans in pectore mulsit His animum, est Hector coepit meminesse timoris.

Rursus:

Incitat, o Nestor, cor me atque animus generosum

Et:

Est illi prudens cor atque animus generosus.

Et:

O si, clare senex, genua haud minus ipse valenter Possideas, quam animum retines in pectore caro.

Et:

Nosti etenim, qualis muliebri in pectore suevit Esse animus.

Et:

Atque tuum charum cor, me patiente dolores, Sufferat.

Et:

Fatus sic, animum tandem his in pectore movit.

Et:

Telemachus magnum luctum sub corde recepit.

Et:

Sic dixit placans animum sub pectore carum.

Et:

Huic cor in requie mansu deterrima passum.

Omnes enim in versus, et praeterea infiniti alii, si numerum spectes, quos Chrysippus apponit, irascibilem facultatcm in corde haberi ostendunt. Ego autem si omnia uscribam, librum, quemadmodum Chrysippus, replebo: vetum ex Homero haec quidem sufficiunt. Eorum autem, quae ex llesiodo Chrysippus permulta et ipsa adjecit, abunde mihi erit, si duo triave exempli gratia citavero.

Namque ubi succrevit animus sub pectore caro.

Et:

Iram animum graviter cruciantem pectore gestans.

Et:

Cunctorum crevit in corde animus generosus.

In quibus sane ad Chrysippi magnanimitatem obstupesco. Quum enim conveniat hominem, qui tot positas periegerit sciatque manifesto omnibus ipsos placitis assentientes alias in aliis versibus, quemadmodum et Plutarchus in omnibus Homericis exercitationibus ostendit, deligere quidem ex ipsis, quae placitum, cui ipse studet, attestantur, relinquere autem pugnantia, et quae interim totum contrarium astruunt, ille ex aequo omnium deinceps meminit: nam ejusmodi versus omnes ab eo praetermissos esse oportebat, quibus autem mentem, intellectum, cogitationem et rationem in corde contineri aliquis dixerit, ea colligere, quemadmodum et haec innuunt.

Juppiter exemit tunc ipse ex pectore mentem.

Et:

Consilium, Neptune, meum hoc in pectore nosti.

Et:

Et tibi perpetuo est scatentia pectore talis.

Et:

— — Non mihi stat talis sententia pectore.

Sicut enim prioris versuum generis, quibus in corde animae affectus ostenduntur, infinita apud poetas est copia, ita neque alterius pauca, quibus rationalem vim in corde sitam, quantum ad poetas, aliquis ostendere poterit.

Cap. III. Haec igitur sola Chrysippum seligere conveniebat, si omnino testibus litem dirimere statuerat. At plura quidem illa, pauciora vero haec scribere, ei, qui historiae veritatem ostendat, probe successerit; plura enim illa vere inveniuntur; ei vero, qui, quod Cluysippus studet, tueri aggrediatur, adversabuntur, praesertim quae manifesto iracundiae adversantem increpantemque faciunt rationem, veluti et haec sonant.

Pectora sed sariens, ipsum cor increpat ira: Auster et haec, cor, nam graviora aliquando tulisti.

Haec si quidem Ulyssem ad te dicentem Homerus introduxit, quum ob ea, quae a famulis domi agi videret, calor in corde ipsius effervesceret, et animus sive rracundia, ratione devicta, ad intempestivam mulierum punitiopem ipsum jam vi praecipitem actura esset. Quam enim eques ad equum, aut venator ad canem rationem obtinent, hanc ratio ad iracundiam. Equidem imperare in. omnibus et praevalere jestius est id, quod natura praecellis, equitem sane equo, venatorem autem cani, rationem iracundiae. At non semper accidit tale conjugium lege naturae administrari, verum equus nonnunquam contumax non pro decoro elatus insessorem virium imbecillitate aut equestris scientiae ignorantia victum simul cum ipso abripit, iracundia autem valens et ad imporlunam punitionem vehementius erumpens nonnunquam rationem imbecillem aut ignaram una secum attrahit Si enim robus scientiamque habeat, vincet nimirum et ratio iram, et auriga equum. Quod si vero aut alterutro aut utroque privetur, periculum ibi est, ne id, quod deterius est, natura praestantius devincat. Quemadtnodum sane in Scythis et Gulatis aliisque barbaris gentibus permultis unimus rationem vincit, apud nos autem in pueris et imperitis hominibus. Humerus autem id ipsum prusecto volens judicare Hectorem, Achillem et quosdam alios ejusmodi iracundiae inservientes adolescentes inducit; Ulyssem vero, Polydamantem et Neflorem ratione iracundiam continentes, subinde quidem tam valide, ut ne animus quidem ad irrationalem aliquam actionem proruperit, interim vero erumpat quidem, sed a ratione contineatur, quemadmodum in his versibus Ulyssem expressit. Omnia vero deinceps ea ascribam.

Tunc sponsis meditans animo mala divus Ulysses Decubuit vigil; interea famulae egrediuntur Aedibus, ac venerem cum sponsis turpiter extra exercent, largo resti sese exhilarantes. Hic ira exagitabatur sub pectore caro, Et mente atque animo versabat plurima, cuique Mortem net insiliens conscisceret illico, sponsis Extremum an sineret misceri: latrat at intus Huic cor, ut catulos obiens canis ipsa tenellos ignotum allatrat, nec non pugnare parata est: Latrat sic intus, male fere dum turpia facta. Pectora percutiens ira cor increpat idem: Suffer et haec, cor, nam graviora aliquando tulisti, Quum in socios Cyclops praeclaros impius esset: Attamen haec tolerasti, dum te educeret antro Metis, quando tibi mortem rebare paratam. Sic inquit placans carissima pectore corda.

Nisi clare Homerus in hisce percenset iracundiae pugnam cum ratione in viro prudenti, at victoriam rationis, iracundiae autem in ipsam obsequium, neque aliud quicquam aliquis nobis ex poeta condisci concefserit. Quum enim ea, quae tam evidenter dicuntur, in ambiguitatem fuerint deducta, neque aliis sane quomodo usus sit intellexeris. Quippe ancillas peccantes conspiciens Ulysses iracundia violenter ad ipsarum punitionem rapiebatur; a ratione vero detinebatur, ut quae intempestivum esse edoceret. Verum quia ratio non facile potuit perducere animum, ut in tempus magis idoneum punitionem differret, vehementius ab ea abripitur, veluti equum ferocius so efferentem auriga valido freno violenter retrahens. Quinetiam haec secum ait, Contine, o cor generosissimum, in praesentia, quemadmodum etiam prius adversus Cyclopem continuisti, videns socios ab eo consumi. Plato sane horum versuum admodum tempestive in quarto de Republica libro meminisse videtur, Chrylippus autem nimis quam intempestive ac inepte; multo autem magis eorum, quos Euripides Medeam dicentem finxit, quum etiam in illius anima ratio adversus iracundiam pugnaret; noverat enim, quod impium aliquod et grave opus perpetraret, filiis occidendis manum admoliens; eoque detrectabat disserebatque, et non statim concitata id designavit. Rursus ipsam iracundia, velut equus quidam ferox ac pertinax aurigam superans, ad filios vi trahebat; deinde iterum ratio retrahebat abducebatque; postea rursus iracundia in diversum agebat; inde iterum ratio; ut subinde sursum et deorsum ab utrisque impulsa iracundiae concesserit, hanc Eurspides tunc loquentem ita introducit:

Equidem scio, quae sum patratura mala, Potentior sed ira consiliis meis.

Novit quidem magnitudinem malorum, quae est perpessatura, a ratione edocta, verum iracundiam ea fortiorem esse inquit, et propterea ab illa violenter ad opus abduci. Ulysses autem contra ratione iracundiam coereuit; etenim barbarorum indoctorumque hominum exemplar Euripides Medem posuit, quibus iracundia ratione valentior est, Graecorum autem et eruditorum imaginem rursus poeta Ulyssem statuit, in quibus ratio iracundiam vincit. Saepe igitur in alio irascibilem animae partem ratio superat, ut ne pugna quidem unquam ipsis inter se oboriatur, sed haec dominetur, illa obtemperet; atque hoc iis adest, qui ad summum philosophiae perveniunt. Rursus iracundia subinde rationem ita vincit, ut imperet et ducat perpetuo; id quod in multis barbaris et pueris natura iracundis, insuper in ferarum non paucis, et hominibus belluinis videre licet. Est quum ne alterum quidem usque adeo valens sit, ut statim alterum astrabat, sed adversantur invicem pugnantque, et temporis spatio alterum vincit, in Ulysse quidem ratio, in Medea autem iracundia, ceu duae ipsae animae partes, aut, si non partes, certe facultates quaedam. At Chrysippus neque partes animae hasce ratus, neque facultates brutis a rationali diversas, tamen non dubitat Ulyffis et Medeae versuum meminisse, qui evidenter opinionem ipsius subvertunt. Quomodo igitur aliquis adhuc cum talibus viris disputet, qui neque manifesto apparentia curant (ut jam frequenter ostendi) et coarguendum ipsorum dogmata ceu attestantium meminerunt? Nam liber de principe animae facultate a Chrysippp conscriptus scatet versibus poeticis, qui vel affectus in pectore et corde contineri affirment, vel duas esse animae facultates toto genere invicem differentes, hanc irrationalem, illam rationalem. Quomodo enim ex Homero et Hesiodo pauca ante paululum appositi, quae Chrysippus conscripsit, ita is ex orpheo, Empedocle, Tyrtaco, Stesichoro, Euripide aliisque poetis multorum versuum memluit simili absurditate scatentium, veluti etiam quum Tyrtaeum dicentem citat:

Iram servantis gestans in corde leonis.

Quod namque leo iram habet, accurate omnes homines, etiam priusquam audivissemus Tyrtaeum, norimus; non tamem Clrryfippo versum adjungere decorum erat, qui leonibus iram adimit. Nullum enim, ut autumat, brutum animal vel irascibilem vim, vel concuplscentem, vel rationalem obtinet, sed, veluti a me dictum est superiori libro, Stoici tere universi in omni functione supra dicta omnia eis auferunt Tyrtaeus autem, quemadmodum et Humerus et Hesiodus, breviterque omnes poetae vehementissimam irum leones habere affirmant. Quapropter etiam bomluem, quicunque maxime suerit iracundus, leoni assimilant. Jam vero praeter poetas universi homines eos, qui ferocissimi et maxime iracundi sunt, leones nuncupant; ita neque athletis cessant quotidie nomen hoc attribuere. Et Chrysippo contra quam velit accidere videtur; num dum ab argumentis rei, quae a natura ipsius disquiritur, ubique recedit, et rhetorice magis quum philosophice in testium multitudine victoriam ponit, ab ipsis, quos citat, proditur.

Cap. IV. Etenim quum pronunciet, ideo nonnullos excordes diri, quod universi homines animae principatum in corde contineri crediderint, virum demirari satis nequeo, quod non eatenus assequitur ea, quae diemitur, ut cognoscat, nullum stolidum ac imprudentem excordem nominari; sed illos omnes, quando dicteriis incessant, non habere cerebrum inquiunt; meticulosos autem et timidos excordes appellant. Ita et hic Cluysippi dogma ab ipsis coarguitur, quos in testimonium adducit, dum putant. in cerebro quidem esse rationem, in corde autem iracundiam; sed per Jovem mirum est, quomodo nomen excors interpretetur, aut quo sensu vulgus proferat; mox ei conjungit evisceratum: habent autem verba ipsius in hunc modum: Conferunt praedictis etiam hujnstnodi ex his quae dicuntur evisceratos, quatenus dicimus, aliquos non habere cerebrum et habere: ita nos sentientes dicere, et non habere cor aliquos, et habere secundum praedicta, ut eviscerati scrfun accipiantur, eo quod nihil imus habeant condolens, juxta contraria etiam a corde sic ipsis communius appellatis, cerebrum vero capiatur, vel quod in eodem simile quoddam exisiat, vel quia etiam hoc sumiltatcm quandam habeat visceribus similem. Ita quidem verba sonunt. Convenit autem aliquem legere ea ter quaterque multo otio, mente iis, quae dicuntur, diligenter adhibita; hac enim sula ratione, puto, persuadebitur, id quod communi proverbio dicitur, dictis ipsius inesse, scilicet: NIHIL ACCIPET, ET CONTINE PROBE. Ego enim quum in multis saepe libris orationes legissem, in quibus nomina ad verba nullo sensu connectuntur, nusquam hoc tam accurate expressum vidi, sicut in hac modo cisata sententia. Aenigma enim est oratio Chrysippi, micabili quadam obscuritate cum intempestiva brevitate implicitum; quanquam brevitatem ne in uno quidem ipsius libro imitatus sit, sed adeo prolixus est, ut saepe in toto libro multifarium de eisdem sursum et deorsum sermones implicet. Jam sane obsuritatis vitium ipsi familiare est, quod interpretatriuis facultatis infirmitatem sequitur. Ac mihi videtur etiam ipse id sentiens ter et quater de eisdem rebus non detrectare sermones in longissimum producere; brevitati autem non assuerit, et tero eam usurpat, in quibus potissimum orationibus errorem suorum dogmatum fenili inexitabilem; vult enim (ut opinor) brevibus ipsum percurrere aliud coargui sustinens. Et mihi videtur, quemadmodum in aliis orationibus contendit manifeste interpretari, ita in quibus redarguitur sermonem obscuritate cum brevitate occultare, ut videlicet putetur ad crimen objectum respondisse, et non omnino ipsum praeteriisse, nos autem nihil possimus productis contradicere, quae nequaquam intelligimus. Statim sane in praeposita oratione, qua evisceratum, et non habere cerebrum, quomodo vulgo dicunt, exponit, mihi quidem tale quippiam videtur innuere. Evisceratus vocant nonnullos perinde ut excordes, quoniam viscus cor est; non autem habere cerebrum idem valere dicunt ac evisacratum, quoniam hoc quoque viscus est et principale. Non tamen recipimrt omnes Stoici hujusmodi expositionem, sed aliud quiddam dici affirmant, id tamen non ostendunt, ex penitioribus nimirum existens, ac increpant nos statim, ceu praecipiti modo contradicentes, priusquam id, quod dicitur, cognoscamus. Alii etiam conviciis agentes acrius rudes nos et contentiosos appellant, nec ineruditos homines docere se velle id, quod proponitur, inquiunt; etsi alia etiam nobis inritis prolixe recenseant. Ver uni quum (ut dixi) ad hujusmodi quippiam pervenerint, ubi nulla est nugacitatis occasio, qui sane libros conscribunt, celeriter simul et manifesto percurrunt; qui autem horum commentarios interpretantur, ad invidiae potius suspicionem in auditores transmittendam prompti redduntur, dum nolle se docere nos simulant, quam ad se victos esse confitendum. Verum evisceratus et excerebratus jam praetergrediuntur, ne amplius negotium facessamus Chrysippo manifeste reprehenso ab iis, quos ipsis testes citat, ac ubi desiimus, eo revertamur. Quum Chrysippus totum librum replevisset versibus Homericis, diesiodicis, Stesichoriis, Empedocleis, et orphicis, quumque praeterea non pauca ex tragoedia et ex Tyrtaeo aliisque poetis apposuisset, non advertens postea mirificam hanc loquendi infinitatem (hoc enim ei nomen conveutre magis autumo) haec ad verbum adducit: Haec sane anilem garrulitatem esse dicent, sarte etiam literarum magistri, qui versus quamplurum sub eodem sensu siatuere velit. Recte dixisti, o Chrysippe, haec; praestaret autem, si non solum dixisses, sed etiam anilem hunc loqualitatem evitasset. Quid enim esset nullius, aut nugaeius, aut grammatistae decentius, aut magis alienum a demonstratione, quae viro philosopho convenit, quam, placiti Platonis mentione statim ab initio facta, sinere quidem hoc et prorsus abjicere, non autem, usu posteris ipsius id adstruatur, scribere, sed controversiam solutionemque, quam in verbis viri movent, relinquere, propter quam aequum erat ipsum demonstrationibus scientificis usum placitum ipsius impedire, poetarum autem meminisse, et indoctorum multitudinem in testimonium citare, et quae dicant mulieres, scribere, neque iis ipsis (quos citat) testibus quod cupit assequi? Etenim poetae contra ipsum universi pronunciant, plura etiam idiotae. Quis igitur poeta non scripsit, multa animalia vehementius homine et concupiscere, et irasci? Quis vero idiota non sic utitur nominibus, ut Platonis dogma exigit, excordem aeque ut timidum et meticulosum et non virum appellans, cor autem capere adhortans, quum ad virilem actionem proximum incitat? quum eos irridet, qui fatuum quid dixerunt, excerebratus et imprudentes nuncupans, alios callidos et mentis compotes, quoscunque ceu prudentes commendet, evisceratus autem, qui nullius misereantur, neque ament, neque omnino curent vel laudem, vel vituperium, vel injuriam, vel commodum, sed veluti lapides sensuum expertes sint; quos enim ut nullo prorsus sensu praeditos mordere voluerint, evisceratos dicunt, quemadmodum non vicos excordes, excerebralos autem dementes. At quia tertium quoque viscus, jecur, existit, in quo concupiscens animae facultas consistat, huic etiam commoderationem quandam propriorum motuum inesse oportet, si homo in totum ornari anima debet. Jam etiam in hoc inseufilis, ut in aliis duobus, simul prave affectus evisceratus recte vocatur, quemadmodum, qui e diverso habet, visceratus (megalosplauchnus); quomodo Euripides Medeam introduxit, magnis revera visceribus donatam, quae validas trium viscerum facultates motusque haberet; etenim maxime concupiscentem mulierem proponit, maximeque iracundam simul et ratiocinando vehementem. Abunde autem sunt concupiscentis annuae, quatenus a moderato motu abscessit, indicia in lascnis amore, a quo ricta prodidit simul et reliquit domesticos, secula autem est et omnino se homini peregrino concredidit. Irascibilis autem animae vehementiae, quia filios occidit, non mediocria sunt argu menta. At rationalis intelligentiae (fingit enim in his quoque ipsam Euripides non vulgarem) indicia magna, quae puniendis hostibus excogitata apparent, item quae apud se ipsam persequitur, et submittens persuadensque anano iracundo, ut ab impiis operibus recederet. Quare Euripides merito de ipsa dixit:

Quidnam faciet anima Piscoso atque irrequieta, Oestro irritata malorum?

Haec itaque magnis donata visceribus. Evisceratus et parum visceratus dicitur, cui tres animae partes pravae, exiguae, motu et tardae et difficiles insunt. Interea vero orationum, quas pertracto, id quodmihi se offert non dubitabo efferre; dictum est autem a veteribus phllosophis, fieri non posse, ut aliquis, qui cum hominibus garrulis disserit, ab omni prorsus loquacitate abstineat. Ego igitur coactus sum a Chrysippi garrulitate adductus et istictarum et Euripidis voces interpretari; quod nunquam libensaufus essent facere tanti dogmatis demonstrationes perscribens. Non solum enim Euripides aut Tyrtaeus, aut alius quidam poeta, aut certe etiam idiota fidem de placito facere citra omnem demonstrationem abunde potest, sed ne ipsc quidem Hippocrates, omnium. medicorum consensu praestantissimus, quemadmodum neque Plato, omnium philosophorum princeps. Haud enim si vel osiines ipsius posteri invidia rumpantur, neque si contentionis studio impudentia commentantur, quemadmodum Chrysippi seetauirea, aut opinionem Platonis superare unquam. r poterunt, aut ornatum demonstrationis imitari. Attamen neque his viris adeo super alios scientiis animam ematis nemo mentis compos simpliciter loquentibus dignatur siclum accommodare, sed demonstrationem expectat. Chrysippus autem, quas quidem hi dicunt demonstrationes de dogmate propositu, earum ne unius quidem aut meminit, aut reprehendere aggressus est. Interim non voretur Tyrtaeum et Stefichorum testes citare quos si etiam vivos aliquis interrogaret, an de horum scientia dogmatum ambigerent, faterentur nimirum una voce, nihil se ipsorum repsisse; ipsi autem potius, arbitror, a Chrysippo nonnihil discere, quam ex ipsis demonstrare maluerint; deinde Chrysippus scilicet ad idiotas ipsos duceret, sapiens ad ineruditos, prudens ad insanientes, orationum consequentiae peritus ad eos, qui inter se et apud seipsos omni tempore verbis simul et operibus discrepanti Verum licet insaniant in omnibus et invicem apudque seipsos omnes idiotae discrepem, hoc saltem, puto, prudentiae habent, ne ad ea, quae dicunt, in testimonum adducant, qui contra ipsos pronuncient sententiam. At Chrysippi sapientia idiotarum inscitiam longe superat; citat enim testes, a quibus damnatur. Hujus gratia coactus sum ego quoque impraesentiarum esse loquacior, ut ostendam, Chrysippum in omnibus gravissime errare. Neque enim ullius demonstrationis a Platone et Hippocrate conscriptae meminit, neque contradixit, neque ipse aliam quampiam demonstiationem protulit, neque novit, quos oporteat testes vocare. Jam ostendimus etiam priori libro, quomodo Chrysippus ipse sibi adversetur. Constat in praesentia quoque viri stupiditas, qui non modo non celat, quae conveniebat celare, utpote evidenter sermonem suum subvertentia, sed etiam haec sibi attestari censet.

Cap. V. Itaque jam a talibus digressi videamus deinceps orationes quas proponit universas, toto sermone ad caput iterum reducto, ne aliquid omittatur. Apponam autem totam seriem, etiamsi longior fit; habet ea in hunc modum. Quum itaque ira indidem oriatur, ratio est etiam reliquas cupiditates indidem haberi, reliquolque jam affectus, et ratiocinationes, item quae his sunt consimilia. Moti autem sama plerique horum multa ejusmodi vere dicta addunt, praedictam inclinationem secuti. Primum etenim omnes, ut inde incipiam, hac ratione dicunt nonnullis animum seu iracundiam conscandere et deseendere, nonnullis bilem; dicentes quosdam ab ipsis caedes devorari, et non devorari ex hujusmodi impetu dicimus; sic autem dicitur et nihil ipsis horum descendere, et quod qui deglutivisset praedictum, diseestit, et Zeno ad cos qui imparatum et incautum aggrisii erant, centa, quae quaeruntur, in os ferre dixit, sed non omnia deglutire, quum neque deglutitio aliter proprie magis appelletur, neque praedictorum deseensus, nisi in thorace animae princeps facultas esset, quo omnia haec furantur. Si itaque in capite habeatur, ridicule dicetur et inproprie descendere, ascendere natem mea sententia proprie magis ipsa dicerentur, tet non descendere, secundum praedictum modum sensu audiendi ad intellectum delato; si in thorace exisiat, proprie descensus dicetur, si autem in capite, magis improprie. In his rursus Chrysippus imprudens idiotas contra se vocat; nam ascendere iracundiam, aut descendere bilem, quaeque alia ejusmodi dicuntur, iis attestantur, quia iracundiam summatimque affectus infra sitos esse existimant, quemadmodum in capite rationem; tunc enim novi plerosque non descendere sibi commemorata affirmantes, non quum nequeunt assequi, neque intelligunt, quae dicantur, sid quando dicuntur nonnulla, ceu iram, aut moerorem, aut iracundiam, aut ejusmodi aliquem affectum provocatura, is autem, qui anuit, nullam de ipsis habet curam, neque affectu movetur. Haec igitur loquacitas hune finem habeat. Postea Chrylippus aliarum ejusmodi meminit. Mulieres etiam magis aliquid horum repraesentant. Si enim ea, de quibus est sermo, non ipsis descendunt, saepe digitum adntque cordi vicinum locum deducunt inducentes eo non descendere jam commemorata. Hoc argumentum prioribus consimile est, duobus assis admodum sapientibus argumentis assumptis; nempe mulieres esse, quae haec dicunt, et non, quemadmodum antea, vicos; item indicando significare ceu tripudiantes, quae oratio in viris indicabat. Atqui hic etiam, generosissime Chrysippe, contra teipsum mulieres in testimonia adducis. Neque enim hae in eum modum dicunt, neque manibus articulant (ut dixisti), quum negant se dicta intelligere, verum quando ob convicia, aut minas, aut hujusmodi quippiam neque irasci dicunt, neque excandescere, neque omnino indignari, quod neque ipsum, puto, latet Chrysippum. Itaque et hic tecum disicordans paulo post scribit: A quo impetu dicimus non descendere, quae dicuntur, sive minas, sive convicia, ut deorsum veniant, attingantque ipsas, atque sic mentem commoveri hoc delationis impetu, item profundas quasdam esse pronunciamus, eo quod nihil huiasuiodi possit in ipsis descendere. Quod igitur minitantibus aut conviciantibus dicitur non descendere in pectus ea, quae dicta sunt, etiam ipse Chrysippus testatur; adjecit autem orationi mentis vocabulum, quum oporteret dicere iracundiae. Etenim ratiocinari, et quae dicuntur considerare, item pugnantium aut consequentiam rerum novisse, rationatis facultatis opus est; ob convicia autem aut minas neque irnsci neque excandescere irascibilis proprium existit; verum haec quidem in sequentibus chrysippus stadit. Sed inter haec quae modo exposita tuus vcrba, et quae paulo ante de mulieribus scripsi, alia habentur, quae nunc apponam, ne quicquam prorsus praetergredi videar. Habet autem hunc in modum: Post haec revomere nonnullos dicimus ea, quae ipsis apparuerunt. Praeterea profunditatem dicimus multorum ejusmodi commemoratis similiter; nam ubi devoraverint hujusmodi dictum, dies est, et reposuerint hoc in animum, ruesetlque illud dicentes, dies non est, rebus manentibus non aejurde neque improprie revomere dicuntur. Ego sane hoc revomere nullum audivi dicentem, sed magis expuere, emittere, abjicere, et deponere dicunt, quum significent, aliquem a pravis recedere opinionibus. Quod si vero etiam evomere a quibusdam dicatur, idem nimirum erit, quod expuere, abjicere, et aliis simile, quae ex tralatione sumuntur. At quod nullum hujusurodi argumentum non solum viro philosophiae studioso, sed ne rhetorico quidem tractandum fit, ostensum etiam est a me antea; quin etiam impraesentiarum paucis liceat indicare, revocatis in nremoriam rhetoricis artibus, quas rlli tradunt, docentes nos, ex quibus locis ad unumquodque propositum argumenta desumantur. Nullius siquidem ejttsutodi meminerunt, qualibas Chrysippus commentarios suos replevit. At enim si omnem dictionum ferrem accurate persequi vellem, ut nihil ex vitiis relinquatur indiscussum indictumque, liber in infinitum extenderetur. Quare jam iis, quae praediximus, omissis, ad subsequentia divertemma per quae Chrysippus positarum testimonia apponere incipit, pauca interim verba tua interponens, saepe ceu interpretationem eorum, quae series vocum innuit, saepe ceu compendium aliquod et veluti summam quandam universalem. Auspicatus itaque ab aliqua Empedoclis sententia, tum exponit ipsam, tum quosdam inter exponendum memoratu digniores sermones incipit, inter quos est et ille, in quo de voce tractatur, cujus sermonis secundo harum commentationum libro mentionem feci; ubi satius mihi vitum est omnes rationes exponere, quae probabile conticent, et non omnino sunt repudiandae, neque mulieres, neque idiotas, neque etymologias, aut manuum lationes, aut iuclinationes reclinationesve capitis, aut poetas in testes advocanti in quibus etiam solis permanere decreveram, non ea ipsis adliciens, quae nunc mihi scribuntur; quum aulum amicis melius esse visum fit, non, quae omnino Chrysippus effutivit, eadem prorsus praetermittere, sed tum absinditatcm ipsorum prodere, tum ostendere, haec non modo nihil ipsum juvare, sed et contra Stoicorum placita adduci adversus Stoicorum dogmata assumpta, ideo omnia ista isto libro apposui. De voce equidem non opus est verba adhuc facere impraesentiarum, quum universinn modum superiori libro abunde tradiderim. Quae autem deinceps in libro de ipsa Chrysippus prodiderit, eorum nunc meminero. Sunt autem ea, quae ex manuum lationibus petuntur, quum pectora attingimus, nos ipsos ostendentes; praeterea quae de voce ego protulit; quae sane etiam in etymologicis posuit, habere aliquid dicens, quod ex evidenti demonstret, eo quod in prima ejus syllaba interiorem maxillam et labrum veluti ad pectus adduci contingat. Dictum a me de his est etiam in secundo horum commentariorum volumine, item in libris de nominum rectitudine. Jam vero hujusmodi argumentis similia sunt, quae ex ratione nominis cordis sumuntur, post praedicta a Cluysippo primo de anima libro hunc in modum perscripta: His omnibus concorditer nomen etiam hoc, cor, respondet, ex quadam praecellentia et dominio, quia princeps et imperatrix animae simultas, veluti dominium dicta, in eo consistat, hoc sime, quod ad vitam nostram viscus sit principalisiimum. Neque nos, o praeclare Chrysippe, ambigimus, non famen abscluto sermone principalissimum esse concedimus. Non enim dominari ipsum et praeesse aliis natura tribuit, quum convenienter ea, quae in homine sunt, admiuistiantur, veram cerebro imperare, cordi obedire donarit, quemadmodum nos ostendimus. Post ea, quae dicta sunt, Cluysippus deinceps haec scribit: Ex hac parte motus impetum habemus, et hac assentimus, in eandem quoque omnia sensus instrumenta pertineat. Haec capita solum scientificorum existunt: quae si Chrysippus demonstrasset, tunc hominem laudaremus, et Stoicorum placitis auscullaremus. Quoniam vero demonstrare non aggressi sus est, solum autem pronunciavit, et nos jam antea de his eisdem ostendimus, neque in corde fieri, sed omnium ipsorum originem esse cerebrum, nihiloque minus per ea, quae sequuntur, demonstrabimus, non amplius aequum esse puto, ut Chrylippi placitis, sed Hippocratis et Platonis fidem habeamus. Haec igitur capita, totam summam de propositis nobis dogmatibus in se comprehendentia, tam celeriter Chrysippus transcurrit, ut tantum meminerit; ubi autem non oportet, superflue prolixus est. Deinde vero vocis et nervorum principii mentionem facit; de quibus utrisque superioribus commentariis traetatum a me est. Postea dictionem excordem interpretatur, de qua jam prius disserui. Tantillum vero praeturea in praesentia adnotabo ex ipsa Chrysippi dictione, quae attestatur ea, quae praedixi; habet autem hunc in modum. Hac ratione etiam bene cordati dicuntur aliqui esse, quemadmodum bene animosi, et cor dolere, qui nonnulla curant, tanquam in corde trisiitiae dolor oriatur. Hac enim sententia manifesto Chrysippus testatus est nobis, quod nunquam rationalem animae vim ullus idiotarum in corde haberi existimaverit; neque excors inanimatum (ut opinatur Chrysippus), sed timidum apud ipsos significat. Pari modo cor dolere pro angi ac tristari dicunt, veluti et hoc ipse testatur eadem in hac dicilonum serie modo comprehensa, ubi pronunciat: tauquam in corde tristitiae dolor nascatur. Similiter in omnibus orationibus Chrysippus imprudens ac inscius animi affectus partibus cerebro interioribus inesse astruit, non rationalem animam, aut scientiae capacem, aut veri talis studiosam. Sic vero etiam, quum inserens dicit: Nam in totum, quemadmodum per initia dixi, admodum ostendunt et metus et tristitia eadem in parte provenientes. Attestatur hic quoque Platonis sententiae. Item per subsequentia persimili modo non intelligit, se adstruere, quod irascens vis in corde collocetur. Etenim in metu cordis palpitatio evidens est, et in hanc partem totius animae concursus; quam alioquin non accidentaliter ea eveniant, tanquam aliud aliis asseclam communicare soleat; in quo etiam considunt circa ipsum at principale in se contracti, tanquam ab ipso conservari debeant: trisiitiae quoque affectus indidem natura oboriantur, nullius alterius consortio, neque loci dolentis consensu. Quippe doloribus nonnullis vehementibus eorum causa infestantibus, alius quidem nulllis locus nssectiones has ostendit, cordis autem regio maxime. Haec omnia vere a Chrysippo dici affirmabimus, adhortabimmque ipsius sectatores eorum meminisse, et non amplius a nobis aliam requirere demonstrationem de eo, quod metus, tristitiae, omnesique id genus affectus in corde consistant; verum hoc etiam ab ipsis Stoicis consessum assumitur; non solum enim Clrrysippus, sed Cleauthes quoque et zeno haec prompte constituunt. Illud autem inspicere solum convenit, in quo omnem dubitationem esse contingit, an etiam pars animae rationalis inibi habeatur. Si enim quemadmodum animosa, manifesto his verbis, quae Chrysippus jam subinde protulit, ostenditur in corde contineri. Nos autem si et de rationali persimiles his aut etiam vehementiores adhuc demonstrationes apposuerimus de eo, quod in capite et cerebro ipsa existat, quid aliud quam Platonis et Hippocratis placitum ostendetur, quum nos utrasque demonstrationes composuerinms ?

Cap. VI. Forte igitur praestiterit, quoniam in hunc sermonem incidimus, demonstrationes scientificas in memoriam revocare, quibus de superiori commentario disifusius disputavi, assumptiones ostendens, unde aliquis propositum demonstraverit. Erat autem id caput, ab iis, quae insunt acciduntque utrique visceri, secundum rui, de qua est quaestio, substantiam ordiri oportere; ac sane, quae insunt acciduntque utrique, privatim omnia supra sumus executi. Porro horum capite haec quoque erant. Primum quidem, quod iulliumentorum tum sensum tum motum arbitrarium omnibus animalis partibus dispenscntium, qui nervi appellantur, cerebrum originem ac principium esse contigit, veluti arteriarum cor. Deinde, quod, contusis aut volueratis cerebri ventriculis, totum animans actutum torpidum evadit, non tamen interit vel arteriarum vel cordis motus, quemadmodum, ubi cor similiter affectum fuerit, arteriarum motus laeduntur, totum vero animal nullam neque sensus neque motus noxam experiri videtur. Insuper ostendimus, neutrum commemoratas facultates alteri subministrare, neque cor cerebro sentientem motricemque pro arbitrio, neque cerebrum cordi pulsatricem, sed est utraque pars utriusque facultatis veluti fons aliquis. Jam ratio ostendit quoque a morbis testimonium, de quo in subsequentibus copiosius agemus: cerebro etenim patiente, prompte desipere animal et motus sensusque expers reddi, at corde affecto, in syncopen prolabi et interne, praedictorum autem ne unum quidem perpeti. Itaque, si in eum modum haec se habent, quemadmodum habent, et qui ex corde nervos prodire tuentur, dicere quidem hoc possunt et scribere, quemadmodum etiam alia pleraque et dicunt et seriluunt, non tamen in animantibus evidenter ostendere. Siquidem, quod principium dicitur, a quo nervi proveniunt, cerebrum cristere necesse est. Quae autem Chrysippus impendio prolixus de corde disseruit, non ratiocinari riscus judicant, sed irasci, timere, et tristari, ac omnia quae nascibilis animae tum opera, tum affectus existunt.

Cap. VII. Id prosectu, quod jam antea hoc in libro dixi, nunc etiam repetere est necessarium, quod Chrysippus in oratione post citata verba prompte rursus assumit, ex uno solo utrnsque facultates ordiri, ne una quidem demonstratione, aut persuasione, aut probabilitate orationi adjecta, ut ex ipsa sententia constabit, quae hunc in modum sonat. Absurde itaque id ex his ducendum, sive non dicant trisiitiam ct timorem dolores esse, sive dolores in alio loco gigni, quam in animae principatu. Eadem etiam de gaudio et consulentia dicemus, quae in corde generari videntur. Nam quomodo, quum pede aut capite laboramus, in his locis dolor gignitur, ita etiam trisiitiae dolorem in thorace oborientem percipimus, quum neque tristitia non sit dolor, neque in alio quodam loco quam animae principis ipso obveniat. Adversus haec verba aequum est Chrysippo respondere juxta singula capita, quae discutio, priori statim ab initio repelite, ubi affirmat, tristitiam, timorem et dolorem cruciatus existere. Sive enim aliquis nos interrogans ile dicat, quemadmodum Chrysippus dixit, sive pronuncians sementiam, laudabimus illius sermonem dicemusque, timorem, tris stiriam et dolorem cruciatus esse genere, imo, si oportet secundum Graecorum consuetudinem uti nominibus, dolores et cruciatus nihil inter se differre, quemadmodum neque columnam et pilam, neque lumina et oculos; timoris vero et tristitiae veluti genus esse quoddam cruciatuum. In principis animae facultatis loco dolores oboriri, id nondum Cluysippo concedemus, doloremque in primipatu animae consistere. Aequum itaque est ostendere, in uno eodemque viscere utrasque habiture facultates. At vero quid dico in uno et eodem? Non enim ad Chrysippum ita facere verba convenit, sed ad Aristotelem, qui quidem plures in anima nostra facultates genere diversas esse concedit, non tamen in alio atque alio viscere collocari. Omnium namque principium cor esse vult; Chrysippus autem neque facultates ipsas inter se differre profitetur, neque alia quadam facultate animal irasri, alia concupiscere, alia ratiocinari; quere neque nos ita id ipsum propone reconvenit, quemadmodum antea diximus, ostendere adhortantes, quomodo in eodem aurmantis loco et irascibilis animae facultas fit et rationalis et concupiscens. Itaque adhorsabimur vel Chrysippum, vel ejus sectatorem, ut priorem hanc ct generaliarem quaestionem constituat et demonstret. Haec autem est, ejusdem facultatis opera existere ratiocinari, irasci, cibos potusque ac venerem appetere. Nos siquidem quum in aliis animantibus evidenter ea distinctu esse ostendimus, tum praeterea in pueris, qui ratione minime utuntur, iracundiae autem et concupiscentiis validissimis tanquam ferae inserviunt. Jam inter nos ipsius qui ratione maxime utitur, minime concupiscit et irascitur; qui vero irrationali cuipiam animae parti obnoxius est, minime ratione utitur. Ad haec Medeae Euripidis et Ulyssis Homerici impraesentiarum habenda est mentio, in quibus utraeque animae partes inter se contendebant, innuentes manifesto, non unam existere. Vicit autem in prudentiore pars animae potior, in indocta et barbara deterior. Ac in plerisque hominibus hujusmodi secundum animam eveniunt, ratione nonnunquam cum parte nascibili pugnante, nonnunquam cum appetente. At Chrysippus una cum aliis Stoicis in brutis animalibus prope rccedit ad dogma, ne appetere quidem ea pronuncians. Ac mihi de sermonis impudentia prius dictum est: in pueris autem ultro citroque cavillantur, non similiter omnes, sed impudentia et praeter id quod apparet pronunciando omnes sibi respondent. Dicturus sum autem de his uberius postea. Pari modo etiam de animae affectuum differentia nihil dicunt, in quo cum evidentibus, aut inter se ipsos conveniant, aut unusquisque secum. De quibus omnibus decrevi subsequenti libro quarto tractare. Hic enim tertius haud scio quomodo interruptus est propter Stoicorum contentiones, qui non aliquibus eorum, quae Chrysippus prodidit, sed universis contradicere compulerunt. Ego vero eorum quidem, quae chrysippus etiam sensit superfluo a se dicta, ac quae forsan alicui (ut ipse ait) a grammatista quodam aut anu garrula videntur effutita, satius putavi esse noli omnino meminisse. Reliquis autem universis bifariam partitis, superiori libro percensui, quae omnium erant validissima. Ea vero, quae de animae affectibus quaeruntur, hoc tertio commentationum libro statueram expedire. Hoc itaque (si deus nos servet) omnino faciemus. At quia impraesentiarum meminisse omnium decrevimus, quae Chrysippus priore libro de principe animae facultate disserens prodidit, tempestivum deinceps jam suerit commemoratis reliqua adjungere. Cohaeret itaque talis quidem Chrysippi sententia superius commemoratae, secundum quam insuper lationis impetum et ejusmodi omnia dicuntur. Attigi cor tuum sicuti animam, et attingo cor dicimus, non aeque dicentes, quod aliqui nos penetraverint in cerebro et in visceribus et in jecore, sed praedictis similiter. Illa enim mihi videatur dici, tanquam aliquis proferat, interiora tua attingo, malesicio eousaue perveniente. Corde autem quemadmodum anima utimur, atque haec innotescent observantibus magis, quod in his, praeter quod nisisi demonstrat, et idiosas vocat testes, nihil ex propositis concludit. Verum quod patibilis et irrationalis animae pars, non rationalis in corde habeatur ostendat, aperte constat; quapropter neque longius ipsis immorari convenit, quum similem habeant absurditatem iis, quae jam subinde indicari. Post praescriptam sententiam alia quaedam subsequitur, qua evisceratus et nullo praeditos cerebro exponit, quomodo dicantur; de qua abunde supra disputatum est. Ab his hujusmodi quaedam tradit: Ob talem potissimum propensionem videatur mihi etiam, qui majore alescendi studio in quopiam seruntur, ad hoc evellendum impelli, quo impetu magis intenso etiam ad reliqua viscera siutiliter seruntur. Hic rursus Chrysippus haud novi quomodo ignorat se diversum quiddam a proposita consideratione astruere. Nam qui minitantur quibusdam, ceu oculos ipsorum nonnunquam evellere dicunt, aut confriugere caput, aut comminuere crura; eodem modo intentum cor quoque extrahere dicunt, eodem significatu, quo est occidere. Sed quid hoc ad praesentia pertinet? Nam amputare nonnunquam aures et nasum, itum discerpere frequenter aliis minantur homines. Et quaedam mulier apud positam precando haec dicit:

— — Hujus ego medium hepar haberem Vescendam incumbens — —

Cur igitur non etiam jecur animae initium, carissime Chrysippe, pronunciamus, praesertim quum Homerum, tantum poetam, ejus rei testem habeamus, cui justius erat te fidem adhibere, quam idlotis? Ille sane praeter alia adhuc etiam haec de jecinore prodidit;

Et Tityum vidi, clarae telluris alumnum, Porrigitur cui tota novem per jugera corpus. Hinc atque hinc geminos rostro urget vultur adunco, immortale jecur tondens; jacet ille supinus, Neo depellendi manibus datur ulla potestas. Latonae namque ausus erat tentare cubile, Quum Prtho Panopei peteret per amoena vireta.

In his poeta manifesto concupiscentem animae facultatum jeciuori inesse indicat. Quod enim, ait, Tityus Latonam constuprare cupierit, ideo vultures jecur ipsius rodunt, tanquam illatae contumeliae poenam in id potissimum rejicientes. Sed hic quidem laudo clirysippum, quod sua sponte subticuerit id, quod opinionem ejus subvertit; in quibus autem vel nihil concludit, vel contra se testes citat, ibi autumo hominem non intelligere rerum consequentiam ac inter se pugnantium, quemadmodum in his, quae commemorata subsequuntur hoc modo: Et irascentium affectus in thorace oboriri apparent, item amantium. Quapropter etiam concupiseeiitia in his potisiimum locis accidit. In unaquaque hujusmodi serie acclamare convenit: Quid igitur hoc, o Chrysippe, ad vim rationalem, de qua est quaestio? Non enim de irafrontibus aut concupiscentibus erat dubitatio, an in thorace et circa thoracem ita habentibus affectiones moveantur, sed an etiam rationalis vis indidem habeatur. Post haec autem sic scribit: Admodum consumant id, quod dicitur, ut aiebam, etiam meditationes in ipsis factae tum verborum, tum similium. Jn quo enim haec omnia perficiuntur, ibi plane consentaneum est sermonis explirationem fieri, ac indidem nos dicere et meditari. Haec vera, o Chrysippe, scribis. In qua enim parte apud nos meditamur, aut cum silentio quoque cogitando percensemus, haec est rationi dicata: verum cerebrumne, an cor pars sit, quae intelligit (quod per initia quaerebamus), demonstrasse te oportebat, et non priore lemmate sumpto, quod apud omnes in confesso est, putare te aliquid ab eo amplius ad eorum, quae disquiruntur, inventionem habiturum. Nemo enim est, qui non fateatur, in qua consideramus et disserimus, in ea parte principem esse animae facultatem. Sed non hoc erat, quod inquiritur, verum an cor haec sit pars, quod non demonstrasti, nisi sorte dicas, te sentire in corde, dum ratiocinaris. Atqui inter initia totius sermonis hunc in modum dixisti: Ita iocus nos subterfugere videtur, dum neque sensus evidens apparet, quod in reliquis contigit, neque confecturae sint, quibus aliquis hoc possit colligere; neque enim eousque controversia inter medicos et philosophos procisiisiet. Haec locutus Chrysippus, si rursus in eodem libro dicat, nos ratiocinationes in corde oborientes percipere, neque tui ipsius videbitur meminisse, et contra evidentia mentiri; non est tamen vir talis. Quare non dicet, ex flento quodam singula praedicta in corde fieri, te agnoscere. Attamen si non tento, sed demonstratione aliqua, quam lubens eam audiverim. Mihi sane ridetur sermone de voce etiam nunc usus esse, quod ex iis, quae inseri, conjicio; nam ab intellectu (inquit) dicere oportet, et apud te ipsum dicere, aut vocem explicare, et corde cogitare, et apud se vocem proferre, et foras emittere. Etenim confessum aliquod capiens, tanquam ejusdem partis sit dicere et apud se dicere, deinde assumens, idem cordis opus esse dicere, ex ambobus concludit, in corde fieri, ut aliquis apud se dicat. Verum nos superiori libro rationem a lenone propositam, cm vox ex corde ederetur, pravam ostendimus. Quapropter etiam nunc ratio a Chrysippo proposita simul cum illa sublata est abditaque. Itaque sequentem jam inspiciamus. Huic autem conferme est, quod gemitus quoque inde procedant. At gemitus, o Chrysippe, et voces ex thorace quidem ct pulmone dicemus emitti, non tamen ex corde, quemadmodum nec voces; demonstravimus namque haec singula alibi, non simpliciter, nec, quemadmodum tu, nulla demonstratione adhibita. Ab his versuum multitudinem Cluyfippus citat, lex quibus plurima sucum pugnant, uti antea ostendi. In iis autem, quac versibus interjecta sunt, quamvis paucissima existant, Chrysippus ipse sibi adversatur: quod subsequenti libro ostendam, ubi de animi affectibus sermonem instituere decrevi. In praesentia verberoni solum ipsius mentionem facturus tum, quae hunc in modum habent. Poëta paulo in his prolixior multis aiisiruit, et rationalem vim et irnfeibilem hoc in loco consistere, congregans in idem ipsos, quemadmodum et soaciendum est; manifeste enim inibi concedit, diversum quiddam ab anima rationali esse et irascibilem et concupiscentem. In corde autem habiture affirmat, quod Arlllotelis, non Stoicorum dogma est; deinde praefatus quaedam, ubi poeta in corde rationem haberi pronunciat, ile inseri ex consequentibus: Quod vero et concupiseibilis hic resideat, hinc constat:

Nunquam alias animum languenti in pectore nostrum seu dea seu mulier tanto devinxit amore.

Postea rursus adducit: Quod irascibilis facultas inibi habeatur, hujusmodi plura declarant:

Non iram duno tenuit sub pectore, at inquit.

Et:

Atque ira hunc quamvis sapientem adurens.

In his omnibus Chrysippus fatetur, facultates quasdam esse animae irascibilem et concupiscibilem, a rationali diversas; sed de his (ut dixi) quarto libro disseram. Reliqua vero eorum, quae in Chrysippi volumine sunt, praetergressus, hic etiam ipse jam praesentem librum finire cogite. A versuum multitudine Chrysippus deinceps de voce, ratione et nervorum principio, quaeque his conjuncta sunt, percensuit, quae etiam sola in libro comprehensa viro philosopho conveniebant; super quibus nos quoque superiori libro tractavimus, praetergressi supervacanea loquacitate tractata.

Cap. VIII. Nunc vero hoc in libro, quoniam et haec vitum est apponere, et alia, quae praecedunt, tum executus, hic deinceps sermonem de Minerva adjiciam. Nam quum Chrysippus sentiret, fabulam de dea, quae ex Iovis capite creata esse putatur, suis ipsius dogmatis adversari, hujusmodi adfert. Ascribam enim tusam ipsius orationem, etsi prolixior est: Audio sane, quosuam verba facere, ut ostendant, principem animae facultatem in capite contineri; nam Minervam, quae consilium est et veluti prudentia, ex Jovis capite natam esse, argumentum serunt ejus, quod principatus animae hic consistat. Non enim alioquin dicerent, in capite natum esse consilium et prudentiam, nisi principatus animae ibidem consisteret. Tales sane, qui hoc dicunt, probabile quiddam habeat, sed meo judicio aberrant et ignorant, quae de his narrantur, de quibus nihil mali fuerit copiosius in praesentibus quaestionibus agere. Porro affirmant alii ita simpliciter, ex Jovis capite ipsam provenisse, ne adiicientes quidem narrando, quomodo aut qua ratione. Hesiodus autem uberius in deorum generationibus peesequitur; nonnullis in theogoaia generationem ejus saribentibus, primum ut Jupiter cum Metide coierit, deinde cum Themide; nonnullis autem alibi aliter originem ejus tradeatibus, ut videlicet, contentione inter Jovem et Junonem orta, Juno fune ex se ritlcanum procreaverit, Jupiter autem Minervam ex Metida, quam deglutierat. Nam quod Metis deglutita scierit, et intra Jovem seterit Minervae generatio, in utrorumque sermonibus habetur. Disserunt autem in eo, quomodo haec saeta fuerint; quod praesenti sermoni nihil sacit, nam quod commune in ipsos habetur, salum praesentibus conducit. Scribitur autem in theogonia ad eum modum:

Juppiter ipse deum prima pro conjuge Metin sumpsit, doctrina superantem hominesque denique. Sed glaucis oculis divam paritura Minervam Ab Jove tum demum decepta est mente dolosos Ac blandis verbis, qui Pallada condidit alvo, Quo dea consuleret patri pravumque bonumque.

Deinde progressis ita concinit:

Ex capite ipse suo generavit Pallada glaucam, Quae gravis horrendas acies invicta gubernat, Cui strepitus pugnaeque placeat et bella verendae.

Nam pectore ipso Metin reposuisse latus manifesto constat, atque ita ipsam et capite generasse tradit. Post illa quum plura ipso recensuisset, ejuscnodi subnectit:

Vulcanum ex lite hac peperit saturata natum Artibus insignem Aegiocho sine conjuge magno. Artibus insignis divos supereminet omnes. Rursus et Oceani crinitae et Thetyos ille Absente accepit pulchra Junone puellam. Decipit hic Metin, licet haec versuta pareret, Quam propria manibus complexam condidit alvo. Ponitis hic metuens aliud ne fulmen obiret, Hanc ideo alta librans saturatus aetheris hospes Protinus aeseirpsit; concepit et ipsa Minervam Protinus, et peperit custos hominumque deumque Vertice apud ripas fiuvii tritonis opacas. At rursum latitant Jovis intra viscera Metis Palladis insedit mater gnara illa deorum Atque hominum inventrix sapiens jnstique bonique. Tunc dea concubuit Themis artibus inclyta jtisiis Prae cunctis divis superas habitantibus aedes; Aegida quae fecit terrentia castra fugantem, Palladis congenerans arma intus bellica habentem.

Haec praefatus Chrysippus, deinde continuato sermone haec prodit. Quae igitur de Minerva dicuntur, hujusmodi sunt, quae alterius cujusclam argumenti significationem praebent. Primum enim Metis dicitur tanquam prudentia quaedam et rerum vitae necessariarum ars, qua artes deglutire oportet et reponere; qua ratione etiam dicta nonnullos devorare dicimus; propter deglutitionem autem merito dicuntur ea in ventriculum quoque reponi. Postea, deglutitam ejusmodi artem parere in ipso persimilem matri parienti, ratio est. Ad haec ea, quae ex scientificis apud sese pariunt, quomodonam egrediantur, et per quod, considerare licet. Constat enim, quod oratione per os juxta capnt egerantur, pari modo hic capite nuncupato, quomodo ovis caput dicitur, et capita nonnisilis adimunt; qua ratione prqsiciseens et ex vertice nasci dicitur, quum plures hujusmodi immutationes signi ratione sinat, ac citra hifioriam hanc abeo solum, quod haec ex cnpite nata sit, persimilis: quis dixerit; non enim in sapite ipsum generari dicit, nisi quidam pervertentes immutantejque sermonem, egredi hic natam aliter dicant. Quare potius et hoc signum alterius est, ut dixi; nam artificia, quae in nobis ipsis nascuntur, ex capite potisiimum prodeuntia, praedictum sermonem declarant. Haec Chrylippi oratio est. Quoniam vero admodum longa est, eoque forsan nonnulli non exacte totam ipsius mentem intelligunt, ego breviter explicare. conabor, quae sibi velit. Non pugnat mecum (inquit) fabula, quae Minervam, prudentiam existentem, ex Jovis capite prognatam esse refert; non enim hoc ipsum in ea solum dictum est, sed quod Jupiter, deglutita Metide, et veluti praegnans ex ea factus, generatam insu puellam ex capite peperit. Dictam autem sic esse fabulam, inquit, quandoquidem artes universas in corde consistentes per rationem sermones nonnulli in lucem elati per caput exeunt. Est enim os capitis quoque pars. Quippe non pilosa duntaxat portio, sed totum etiam, quod post cervicem superne habetur, caput nominatur, quo significatu cujuspiam caput amputari dicimus. At si non ex ore Jovis, sed ex vertice Minervam prodiisse fabalatu est, nihil absurdi dicunt esse, quum plures hujusmodr immutationes aliquid judicandi ratione fiant. In his orationibus Chrysippus reliqua sane probabiliter simul et industrie fabulam exponit, Stoico dogmati ipsam accommodans; principalissimum autem et totius sermonis tummam continens, pro quo aequum erat contendere potissimum, breviter praetercurrit, sicut in prioribus factitavit, exponens quod vulgus dicit, alios non habere, alios habere cerebrum. Ut enim illic id, quod quaeritur, percurrit obiter, in accessoriis et ad rem non spectantibus diutissime immoratus, ita hic quoque ipsam sermonis iammam breviter attigit, contentus dicere, ideo Minervam ex vertice, non ex ore, suisse procreatam, quod plures hujusinotli immutationes symboli ratione fiant. Conveniebat autem ipsum aut non omnino attigisse sabulum, quae nihil homini philosopho ad dogmatis demonstrationem necessarium continet, aut, si attingeret, quod maxune ad controversiam pertineret, exacte totum explicasse et, si pluribus verbis opus esset, non detrectare multa ascribere. Nam si quis (ut arbitror) et hujusmodi aliter volet interpretari, multas argumentorum occasiones ex iis, quae in dissectionibus apparent, poterit desumere, super quibus iterum plenius tractare erit necessarium, ubi de animali spiritu verba fecero. Compendiose etiam in praesentia ipsa duntaxat capita illorum, quae demonstraturus tum, perstringant. Quemadmodum enim ipsum cordis corpus sua virtute dilatatum et contractum vicissim materias et attrahit et rursus expellit, pari modo cerebrum, ubi statuerit spiritum in ventriculis ipsius contentum, quem sane animalem quoque noninamus, parti cuipiam transmittere, motu ad id idoneo incitatum ita distribuit. Hunc autem spiritum, qui in ventriculis ipsius est, fortasse quidem paucum etiam venae ad ipsos pertinentes generant; copiosissimum vero et principalissimum arteriae plexum retiformem, qui ad cerebri basim est, perreptantes suppeditant, quae a corde sursum feruntur. Quare si quis fabulam veris volet connectere, in partibus inferioribus prudentiam conceptam, hoc est spiritum animalem, in capite natura perfici, praesertim in vertice, quoniam in hoc medius et principalissimus cerebri sinus habetur. Ego itaque, sicut Plato ipse dixit, omnes ejusmodi fabulas aliter quidem gratas puto, sed viri esse admodum difficilis, laboriosi et non ita felicis, non alia quidem ratione, quam quia ipsi necesse est postmodum Hippoeentaurorum speciem ad aliquam rectitudinem reducere et rursus chimaerae, et iam affluet turba hujusmodi corgonum, regulorum, et aliarum saluitatum copia, absnrdioresque sermones quatundam naturarum, quibus si quis fidem derogans unumquodque ad aliquam convenientiam adducat, tanquam rustica quadam sapientia utens, multum ipse otii requiret. Hac oratione perlecta, conveniebat Chrysippum a fabulis recessisse, et non tempus conterere opiniones ipsarum exponendo. Si enim huc semel aliquis deveuerit, innumerabilis fabularum copia affluet; quapropter totum perdet vitem, si quis omnia persequatur. Satius autem erat, opinor, hominem veritam omnino cupidum non, quid poetae dicant, considerare, sed, scientificarum sumptionum, de quibus secundo libro tractavi, inventionis via percepta, deinceps in ea se experiri ac exercitare; ubi vero abunde jam se exercuerit, tunc est singula problemata pervenientem considerare, quaenam sumptionum ad demonstrationes ipsorum ex sensu simplici, quae vero ab experientia aut vitae, aut ejus, quae in artibus est, quae rursus ex evidentibus intellectui capientem concludere jam ex ipsis id, quod propositum est, oportet. Si hanc viam Chrysippus ingressus ontifisset fabulas, etymologias, reclinationes declinationesque capitis, manuum motus, labrorum figuras, poetarum testimonia una cum mulicribus et aliis idiotis, ipse nimirum veritatem invenisset et nobis tempus non periisset, dum ostendimus ei, neque in quibus citet testimonia, neque in his quicquam se amplius habere. Siquidem poetae plurima contra ipsius dogmata dicunt, et fabulae, et idiotae, et alii singuli, quos ut sibi attestantes priori libro de anima produxit Haec sunt, quae ego reliqueram ex libro superiori, quae Chrysippus in tractatu de animae principatu tradiderat, putans, etsi ille non revereatur eis diutius, quam par sit, immorari, mihi certe convenire ab hujusmodi garrulitale recedere. At quia (ut dixi) visum est quibusdam familiaribus honoris studio commotis, hujusmodi orationum mentionem ut facerem, illis gratificans hunc quoque librum scripsi, ita ut, quatenus mihi fieri licuit, prolixius a Chrysippo dicta breviter transcurrerem, et non pauca utilia huic operi praefarer.

GALENT DE HIPPOCRATIS ET PLATONIS PLACITIS LIBER QVARTVS.

Cap. I. Quod disputatio nostra longius pressiteta sit, non ego accusandus venio, sid ii, qui libros a se conscriptos pravis repleverunt argumentis. Haec si quis omnia praetereat, forsan in suspicionem veniet, non posse ea dissolvere potius quam brevitatem velle amplecti. Si vero ordine omnia coarguat, periculum est, ne in eam incidat prolixitatem, ut nunquam finem huic operi imponat; quae duo crimlua quum ego quoque devitare cuperem, invenisse mihi videor mediam quandam et mediocrem viam, aeque distantem a deficienti brevitale et supervacanea prolixitatu. Omissis enim omnibus aliis Stoicis, quae Chrysippus ad placitum de gubentantibus nos facultatibus asserendum prodidit, haec ego ceufui, ubi prius notiora omnibus reddidissem, cum Hippocraticis et Platonicis conferenda. Porro quum permulta argumenta literis mandaverit de eo, quod animae affectus in thoracis regionibus consistant, quod autem rationalis facultas ibi contineatur, ne una quidem demonstratione adhibita, sed hoc semper lemmate ex promptu citato, ubi animi affectus consistunt, inibi etiam intellectum esse, produxi sime adversus ipsum jam antea quoque non pauca, quod autem reliquum est,etiam in praesentia periequar. Si igitur semper eadem de eisdem tradidisset, nec ipse secum dissensisset plurimis in dogmatis tergiversans, neusiquam ego sermonem contradicendo longius produxissem. Quoniam vero alias alia de eisdem scribere deprehenditur, non amplius facile est neque viri sententiam interpretari, neque, quomodo erret, ostendere. Quum itaque libro priore de anima facultates corpus nostrum regentes secundum Platonis sententiam explicasset, rationalem quidem in capite esse collocatam, irascibilem in corde, concupiscibilem circa umbilicum, in subsequentibus ad cor tres reducere conatur. Habent autem verba ipsius ad hunc modum: Poeta in hisce redundans mule tis affirmat constituitque, serenitatem rationalem et irascibilem in hoc esse loco, conjungens eodem etiam concnpiseibilem, quemadmodum quoque faciendum erat. Deinde ita inferens ait: Quod enim rationalis facultas inibi consistat, ex his, quae sequuntur, constat:

Verum aliud mens est in pectore, nemo fidelis.

et:

Ast animum nunquam suasit sub pectore verbis.

Deinde rursus pluribus appositis versibus inquit: Quod et concupiscibilis ibidem sit, ex his liquet:

Nunquam alias animum languenti in pectore nostrum Seu Dea seu mulier tanto devinxit amore.

Iterum paulo post: Quod etiam irascibilis eundem locum occupet, ejusmodi multa declarant:

Pectore non iram Juno suppressit, at inquit.

Item:

Atque ira invasit sapientem quamlibet urens, Dulcior et mullo quam mel quod desinit, instar Fumi in pectoribus conscendit protinus imis.

Quibus verbis evidentissime ac manifestissime indicat, quam ipse similiter Hippocrati et Platoni opinatus sit, facultates animae alias esse praeter rationem, nempe concupiscibilem et irascibilem, ac in altero solum hoc ab ipsis discrepat, puta quod in corde omnem esse affirmet, quae Aristotelis orat opinio, non in tribus visceribus, cerebro, jecinore et corde. Imo etiam facultatum opera et affectus versibus quemadmodum scripsit, abunde ostendrt, hoc pacto :

Non effusus amor mihi divae aut foeminae adegit Sic animum.

Hoc pacto amor concupiscibilis facultatis affectus fuerit. Quum autem inquit:

Non iram Juno suppressit corde, sed inquit;

sic animosae facultatis erit. Refert autem in praefimtia nihil, sive opera facultatum, sive affectus ejusinodi omnia dicantur. Postea enim de ipsis accurate considerabimus. Chrysippus priore quidem de anima libro non solummodo non refragatur, nullam esse animi facultatem aut concupiscibilem aut irascibilem, sed etiam affectus ipsarum edocet, et unum corporis locum attribuit. Imnibus vero sus, in quibus de affectibus tractet, in tribus item, quibus rationales de ipsis quaestiones considerantur, ad haec et in quo medendi ratio, quam partum moralem nonnulli inscribunt, non item similiter cognoscere deprehenditur verum alia tanquam in utramque partem declinans conscribit, alia ceu ne unam quidem animae facultatem esse, neque concupiscibilem, neque irascibilem autumans. Etenim in affectus definitionum expositione ostendit, facultalem quandam irrationalem in anicia affectuum eausitur existere, ut paulo posterius indicabo verba ipsius interpretatus. In subsequentibus, ubi quaerit, utrum affectus judiciis superveniant, palam a Platonis opinione recedit, quippe qui neque in problematis divisione hujus quoque meminisse dignatus est, quanquam hoc primum statim aliquis possit ipsi objicere, quod in divisione parum absoluta deliquerit. Siquidem affectus, exempli gratia amor, vel judicium quoddam est, vel judicio accidens, aut motus aberrans concupiscibilis facultatis: sic etiam ira vel judicium, vel affectus quidam irrationalis hoc subsequens, aut motus vehemens sa callatis irascibilis. At hic neque eo modo, ac si problema posset trifariam partiri, aggreditur rationem, dum conatur ostendere, melius esse, ut judicla spsu putentur, et non judiciorum quaedam accidentia, oblitus quae ipsis priore de anima libro prodidit, nempe amorem concupiscibilis esse facultatis, iram iialcibilis.

Cap. II. Quemadmodum autem in his et oblitus est eorum simul, quae ipsis conscripsit, et adventus veterum dogma contradicere non est dignatus, pari modo in generalium affectuum definitionibus, quas priores exposuit, tandem a sententia ipsorum recedit, tristitiam definiens recentem mali praesentis opinionem, metum expectationem, voluptatem recentem boni praesentis opinionem. Manifesto enim in his rationalis animae duntaxat meminit, relicta concupiscibili et irascibili, quoniam opinionem expectationemque in rationali stola consistere autumat; in cupiditatis vero finitione, quam appetitum irrationalem esse j pronunciat, attingit sane aliquo modo, quantum ad dictionem attinet, irrationalem animae fari cultatem; desciscit autem et hic in ipsius expositione, siquidem appetitus etiam, quem in desuiitione assumpserat, facultatis rationalis existit. Definit itaque ipsum rationalem impetum ad aliquid, quatenus licet, jucundum. In his autem definitionibus impetus, opiniones et judiciaaffectus esse autumat; in quibusdam vero subsequentibus Epicum et Zenoni magis, quam suis ipsius dogmatis consentanea scribit; nam moestitiam definiens demissionem esse ait propter rem, quae fugienda videtur, voluptatem elationem propter rem, quae eligenda putatur, siquidem demissiones, elationes, contractiones et diffusiones (horum enim interdum meminit) irrationalis facultatis affectus sunt, opinionibus supervenientes. At hujusmodi quandam, affectuum substantiam Epicuriis et zeno, non ipse existimat; quod etiam admirari mihi subit de vire, qui in rationalis simul et exquisitae doctrinae professione non exquisite agat. Etenim non eadem haec solum ipse sibi repugnantia manifesto adfert; verum etiam ubi de affectus definitionibus scribens iurationem et praeter naturam animae motum ipsum pronunciat, impetum quoque redundantem, deinde irrationale exponens, id quod fine ratione et judicio est, dictum affirmat, redundantis autem impetus exemplum currentes vehementer assumit. Haec namque ambo pugnant cum eo, quod affectus sint judicia. Sciemus autem clarius, ubi ipsa auctoris verba appofuerimus. Habent autem altera in hunc modum: Primum considerandum est, animal rationale natura rationem sequi, acsecundum rationem tanquam ducem activum. Saepe vero etiam aliter ad quaedam scrtur, et a quibtiselam rationi inobediens longius propellitur; quem lationis modum utraque habet desinitio, et illa scilicet, quae motum praeter naturam, qui tam irrationaliter accidit, et quae in impetu abunddntiam obtinet; nam irrationale hoc sumendum est rationi immorigerum et ab ea aversum; qua latione etiam per consuetudinem aliquem propelli dicimus, et irrationabiliter sine rationis judicio ferri, nequaquam si errabunde seratur, acpraetergresses aliquid secundum rationem, ea notamus, sed praecipue dum eum circumscribit impetum, secundum quem animal rationale ita omnia moveri natum non sit, sed secundum rationem potius. Itaque altera Chrysippi oratio priorem affectus definitionem exponens hic definiti. Reliqua, ubi alteram definitionem interpretatur, post hanc primo de affectibus libro conscripta jam tibi opponetur hoc modo. Etiam exuperantia impetus dicta est, eo quod propriam eorum et naturalem impetus commoderationem transgrediatur, fiet autem, quod dicitur, per haec manifestius, veluti in eundo juxta animi impetum non excellit crurum motus, sed aliquo pacto impetum adaequat, ita ut et sistat, quum velit, et mutetur, in carreatibiis autem juxta animi arbitrium non sane hujusmodi sii, sed crurum motus praeter animi impetum redundat, ut reserantur et non oesequcnter mutent tam subito incepta; quibus pluo etiam aliquid persimile in animi impetibus fieri, eo quod rationalem excedant modum, ut, quum appetant, non ei sint morigeri, in cursu quidem redundantia quoad impetum dicta, in impetu autem quoad rationem, nam naturalis appetentiae modus ea, ratione habetur, atque eoulque pervenit, quosifuue ipsa censet; quare etiam excellis, qui in hoc atque ita sit, st redundans fmpetus, praeterque naturam, et irrationali: animae motus esse dicitur. Haec sane Chrysippi verba sunt Inspiciamus autem accuratius utramque ipsorum seriem, a priore exorsi, qua exponit, quomodo affectus dictus sit irrationalis et praeter naturam animi motus. Quum enim scivisset, duo voce irrationalis significari, quorum alterum duntaxat in definitione vult indicari, nempe sine jndicio, recte factitavit, qui ne unam quidem ambiguitatem reliquerit, sed ipse offenderit, quod eum qui in affectu impetum animi irrationalem esse pronunciat, quatenus a ratione sit aversus, et eidem repugnet, fineque judicio accidat. Hoc igitur dicto, quo a ratione esse aversum protulit, irrationalem qui in affectione motum ab inanimis irrationalibusque animalibus segregavit. Movetur siquidem et lapis et lignum interdum, aliaque singula inanimate, sed non ut a ratione aversa, neque nt eidem immorigera. Cujus enim neutiquam interest, ut obtemperet sequaturque rationem, hoc quomodo repugnere aut averti unquam a ratione poterit? sed omnino non uti ratione merito dicetur: aversum autem esse et non obsequi id dicetur, quod naturam quidem habet sequendi obtemperandique, sed interdum praeter sui naturam esto modo fertur. Hinc fune monstratur, neque inanimato cuidam, neque irrationali animanti affectum innasci animalem. Quum autem scribit, sine ratione et judicio affectionis motum fieri, deinde conjungens iterum dicit, nequaquam si errabundo feratur, et praetergrediatur aliquid secundum rationem, et aversus et immorigerus ei, affectus ab erroribus distinguit, idque perdecenter. Etenim errores prava sunt judicia, et ratio veritatem ementita et errori implicita. affectus contra nullum quidem enatum, neque praetermissum in ratiocinatione, sed est animi motus rationi inobediens. Nam qui, ut patriam servet, liberorum vitam contemnit, vel altis jugufundos tradit, vel jugulare ipse sustinet, honesti imaginatione hoc facit et ratiocinatione quadam usus. Medea autem e contrario non solum a nulla persuasa est ratioci natione, ut filios interimeret, sed etiam contra in totum (quantum ad ratiocinationem attinet) scire se ait, cujusmodi factura sit mala, verum iracundiam consiliis esse potentiorem, hoc est, non subjici et obtemperare et obsequi rationi tanquam dominae cuidam affectum, sed dissidere et recedere et aversari mandatum, ceu alterius cujusdam opus aut affectus virtutis existat, non ratiocinatricis. Quomodo enim vel non obtemperare sibi ipsi aliquid possit, vel a seipso averti, aut non se ipsum sequi? Haec igitur omnia, praete piam quod nihil accusatione dignum habeant, praeterea etiam tum vere, tum distincte, tum juxta Platonis sententiam tuus. pronunciata; consimiliter etiam ea, quae in expositione secundi desinidonum libri ab spso sunt perscripta, qua meminit itidem celeriter currentium, qui nest sistere quidem velint, statim id possint facere. Clare enim et hic alia sacnltas praeter rationem ostenditur, a qua affectiones absolvuntur. Cognoscemus id evidentius, si eaulam invenerimus, nude fit, ut non subito multi currentium possint consistere. Porto inveniemus eam inde, quod non omnibus ita eveniat, sed qui per planam quandam aut declivem sciuntur viam; etenim eorum, qui per acclinia currunt loca, nulli hoc evenit, statim namque consistunt, ubi voluerint, tanquam mole corporis ipsos, non vi deorsum ferente, quemadmodum illos rapiebat. Quippe composita inest ipsorum latinnis causa; una tanquam animalium, quacanimae impetu moventur, altera tanquam inanimatorum corporum, quae pondere inclinant; itu namque et lapides subinde e monsilius deferuntur, consistere interea impotentes, priusquam ad locum aliquem planum aut cavum pervenerint. Quapropter etiam in hoc exemplo facultas altera praeter ratiocinationem ostenditur, natura irrationabilis, cujusmodi est in animalium corporibus gravitas. Quod autem ejus causa, quum velint, non possunt consistere, non fodum ex acclivium decliriumque locorum differentia licet condiscere, sed etiam ex disserenti in ipsis planis regionibus motu. Etenim qui retrorsum corporis inclinationem inter currendum molitur, sistendi potens est et sui juris, qui vero in anteriorem partem, ab illa impeditur; et hac ipsa de causa hoc pacto omnes currunt ab ipsa rei natura edocti, corporis inclinationem in anteriora celeritati motus conferre. Quemadmodum igitur exempli gratia, praeclare Chrysippe, iis, qui nihil a corporis pondere ut motus celeritatum iuvantur, in promptu est, ut sistant, silis vero, qui ex duplici causa celeritatem generant, neu amplius voluntas satis est, eodem modo in animi impetu, quum ratiocinatio sula causam habuerit, promptum propter ipsam cessare impetum; ubi vero aut iracundia, aut cupidilas quaedam ei accesserit, vires irrationales et corporis gravi lati persimiles, statim quidem neutiquam posse consistere, sed temporis spatio forte hoc quoque fiet, quemadmodum in currentibus. Forte autem orationi apposui propter particularium causarum ac eorum, quae impetum movent, vim inaequalem. Quandoquidem enim et ratiocinatio ipsum movet, et cupiditas, et iracuudia, siquidem ab uno ipsorum constituatur, aliis quiescentibus, ab illo solo regitur; quare, si a ratione fiat, et compescere ipsum, et rursus excitare sola voluntate licet; sin ab iracundia quadam et cupiditate, quum illa cessaverint; sin ab utrisque operantibus fiat, ratione simul et irrationali quadam facultate, ratione quidem renitente, quod valentius est praecellet; simul autem concurrente, nunquam cessabit. Dico autem simul concurrcre affectui rationem, quum, quae ille facit, etiam ratio opinatur; quemadmodum m intemperantibus et protervis (qui autumant, bonum esse maximum delectabilium fruitionem) ratio in anima ipsorum cupiditatem ultro sequitur. At reniti ac repugnare affectui rationem dico, quum homoaon opinatur, propositae voluptatis fruitionem honestum aut bonum esse, trahitur autem quodummodo ad eam propter valentem concupiscibilis faenilatis motum. Verum si ratio superaverit, talis homo tum hui tum suorum affectuum continens et est et dicitur; sin autem cupiditas, contrariam huic appellationem sortitus incontinens udminatm. Quum vero a ratione sola ad suavium usum ducitur, talis temperans voeatur, hoc confisio ea deligens, non ut fruatur, sed ut juvetur, quemadmodum etiam protervus, qui a sola cupiditate ducitur, ratione tanquam famulo quodam ipsam subsequente. Ejusmodi cantarum impetus animi excitantium complexui attestatur etiam Chrysippi exemplum. Etenim adversus acclive currentes sula ri rationali ducuntur, qui autem inviti ad praecipitium feruntur, icrationali, quam sane corporis pondus esse diximus, iit det dive currentes utrisque. Pari modo qui in plano currunt, si prorsum tendant; nam si retrorsum renituntur, current quidem aliis usibus, sed, ubi voluerint, sistentur. Quare nihil Chrysippus usque ad definitionum expositionem veteribus contrarium pronunciavit.

Cap. III. Quum autem deinceps inspicit, judiciane quaedam, an quae judicia sequuntur, affectus esse putaridum sit, utrobique a veteribus recessit, sed multo magis dum quod deterius est eligit. Etenim zenoui in hoc et sibi et multis alus Stoicis repugnat, qui non judicia ipsa animi, sed irrationales quae post haec contractiones, submissiones, ostentationes, elationes et diffusiones animi affectus esse existimant. Verum Pofidonius ab utraque opinione recessit, ut qui neque judicia, neque palicus supervenientia affectus esse, sed hos ab irascibili et concupiscibili facultate fieri autumet, veterem sermonem ex toto secutus. Ac Chrysippi sectatores subinde in commentario suo de affectibus interrogat, quae superantis impetus sit occasio, quum ratio praeter ipsius tum opera tum modum nequeat excellere; quapropter constat, aliam quandam irrationalem vim causam existere, cur animi impetus praeter rationis modum redundet, quemadmodum gravitatem corporis causam esse rationis expertem, ob quam supra arbitrii mensuram abundet. Sed mirum hoc non est, si Chrysippus multis dicat contraria, quemadmodum neque quod a veritate aberraverit; condonandum enim est ei, quum homo sit et juvenile quiddam peccet; verum quod neque aggressus sit omnino ea, quae veteribus dictu sunt, dissolvere, et tecum ipsis pugnet, dum nunc sine ratione et judicio affectus fieri arbitratur, nunc non solum judicia subsequi affirmat, sed id ipsum esse judicia; siquidem neutiquam attingere judicium matime nimirum contrarium est ei, quod affectus sit judicium; nisi per Jovem succurrens ei aliquis affirmet, plura judicii nomen significare, et in definitionis expositione veluti circumspectionem dictum esse judicium, ut sit idem sine judicio et fine circumspectione, ubi vero judicia esse affectus dicit, et impetus et assensus nominari judicia. At si quis hoc receperit, redundans assensus erit affectus, rursusque Pofidonius interrogabit, ex qua causa redundet; praeter quod etiam maximum peccatum in docendi lege Chrysippus commiserit. Si enim in hoc ipsis caput dogmatis est, ut aequivocationem distinguat ostendatque, quo in significatu sine judicio affectus fiant, in quo autem judicia sint, is vero ne in uno quidem libro ex quatuor, quos scripsit de affectibus, id fecit, quomodo non quis eum jure accusaverit? Forsan enim ne summam quidem dicendi brevitatem aliquis aemulatus recte tam necessaria praetergrederetur; multo magis, quum longissime sermones protenderet, quemadmodum Chrysippus. Sed de his etiam paulo posterius considerabimus.

Cap. IV. De eo autem, quod nihili faciat, si ipse sibi contradicat, quum infinita adhuc possem afferre, quae forsan etiam postea plus nactus otii in sinum conferam commentarium omnia, nunc omissis aliis eorum duntaxat, quae proprie ad institutum praesens pertinent, comminiscar. Itaque cupiditatem quum primo de affectibus definivisset appetitum irrationalem, aptum rursus appetitinn sexto generalium definitionum libro appetentiam seu impetum rationalem ad aliquid esse pronunciat, quantum convenit, ei Iucundum. Hoc modo ipsam definit etiam in libris de animi impetu, ut cupiditatis definitio aperta et explicata talis fiat: Cupiditas est impetus rationalis ad aliquid, quantum convenit, ei jucundum, rationis expers. Verum quod in diversis vel libris vel librorum locis contradictionem non percipiat, minus grave est; quum autem in eisdem, quae loquitur aliquis, contraria et omnino repugnantia connectat, disciplluam in eo et contundit, et perturbat, magnamque dubitationem iis, qui illa conantur redarguere, exhibet; veluti si quis etiam in eum modum dicat: Descendit sursum, est disputavit cum lapide, et navigans per mediam petram ascendit in profundum stagni. Sive enim, tanquam qur non descenderit, arguas, dicens eum finium mansisse, quum dcsceudisset, idem hoc nimirum et ipsis referet te in oratione dixisse, dum apposuerit sursum; sive, tanquam cum nullo disseruisset, acque hoc dictum esse affirmabit; nam idem esse cum lapide disserere, quod ne cum lapide quidem; nam cum lapide nemo disserit. Aliaque ita omnia sophistice corrigere poterit aliquis; quare per initia statim oportet hujusmodi orationum speciem repudiare, in qua convenit auditores, non quae consuctu modo a singulis nominibus significantur, sed alia quaedam intelligere. Tale siquidem aliquid etiam Chrysippus censebit, quum sane sine judicio animi affectus aliquis dicat fieri, inaudite nos volens, quod cum judicio fiant, et judicia sint; quum autem sine ratione fieri dicatret irrationales? censens nos intelligere, neque irrationales esse, neque in irrationali quadam facultate animi, sed in ratiocinante, et rationabiles existere; etenim indicare, hujus opus esse; quum autem contumaciter et invita ratione fieri dicat aliquis, volens nos ne unam quidem aliam in anima facultatem inquirere, qua mota contumaciter rationi affectus fiant; nihil siquidem esse hujusmodi quandam faenitetem, ut nonnulli philosophorum autumant concupiscibilem et irascibilem appellantes, totum namque esse, quod hominibus dominetur, rationem. Si enim problema aliquis memoriter enumeret et commentetur, praestat etiam huic distinctis clarisque uti nominibus; nihilominus tamen erroribus ipsius venia daretur. At si quis scientifieum opus et rationale pollicitus scribere contumacem in rationem motum quendam nominet, velit autem nos inaudire ipsum rationalem, aut aversum quidem esse a ratione dicat, velit famen nihil aliud esse quam rationem ipsuurque judicium, haud nexi, an mamma accusatione homo ille dignus sit, dum non concedit de eodem dici pudere et revereri, neque delectari et gaudere: sed qui exquisite omnia etiam ulque ad nomina disquirere censet, idem in commentariis, quod paulo antea non ex ratione et judicio dixit fieri, progressus in ratione et judicio inquit consistere, quum liceret omnes inopportunus hujusmodi et praeter consuetudinem Graecorum refertas aequivocationes sugere et accurate articulateque sermonem tum Graecis tum manifestis nominibus illustrare; nam irrationale perinde ut mutum et collo carentem bifariam omnes homines dicunt, ac tertium nullum est in eis significatum invenire neque apud Graecos hujus tempestatis, neque apud veteres, si quid ex libris ipsorum conjialendum est. Porro mutuat et collo ementem (cogit enim nos Cluyfippica interpretatio haec quoque verba exponere) appellant quodammodo partim (ut opinor) vocis aut colli privatione, partim vitio. Si enim dicat aliquis, plices mutos esse aut stirpes, eo, quod omnino vocem non habeant, ita nuncupat; si vero mutum citharoedum dicas aut praeconem, vitium aliquod vocis hominis ostenditur; aut enim exigua voce praeditum, aut nspera, aut obscura, aut hujusmodi aliud quippiam ipsum esse dicis, non tamen omnino voce esse destitutum. Simili ratione etiam collo privatos quosdam homines nominant, non per Iovem quemadmodum pisces privatos dixerit aliquis, quod neutiquam ipsis iusit collum, (nemo enim hoc pacto atrachelus fuerit, ut in totum collo careat,) sed quo dexiguum habent collum, nonnulli sic appellantur; ac manent etiam hic persimiles duo significatus, quemadmodum in dictione mutus. Ita vero etiam fine pede, sine ventre, sine latere, sine manu, atque omnia ejusmodi, nonnunquam dictione ἀ significatum cujusque nominis, cui praeponitur, tollente, interim non tollente. Ita invenio etiam irrationale nomen apud veteres omnes dictum esse, item alu hujus saeculi hominibus dici. Quum etenim vel piscem aliquis vel cancrum irrationalem esse dicit, omnino tollit significatum ex voce irrationalis. Quum vero aliquid, quod ab aliquo dicitur, incusantes vocitant irrationale, non ceu nullius rationis compos, sed veluti culpandum praveque affectum sic vocitant. Aliud vero tertium vel etiam per levem quartum, ut hi vi cogunt et detorquent significatum, non est in Graecorum consuetudine, qui interpretari vocem profitentur. Linuit hoc quoque ipse Chrysippus his verbis: Quare etiam non abs re dicitur a quibuscum, animi asseclam motum esse praeter naturam, ut in metu labet, cupiditate et similibus. Omnes enim hujusmodi motus et constitutiones immorigerae suat rationi et aversae: quapropter et irrationabiliter dicimus tales farri, non velati male in ratiocinando sic aliquis dixerit, in eo, quod secus habeat, quam bona ratio exigat, verum secundum rationis aversionem. Manifesto his Chrysippus indicat duo significata dictionis irrationalis, quae etiam vere apud Graecos habentur, alterem, cui bona ratio contraria est, alterum, quod nihil rationis participat. Proinde quod bonae rationi opponitur, peccatum est et judicium pravum; alterum, quod sine omni ratione fit, est secundum affectum impetus motusque. Quod si plura essent significata nominis irrationale, non detrectasset utique de illis verba facere, ostendens, quod in nullo alio ipsorum irrationalis dictus sit animi affectus, verum in illo solum, quod ipse nominavit, id quod juxta rationis aversionem fit. Quae enim male quis judicavit, in iis non a ratione aversim est, sed in ea erravit. At qui impetus ex iracundia aut cupiditate absolvuntur, non utentes ratione, hos irrationales nominat secundum alterum significatum, in quo vocem ἀ negare et tollere postpositae sibi dictionis significatum dicebamus, nam inobsequens rationi motus animi irrationalis est in eo significatu, quo neutiquam ratione uti compreltenditur. Nam si utamur ratione etiam in eo, non recte dixit Chrysippus in primo de affectibus libro, non, inquiens, errabundo fertur, et praetergressus aliquid in ratione, sed invita ipsa et iit eam contumaciter ei. Rursus commentario de curandis affectibus eadem sane haec, quae paulo prius a me ad verbum praescripta sunt, ubi irrationale, quod contrarie ei, quod bona ratione est, dicitus, non pronunciabat, in affectus definitione significari, sed alterum inobsequentem et aversum a ratione. Sussinserens ilaque inquit: cujusmodi etiam incontinentes tales constitutiones existunt, tanquam sese non continerent, sed esserreatur; quemadmodum qui valide currunt, ultro esseruntur, talem motum non continentes. At qui secundum rationem moventur, tanquam ducem, etiam hac gubernantes, qualiseunque ea quoque fuerit, continent, vel certe non ab ejusmodi motu afficiuntur, ejtisuue impeluqsis elationibus. Hic enim rursus illud, qualiscunque sit, in ratione propositum, manifesto vitiorum ab affectu distinctionem indicat. Sive enim sana et vera extiterit ratio, sive prava et mendax, is, qui secundum ipsum movetur, nunquam in affectum inciderit, siquidem secundum veram decenter et recte movetur, secundum salsam prave et vitiose. Lui enim ratio dux est, aut virtus sequitur, aut vitium, affectus nunquam. Itaque putare, voluptatem bonum existere, quemadmodum Enisurus, peccans vitiosaque et fulsit ratio est, omnesque actiones et particulares mimi motus, qui voluptatem tanquam finem respiciunt prave, pravos sane necessario et aberrantes facit ac vitiosos, non tamen jam affectus quoque; quippe proprium affectus hoc ipsum est, ut anima citra rationem moveatur. Unde etiam decenter Chrysippus scripsit: Qui autem secundum rationem tanquam ducem moveatur, et hac particulares sailieet animi motus gubernant, impetus in eie continent simili iis medo, qui obambulant, sed non vmlenter ab ipsis asseruntur, quemadmodum qui in declivi currunt. Connectens itaque suprascriptae sententiae haec quoque ascribit: At qui secundum rationem tanquam ducem moventur, et hac etiam, qualiscunque sit, gubernantes, motus impetusque eorum continent, ita at pareant, si modo ipso indicet, similiter iis, qui obambulant. Non contentus autem bis adducit: Quapropter etiam tam irrationales motus et affectus, et praeter naturam esse dicuntur, tanquam rationalem dispositionem egredientes. Quo pacto ? An certe sine omni ratione, et ab ea aversi, quam natura omnium particularium functionum ducem nobis dedit? Non praeest autem in affectibus; unde rationalem constitutionem universus affectus motiones excessisse dicit, rectissime scribens. Si enim ratinnulis animi constitutio ducem nacta est rationem, non autem haec dominatur, neque motibus secundum affectum praeest, is, qui pro affectu movetur, rationalem egressus est naturam. Atqui si non ratio impetui praeest, respondeant nobis Chrysippi sectatores, quid tandem sit, quod praeest. Non enim sufficiet ipsis dicere, quod neque ratio, neque ulla facultas alia. Concedunt namque ita motum quendam causae expertem, quod multo magis vitandum statuunt, accusantque Epicorum, quum hujusmodi quendam proponit. Si igitur nihil fine causa fit et hoc omnibus prope philosophis communiter in confesso est, non Chrysippo finium aut Aristoteli aut Platoni, respondeant nobis, quae tandem affectuum motus causa existat. Non enim jam ratio dux neque causa ipsis est, quemadmodum in peccatis et recte gestis. Itaque Posidonium (uti puto) in geometria educatum et magis, quam alii Stoici, demonstrationes sequi assuetum puduit Chrysippi, qui manifesto apparentibus repugnet et sibi ipsa contradicat, ac conatur non modo seipsum, sed etiam Cittieum Zenonem Platonicis adducere: reliqui vero Stoici prope universi haud novi quomodo sequi potius ea, in quibus Chrysippus aberrarit, sustinent, quam verum deligere.

Cap. V. Ac hujus tempestatis inter eos clarissimi, interrogantibus nobis frequenter, quae tandem affectuum motus causa statuenda sit, sursum et deorsum sermones implicant, sed nihil manifesto expediunt. Verum interitu peccantem rationem dicunt falfamque opluionem motuum secundum affectus causam esse pronunciant. At quum rursus Chrysippi dictis molestentur, et his cedunt, et motus quosdam causarum expertes statuunt, manentque nunquam in eisdem responsionibus, sed Euripi modo frequenter refluunt, resilimrtque ab eo, quod ratio opinioque affectus causet, ad id, quod sine causa sic quodam modo mola anima in affectus incidat, ab eo rursus, quod motus vanus eo expers causae sit, ad id, quod affectuum motus rationales sint; siquidem reprehensio utriusque responsionis ex procinctu apposita non finit alterutri ipsorum immorari, cum dicendo quidem, affectuum motus a ratione fieri, nequeant vitium ab affectu discernere, dum mutem hanc adimunt, in motum quendam causae expertem incidant, quum liceat ipsis ex facili ambas absurditates subterfugere; hanc, quod nequeant vitium ab affectu segregare, separante ratione affectus; illam, quod fiat aliquid sine causa, consessi, irrationales quasdam tacultates in anima affectuum ipsius causas esse. Non susum igitur alii, sed etiam Chrysippus ipsis in commentariis de affectibus in nulla haeret firmiter opinione, veruta semper ceu in unda fluctuat. Quin etiam sine omni ratione fieri dicit affectus, et rursus rationalis solius esse facultatis; ut propterea neque in irrationabilibus animalibus consistant, et sine judicio fiant, rursusque sintjudicia. Incidit autem nonnunquam, ut etiam dicat temere affectuum motus fieri; quod nihil aliud est, quam sine causa, si quis exacte verbum examinet Verbis itaque paulo superius scriptis subjungit: Merito autem assecutum generi etiam timor attribuitur, secundum quod incutitur vel temere accidit. At si sine causa temere dicis, o Chrysippe, et tibi ipse refragaris, et Aristoteli, et Platoni, et omnium hominum sententiis, multoque prius ipsi rerum naturae, quum nihil fine causa possit fieri. Quod si cilia rationem significat tibi temere, dictio irrationale sic transumpta erit, at quod ab initio quaerebatur, adhuc manet. Hunc motum praeter nationem, qui a ratione quidem non fit, sed a causa aliqua, interrogamus te, quae causa effecit? Nos enim affirmamus interim vim irascibilem, interim concupiscibilem. Tu autem neque haec fateris, neque rationalem audes dicere, sed temere fieri locutus liberatum te esse a quaestione putas, ignarus totum, quodcunque temere et sua sponte fieri dicitur, quantum nos cognoscere possumus, ile appellari. Revera autem nihil ipsorum ita fit, quemadmodum et divinissimus Hippocrates dixit: Nobis quidem furialium, causae autem non sartuitum. Pari modo, quod affectus redundans sit arini impetus, Chrysippus exponens tum in libro morali de affectibus tum in primo logicorum motus excessum supra rationis commotierationem fieri asseverat, non tamen causam ipsius apponit. Conveniobat enim hic quoque sermonem non implicare turbareque superflua prolixitate, sed ubi causam, cur impetus animi redundet, expedivisset, cessare. Sicut enim in iis, qui in declive currunt, una cum voluntate corporis graultas motus causa existit, ita in animi affectibus quaenam alia rationali facultati accedens causa immodici et (ut ipse solebat nominare) elati motus efficiatur, oportebat ipsum percensuisse. Verba igitur in libro de medendis affectibus in hunc modum habent: Proprie etiam impetus animi redundans affectus esse dicitur, tanquam si quis in elatis motibus redundantem motam dicat, redundantia in eo oboriente secundum rationis aversionem et id quod sine redundantia hac fit fucite consistens. Excedens enim rationem impetus et praeter hanc tiniversem latus proprie redundare dicetur, et secundum hoc praeter naturam fieri, et esse irrationalis, ut falsaribimus. Excedens (inquit) rationem impetus et praeter liane raptim latus secundum affectum elatum efficit motum; ob quod ratio, o Chrysippe, elati et immodici motus causa non est. Ipsis namque confiteris, eum praeter rationem fieri. At non potest aliquid simul et praeter rationem et a ratione fieri, omnino autem ab aliqua causa; illa vero non est rationalis; irrationalis igitur quaedam est facultas, quae affectum efficit; et forsan non ab aliis, sed nostris aptorum pennis capimur; et si liceat nobis dicere, Chrysippe generosissime, alterutrum, vel quod nihil affectus a vitio disserat, vel quod vitiis affectiones superveniant. Horum enim quodcunque dixerimus, non cogimur causam immodici praeter naturam motus respondere. Verum neutrum horum dicere sustinuisti, reveritus contraria iis, quae manifesto apparent, enunciare. Ipse vero imprudens tibimet contradicis, praeter rationem inquiens motus quofdam fieri, et averti a ratione, et ab ea dissidere, deinde paulo pollerius eosdem hos a rationali facultate fieri pronuncians. Similiter tecum pugnas, dum animi affectus esse judicia et sine judicio fieri tueris. Ea itaque verba ex primo de affectibus libro, ubi affectus fieri fine judicio affirmat, superius appotus. Quod autem etiam in libro ipsius de medendis affectibus, qui moralis quoque inscribitur, eandem opinionem reserat, ex lusce verbis est condiscere: Non enim in judicandi, singula bona eorum dicuntur insirmitates hae, sed ex eo, quod nimium in his a naturali lege exciderint. Si quis autem sorte in hac dictionum serie dicet, infirmitatem non privavit, quo minus sit judicium, non tamen in ipso solo mendaci falsoque judicio generationem ejus statuit, sed procedere ait nimium a naturali modo ex iis, quae adducuntur, sententia Chrysippi manifestabitur, unde non sine ratione nonnulli mulierum amore et avium studio insani dicuntur. Si enim non frustra imponetur insaniae nomen infirmitatis appendiculo, insania autem ab irrationali facultate oritur in corpore, nihil minus quam infirmitas rationalium. Sed per Jovem forsan aliquis dixerit, insaniam non propter irrationalem facultatem nasci, sed quod amplius, quam convenit, eductum fit judicium opinioque; quemadmodum si etiam ita dixisset, infirmitates in anima fieri simpliciter, non quod falso de quibusdam ceu bonis aut malis existimaverit, sed quod maxima ea putaverit. Nondum enim infirmitatem esse de divitiis tanquam bonis opinionem, sed quum quis eas maximum esse bonum arbitretur et ne vita quidem dignum censeat divitiis dedilutum; in hoc enim consistere divitiarum argentique studium, quae infirmitates fiunt. Sed haec pronuncianti Pofidonius contradicens hunc in modum ait: Hujusmodi autem, quae a Chrysippo dicuntur, inquirere aliquis poterit; primum quidem, quomodo supientes, qui maxima et insuperabilia bona honesta omnia esse putant, non secundum asseclam ab eis moventur, exoptantes quae appetuat, et exullantes sueti ea propter, ubi fuerint assecuti. Si enim magnitudo apparealium bonorum maloriimve movet, tu patet aliquis, secundum officium et dignitatem esse praesentiam ipsorum aut adveatum, et nullam rationem admittat de eo, quod aliter conveniat ab ipsis moveri; eis, qui insuperabilia sua esse siatuunt, hoc accidere oportebat; quod non videtur fieri. Similiter qui procedunt peccantque, aut magna incommoda a malitia venire autumant, eos decebat tum metu labascere, tum moestitia non mediocri concidere; quod nec ipsum contingit. Post haec deinde Posidonius in eum modum tradit: Si praeter apparentium magnitudinem animi quoque imbecillitatem accusent, et propterea sapientes liberos ab affectibus esse dicant, pravos autem, quum imbecilles sint, non secundum communem tmbecdlitatem, sed magis disiiisem, neque sic quaesem saluta est; quod namque propter animi morbum affectibus infestantur, apud omnes in confesse est. Quomodo vero com. moti animi aut commoventis, inquiritur sane, sed non subindicatur. Inde rursus haec itidem prodit: Non susum qui magis disiluenti laborant malitia, et in lapsas parilitate consistunt affectibus affiguntur, verum omnes dementes, quoulque matulam retineant, et in magnos affectus et in exiguos incidunt. Postea in hanc sententiam scribit: Putare autem, decorum exigere in accidentinus, ita commotum esse, ut a ratione avertatur, magnum asseclam indicat, neque recte putare est; fit autem et propter mediocrem et exiguum. Continua his Posidousus mox ille commemorat: Quum duo simul eandem imbecillitatem obtinent et semdem capiunt imaginationem bont aut mali, alius affectus implicatur, alius non; hic minus, ille magis, et nonnunquam imbecillior maius suscipiens accidens non movetur, atque idem in eisclem nunc affectibus movetur, nunc non, interim magis, interim minus. Jnsueti igitur magis afficiuntur metu, trisittia, cupiditatibus et voluptatibus, et pejores cornpiiintur celeriter ab affectibus. Ab his Posidonius verba pocrica apponit et historias veterum gestorum, quae dictis ipsius attestantur, et post haec inserens ait: Aliud malum utique ab inconsueto celeriter corripitur, aliud autem contrario modo inducitur temporis spatio in assestudinent veniens, in quibus opiniones aequales subinde et imbecillitates, affectus neque aequaliter neque aequales fiunt. Quin etiam secundum haec tales quasdam disputationes introducit; ascribam autem eas ad verbum, etsi prolixiores sint. Cur nonnulli, qui magni putantur, licet imbecilles sensibus suat, consulunt et consiliarios alios adhibeat, quemadmodum vigilans Agamemnon? Hic enim propter superatum exercitum statim una cum aliis principibus ineffiibili quodam luctu pereulsus apud poetam; cessante autem afficta, licet accidentium opinio simul cum rationum imbecillitate permaneret, nequaquam conquiescere probabat.

Optima sed vise est animi sententia cunctis, Nestora Neliaden primarium adire virorum, si quod consilium laudabile conderet una omntbus ac posset Danais praestare salutem.

Postquam vero et Nesior ipse a longinquo advenientem conspexisset, quis sit interrogavit: indicans cum quadam miseratione ait:

Sic erro, quoniam dulcis mihi somnus ocellis Haud sedet, at bellum est Graecorum et funera curae . Nam Danais valde metuo, neque tuta mihi mens Astat, quum pavitat, verum eor prosilit extra Pectus sollicitum, claros tremor occupat artus.

Si jam in corde ita commotus metu adest consulturus, ii, qui officiuntur non secundum dignitatem accidentium, decorum putantes nullam rationem admittere, secundum affectus moventur. At si non amplius timens, sed renovans timorem haec ad, quid tandem, ipso suspicione et imbecillitale subsecta, alii declinant rationem, alii assemunt, jure aliquis dubitaverit. At causam totius affectus non explicuit. Post haec Posidonius ita quoque ait: At non salum averti a ratione in cupiditatibus, ut refert, sed et exisiimare, etsi non utile sit aliquid et sic habendum, in illud tanquam utile ferri repugnantiam havere; et propter ejus magnitudinem, quamvis inutile sit, magnitudine dignum exestimare, etsi magnitudinem non habeat, imo et contrarium, similiter tamen ipsum amplecti; finge enim, eos, qui dieunt, quod non commodum sit averti, et eos, qui promittunt ostendere, quod incommodum sit, fatuos putare, et quod magna sit utilitas, id persequi, sed illud ilnprobubile, eo quod magnum ipsam bonum exestimet putare oportere, quamvis maximum sit malum, tamen ipsum capere, acclamantes, se pereundum esset, hoc mihi nunc conducit; hujus enim causam non probabile est in opinione silam esse, quod magnum bonum exstat id, ad quod pelluntur. Quae omnia disquirenda veniunt. Ego sane ad haec quid Posidonio respondeam non habeo, neque alium quenquam habiturum autumo, si ab ipsa rerum natura et hujus saeculi Stoicis conjectura sumenda est. Siquidem ne unum quidem ex multis nec iis vulgaribus nossea tempestate natis audivi, qui aliquid probabile ad dubitationes a Pofidonio propositus auferret. Sed de illis quidem rursus disseremus.

Cap. VI. At, quod Chrysippus non semel aut bis, verum saepe admodum fatetur, diversam a ratiocinatrice facultatem quandam esse in animis hominum causam efsectuum, licet nobis ex hujusmodi condiscere, ubi causam eorum, quae fiunt parum recte, statuit animi lusumitatem imbecillitatemque; sic enim ipsius nominat, sicut et contraria, hoc sumitatem, illud robur. Quae enim non recte homines faciunt, partim ad pravum judicium refert, partim ad infirmitatem animi ac imbecillitatem; sicut et eis, quae recte administrant, rectum judicium praeest cum bono animi robore. Sed talium quemadmodum judicium opus est facultatis rationalis, ita firmitas, robur Utriusque facultatis est diversae a rationatrice, quam ipse Chrysippus appellat sumitatem seu robur, ac recedere ait nonnunquam ab iis, quae recte nobis decreta sunt, robore animi remittente, neque continuo perseverante, neque morem gerente rationis imperiis, evidenter in hujusmodi ostendens, qualis res fit affectus. Jam vero et verba ipsius nonnulla de his ascribam; sunt autem ex morali de affectibus libro. Praeterea etiam in hoc sarfun corporis robur dicitur invalidum et validum esse nervose generis ratione, quod in operibus per hoc obeundis possimus aut non possimus aliquid. Jtem in anima robur dicitur, tanquam bonum robur, et invalidum. Ac iterum: Quemadmodum enim in tremore et prehensione alicujus et similibus, quae per nervos efficiuntur, perfectrix quaedam est constitutio et concedens, nervis prius resolutis et relaxatis, respondet etiam in animo latis nervorum ratio, secundum quam et per translationem enerves quqsaam dicimus, et nervos habere. Deinde rursus hoc ipsum exponens ita scribit: Alius metu oboriente discedit, alius lucro aut damno illato recisiit remifitque, alius in alii similibus non paucis. Singula enim hujusmodi pervertunt subiguntque nos in servitutem, ceu ipsis concedentes, et amicos et urbes prodere, ipselque in mullus et indecoras actiones porrigere, impetu ad theatra soluto; quatis introductus est etiam Euripidi Menelaus. Nam arrepto gladio ad Helenam fertur tanquam occisurus. Posteaquam autem vidisset, et ad pulchritudinem ejus obstupuisset, abiecit gladium, neque hunc adhuc continere potens, secui et increpatio ipsius ei dixit: Tu ubi mammam illius inspexisii, abjecto gladio osculum a ccepisii, proditori blandiens cani. Quae omnia recte dicta tulit a Chrysippo, sed pugnant cum eo, quod affectus sint judicia. Quum enim Mandans Helenam occidere decrevisset traxissetque gladium, quum propius accessisset, attonitus ob ejus pulchritudinem propter infirmitatem imbecillitatemque animi (hoc enim Chrysippus toto libro nititur) non si,sum gladium abjecit, sed etiam mulierem osculatur, et, veluti aliquis dixerit, seipsum fervunt tradit, non perinatus ab aliqua ratione, ut aliud acquireret judicium, verum citra judicium citraque rationem, impetu ad contraria ductus iis, quae luitio statuerat. Unde et Chrysippus ipse inserens ait: Quocirca omnibus ignavis ita sucientibus deseiseendo et succumbendo secundum multas causas imbecilliter at male singula fieri dicentur. Desciscendo igitur a ratione, affectibus autem succumbendo omnibus vilibus agentibus, imbecillitatem quandam et insumitatem in anima inferum ostendi verissime dicitur; at secundum multas causas, quod et ipse in oratione apposirit, bene sane ab eo suctum est, sed praestitisset, si etiam multas has causas, quae tandem sint, ipsis pertractasset. Si quis enim animum attendat, nihil inveniet, in quo sirmma tractationis de affectibus et praecipue curativae, in qua haec ipse prodidit, ita consistat, ut in cognitione omnium causarum, propter quas, qui aliquid secundum affectum faciunt, a judiciis initio institutis recedunt. Hic autem tantum abest, ut omnes exacte edoceat, ut ne hanc ipsam equidem, cujus in pracscntia meminit, aperte indicaverit Non enim sufficiet nobis dicere, animi esse imbecillitatem, quippe communis hacc in omnibus affectibus et una existit. Chrysippus autem multes csse causas dicit, quae itubecillitatem scilicet animi coarguant, quemadmodum in Menelao pulchritudinem Ilelenae, in Eriphyle aurum, in alio quodam aliud. Infinita enim sunt particularia, propter quae a veteri judicio ii, qui secundum affectum vivunt, digrediuntur: verum horum iunumerabilium mentio sacienda non est, sed in pauca capita sermo cogeudus, quemadmodum Plato factitavit, regium quiddam et dominatorium esse dicens scientiam, et nec ustum unquam in aliqua re, scientia praesente, aberrare, dimotus autem a proposito vel oblitos, aut coactos, aut deceptos, alium in alia actione errare. Sed omnino oblitum esse et dimotum a proposito affectus nondum est, quemadmodum neque omnino scientiam habere; id namque inscitia ignorantiaque, non affectus est. At si quis iracundia compulsus aut voluptate deceptus ab iis, quae initio statuerat, recesserit, imbecillis quidem huic anima et infirma est, motus autem ipsius affectus est, veluti etiam anima Menelai, qui in tragoedia introducitur, a cupiditate decepta recessit ab iis, quae instituerat. Jam Mellea iracundia compulsa, de qua haud novi quomodo Chrysippus Euripidis versuum imprudens contra sese meminerit:

Ego equidem novi, patrabo quae mala, Potentior sed ira est consiliis meis.

Non enim intelligere currpidem dixisse oportebat, si Chrysippi dogmatis erat attestaturus, verum id, quod maxime contrarium est, ignorare neque scire, quae factura erat mala. At cognoscere quidem id, ab iracundia autem vinci, quid aliud est quam duo principia Medeae perturbationum introducere? alterum, quo res cognoscimus, et scientiam ipsarum habemus, quae rationalis est facultas, alterum irrationale, cujus opus est frater. Hoc itaque Medeae animam compulit; alterum, quod concupiscibilem Menelai animam decipiens sequi adegit ea, quae nitunt imperabat. At Cluyfippus neque contrarietatem in his percipit, et infinita alia id genus prodit, veluti quum dicit: Est meo judicio res communissima irrationalis haec animi latio et a ratione averso, veluti et nonnullos iracundia farri dicimus. Ac rursus: Quare etiam in his ita assecla motis ceu de egressis sentimus, et tanquam ad immutatos verba furimus, et qui nec apud se, nec in se sunt. Deinde etiam rutilis eadem exponit: Immutatio fit et ex se digressio non in alia quadam re, quam rationis aversione, secuti praediximus. Nam iracundia scrri, et excessisse, et non apud se, neque in se esse, omnisque id genus attestantur manifesto, affectus judicia esse, et in rationali animae facultate consistere, quemadmodum quae ita se habent. Quocirca htejusmodi voces audire licet in amantibus et alioqui vehementer appetentibus irascenti? usui e, quod iracundiae volunt gratificari, et sonere ipsos, seve melius, seve non, ac nihil eis dicere, item quod hoc omni modo faciendum sat, etsi peccent, vel ipsa incommodum sit. Quin etiam; quae hunc in modum a Chrysippo dicuntur, irascibilem facultatem divertam quandam a ratiocinatrice ostendunt; et impetum animantis nonnunquam ab illa incipere docet, interim a concupiscibili, quum in affectu consistit, veluti, quum extra affectum, a rationali. Respondent autem praedictis et quae sic a Chrysippo dicuntus, quemadmodum haec quoque habent: Cujusmodi maxime impetus et amantes volunt apud se amatores habere inconsideratius et sine aliqua conversione rationali subsistentes, et praeterea rationis ipsos admonentis transgressores, imo neutiquam ejusmodi quiddam audire totenantes; etenim ejusmodi omnia veteri opinioni attestaritur, sicuti etiam post haec, quae deinceps sequuntur. Iamque longe a ratione absunt, ut audiant aut attendant id genus aliquod, ut nec injuria haec de illis dici possint:

Nam diva cypris admonita laxat nihil; Si namque cogas, amplius haec intenditur, Amorque castigatus infestat magis.

Item haec, et quae sequuntur deinceps, voturi placito attestantur de affectuum generatione; habent autem in hunc modum. Quoniam tanquam inopportunum objurgatorem et non arbitrum eorum, quae sinat in amando, rationem refugiunt, ceu hominem, qui intempestive admonere videatur, quum et dii videantur ipsis permittere, ut pejerent. Insuper quae sequuntur. Ad haec magis licuerit ipsis (inquit) id quod ingruit facere cupistitalem sequentibus. Hic sane per levem dixit sequeutibus cupidilatem, quemadmodum antea dixi iracundiam. Rationem vero neque in his neque in alio quodam affectu commotos sequi dicit, sed aversari omnino ipsam, fugere et non assumere, atque omnia ejus generis. Quin etiam, quum Menandri carminis meminit, in quo dicit, Mentem subditam habens in dolium transmisi, manifesto hic quoque sententiam veteri opinioni suffragantem apponit, veluti quum exponens non apud se, neque in se esse, haec profert: Proprie vero etiam esserri dicuntur, qui sic irascuntur, similiter iis, qui in cursu esseruntur quoad excesseim, horum quidem in currendi impetu, eorum veru in propria ratione. Non enim, qui hoc pacto moventur, ex se ipsis moveri dicentur, sed secundum aliam quandam vim extrinsecus adhibitam. Fatetur hic quoque, vim quandam omnibus affectibus adesse motricem, impetus rectissime intelligens, nisi quod vim extra ipsos esse dixit, quum conveniebat non extrinsecus, sed in hominibus esse dicere. Quippe non ideo dicimus, ipsos extra se consistere, neque in se ipsis esse, quia id, quod ipsos secundum affectum irruere cogit, extriusecus est, sed quia praeter naturam habent. Siquidem rationalis animae pars, quam continere et imperare aliis erat secundum naturam, non continet nunc, sed continetur et gubernatur ab irrationabilibus animi potentiis, quod etiam hujusmodi exemplis Chrysippus imprudens astruit. Itaque apponit ex Euripidis scriptis dialogum Hereulis ad Admetum, qui ita habet:

Sed quid revolvis? an semper moerere vis?

Haec quidem Hereules dicit, Admetus autem respondet:

Et ipse novi, verum amor me concitat.

Constat enim, quum concupiscibilis facultatis, non rationatis, amor sit affectus, totum animum educere, homrnemque in contrarias actiones raperetis, quae initio statuerat. Item Achillis dicta ad Priamum apponit:

Sustineas, animo nec inevitabile plores; Nil siquidem efficies lugendo funera nati, Quem neque restitues, mala ni sis altera pastus.

Haec quidem dicere ipsum ait secum disserentem. Item scripsit ad verbum, recedere non raro ab ipsis his jndictis aliquem in iis, quae accidunt, nec continere te, quum ab affectibus vincitur. Etenim hic quoque a judiciis recedere, et non se continere, et interdum esse apud te, interdum non, ac omnia id genus tum evidentibus manifesto respondent, tum veterum opinioni et de affectibus et animae facultatibus, non tamen iis, quae Chrysippus proposuit. Similiter dicta sunt et hujusmodi in libro de affectibus: Nam quod perturbatum ese, immutatumque in nobis, et rationi inobsequens, non minus in voluptate conversatur. Ac rursus: Sic enim recedimus, et extra nos rapimur, et in totum excaecamur in iis, quae deliquimus; quapropter interdum spongiam aut lanam in manibus habentes hanc vastatam proiicimus, tanquam aliquid per eas absolventes. At si fiat, m gladium vel aliud quippiam habeamus, hoc usi scierimus similiter. Ac deinceps: Saepe vero in hujusmodi caecitate claves mordemus, et fures pulsamus, quum non celeriter apeciuntur. Rem in lapides se illidimus, puniendi studio esserimur, damnantes profecte ntesque ipsas in aliqua loca, et acclamantes in scngulis his absurdissima quaeque. Pari mede in subsequentibus ait: Consideraverit aliquis ex hujusmodi rationis penuriam in nssectibus, et quo pacto in talibus excaecamur temporibus, tanquam alieni sueti ab iis, qui prius ratione utebantur. In totum, si quis omnia eligat ascribatque nunc, quae in libro de affectibus comprehensa sunt, pugnantia quidem iis dogmatis, quae ipsis statuit, consentanea autem et manlsesto apparentibus et Platonis opinioni, in immensum liber excreverit; librum enim ipse replevit, dum homines a judiciis recedere dicit, et ab iis, quae prius ratione erant instituta, propter iracundiam, aut cupiditatem, aut voluptatem, aut ejusmodi quippiam, ac furiose agitari, et non in se, neque apud te esse, excaecarique animo, irrationabiliter ferri, atque omnia ejus generis. Sane ejusmodi verba ipsius alicui per otium seligere committo.

Cap. VII. Quum autem manifeste jam figura ipsonun demonsseata sit, digrediar ad nonnulla, quae Posidonius contra Chrysippum protulerit. Itaque, Definitio, inquit, moestitiae, quemadmodum etiam multae aliae assecutum tum a Zenone dictae, tum a Chrysippo scriptae, manifeste sententiam ejus coarguunt. Nam moestitiae esse recentem opinionem, quod malum sibi adsit, pronunciat. In qua etiam compendiosius nonnunquam dicentes hunc in modum proterunt: Moestitia est opinio recens mali praetentis. Esse sane recens dicit, quod proximum tempore; causam vero ipsum dicere Pofidonius exigit, propter quam mali opinio, quum recens est, animum submittat tristitiamque efficiat, inveterata autem aut neutiquam, aut non adhuc similiter contrahat; etsi ne recens quidem in finitione apponi conveniebat, modo chrysippi dicta vera sint. Nam secundum ipsius fententiam potius magni mali, vel impetibilis, vel intolerabilis, sicut ipse nominare confuerit, tristitiam dictam esse opinionem, non recentis; ubi et bifariam Clrrysippo Posidonius contradicit, in hac quidem secunda desinitione mentionem faciens et sapientum et providarum, veluti prius comprehensum est. Alii siquidem in maximis bonis, alii in maximis malis dum se esse putant, tamen propterea affectui non implicantur. In prima desinitione causam quaerit, cur non mali praesentis opinio tristitiam, sid recens suium efficiat, alique: omne immodicum et perogrinum subito irruens et excedere et a veteribus necedere facit opinionibus, usitatum vero et consuetum luveteratumque aut nullo pacto immutat, ut secundum affectum moveat, aut parum admodum; quare etiam domesticum ac familiare sibi facere dicit, rebus non praesentibus tanquam praesentibus uti. Significat autem Pofidonio verbum hoc νροενδημεἱν quafi essingere et efformare sibi rem, quae futura est, et tanquam cum iam facta consuetudinem quandam paulatim inire. Quocirca etiam Anaxagorae dictum assumpsit hic, quomodo, quum aliquis ei filium mortuum esse nunciasset, admodum constanter dixit: Novi mortalem me procreasse; et quemadmodum hoc sumpto sensu Euripides Theseum loquentem introduxit:

A sapiente aliquo perdoctus ego In curas animum et calamitates indidi, Atque exulem me proposui a patria mea, ac mortes Humaturus et vias malas alias, Ut, si quid paterer ex iis quae putaveram. Aliquando, animum non morderent recentia.

Ita dicta etiam haec esse pronunciat:

Si hic primus esset malorum dies milii, Et non diu vexarer in laboribus, Forsan reniterer ut pullus iugo recens subditus, excutiens scaenam sufeeptum nuper; At nunc malis obdurui et occallui. Haec interim emollescent longo tempore, Malum pubescit nunc.

Quod autem in processu temporis affectus mitigatur, etsi manserit opinio, quod malum aliquod ipsis evenerit, idem Chrysippus secundo de affectibus testatur, hunc in modum scribens; Quaesierit etiam aliquis de remissione trisiitiae, quomodo fiat, utrum opinione quadam dimota, an omnibus permanentibus, et propter quid hoc erit. Deinde inserens inquit: Videtur milii hujusmodi opinio permanere, quoniam malum est ipsam, quod jam adest, quum autem ea immoratur, contractio remini, ac mea sementia ad contractionem impetus. Porto etiam hac permanente non sabaudient reliqua, quum haec propter certam aliam supervenientem dispositionem discussu difficilem fiant; ita namque et plorantes cessent, et nolentes plorare plorant, quum similes imaginationes subjecta faciant, et instet aliquid aut nihil. Quomodo enim lamentationes cessent et ploratus, ita ratio est etiam in illis accidere, per initia magis rebus moventibus, veluti in his, qui risiim movent, fieri dixi, atque his similia. Quod igitur tempore affectus cessant, opinione licet permanente, ipse Chrysippus confitetur; cur autem id fiat, ratione id dissirile comprehendi posse dicit. Deinde alia similiter accidentia scribit, quorum neque ipsorum causam cognosuere promittit. At Posidonius, o Chrysippe, eiusmodi rerum causam non ignorare se refert, sed veterum dicta, quae deinceps percensebo, laudat et recipit. Tu neque illorum memor, neque aliam ipse prolocutus, putas quaestionem esse sclusam, si causam nescire fatearis, quanquam totius operis et rationalium quaestionum et de medendis affectibus nihil aliud summam continet quam causas adinvenire; ex quibus affectiones et fiant et desinant. Ita namque aliquis meo judicio tum, ne ipsae generentur, prohibebit, tum generatas sistere poterit Etenim ratio est, siquid judico, una cum causis generationes et rerum existentias tolli. Hac ratione etiam non habes in secundo de affectibus libro ejusmodi aliquid nobis perscribere, cui animum advertentes et prohibemus singulos affectus oriri, et ortis medebimur, quanquam id Plato admirabili modo scripserit, quemadmodum et Posidonius indicat admirans virum; divinum quoque appellat, ceu maxima reputans ipsius dogmata de affectibus, deque animae facultatibus, et quae de eo, quod neutiquam affectus animi oboriantur, vel oborti citissime desinant, ab ipso scripta suere. conjunctam vero de virtutibus disciplinam his esse contendit, item eam, quae de fine, ac in totum omnia moralis philosophiae placita, veluti ex uno vinculo cognitionis animae vicium fit alligata; ipseque indicat, quomodo ab iracundia et cupiditate affectus proveniant, quaque de causa tempore subsidant, effi opiniones adhuc et judicia permaneant de eo, quod malum ipsis sit aut suerit obortum. Ad hoc citat testem etiam Chrysippum ex secundo de affectibus libro, lusce verbis: Verum de trisiitia, quod repleti nonnulli similiter ab ea recedere apparent, quemadmodum et de Achille Patroclum lugente haec poëta scribit:

Ast hic jam lacrymis quuin esset satur atque querelis,

item,

Et desiderium luctus a mente recessisset,

ad Priamuni hortandum cum impetu properavit moestitiae irrationabilitatem pacans. Deinde rursus haec adducit: Qua ratione non desperabit aliquis, rebus ita perdurantibus et inflammatione affectuum remittente, rationem ingredientem et veluti locum capientem affectiones irrationabilitatem sistere. Manifesto siquidem Chrysippus in his confitetur, et affectus inflammationem temporis spatio remitti, suspicione adhuc et opinione permanente, et homines affectuum motionibus repleri, ac ideo, quum affectus exiguam quietem subit, rationem superiorem evadere. Haec namque vera quidem sunt, si quae alia, verum cum ipsius hypothesibus discordant, quemadmodum etiam quae inferuntur, hoc modo prolata. Dicuntur etiam ejusmodi ab affectuum mutatione:

Luctus continuo maesti scitur est.

Praeterea ejusmodi ad tristitiae diductionem: Infelicibus delectabile quodammodo est plorare ei fortunas deflere. Insuper his deinde subdit:

Sic ait, at desiderium patris obvenit illi Defendi.

Et:

Eundem suscitavit luctum, reduxit curas lacrymabiles.

Denique plura adhuc alia id genus a poetis colligere testimonia licet ejus, quod homines tristitia, lacrymis, ploratibus, gemitu, victoria, honore et omnibus ejusmosti repleantur, propter quae nihil negotii est colligere causam, ob quam temporis spatio affectus desinunt, ratio autem cupiditatum impetui dominatur. Ut enim pars animae affectibus obnoxia peculiaria quaedam appetibilia concupiscit, ita etiam ipsis, quum accidunt, repletur; atque in hoc suum ipsius motum sistit, qui animalis impetu praeerat, et ut secum ducebat, quocunque ferebatur. Quare affectuum quietis causae incomprehensibiles non sunt, quemadmodum Cluyfippus dictisabat, sed etiam admodum manifestae ei, qui cum veteribus nolit contendere. Nihil enim tam clarum est, quam vires quasdam in nostris animis inesse natura concupiscentes, hanc voluptatem, illam dominium et victoriam; quas evidenter etiam in aliis animantibus videri Posidonius affirmat, quemadmodum nos quoque statim ab initio primi libri ostendimus. Accusat autem recte Chrysippum in eo, quod dicit: Forte impetu permanente non obedient reliqua ob certum aliam oborientem dispositionem. Fieri siquidem non posse alt, ut impetus quidem animi adsit, ab alia vero causa quadam ipsius actio impediatur. Unde, quum dicit: Sic enim et plorantes cessant, et nolentes plorare plorant, quum similes subjecta imaginationes efficiunt: causam lue quoque rogat Pofidonius, cur etiam plerique non volentes subinde plorant et lacrymas cohibere nequeunt, ac alii plorare adhuc volentes protinus cessant, ob motiones affectibus subditas vehementer ita inhaereotes, ut non evincantur a voluntate, aut ita omnino cessantes, ut ab ipsis excitari nequeant. Itu enim, quomodo ratio et pugnet cum afibctu, et ab eo differat, invenietur, animique vires manifesto servabuntur, non per Iovem, ut Chrysippus alt, propter causas aliquas incomprehensibiles his accidentibus, verum ob eas, quae a veteribus sunt expositae. Quippe non Aristoteles tantum aut Plato sic opinabantur, sed adhuc priores, aliique nonnulli, et Pythagoras, ut etiam Pofidonius inquit, illius et primi dogma esse pronuncians, Platonem autem elaborasse fecisseque ipsum absolutius. Propterea igitur et consuetudines, et omnino tempus ad affectuum motus plurimum posse videntur; etenim consuetudine irrationabilitas animae inolescit in quocunque educetur. Tempore autem, ut praedictum est, affectus conquiescunt, repletis irrationabilibus animi facultatibus his, quae antea desiderabant. At rationales cognitiones, judicia et summatim scientiae omnes artesque propter solum ipsum tempus nudum neque difficiles ad dissolutionem fieri apparent, quemadmodum secundum affectum consuetudines, neque transponi et cessare, sicuti tristitia aliique affectus. Quis namque ab eo, quod bis duo sint quatuor, expletus temporis processu recessit aliterque putavit? Vel quis de eo, quod omnes ex centro circuli aequales exissent? In singulisque aliis speculationibus nullus est qui expletus veterem abjecit opinionem, quemadmodum deponit sistitque plorare, tristari, suspirare, lugere, lamentari, quaeque hujus generis sunt alia, etsi de praeteritis tanquam malis opiniones permaneant. Sufficerent quidem initur et haec ad indicationem corum, quae non recte Chrysippus tradidit de animae affectibus, et multo adhuc prius de facultatibus ipsius efficientibus; attamen libro quinto de eisdem insuper disserere decrevi, relinquens quidem plurima non recte ab eo dicta, illorum vero duntaxat memor in quibus sibi ipse advertatur, contrariaque audet evidenter apparentibus proferre. Caeterum indidem ea pariter, quae Pofidonius adversus Chrysippum litteris mundaverit, in memoriam sum reducturus.

GALENI DE HIPPOCRATIS ET PLATONIS PLACITIS LIBER QVINTVS.

Cap. I. Sermo de animi affectibus necessarius etiam propter se mihi habitus est; magis autem ipsum necessarium Chrysippi sectatores reddiderunt, qui ad ioci principem animae facultatem continentis demonstrationem eo sunt usi. Nam quum ostendissent, quomodo ipsi universos affectus in corde consistere opluentur, ut autem veritas habet, fialam iracundiam, deinde ubi assumpsissent, uticunque animi affectiones sint, ibi quoque ratiocinatricem ipsius facultatem haberi, ita jam concludunt, in corde ratiocinatricem existere. Nos vero, quoniam inde iracundia prosilit, vera ipsos dicere affirmamus, non tamen, quod uno in loco et irascibilem et ratiocinatricem facultatem esse necessarium fit, neque quod unius opera facultatis existant, concedimus; verum demonstrare ipsos volumus, sicuti alia, quae ad rationem attinent, sic etiam, quod necessario idem affectuum et rationis principium exisset. Chrysippus itaque libro priore de affectibus ostendere conatur, affectus ratiocinatricis facultatis quaedam esse judicia. Zeno non ipsit judicia, sed tuperveurentes. eis contractiones solutionesque, elationes et casiis animi affectus esse existimarit. Posidonius autem ab utrisque dissentiens laudat simul et admittit Platonis dogma, adversaturque Chrysippo, neque judicia esse affectus ostendens, neque supervenientia judicio, verum motiones aliquas aliarum facultatum irrationabilium, quas Plato concupiscibilem et irascibilem nominavit. Quum autem multa ad veteris placiti demonstrationem prodiderit, quae sane praeclara sunt ac opportuna, eadem superiori libro, qui totius operis quartus est, conatus tum breviter ad commentarii calcem explicare, Etenim in prioribus ipse ex meo ingenio percensui, quae evidenter apparentia cum Chrysippi placito pugnarent, et quae sibimet contradicens ipsis protulerit, non remoratus accusatorem externum. Suffecerant igitur et illa ad demonstrandum, plures esse facultates, quibus concupiscimus, irascimur, ratiocinamur, et non unam, veluti Chrysippus autumat. Apponentur autem non pauca etiam in hoc adhuc libro, quae Chrysippus ipse sibi contraria dicens contestatur veris simul et veteri placito. Siquidem alia, quae perperam ab eo sunt dictu, quamvis numero permulta, praeterire decrevi, tum quia opus prolixum fore, si omnia probe coarguam, censeo, tum quia perfunsum mihi est, eos, qui chryfippi placita collaudant, prae litigandi studio, quo erga vereres afficiuntur, litigiosius de ipsis mihi contradicturos. At in quibus ipse se deiicit pugnatque cum manifesto apparentibus, in his puto forsan revereri posse aliquem et transire ad meliora, quemadmodum et Posidonius factitavit, reveritus falso palam dogmati aliorum Stoicorum suffragari, qui eo veniunt contentionis, ut, cum rationalis facultatis affectus esse dixerunt, non concedant, animalia irrationalia eorum habere communionem, plurimi ne pueros quidem, quoniam scilicet et hi nondum rationis compotes sunt. Itaque tam impudenter adversus ea, quae omnibus hominibus evidenter apparent, resistere ad sophistas pertinet; at quod neque ea, quae statuerunt, tueri possint, sed contraria ipsis scribant, hominum est in dicendo non exercitatorum, qualis etiam maxime mirahilis ille Chrysippus in multis operibus deprehenditur. Verum de aliis alibi.

Cap. II. At de animi affectibus, quod rationalis facultatis non sint, jam sane etiam superior liber repletus est his, quae ipsis vel invitus fatetur, nihilominus et hic replebitur, huic ducto exordio. Affectum animi motionem quandam praeter naturam rationis expertem esse, non veteres tantum, sed Chrysippus quoque concedit. Quin etiam, quod motus hic civilium animis non inuasciter, apud utrosque in confesso est. Qualis autem sit pravorum anima tum in affectibus, tum ante affectus, non itidem exponunt. Chrysippus namque ipsam respondere ait corporibus, quae in febres, aut alui profluvium, aut aliud quoddam ejusmodi levi ac fortuita occasione inridere sunt idonea. At Posidonius similitudinem ipsius damnat; oportere siquidem ait non his, verum simpliciter fanis corporibus pravorum animam assimilare; five enim ob magnas causas, five ob partas febricitant, nihil interesse, ut patiantur ea et in affectunt quomodocunque ducantur, verum eo, quod haec facile, illa difficile incidunt, invicem differre. Non igitur recte a Chrysippo assimilari dicit animae sanitatem corporis sanitati, morbum vero corporis constitutioni, quae facile in morbum incidat; quippe sapientis animam scilicet nullis obnoxiam affectibus fieri, corpus autem nullum illis esse liberum; verum justius cristere, ut pravorum animae vel corporeae sanitati, quae omnis proclivitatem in morbum habet, (sic enim appellavit Pofidonius,) vel ipsi morbo assimilentur; esse enim vel morbosum quendam habitum, vel jam laborantem. Consentit autem Chrysippo, ut ipse et aegrotare dicat animo omnes pravos, similetque morbum ipsorum commemoratis corporis constitutionibus. Itaque sic ad verbum scribit: Quare et morbus animi similis est, non, quemadmodum Chrysippus existimavit, morbese corporis habitui pravo, ob quem subiciuntur erraticis nec periodum habeatibus sentibus, in quas incidunt, sed magis assimilatur animae morbus vel corporeae sanitati proclivitatem in morbum cadendi habenti, vel ipsi morbo. Est enim corporis morbus habitus jam aegrotans. At qui a Chrysippo morbus dicitur, fucilims potius cadendi in fabres apparet. In his sane laudo Pofidonium, quod pravorum animas, quum extra affectus constiterint, sanis corporibus similes esse praedicat; non probo autem, quod ejusmodi constitutionem morbum nominet. Oportebat enim, si recto sapientum animas vellet assimilare, dicere, simili corporibus modo, quae ab affectibus sunt immunia, ipsas habere, sive sunt, sive non sunt quaedam hujusmodi, (superfluum enim quantum ad propositam similitudinem hoc considerare,) at providarum bono habitu praeditis, medioeritnn vero virorum sanis fine bona habitudine, vulgarium autem et pravorum iis, qui levi de causa laborant, sed irascentium aut furibundorum aut summatim affectu aliquo obsessorum iis, qui jam aegrotant. Sed enim cavisse mihi videtur, ne in omnibus a Clmysippo dissentiens delirehendatur. Quam enim aliam causam dicas eius, qui animi morbum ipse constitutioni corporum tum sanorum tum jam laborantium constitutioni assimilet? Non enim ambobus, verum stolis aegrotantibus animas laborantes comparasse erat justius. Quippe una res, puta animi morbus, nequit duabus contrariis rebus, sanitati pariter et morbo, assimilari. Si enim hoc, etiam sani salem morbo persimilem esse oportebit, siquidem animae morbo utrumque ipsorum assimilavit. Quippe quae eidem similis sunt, omnino etiam inter se similia sunt. At Chrysippus absurdius adhuc ne in circuitu quidem morbis quibusdant consistentibus, veluti tertianis aut quarlauis febribus, animi morbum assimilari concedit. Scribit itaque hunc in modum: Cogitandum igitur, animi morbum sabuli corporis constitutioni esse simillimum, qua non circuitus modo, sed inordinatae sacres horroresque oboriuntur, et praesertim a dispositione, parvisque supervenientibus causis. Haud novi, quae tandem ipsius sit opinio. Alios proclives ad morbum aegrotare jam dicit, jam vero aegrotantes nequaquam aegrotare. Nam qui in quartanis tertianisque periodis sunt, quum quidem concutiuntur et febricitant, affectu detinentur; quum autem morbosa ipsorum constitutio commovetur, nihilque horum ipsi patinntur, sed in dictis intervallis existunt, extra affectus sunt. Morbosam vero constitutionem assimilaverit aliquis meo judicio iis, qui vel lugent, vel amant, vel inrident, vel hujusmodi quodam alio urgentur affectu, siquidem, in quocunque tempore vel dormiunt, vel ad aliud quoddam mentem habent, extra affectum feruntur, paulo post, ubi ipsarum meminerint, in constitutionem quandam febrium infultibus persimilem deveniunt. Quibus vero neque luctus obvenit, neque cupiditas quaedam, vel iracundia recens, hi iis, qui corporibus fani sunt, similiter habent. Quoniam veto et horum ipsorum nonnulli facile capiuntur morbis, nonnulli minus, et inter eos, qui animo valent, alii his, alii illis similiter habebunt, non tamen dicentur animis aegrotare, siquidem ne illi quidem corporibus. Sed per Jovem dicet forfan aliquis Stoicorum, quemadmodum utique dicunt, non eandem esse animae cum corpore proportionem in affectibus, morbis et sanitate. Quidnam igitur, o praestantissimi, nos ad ipsos dixcsimus, assimilatis corporis affectibus morbisque animi affectus? Cur autem Chrysippus in libro morali de affectibus haec scribit? Neque enim circa aegrum corpus ars quaedam ese, quam vocamus medicinam, non mitem et circa animam aegrotantem ars quaedam habetur, neque hanc in particulari speculatione ac curatione illa insuriorem esse oportet. Quare itidem veluti corporum medico convenit, et intra affectus ipsis evenientes esse (ut conscieverunt hoc dicere) et intra peculiarem unttiscnsusque curationem, sic et animae medico incumbit, ut quam licet maxime latra haec ambo existat. Et quod ita habeat, didicerit aliquis proportione, quae inter ipso ese ab initio exposita; nam proprietas eorum ad haec comparata confirmabit meo judicio curationum quoque similitudinem, praeterea utriusque medicinae inter se proportionem. Quod itaque nonnulli animae proportionem cum corpore esse volunt, innotuisse arbitror, idque non solum ex superius comprehensa sententia, verum ex his pariter, quae deinceps quoque hunc in modum describit: Quemadmodum enim in corpore spectatur robur, imbecillitas, firmitas, insirmitas et vis, ad haec sanitas, morbus, bonus malusque habitus, ac alia, quae post haec enumerat, affectus, aegritudines et morbi, pari, inquit, modo, proportione quadam omnibus his et in anima rationali consistunt nominanturque. Deinde rursus, Inseram, inquit, tanquam, ut puto, ab hujusmodi proportione et similitudine itidem cognominatione in ipsos saeta. Etenim animo quosdam valere dicimus et insinuari, validos et invalidos esse, ad haec aegrotare et sanos esse. Ita etiam affectus ejusque infirmitas dicitur, atque his consimilia. Manifeste enim in his Chrysippus proportionem quandam animi affectuum cum iis, quae corpori accidunt, servare cogitat, vitiorum cum vitiis, affectionum cum affectionibus, morborum cum morbis, sanitatis cum sanitate, boni habitus cum bono habitu, roboris cum robore, imbecillilatis cum imbecillitate, et summatim omnium, quae simili nomine dicuntur, cum omnibus. Quippe nomen rationemque ipsorum esse eandem, siquidem synonyma ipsa esse pronunciat; quapropter, ut quis universim corporis morbum definiat, necessarium huic csse et animi morbum pari modo definire. Quod itaque Chryiippo institutum est, proportionem universam et interpretari, et tueri, hinc manifeste constat. At si aggressus ipsum facere non assequitur, quod propositum est, haud desistendum est a similitudine, verum disciplina tanquam minime verax damnanda est. Id vero nihilominus ipsi inest in subsequenti toto sermone, qui in opere morali de affectibus habetur; scribit itaque hunc in modum. Quare etiam pro more Zenoni oratio producta est. Animi morbus corporis instrmitati simillimus est; dicitur autem corporis morbus esse immoderatio calidi in eo, frigidi, sicci et humidi. Ac paulo post: Corporis sanitas bona quaedam temperies et commoderatio commemoratorum. Ac deinde rursus: Puto enim, esse bonam corporis habitudinem optimam dictorum temperiem. Iterumque deinceps: Dicuntur autem et haec non abs re in corpore, eo quod in calidis, frigidis, humidis et siccis eveniens commoderatio aut immoderatio ese sanitas aut morbus. At in nervis commoderatio aut immoderatio robur vel imbecillitas, firmitas vel instrmitas exisiit; in membris autem conanodemtio vel immoderatio pulchritudo aut turpitudo est. Sed haec, o praeclare Chrysippe, omnia recte percensnisti; trade autem nobis, ut pollicitus es, proportionem eorum, quae in anima consimili ipsis nomine appellam sunt, auspicatus a sanitate et morbo. Quemadmodum enim sanitas corporis est commoderatio simplicissimarum ejus partium, quae jam et elementa nuncupamus, calidi dico, et frigidi, et sicci, et humidi, eodem modo etiam erit animi sanitas commoderatio quaedam simplicium ipsius partium: quae tandem, et quot, quomodoque invicem se habeant, perloqui tibi erit necessarium, si nihil eorum, quae promisisti, es omisimus. Quin etiam morbus animi similiter immoderatio quaedam est et discordia ipsarum harum partium inter se, quarum commoderatio animi erat simitas. Sunt autem hae partes juxta Platonis sententiam irascibilis, rationalis, praeterea ad haec tertia concupiscibilis; ut servetur sanitatis et morbi omnino similitudo animi cum corpore; etenim concordes invicem hae tres et in nullo dissidentes sanitatem animi efficiunt, discordes autem et contendentes morbum; est namque morbus superius quoddam et universalius, veluti paulo ante dictum est. Comprehendimus ilaque ipsius notionem hoc pacto: rei natura congenitae dissidium ex aliqua corruptela; sic enim Plato in Sophista definivit. Quod autem suprema est demonstratio haec, et omnes particulares morbos exacte comprehendit tum animi nostri, tum corporis, tum aliorum animantium stirpiumque, jam vero eos etiam, qui in civitatibus totis, haud operosum est condiscere: sic enim, puto, civili bello oppreffas civitates intestino bello aegrotare in seipsis dicimus, tanquam ii, qui congeueres natura in ipsis sunt, ad pugnam descenderint. Haec sane generalissima totius morbi notio est; at simplicissimarum partium invicem seditio minus hac est generalis, et hac, adhuc minus, quum calidi, frigidi, sicci et humidi immoderatio quaedum esse dicitur, corporis enim haec solius et aliorum nullius est morbus, quemadmodum et ratiociuatiicis dissidium nullius aliorum est praeterquam animi morbus. At Cluyfippus duplici modo peccat in horum disciplina: primum quidem, quia ipse secum dissentit, in opere quidem ethico de affectibus dicens, animi morbum univoce eum corporis morbo appellari, primo autem logicorum assimilans ipsum solubili et ad corruptionem proclivi sanitati; deiudc quoniam neque quod vere pollicitus erat in Therapeutico et Ethico inscripto libro potuit judicare. Quid autem hoc? partium animi inter se conrmoderatio, qua valere dicitur et aegrotare; omnes enim ipsius tum affectus tum morbos in uno quum statuisset fieri rationali, merito ignorat ostendere, quarum sit partium commodemfio animi sanitas. Pari modo quum in commoderatione partium fieri pulcluitndinetu constituifiet, in immoderatione vero quadam deformitatem, non injurla nescit indicare, qualium animi partium symmetria pulchritudo sit, qualium vero immoderatio deformitas, etsi scribat tuliinde post ea, quae paulo ante ipsius apposui, hunc in modum: Quare etiam pulchra vel defermis anima semindam proportionem dicetur pro commoderatione qtiadam et immoderatione ejusmodi nonnullarum partium. Quod igitur ex commoderatione quadam et immoderatione hujusmodi nonnullarum animae partium vel pulchram vel turpem esse, dicere oportet, et sanam et aegrotantem, recte a Clrryfippo pronunciatum est. At quae hujusmodi animae partes sint, quum non possit dicere, tanquam in una sola ratiocinatrice et sanitatem ipsius, et morbum, et pulchritudinem, et deformitatem constituens, cogitur et implicare sermonem et functionum ipsis tanquam partium meminisse. Ab his, quae adjeci, ita scribit: Sunt autem partes animae, per quas ratio in ea constituta est, et in ipsa ratione dispositio, ac pulchra turpisve est anima, prout principalis pars se habet sic vel sic secundum peculiares partitiones. Quales peculrares partitiones, o Clrrysippe, ascribens deinde nos a negotiis liberabis? Sed neque hic ascripsisti, neque in alio tuo libro, sed, tanquam non in hoc tota summa operis de affectibus existat, recedis statim ab ipsius disciplina, et sermonem in rebus non ad rem pertinentibus producis, quum reservet morari et ostendere, quae tandem ratiocinatricis animae partes existant. Quoniam igitur tu praetermisisti sive volens sive inritus sermonem (non enim possum conjicere), ego conabor, placita tua sequens, tum invenire voluntatem tuam, tum de veritate ipsius considerare, initium ab oratione superius comprehensa tumens, quae hunc in modum habet.

Cap. III. Sunt autem animae partes, per quas ratio in ea consistit. In memoriam forte reducens nobis ea, quae in libris de ratione scripta sunt, per quae tradidisti, quod notionum quarundam et praesumptionum sit collectio. Verum si notiones singulas assumptionesque partes animae esse arbitraris, dupliciter erras. Primum enim non animae, te d rationis has esse partes dicendum erat, quemadmodum sane scribis etiam in opere de ratione; quippe non idem est anima et ratio; tum etiam in hac superius posita oratione ostendisti, rationem unum aliquod esse eorum, quae in anima consistunt. Non idem vero anima est et id, quod in ea consistit. Deinde, si hoc quoque aliquis irreprehensum permiserit, certe notiones et praesumptiones non partes animae, fid actiones quasdam esse dicere oportet. Nihil autem ex propriis funerronibus compositum est, neque oculus, neque auris, neque manus, neque crus, neque aliud omnium quicquam; verum sunt actiones quidem oculi coloris cujusque discretiones, albi sit nigri, flavi et gilvi, aliorumque omnium; sicuti et auris rursus vocum, acutae, gravis, magnae, parvae, lenis et asperae; non tamensuae sunt partes vel auris, vel oculi. Verum novisti sane et tu manifesto, cornu specie csse quandam tunicam, et acini specie alteram, praeterea humorem et crystallinum, et vitreum aliasque hujusmodi oculorum partes, quemadmodum et auris ossa, cartilagines, nervos, membranas ac id genus alias. Ne igitur in anima partes cum functionibus confundito; siquidem notiones praesumptionesque animae actiones sunt, veluti ipsis tu alibi doces; item auditorum spiritus visoriusque, praeterea voci et generationi dicatus, ad haec omnia principi animae parti, in quo etiam rationem ajebas consulere, ex qua potissimum parte animae deformitatem et pulchritudinem innasci ei resera. Hic, inquam, spiritus duo quidem possidet partes et constitutiones, elementaque per tota invicem temperata, frigidum et calidum; sin aliis quoque nominibus a substantia voles ipsa appellare, aerem et ignem, quin imo madorem quendam assumpserunt a corporibus, in quibus perviviscunt; sed mirarer, si horum commoderationem, sanitatem aut pulchritudinem principem ununae partem esse volueris. Nam corporis ipsius sanitatem in his collocare conveniebat; principalis autem animae partis non item in his, ne ipso quoque te auctore. Abolitum itaque nobis totum exemplum, et univocationis promissio omnino evanescit, dum non possumus ostendere, eodem modo in principe animae parte morbum aut sanitatem, pulchritudinem aut deformitatem, quemadmodum in tuto corpore, consistere; etsi hoc prius promiseras recte intelligens servansque omnium dictorum notionem, non tamen persequi in totum potuisti, neque interpretatus es tum proportionem, tum similitudinem eorum, quae in anima, cum illis, quae in corpore fiunt. Rursus rlaque sermonem repetam, ut aliquem finem abunde nunc consequatur. Morbi notionem in primo de affectibus Chrysippus confundit, respondere inquiens animi morbum corporis constitutioni, qua facile in febres, aut alui profluvia, aut hujusmodi aliquid prolabitur. At in therapeutico morbi notionem servavit, nihil solicitus, quod ipse sibi adversaretur; exponere vero, ut pollicitus erat, animae morbum una cum aliis, quibus respondere ipsam ait corpori, omnrno non potuit, praeter quod etiam in idem confundit tum sanitatem animae, tum pulchritudinem; in corpore quidem enim ad amussim ea distinxit, sanitatem in elementorum symmetria collocans, pulchritudinem in patrium commoderatione. Id quod manifesto indicavit oratione paulo ante commemorata, ubi sanitatem corporis in calido, frigido, sicco et humido commoderationeru esse affirmat; quae nimirum corporum sunt elementa. Pulchritudinem vero non in elementorum, sed in pertium eommoderatione consistere arbitratur, digiti ad digitum scilicet, omniumque ipsorum ad metacarpium et carpum, et horum ad cubitum, cubiti ad brachium, et omnium ad omnia, quemadmodum in Polycleti regula scriptum esu omnes nmque corporis commoderationes quum in illo commentario Polycletus nos docuisset, opere sermonem consumavit, fabricatus statuam juxta sermonis exordia, et vocans etiam ipsam statuam, veluti et commentarium, regulam. Pulchritudo sane corporis in partium eommoderatione secundum omnes et medicos et philosophos consistit; sanitas vero elementorum rursus, quaecunque flet, inter se est commoderatio; sive enim ex corpusculis et meatibus, ut Asclepiades putarit, animantium corpora confiunt, horum commoderatio est sanitas; sive ex atomis, ut Epicurus, sive ex similaribus, ut Anaxagoras, sive ex calido, frigido, sicco et humido, quemadmodum et Chrysippus opinatur, omnesque Stoici, atque ante ipsos Aristoteles et Theophrastus, et ante hos adhuc Plato et Hippocrates, elementorum in omnibus commoderatio sanitatem efficit. Si igitur aliquis volet omnem proportionem eorum, quae in corpore, cum iis, quae in anima sunt, conservare, ut promisit Chrysippus, offendere hunc oportet, ex quibus simplicibus veluti elementis composita fit tota anima, ut in horum invicem commoderatione sanitatem et morbum ipsius fieri iuveniat, id quod Plato factitarit. Verum Chrysippus neque hanc potuit docere similitudinem, etsi pollicitus, nequo pulchritudinis animae, sed in idem pulchritudinem cum sanitate confudit. Nam secundum proprias rationis partitiones pulchram aut turpem fieri animam dixit: fana autem vel morbida quomodo fiat, reliquit, in idem, puto, ambo contundens, ut qui nequeat exacte distincteque de ipsis disputare, quemadmodum Plato facit tum in aliis quibusdam, tum in Sophista, partium animae inter se discordiam animae morbum esse affirmans, efferatos autem et immoderatos ipsius motus, hoc est, functiones ex animi impetu prolectas, turpitudinem, sicuti et partium ipsius inter se concordiam commoderationemque faustatem, motuum vero mediocritatem pulchritudinem. Sicut enim corporis pulchritudo in partium commoderatione generationem obtinet, eodem modo functio propter particularium motuum commoderationem pulchra evadit: ita sane et saltare, et pancratium ludum agere, luctari et ire decenter et pulchre nonnulli dicuntur, alii vero indecore et turpiter. Sane in commoderatione motionum particularium pulchritudo actionum est cognitu, eximmoderatione turpitudo. Platonis verba ex Sophista sic habent. HOS. Duae species malitiae in anima dicentur. THE. Quaenam? HOS. Alleva velati morbus in corpore, altera veluti turpitudo innascens. THE. Non intelligo. HOS. Morbum fuesen et diseordiam non idem putas? THE. Neque ad hoc quid respondendum sit habeo. HOS. Utrum aliud quippiam seditionem arbitravis, quam ejus, quod natura connatum est, diseordiam ex corruptela quadam provenientem? THE. Nihil aliud. HOS. Turpitudine aliud quippiam est praeterquam immoderationis undique defennatum genus? THE. Nequaquam aliud. Sic in universum de morbo et turpitudine, quale natura utrumque ipsorum existat, Plato nos docuit, et quomodo animis innascantur deinceps tradens de morbo haec quoque scribit. HOS. Jam in anima nonne opiniones cum cupiditatibus, et iracundiam cum voluptatibus, et rationem cum dolore, atque omnia inter se haec in prave asseclis sentimus dissentire? THE. Vehementer sane. HOS. Congenera tamen necessario haec sunt universa. THE. Cur enim non? HOS. Discordiam itaque et morbum animi pravitatem dicentes recte pronunciabimus. THE. Rectissime omnino. Deinde rursus, quomodo turpitudo animis innascatur, pertractans ait: HOS. Quid autem? Quae motum participant, et scopum quendum sebi praefigunt, ac, dum hunc contingere nituntur, in unoquoque impetu praeter ipsum feruntur et aberrant, utrum iis dicemus a commoderatione inter se mutua, vel contra ab incommoderatione haec accidere? THE. Nimirum ab immoderatione. HOS. Atqui animam novimus omnem non sua sponte quidvis ignorare. THE. Plane. HOS. Ignorare vero nihil aliud est quam desipere, quum animae ad veritatem incitatae aberrat intelligentia. THE. Profecto quidem. HOS. Animam igitur stultam, turpem et immoderatam esse statuendum est. Haec sane in Sophista Plato tradidit et generatim et membratim de sanitate et pulchritudine, turpitudine et morbo, universim quidem notione ipsorum subscripta, membratim vero, quomodo animis innascantur, si tradito. Reliqua ipsius verba non pauca in plerisque commentariis, ubi de sanitate et pulchritudine, turpitudine et morbo disseruit, huc apponere non mihi ridetur in praesentia opportunum. Sed quando de sanitate et morbis disputatio nobis concludetur, ostendendo similiter Hippocratem et Platonem de ipsis sentire, plenius in illis hujusmodi verborum meminero.

Cap. IV. Nunc autem, quia non absolute de pulchritudine, aut turpitudine, aut morbis, neque de solis corporis, sed de animi affectibus nobis disputatio proposita est, reliqua quidem omittam, id autem solum, quod institutum est, repetam. Institui vero ostendere, neque in una animae partu, neque in una ipsius facultate tum judicia fieri, tum affectus consistere, quemadmodum Chrysippus affirmabat, sed etiam facultates ipsius plures esse diversi generis, et partes plures. Facultates sane animae, quibus concupsscimus, irascimur, ratiocinamur, tres esse numero et Posidonius et Aristoteles fatentur. Quod autem et sudibus ipsae invicem disiunctae sint, et anima nostra non modo multas in se facultates habeat, sed etiam compositu ex partibus sit diversi generis et substantia disserentibus, Hippocratis est et Platonis planitum, ac a me sane mulsa jam de veritate ipsius superius dicta sunt, multaque in subsequentibus dicentur. Nunc ad Chrysippum rursus revertor, qui neque cornmemoratas facultates in anima nostra esse sistetur, sed omnem et actionem et affectum in sola rationali parte consistere tuetur, neque, quomodo affectibus obortis mederi converuat, neque quomodo; ne fiant, prohibere, edocet. Pugnat itaque et in hoc cum seipso, sicuti in plerisque aliis, in priore sane libro de anima constituens, has animae facultates esse, quas superiori libro appositis ipsius verbis indicavi, in libris autem de affectibus, judicia quaedam esse rationalis animae partis affectus, pronuncians. Sed nos, quae quidem vere dixit, testimonia et Hippocratis et Platonis dogmatum non vulgaria esse putamus, prolataque a viro non prudente tantum, sed etiam quovis modo vetus placitum evertere conante. Quae enim hoc pacto sumuntur testimonia, ab his, qui a veritate coguntur, fieri solent. Digressi rursus ad alia, quae ab eo ad rem propositam scripta sunt, ostendemus, quomodo etiam horum nonnulla iis, quae ipse dixit, non consentiunt, nonnulla rursus evidentibus repugnant, quaedam in ambobus peccant. Ac primum repetamus id, ubi superius comprehensa mihi disputatio desiit, nempe sanitatem et morbum, turpitudinem et pulchritudinem animae in partibus ipsius fieri, partesque has nutipnes et praesumptiones esse concedamus ei primum. Quod enim omnino non oportet inter actiones morbum vel sanitatem, sed turpitudinem aut solam pulchritudinem collocare, comprehensum a me prius est. Quod autem neque si quis quaesitu concesserit, sequentia recte dicta sint, nunc ostendere tentabo. Si enim, dum pugnant duo invicem judicia, affectus generantur, necessitas cogit, ex duobus his judiciis vel alterum esse verum, alterum falsum, vel utraque falsa, si quis etiam hoc concesserit (habet enim quandam logicam inquisitionem). Sive ambo salsa, sive alterum ipsorum verum esse dixerimus, neutiquam pugna judiciorum erit affectus. Verum si aequaveris aliquo modo inter se judicia quoad sidem, necessarium erit nos animo suspensus esse circa rei existentiam; sin alterum videatur longe fide dignius, assentiri quidem et agere nonnihil juxta assensum, non inconsiderate autem; quemadmodum, si aliquis voluptatem bonum esse putans habeat aliquid, quod in diversum modice retrahat, vel si solum honestum bonum existimans tamen adhuc et ipse habeat opinionem aliam reluctantem, ne plene credat, vel si, quemadmodum Pyrrho, utramque aequaliter ponens contineat se, ne affirmet concedatque. In nullo enim hujusmodi affectus consistit, sicuti et ipse. Cluysippus manifeste ludicavit verbis, quae superiori libro apposui, ubi alt, Non si errabundo fertur et praetergressus aliquid secundum rationem, et caetera, quae hujusmodi adscripsit, affectum constituere, verum quum animi impetus rationi fit inobsequens, ut et hic rursus sibi nonnihil contradicere Chrysippus inveniatur, siquidem affectum a judiciis peccantibus segregans rursus in judiciorum invicem pugna et morbos animi et affectus consistere dicit. Ne igitur miremur adhuc, quod affectuum curationes recte quidem Plato conscripsit, ut Posidouius ipsi attestatur, prave autem Chrysippus. Qui enim neque omnium affectuum causas pronunciare ausus est, sed in principalissimis duhitare se consessus est, ut in superiori libro ostensum est, neque, in quibus pronunciare aliquid ausus est, recte protulit, lue mea sententia non poterit curationem ipsorum, ut decet, moliri. Sed, quod diri jam et antea, si quis quatuor Chrysippi libros coarguat, mullo pluribus commentariis ei opus erit.

Cap. V. Quae igitur maxime ad institutum nobis opus necessaris sunt, haec duntaxat persequemur, ac primuni ipsorum proponemus, quod de puerorum insututione dicitur. Neque enim a ratione impetus ipsorum moderari postis dicere, ut qui rationem necdum habeant, neque quod non irascantur, doleant, gaudeant, rideant, plorent, atque ejusmodi assis innumeris affectibus implicentur. Multe enim et plures et vehementiores affectus pueris quam adultis oboriuntur (quanquam neque Chrylippi placitis consentanea sint); sicuti neque dicere possis, quod nulla propensius natura ipsis insit ad voluptatem, aut alienatio ad laborem. Etenim inclinant a nullo docti magistro omnes pueri ad voluptates, aversantur autem fugiuntque labores. Videmus autem eos ipsos et irascentes, et calcitrantes, et mordentes, ac vincere cupientes et in ejusmodi praevalere, quemadmodum nonnulla unimantia, nullo praemio proposito praeter ipsam victoriam; id quod cvidcntcr apparet in coturnicibus, gallis, perdicibus, ichneumone, aspide, crocodilo, aliisque infinitis. Sic itaque peculiariter inclinare etiam pueri videntur et ad voluptatem et ad victoriam, quemadmodum paulo post ostendunt, ubi processerint aetite, quoniam ad boaestum naturalem quandam propensionem habent: peccantes igitur pudebunt, gaudentque honestis operibus, et justitiam aliasque virtutes amplectuntur, ac faciunt multa secundum herum virtutum notiones, prius, quum adhuc essent parui, ex affectu viventes, ac nullam praeceptorem ex ratione curam habentes. Quum itaque hae tres propensiones nobis natura juxta unamquamque partium animi speciem insint, ad voluptatem sane propter concupificibilem, ad victoriam vero propter irascibilem, ad honestum propter ratiocinatricem, Epicurus fune infimae animae partis propensionem suium conspexit, Chrysippus autem optimae, quum dixerit, peculiariter nos affici erga solum honestum, quod est nimirum et bonum. At universas tres proprietates perspicere solis veteribus philosophis licuit. Relictis itaque duabus, Chrysippus meritu ambigere se dicit, quomodo pravitas generetur, quum neque causam ipsius possit dicere, neque consistentiae modos, neque, quomodo pueri peccent, queat invenire, quae bona ratione, opinor, omnia etiam Posidonius in eo damnat coarguitque. Si enim ad honestum protinus ab initio peculiariter pueri ducerentur, malitiam non interitis, neque ex ipsis, ver unxi extrinsecus solum innasci ipsis oportebat. Atqui videntur, etiamsi probis moribus educentur et, ut par est, erudiantur, omnino aliquid peccare: atque hoc ipsum Chrysippus quoque confitetur, quamvis liceret ipsi evidenter apparentia praetergresso hoc solum concedere, quod propriis hypothesibus erat consentaneum, ipsos scilicet omnino pueros, si probe omnino educati fuerint, in vicos sapientes temporis processet evasuros affirmando; sed non ausus est hoc adversius evidentia mentiri; verum quamvis fusi philosopho duutaxat educentur, et nullum neque viderint, neque audiverint unquam malitiae exemplum, tamen non necessario ipsos philosophiae incubituros; duplicem namque causam esse perversitatis, alteram ex multorum hominum instructione. innascentem, alteram ex ipsa rerum natura. Ego vero de utraque ipsarum dubito, et prima, quae ex familiaribus oboritur. Etenim cur, qui viderint audiverintque malitiae exemplum, non oderint hoc et fugerint, eo quod nullam proprietatem erga ipsum habeant, mirari mihi subit, et multo magis quum, neque risu, neque audito eo, ab ipsis rebus decipiantur. Quae enim necessitas, pueros a voluptate tanquam bono inescari, ne unam quidem propensionem erga ipsum habentes, aversari autem et fugere laborem, si non et ab hoc natura alienati sunt? Quae rursus necessitas, laudibus et honoribus oblectari et ipsis gaudere, odisse autem et fugere reprehensiones et ignominiam, si non etiam ad haec natura inclinationem quandam habent alienationemque? Si enim non verbis, saltem virtute eorum, quae dicuntur, Cluysippus ridetur consentire, quod insit nobis natura inclinatio quaedam et alienatio; quippe quum dicit, perversitates circa bona et mala innasci pravis propter imaginationum probabilitatem et institutionem, causa ab eo roganda est, cur voluptas quidem ut bonum, dolor autem ut malum probabilem objicrunt imaginationem: ita rursus cur victoriam in Olympicis et statuarum erectionem laudari extollique a plerisque audientes, quod bona sint, cladem contra et ignominiam, quod mala sint, facile persuademur. Etenim Pofidonius criminatur tentatque ostendere omnium falsarum opinionum causas in speculativo sane per affectuum attractionem, praecedere autem ipsam falsas opiniones, ubi ratiocinatrix circa judicium fuerit imbecillis; oboriri enim animali impetum nonnunquam sane propter ratiocinatricis judicium, saepe vero ob motum partis affectibus obnoxiae. Connectit autem merito his rationibus Pofidonius ea, quae in physiognomonia apparent. Etenim animalium ac hominum, quae lati pectoris et calidiora sunt, omnia naturam habent iracundiorem, quae vero latis coxis constant et frigidiora sunt, limidiorem. Et secundum varietatem regionum non parum quiddam moribus homines ad timorem et audaciam, vel voluptatis laborisque studium differunt, tanquam affectuum animi motibus corporis dispositionem, quam ex aeris temperatura non modice immutari contingit, sequentibus. Quinetiam sanguinem in animantibus differre calore, fiigiditate, crassitie et tenuitate pronunciat, item aliis non paucis differentiis, de quibus Aristoteles plenissime tractavit. Nos autem suo tempore sermonis processu mentionem ipsarum faciemus, quando etiam eadem tum Hippoenalis tum Platonis verba de istis ascribemus. In praesentia vero ad Chrysippum oratio mihi instituta est, qui neque aliud eorum, quae secundum affectus fiunt, cognorit, neque quod corporis temperamenta peculiares ipsis affectuum motus efficiunt; ita namque Posidonius nominare consuevit. Aristoteles autem aperte jam vocat animalium omnia hujusmodi animae constitutiones, exponitque, quomodo ex diversis temperamentis constituantur. Quare mea sententia etiam affectuum animi curatio in nonnullis quidem prompta et facilis est, eo quod neque affectuum motus ipsis insint validi, neque ratiocinatrix pars imbecillis natura et imprudens, sed propter inscitiam pravasque consuetudines id genus hominum ex affectu vivere cogatur, nonnullis vero difficilis et aegra, quum motus affectuum, qui ex corporis constitutione necessario obveniunt, magni extiterint et vehementes, ratiocinatrixque imbecillis facultas et imprudens; quippe et hanc veri scientiam adipisci oportet, ac affectuum motus retundere, probis institutionibus assuescentem, si quis hominem moribus praestantiorem redditurus est. Sic autem et ab initio homincm ad optimum conformare oportet, ante omnia quidem ipsorum seminum ratione habita, deinde victus, quo gravida utetur, et in alimentis et potionibus, et exercitiis et quiete, et somno et vigilia; de quibus omnibus Plato accuratissime disseruit, Chrysippus non solum ipsis nihil quod ad rem pertineret dixit, sed ne successorum quidem ipsius alicui inventionis occasionem reliquit, pravam induens sermoni crepidam. Haec utique Posidonius ei obiicit ac miratur, quae Plato de confermarione infantium, qui adhuc in utero geruntur, tradidit, editorum autem alimento et institutione, ac conscripsit veluti compendium aliquod in primo ipsius de affectibus commentario eorum, quae a Platone dicta sunt; scilicet oportere pueros educari et institui, ut reddant partem animi affectibus opportunam et irrationalem motibus commoderatam ac rationis mandato morigeram. Hic enim optimus est in puerorum institutione apparatus facallatis animae affectibus obnoxiae, si ad ratiocinatricis dominium quam maxime idonea sit; exiguam enim primum et imbecillem hanc esse decet, magnam vero et valentem circa quartumdecimum aetatis annum evadere, quando jam dominari et imperare ipsam convenit tanquam aurigam quendam pari connaturum equorum, cupiditati et iracundiae, dum non valentes nimium sunt, neque imbecillae, neque pigrae, neque effrenes, neque contumaces omnino, vel indecorae, vel contumeliosae, sed in omne promptae tum sequi, tum obedire rationi. Hujus autem ipsius institutionem virtutcmque scientiam esse oportet rerum naturae, quemadmodum aurigae speculationem artis aurigandi; nam in brutis janimae facultatibus scientiae non solent innatet, sicuti nec equis, sed his sane propria virtus ex consuetudine quadam irretionati proficisci, aurigis autem ex disciplina rationali. Porro sequitur rursus hic etiam de virtutibus sermo dupliccm continens errorem, sive scientias quis omnes ipsas, sive vires existimet. Siquidem irrationalium animae partium necesse irrationales quoque virtutes esse, ratiocinatricis autem solius rationalem. Quapropter merito illarum sane virtutes facultates furit, fidius autem ratiocicatricis scientia. At Chrysippus vehementer errat, non solum quod ne unam quidem virtutem facultatem fecerit, (non enim magnus is error est, neque in hoc dissentimus,) sed quod multas et scientias et virtutes esse dicens unam esse animae facultatem dixerit. Quippe fieri non potest, ut unius facultatis multae flet virtutes, siquidem neque perfectiones multae unius rei esse poterunt. Una enim cujusque eorum quae sunt perfectio est, at perfectio cujusque naturae virtus est, ut ipsa fatetur. Malius itaque Aristo Chius neque multas esse animae virtutes pronunciat, sid unam, quam bonorum malorumque scientiam esse tuetur, neque de affectibus contraria tuis hypothesibus scribit, quemadmodum Chrysippus.

Cap. VI. Verum de virtutibus postea agetur, quia etiam in bis Chrysippus calumniatur Platonem; nunc enim ex consecutione quadam de cis mentio factu est, cum decretum de affectibus decreta de virtutibus necessario consequatur, quemadmodum et Posidonius inquit, itu scribens ad verbum in primo de affectibus non multo post libri initium: Puto enim, considerationem de bonis et malis, item de finibus, insuper de virtutibus speculationem ex ea, quae de affectibus est, recte pendere. Quod itaque opinionem de virtutibus recte ei, quae de affectibus est, conjungi accidit, abunde a me ostentum arbitror. Quod autem et de bonis et de fine opinio conjuncta est, sufficit mihi Posidonii verba scribere, quae hunc in modum habent: Affectuum causa sane, hoc est dissensionis et infelicis vitae, ese non sequi per omnia genium nobis insitum, qui connatus ac similis naturae est ei, qui totum mundum gubernat, cum deteriore vero et qui animali peculiaris est nonnunquam declinando efferri. Qui vero hoc praeterierunt, neque in his lisjectuum meliorem causam reddiderunt, neque in iis, quae de sclicitate et consensu sunt, recte opinantur, quippe qui non vident, primum esse in ea, in nulla re duci ab irrationali, infelici at dei experte anima. in luis manifesto Posidonius docuit, quantum Chrysippi sectatores aberrent, non solum in disputationibus de affectibus, sed etiam de fine. Non enim est, ut illi dictitant, sed ut Plato tradidit, naturae consentaneam vitam agere. Quum enim in nobis alia potior sit animae pars, alsa deterior, qui potiorem sequitur, consentaneam naturae ritam agere dicetur, qui deterionem. magis aemulatur, repugnantem; hic autem ex affectu, ille secundum rationem vivit Porro non contentus his Posidonius evidentius vehementiusque Chrylippi sectatores attingit, qui non recte finem interpretentur. Habent autem verba in eum modum: Quae sane praetermittentes nonnulli id, quod est cum consensu naturae vivere, contrahunt in hoc, quod est omne, quod polisi fieri, agere causa primorum secundum naturam, simile eis pacientes, qui scopum proponunt voluptatem, aut tranquillitatem, aut aliud quippiam ejusmodi. Hoc autem pugnam ostendit in ipsa prolatione, honeseum autem et salix nihil; comitatur enim necessiirio finem, finis autem non est; sed si hoc recte percipiatur, licet eo uti ad ambiguitates auferendas, quas sophisiae producunt; quod equidem non continget de eo, quod osi vivere secundum peritiam eorum, quae in tota natura eveniunt; quod idem valet, acsi dicas convenienter naturae vivere, nisi hoc ignave ad aliquam suarum disierentiarum vergere contingat. Sufficiebat itaque forsan et hoc ad absurditatis judicationem eorum, quae Chrysippus de fine dixit, exponendo, quomodo quis ritam naturae consentaneam assequatur. Melius tamen puto etiam post haec a Posidonio scripta apponere, quae hocce modo habent: Hanc sane absurditatem causa assecutum visa dissolvit, ac principia perversitatis in rebus appetendis fugiendisque indicavit, ac modos exercitationis divisit. Item, quae de affectus impetu dubitantur, declaravit. Non exigua neque vulgaria inquit nos consecuturos bona, causa affectuum inventa. Nam ut diicamus exacte, quale tandem sit vita naturae consentanea, ex inventa affectuum causa adjuti sumus. Siquidem qui ex affectu vixit, non consentaneam naturae vitam agit, qui non ex affectu, consentaneam naturae transigit. Sequitur enim lue irrationalem et attonitam animae partem, ille rationalem et divinam. Porro initia perversitatis in rebus appetendis fugiendisque causa affectuum inventu edocuit; nam propria facultatibus animae irrationabilibus nonnulli decepti quasi simpliciter propria opinantur; ignari, quod voluptas et imperium in proximos animalis partis animae sunt appetibilia, sirpientia vero et omne bonum honestumque simul et rationalis et divinae pallis est. Modos autem exercitii, inquit, affectuum causa cognita distinxit. Allos enim in hujusmodi numeris pariter et harmoniis studiisque, alios in talibus vivere jubebimus, quemadmodum Plato nos docuit, hebetes quidem et pigros et vecordes tum in rectis numeris, tum harmoniis animam valide moventibus, tum ejusmodi studiis educantes, iracundiores autem et furibundos magis tractantes contrariis; quoniam cur per deum immortalem (interrogabo enim adhuc hoc a Chrylippo) Damon musicus, quum esset apud tibicinam Phrygium modulantem adolescentibus quibusdam ebriosis et insania quaedam peragentibus, Horicum canere jussit, illi vero statim a motu insulso cesserunt? Non enim nimirum opiniones ratiocinatricis facultatis docentur a cantionibus tibicinae, sed affectibus obnoxla pars animam quum sit irrationalis, excitatur mitigaturque motibus irrationalibus. Siquidem irrationali ab irrationalibus et commodum et noxa obvenit, rationali vero ex scientia bonaquo disciplina. Atque haec ex affectuum causa cognita accedere nobis ait et juvare Posidonius affirmat, et praeterea, quae de affectus impetu ambiguntur, declarare. Deinde ipse, quae tandem ea sint, inserens, hunc in modum exponit: Puto namque, nuper vos vidisse, quomodo ratione persuasi, malum sibi adesse vel inferri, neque timent, neque dolent, imaginationes autem illorum ipsorum capiunt. Quomodo enim aliquis ratione movebit irrationale, si non quandam descriptionem sensibili persimilem adiecerit? sic igitur ex narratione nonnulli in cupiditatem incidunt, et manifesto jussi fugere incurrentem leonem non videntes extimescunt. Haec itaque bene a Posidorrio dicta sunt, item quae haec subsequuntur, universas exponente causas eorum, de quibus Cluysippus ambigebat; ac ego superiori libros ad calcem de eisdem disputavi; unde milli rideor etiam nunc in praesentia finiturus sermonem, modo unam adhuc subsequentem ipsius orationem ascripsero, quae hunc in modum habet: At vero providi magna mala sibi instare videnies non dolent, quippe non secundum irrationalem animae partem seruntur ita, sed secundum rationalem. Postea rursus hic, cur affectus temporis spatio quietiores imbccillioresque redduntur, causam reddit; super qua Chrysippus in secundo de affectibus dubitare se confessus est. Nos de ea ad finem quarti diximus, atque nunc breviter dicemus ceu compendium quoddam Posidonii orationis, quae prolixior est. Itaque pars animae affectibus obnoxia temporis spatio partim repletur propriis eupidilatibus, partim laborat motibus diuturnis; quapropter amborum nomine ea conquiescente et mediocriter mota, superior esse ratio jam potest: quemadmodum et equo essreni insessorem violenter excutiente, deinde laborante simul et cursu, et praeterea etiam repleto iis, quae concupivit, rursus auriga superior evadit; id quod faepc fieri solet. Ac qui juvenilia animantia erudiunt, ubi ipsis concesserint et laborare fimus et satiari motibus effrenatis, postea ipsis insident. De ejusmodi igitur Cluysippits haefitavit, ut qui apiorum causas ad partem animae affectibus dcditam non posset referre; praeterea (etenim et hoc in subsequentibus Posidonius ostendit) non cvidentibus solum, verum et zenoni Cleanthique repugnat. Cleanthis sane sententiam de parte animi affectibus obnoxia ex his apparere versibus affirmati RA. Quid tandem est quod cupis, anime? Hoc mihi dicito. IR. Pofsum, o ratio, quidquid cupio, facere. RA. Id regium. At dic iterum. IR. Ut cupio, ile hoc fiet modo. Hos versus responsorios Cleanthis esse dicit Pofidonius, manifesto ostendens suam de affectibus obnoxia parte fententiam, siquidem introduxit rationem iracundiae colloquentem, ceu alterum alteri. At Chrysippus neque divertam animae partem affectibus deditam a rationali arbitratur, et affectus tollit a brutis animantibus, quum manifesto libidine et iracundia gubernentur, quemadmodum et Pofidonins de ipsis copiosius pertractat. Quae itaque animantia aegre moventur, et adnata sunt stirpium modo petiis aut quibusdam aliis ejusmodi, cupiditate fiala gubernari ipsa pronunciat, reliqua vero bruta universa utrisque facultatibus uti, et concupiscibili et irascibili, hominem autem solum tribus, nam et rationale principium hunc assumere. Haec a Posidonio recte dictu sunt, aliaque permulta in toto de affectibus opere. Quemadmodum igitur Chrysippus in ipsis, ut ita dicam, elementis speculationis de affectibus errans necessario multa perperam dixit, itu necesse est eum, qui veris utitur principiis, modo accurate ipsorum consequentia observaverit, totum recte dicere; sin minus accurate, certe plurima bene affirmare. Visum jam mihi est praesentem librum hic finire; nam inspicere nunc, qualisnam sententiae sit Zeno, diversum suerit ab eo, quod per initia mihi proposui; quippe, ne fierem prolixior, ab aliis Stoicis me recessurum retuli, sola vero Chrysippi dicta examinaturum. Siquidem neque quid tandem singuli philosophi de anima sentirent, hoc opere persequi me promittebam, verum quomodo veritatem habeant Platonis et Hippocratis placita examinare. Quare et ea, quae contra Chrysippum protuli, praeter institutum producta sunt, et zeno, si eadem quae Chrysippus fenili, eorundem criminum reus declarabitur; quod si Platonis sequatur principia, veluti Cleanthes et Posidonius, nostrae sic particeps philosophiae erit; si vero, quod ego credo, affectus judiciis supervenire putat, metlius erit inter pessimam de ipsis sectam Chrysippi et optimam, quam tum Hippocrates tum Plato ominum primi celebrarunt. Posidonius etiam Pythagoram dicit, quum nullus ipsius Pythagorae commentarius ad nos pervenerit, conjiciens autem ex iis, quae nonnulli ejus discipuli tradiderunt. Sed, quod paulo ante dixi, non historiam veterum dogmatum liber hic docturum me promisit, verum sola, quae Hippocrati et Platoni dicta sunt, inspecturum. Ac mihi hoc, quatenus licet, brevissime jabsolvitus. Non enim, quia in multos libros opus deductum est, speculari oportet, sed hoc ad multitudinem magnitudinemque eorum quae inspicimus dogmatum referre, examinareque et inspicere, si de ipsis licet brevius dicere, itu ut nihil necessarium omittatur, sicut hoc etiam ex ipsis, quae Cltrysippus scripsit de affectibus, licet condiscere; nam quum quatuor libros adeo grandes ipse conscripserit, ut singuli nostros duplo superent, nos tamen ne in integris quidem duobus sententiam ipsius de affectibus explicarimus, ita ut etiam eorum, quae Posidonius in id opus conscripsit, meminerimus. Jam sane contioversia contra Chrysippum finem habeat. Puto enim, si quis animum praedictis adhibuerit, haud aegre ipsum adinventurum, quae particulatim in toto opere commiserit errata; sin autem aliquis non lusce attenderit, neque si plura scribantur attendet.

Cap. VII. Digrediar jam ad eam quam Plato quarto de Republica posuit demonstrationem, quod tres animae partes secundum animae impetum nos moventes habeantur. At sciendum hic quoque est, id sane non demonsuari necessario, quod partes sint inter se disserentes; non enim magis tres esse facultates, quam tres partes, sermo osterdit; quod quidem tres partes sint in totum, sive paries animae, sive facultates, unde vita notha gubernatur, appelles, argumentis invictis, et quae vel invito fidem faciant, et quibus nemo possit contradicere, demonstratur. Quare etiam ex iis, quae modo dicentur, Chrysippi opinio subvertetur, adstruetur autem commune Arissetelis, Platonis et Posidonii placitum, nempe quod in altera facultate nos ratiocinamur, in altera irascimur, in tertia concupiscimus. Quod vero et substantiis haec inter se differant, et multo magis quod in diversis consistunt locis, ex iis sane, quae modo dicentur, scientificam capere demonstrationem non licet, subsequenti autem conamentardo, qui totius operis sextus est, manifestis sumptionibus secundum Hippocratis et Platonis methodos demonstrabitur. At sciendum venit, ipsum quoque Platonem vim dicendarum demonstrationum callere; incepturus enim ipsas haec praemisit. At certe scito, o Glauco, nos, ut mea scrt opinio, nunquam ex hujusmodi methodis, quibus nunc in praesenti disputatione utimur, exacte id comprehensuros. Alia enim longior ampli orque via est, qua tres animae uostiae partes esse demonstrantur, non modo locis corporis, sed etiam substantia, viribus actionibusque disserentes, ut subsequenti libro ostendam, quo et methodium ipsam, quam inibi obscure significat, sum persecuturus. Cur autem, licet non confidat demonstrationi, quam dicturus est, lea tamen usus sit, constare ei arbitror, qui animum adhibuerit eis, quae nuper dicebamus, quod tres esse fiacullates vitam nostram gubernantes mauisesto ostendit, non autem quod substantia diversae sint. Porro ad propositam ipsis tractationem in libro de Republica, nempe de justitia aliisque victutibus, (nam de universis subsequenti sermone verba facit,) abunde erat indicasse, tres esse facultates genere diversas. Sic utique et Posidonius opinatus a Chrysippo recessit potiusque Aristotelem et Platonem secutus est. Adjeci autem orationi potius, quoniam in particularibus quibusdam tres hi viri de virtutum differentia dissentire inveniuntur, in conclusione autem inter te conveniunt. Id quod manifesto ostendam, quum in subsequentibus sermonem de virtutibus aggrediar; in praesentia vero demonstrationum, quas Plato in quarto de Republica adduxit, jam memincro, praescripta serie, a qua disputationem orditur. Habet autem hunc in modum: Constat plane, idem contraria fucare aut pati secundum idem et ad idem simul non posse. Deinde, fide hujus facta, etiam de iis, quae videntur pugnare, disputans infert: Nonne annuere et renuere, cupere aliquid accipere et aversuri, admonere et repellere, omnia ejusmodi inter se contraria pones, sive actiones, seve passiones? nihil enim interest. Certe contraria. Quid igitur, esurire, sitire, et omnino appetere, velle, eligere, nonne haec omnia ad istorum species reseres, quae modo diximus? Voluti semper cupientis animam nonne vel appetere illud dixeris, quod cupit, vel sciseere, quod sebi adesse eligit? vel rursus nonne, quatenas ahquid sebi porrigi vult, annuere illud ad se, amaatis cujusdam instar, id ut fiat affectantis? Equidem. Quid vero? nolle, aspernari, negligere, non cupere, nonne in rejiciendi repellendique ab ea speciem et in omnia illis coatraria constituemus? Quidni? Hac oratione et subsequentibus universis ostendit, animae partem concupiscibilem diversam esse a ratiocinante, quomodo etiam in fame cibis repleri appetimus, in siti potu. Verum pueri quum fumus, instar brutorum animalium prompte ad replectionem ferimur, neque, an id conducet, neque, an oberit, considerantes. Aetate vero et ratione provecti saepe ne bibimus quidem omnino, ubi pertuasum habuerimus ex potu noxam secuturam, saepe minus, quam appetimus, si et hic copia obfutura est, interdum aquam bibimus vinum concupiscentes, aut frigidam vehementer appetentes calidam assumimus. At rationis experies homines similiter infantibus et feris neque tentpus expectant, neque quantitatem qualitatemque corporis sustinent inspicere. Quod autem nec ferae, nec infantes ratione utuntur, etiam apud Chrysippum in confesso est. At quod vi quadam alia praeter rationem ad fruendum iis, quae concupiscunt, alliciuntur, interdum fatetur, interdum negat, implicans sursum et deorsum orationes, quum liceret virum studiosum veritatis ex procurem colligere, vim quandam esse irrationalem, quae ad corporis sruitionem ducat non bruta solum et pueros, sed etiam brutis similes homines. Itaque ad hujusmodi demonsseationem primum oratio nos deduxit ex consequentia quadam, ipsamque non parum conserentem iis, quae a Platune dicuntur. Ad viros autem jam perfectos non laetate modo, feli etiam ratione sermone devenientes speculabimur, quo modo ratiocinatrix facultas cum appetente in nobis pugnet tum in morbis, tum in aliis plerisque constitutionibus, in quibus nondum opportunum videtur sitientem potum assumere, ct cibos esurientem, calesieri rigentem, refrigerari incalescentem, venere uti eum, qui ad silam incitatur. Etenim bruta in nobis facultas ad lingula, quae desiderantur, requirentem allicit, ratio retrahit, et inopportunam commotionem continet, ac pugna frequenter utriusque valida inter si, oboritur, evidenter indicans, duplicem esse in nobis naturam facultatum invicem dissidentium. Si enim una esset fota, quemadmodum in pueris, nihil prohiberet intempestive nos frui appetibilibus, quemadmodum etiam, si stola esset ratio, ad nihil retrahere et reniti solita, nullum esset negotium sitientem non bibere, aut esurientem non esse; neque continens neque sobrius, qui non bibit, nominaretur, sicuti nec qui non vadit, nisi velit. Nunc autem, quoniam duplices quaedam sunt facultates hominem attrahentes, est autem bruta potus appetens, quae hanc continet rationalis, incontinentia in hujusmodi et continentia generatur. Verum hoc nobis non exigui momenti obiter demonstratum in sermone de virtutibus memoriae mandetur, neque continentiam esse aliquid, neque temperantiam, sublata rationi concupiscibili facultate. Sed rursus ad institutum redeo: nempe siflentis, non autem volentis bibere anima aliqua ipsius facultate aut parte potum concupiscit, altera vero aliqua fugit et aversatur; uni enim et eidem arripere aliquid et fugere non licet. Sive autem arripere et fugere didas, sive persequi, sive appetere, nihil interest, quemadmodum neque si dicas velle, aut affectare, aut amplecti, aut arripere, aut concupiscere; nam hujusmodi nominum divisio nihil ad praesentem speculationem conducit, sed e contrario importuna est et quaestionem de rebus ad ambiguitatem de nominibus deducit. Quare etiam moliuntur nonnulli de industria, ut nihil concludatur, singulis nominibus instare. Si enim affectare dicas potum sitientem, non concedunt, affectare dicendum esset Causam namque aliquam affectationem esse, et solius sapientis, nempe ipsum esse impetum rationalem ad aliquid gaudentis quantum oportet. Si concupiscere, nec sic quidem nominandum concedunt. Etenim, ut quis sitiat, non in praxis solum, sed civilibus quoque provenire, concupis suentium vero ipsam et pravam esse, et solis innasci pravis, nam esse affectationem affatim reptantem ad hoc, ut fiat. At si non longam adeo definitionem ipsius fecerit, sed affectationem irrationalem esse dixerit quis, increpabit admodum graviter virum subinde non in rerum duntaxat scientia, sed in nominum quoque usu ab infinitis evariantem. Tales denique et veterum non pauci suerunt, quemadmodum et ipse Plato inquit, nominibus utentes recens trunsuominatis, propter quos milii visus est etiam nunc non unum simpliciter scribere nomen in sermone propositu, verum ex industria uti omnibus, quibus licet eundem rem significare. Nam et verbo affectare, et concupiscere, et aggredi, et annuere, et appetere, et velle, ct diligere, et adducere, quin etiam contrariis ipsorum in una re videtur uti, non diligere, et non velle; quippe institutum ipsi erat sententiam tuam ostendere et indicare manifesto, circa demonstiationem studuisti et servienti per dictionem rei significatio,,non curioso circa syllabas. Ex praedictis sane diversum indicarit appetens a ratiocinante. Ascribere enim omnem ipsius dictionem longum mihi visum est, quum liceat uuipuique, si volet, tutum subsequentem libri locum relegere. At si etiam ad finem sermonis posita verba necesse sit apponere, ut mihi ridetur, quo ad secundum caput digressio fiat manifestior, neque haec omittam; habent autem in eum modum. Sitient is igitur anima, quatenus sitit, nihil aliud appetit quam bibere, idque affectat, et ad ipsam sertur. Clarum ese omnibus. Si quid ergo ipsum quandoque retrabit salientem, aliud quiddam erit in ipso ab ea parte diversam, quae setit, et quasi bestia ad bibendum impellit; neque enim fieri posse dicimus, ut idem aliquid eodem sui circa idem simul agat contraria. Non utique, Quemadmodum alsurdum dictu ese, eandem sagittarii manum scmul ar cum impellere, et intendendo ad se trahere, verum dicendum est, alteram esse manum, quae impellit, alteram vero, quae contrahit. Omnino sic est. Dicemusne, esse aliquos, qui, quum satiant, nolint bibere ? Mullos plane et saepe. Quid igitur de his dixerit aliquis, esu sene in horum anima aliquid, quod bibere jubeat, aliquid contra, quod prohibeat, quod quidem cum dominetur, aliud ese ab eo, quod jubet? Mihi quidem sic videtur. An non igitur, quod prohibet ista, ex ratione inest, quoties operatur, quae vero ducunt alliciuntque, ex affectibus et morbis proficiscuntur? Apparet. Merito igitur duo haec et inter se diverso esse existimabimus, hoc, quo ratiocinatur animans, rationale ejus appellantes, illud, quo amat, esurit, sciit et sid alias cupiditates inclinat, brutum et cupidum repletionum quarundam et voluptatum amicum. His judicavit, rationalem animae speciem diversam esse a concupiscibili. Verum, ut diri etiam prius, nonduno mihi institutum est ostendere, quomodo hae duae animae partes specie variant. Sed ad rem propositam abunde est, quod indubitato colligitur, nempe non ejusdem esse facultatis ratiocinari et cibos aut potum aut venerem concupiscere; quod haud noni quomodo Chrysippus una cum multis Stoicis ignoravit. At ignorare aliquid ei condonandum est, sicuti et antea dicebam. Non autem condonandum est, quod tam inepte sermonem tractaverit, ut eorum, quae comicis vel tragicis poetis dicta sunt, ad tanti dogmatis demonstrationem mentionem sacrat, quum ejusmodi homines: ne conentur quidem demonstrare quicquam, sed suium, quaccunque ipsis convenire dicenti personae videantur, in fabula per interpretationem exornent, quae vero a Platone ad ipsius demonstrationem dicta sunt, neque meminerit, neque refellere aggrediatur, sed ex procinctu in promptuque assumtus, quod, ubicunque animi affectus habeantur, ibidem sit etiam rationale. Chrysippus itaque semper fui similis. Plato autem, ubi in praescripta oratione concupiscibilem facultatem a rationali distinxisset, postea conatur etiam irascibilem distinguere. In eum autcm modum verba ipsius incipiunt. Hae itaque duae in anima species desinitae insint. Illa autem, quae ad iram pertinet, quane irascimur, utrum tertia, an alteri eorum cognata? Forte, inquit, ei, quae voluptates cupit, eso cognata. Atqui credo hoc equidem ex eo, quod quondam audivi, quod videlicet, quum Leontius Aglaionis filius ex Piraeeo sub Borealem murum extra civitatem ascendens animadverteret cadavera prope littuslitus jacentia, senati et videre cupiebat, et horrebat tamen, alsterrebalurque, vultumque tegebat, secum ipso pugnans. Cupiditate denique superatus, ad cadavera directis et patefactis oculis adventavit, dicens, Ecce jam vobis licet, o infelices, desederium veserum pulchro explere spectaculo. Audivi et ipse, inquit. Itaque sermo, dicebam, hic testatur, iram interdum succensere et pugnare adversus concupiseentias, tanquam haec later se diversa sint. Significat, inquit. Iterum his quoque Plato judicat, concupiscibilem facultatem ab irascibili diversam esse, utens nimirum axiomate per initia submoto, nempe fieri non posse, ut exacte unum et simplex et incompositum affectet quippiam simul et aversetur, gaudeat eodem et molestetur; verum necesse est, ut aliud sit, quod concupiscat spectare cadavera, aliud, quod prohibeat spectare, et quod concupiscenti omnino voluptas quaedam ex spectaculo futura est, prohibenti motestia et dolor. Nam irasci concupiscenti, et graviter ferre ipsius impetus, ac prohibere, velleque voluptates increpere, et de iis conqueri, omnisque id genus alterius partis animae opus sunt, non ipsius concupiscentis; at si non partis, certe facultatis omnino alterius. Dictum enim jam id subinde, hoc in libro nunquam nos cum Aristotcle et Posidonio contendere, qui quidem inter se consentiunt, ratiocinari nos, irasci et concupiscere non sane speciebus aut partibus animae, sed facultatibus. Etenim subsequenti sermone ostendemus, non facultatibus tantum, sed etiam partibus animae inter se diversis specie. At in praesentia hoc abunde est solum demonstrasse, ut Chrysippi in his negligentia innotescat, quomodo ipse validarum rationum, quas Plato ad dogmatis nunc nobis inquirendi demonstrationem proposuit, neque meminit alicujus ipsarum, neque refellere aggressus est, etsi totum ipsius librum primum de anima versibus poeticis repleverit, ubi de principe parte animae tractarit. Non solum autem in hoc sublicius Platonis rationes, sed iit commentariis quoque de affectibus, tribusque logicis, et in iis, qui privatim sine causis ab eo scripti sunt; Therapeuticum et Ethicum nuncupant. Itaque ad reliqua Platonis verba veoramus, quae ita habent. Nonne et alibi fuequenter animadvertimus, quando distrahunt aliquem praeter rationem cupiditates, olyurgantem ipsum sese et adversus id sui, quo trahitur, indignantem, et quasi duobus dissentientibus acbutricem rationi iracundiam accurrere, cupiditatibus vero communicantem, quum statuit ratio, nihil moliendum esse. Nec te arbitror unquam affirmare vel in te ipsa, vel in alio tale quippiam deprebendisie. Non per Jovem. In priori igitur oratione Plato, ubi desiderantis videre cadavera meminit, evidenter sane demonstravit, irascibile et concupiscibile esse diversa, non tamen rationale ab utrisque esse diversum manifesto dixit, sed indicavit aliquo pacto in illo quoque sermone, luo autem abunde explicat. Quum enim aliquem cogit cupiditas quaedam praeter rationem, ut in comprehenso superius Leontio, iracundia tunc movetur rationi auxiliaria, ac saepe vicit una cum ratione immoderatum motum libidinosae ac intemperantis animae speciei, et continuit prohibuitque ipsam, ab inrpetuque coarguit. Quemadmodum et Leontius potuit sibi ipsi conviciatus de spectandi cadavera impotentia procedere, ea non contemplatus. Interim vero utriusque animae partibus certantibus, conviciantibus, reuitentibus et retrahentibus, concupiscibilis dominatur, sicut in hoc ipso, qui cadavera spectavit, Plato fieri recenset, simul in oratione multa indicans. Etenim quod iracundia diversa est a cupiditate, item quod ratio ab utrisque discrepat, ad haec quod iracundia nunquam cupiditati auxiliatur, uno hoc commemorato exemplo indicavit. Nullus enim se ipsum unquam increpavit et iratus est, quod ab intempestivis cupiditatibus desistere instituerit. Quis enim in morbo supra modum aestu confectus frigidam potionem appetens magno impetu, deinde cum ratiocinatus, lethale sibi poculum fore, prohibuerit impetum, se corripuit et iratus est, eo quod bene rationem inierit? nemo, ut opinor, omnium: sed ubi ultro ratio sequitur appetentiam, consequitur et iracundia rationem. Huic enim ut subserviat et auxilietur, tanquam canis quidam venatori, contra tertiam animae speciem a natura data est. Ubi autem adversatur ratio appetentiae, dissidet et pugnat, iracundia a ratione stat, et huic opitulatur. Porro quod rationi illa semper contra cupiditatem auxiliatur, etiam subsequenti oratione manifestum reddit, ita scribens: Quid porro? quando quis injuriam inferre se putat, nonne, quo generosior est, eo minus potest irasci, dum esurit, riget, et aliud quodvis late patitur ab eo, quem jure haec agere censet? et quod jam dixi, iracundia istius in eum quadammodo non irritatur? Vora loqueris. Quid autem, quando injuriam se pati quis putat? nonne tunc servet, satagit, et saevit, et auxilium praestat ei, quod justum videtur, fumem, futgus et caetera ejusmodi toleratis, et ad victoriam coatendit, neque a generoso opere cesset prius, quam vel transegerit, vel obierit, vel tanquam canis a pastore, ita denique revocatus ab ea quae in ipso est ratione mitescat. In hac oratione rursus Plato meminit duorum hominum, amborum eadem patientium a quodam imperante et dominante, ut et esuriant, et sitiant, et algeant, verum ut alter quidem jufle ea pati perstratum habeat, alter inique. Deinde ait, quod alter sane, qui juste haec pati existimat, quia prius ipsis injuriam aliquam intulerit, aequo animo ea fert, et non irascitur juste punienti, eoque magis, inquit, quo fuerit generosior; dixit autem hoc de eo, qur punitus. Nam hic, quanto generosiore fuerit natura, tanto magis generose punitiones sustinet: alter vero, qui injuria se asfici putat, nascitur, aegre fert, et defendit id, quod sibi justum videtur. Haec quotidie fieri etiam in domesticis videre licet. Qui enim ex ipsis aut suffurantes, aut hujusmodi aliud quippiam facientes deprehenduntur, si caedantur, fame punlantur, et ignominia a dominis afficiantur, non irascuntur; qui veru inique aliquid horum aut pati putaverint, aut passos fui fuisse, horum iracundia semper intus faevit desideratore vicissim injuriam inscrentem. punire. Constat iam ex ambobus exemplis, nasicibilem animae facultatem a natura nobis mditam esse rationi adjutricem; quam fape videtur adjuvere, quum ab aliquo vel intus vel extrinsecus injuria affici et vi compelli autumat. Itaque autumare, injuria affici, ratiomalis facultatis est; id autem ulcisci contra eum, qui vim infert, animosae proprium est. Quum igitur concupistibilis animi facultas immoderate ad aliquid irruens invitam rationem violenter traxerit, iruscibilis contra illam rationi opitulatur. Quum autem extrinsecus injuria quis illam afficiat, vicissim punfre conatur; ubi rutilis a nullo affici injuria ratio putatur, neque tunc iracundia esservesicit, etsi quam maxime corpus juste puniatur ab aliquo, vel algere, vel famescere, vel sitire coactum. Unde liquet, iram naturali statu praeditam opiniones rationis loqui. Fieri enim quandoque potest, ut haec quoque prave affecta inobsequens talioni moveatur; quod paulo post etiam ipse Plato indicans scribit. An, quemadmodum in civitate apparuerunt tria quaedam genera, quae ipsum continent, quaeseuarium, auxiliarium, consultorium, ita et in anima tertia quaedam vis ese iracundia, quae natura ipso rationi auxiliatur, nisi ex improba educatione fuerit depravata? Quae igitur irascibilis animae differentiae sint, non est tempestivum nunc dicere, quippe in subsequenti libro de affectibus animae, ut Platoni alsum est, ct de morbis vitiisque ejusdem universis, malitiae quomodo gignantur cmenturque, ubi ortu sunt, percensere decrevi; quin etiam de pulchritudine ct sunitate ipsius, omnibusque virtutibus; non parum enim in his quoque Chrysippus errat. Nunc unam adhuc Platonis orationum subscribere cogito, qua indicat, iracundiam a ratione esse diversam. Scripta est post comprehensa superius in quarto de Republica libro hunc in modum. Nam in puerulis hoc quivis intelligat, qui statim nati iracundia pleni suat, rationis autem aliqui nunquam, multi sero compotes fieri mihi videntur. Per Jovem probe dixisii. Praeterea in bestiis ita esse quisque (at ipse dicis) comperiet. Testatur et Jtomeri illusi, quod supra adduximus,

Pectora sed laese carum cor increpat ira.

In his porro Humerus, tanquam haec inter se disierant, alterum horum obiurgare alterum facit; ipsam videlicet rationem de meliori peserique consultantem irrationalem iracundiae impetum cohibere. Hic evidenter Plato indicat iracundiam divertam esse a ratione. Nam pueri, quemadmodum et bestiae, iracundia pleni sunt, rationis minime compotes. Itaque in feris ausi sunt nonnulli dicere, neque icacundiam, neque cupiditatem animis ipsorum inestfe. in pueris autem haud fero quid dicent. Non enim sane horum quoque affectus ratiocinatione oportet condiscere, sed recordari solum abunde est, scilicet non aliter nos nunc, aliter pueros adhuc irasci. Quippe facultas irascibilis et modus generandi affectus similis est; untunqueet solum eximium vicis adultis inest, quum non ex affectu degunt, sed ratio ipsorum vitae praeest, quod scilicet continent in multis actionibus iracundiam, quemadmodum pestor aliquis canem generosum ferocius in proximos insilientem. At in pueris nihil ejusmodi accidit, quemadmodum neque in bestiis, quoniam his nondum, illis nunquam ratio impetus animi coereet. Haec itaque recte Platoni dicta sunt, nec non id, quod in fine orationis scriptum est, ubi Humerum testimonia haec dicentem introducit:

Pectora sed laese carum cor increpat ira.

Hic enim ait, quomodo alterum cupit alterum castigare, ipsam videlicet rationem de meliori pejorique consultantem irrationalem iracundiae impetum cohibere. Optarem etiam Chrysippum verba haec legisse animumque eis adhibuisse. omnino enim aliquid fructus ipsis retulisset edoctus, quomodo Humerum citare testem conveniat, et quibus de rebus. Neque enim initio sermonum, sed ubi abunde quis rem propositam demonstrarit, candidum jam est etiam antiquiorum citare testimonia, neque de rebus omnino obscuris, sed vel evidenter apparentibus, vel expositam sensui indicationem habentibus, cujusmodi sunt animi affectus, qui non longis sermonibus, neque demonstrutionibus accuratioribus indigent, verum sola recordatione eorum, quae nos frequenter patimur, veluti et Pofidonius ajebat. Quod enim in cerebro ratio consistit, vel in corde iracundis, non magnam vim ad fidem faciendam ex testibus obtinet, verum demonstrationi totum hoc committcre oportet. Porro quod ratio iracundia sit prior, neque demonstrationem requirit longam, neque sapientium testimonia, sed abunde est etiam Homeri praeter modo dicta testimonium. Sufficit et Thucydides inquiens: Qui ratione minime utuntur, iracundia plerumque in opus rapiuntur. Satis est et Demosthenis dictum: At vero, si quis repente extra rationem fuerit eductus, actiones contumeliosus obibit. Propter iram autem Plato dixit fecisse; ad haec reliqui omnes, et rhetores, et poetae, et fabularum scriptores. Siquidem propter rei evidentiam nemo est, qui non ita sentiat. Itaque Platonis verbis supra comprehensis attendendum est, tum aliorum causa, tum quomodo secure Homerum testem citaverit, non de eo, quod in cerebro ratio, in corde iracundia consistat, sed quod stilum irascibilis anima a ratiocluatrice differat; id quod omnes homines propter evidentiam cognoscunt, illud autem non ita similiter omnes, sed demonstratione ipsum indiget. Quare missi visum est librum praesentem jam finire, subsequenti vero ad id demonstrandum aggredi, quod etiam locis tres animae parter sint distinctae.

CALENI DE HIPPO CRATIS ET PLATONIS PLACITIS LIBER SEXTVS.

Cap. I. Propositum sane mihi erat ab luitio de facultatibus corpus nostrum regentibus considerare, ex cordene solo universae proficiscantur, quemadmodum Aristoteles et Theophrallus existimabant, an tria ipsarum principia ponere satius sit, ut Hippocrates et Plato opinubantur. Verum quia Clnysippus non de principiis tantum contra veteres contendit, sed de ipsis etiam facultatibus, ut qui neque irascibilem, neque concupiscibilem esse concesserit, putavi oportere, opinione ipsius ante inspecta, ita rursus ad id, quod ab initio proposueram, reverti, nempe cerebrum, cor et jecur facultatum nos regentium esse principia. Huc itaque oratio jam devenit, ac exordium a nominum interpretatione fumet, quibus jam prius usi sumus, et in messio hoc libro frequenter utemur. Ne enim quicquam eorum, quae dicta tunsi perperam inaudiatur, sed in omnibus distinctum simul et prompte manifestum evadat, maxime necessarium est, singula nomina de qua re dicantur, exacte definivisse. Etenim salvi etiam nonnullas quaestiones prius huc delatas hoc modo contingit; quemadmodum certe et hanc, utrum actiones an affectus appellare conveniat cupiditatem et iracundiam: aliaque ejusmodi. Actio quidem igitur motus est efficiens; efficientem autem nomino, qui ex se est. Affectus autem motus est in altero ex altero; ut necessario quidem saepe in unum subjectum cum affectu actio conveniat; et in hoc nihil est differentiae, oratione autem discrepant. Nam a secante facta divido in eo, quod secatur, una et eadem res cum fit, secantis quidem actio, ejus autem, quod secatur, affectus est. Ita sime et iracundia actio quidem est irascibilis animae, affectus autem reliquarum ipsius duarum partium, et praeterea totius noilri corporis, quum ab iracundia violenter ad actiones ducitur. Hoc quidem unum est significatum utriusque nominis. Alterum autem, si actionem quidem motum quendam naturalem intelligamus, affectum autem praeter naturam. At quum multifariam id, quod secundum naturam est, dicatur, hoc inauditi nunc oportet, quod primaria ratione a natura fit. Primaria autem ratione illa fieri a natura dicimus, quae veluti strepes natura amplectitur, nec ex aliqua consequentia alia necessario sequitur. Talis motus est secundum naturam, sive ex ipso moveatm id, quod movetur, sive ab altero. Constare itaque jam arbitror id, quod dicitur, sed nihil mali suerit exemplis id reddere manifestius. Cordis motus pulsuum ratione actio est, palpitationum respectu affectus. Ex eodem enim est et palpitationum motus, sed non secundam naturam; ex eodem etiam pulsuum motus, sed secundum naturam. At pullus nomen ita nunc audiendum est, ut Praxagoras, Herophilus et prope omnes posteri ad nostra usque tempora usi sunt. Nam vetustior usus, qui in Erasistrati et Hippocratis libris invenitur, alius est, et de eo posterius dicetur. Quod si vero cordis peculiarem motum pulsum appellemus, palpitatio quidem affectus esse dicetur pro secunda dictionis affectus significatione; pulsus autem non omnis actio; nam majorem naturali, aut minorem, aut citatiorem, aut tardiorem, aut frequentiorem, aut rariorem, aut alio quodam modo excedentem nemo actionem dixerit pro secundo actionis significatu. Quippe ex se ipso in hujusmodi pulsibus cor movetur, sed non secundum naturum movetur. Quare, si ita eveniat, nihil est mirum, unam rem et affectum et actionem appellari, sicuti minorem naturali pulsum, non tamen eodem significatu, sed priore dicto actio, (est enim et hujus pulsus motus efficiens,) secundo autem non actio, sed affectus, quoniam non secundum naturam est motus. Sic igitur in iracundia habet, et in aliis affectibus. Omnes siquidem actiones quaedam sunt animae affectibus obnoxiae ex primo actionis significatu. Quatenus autem effrenes et immoderati motus sunt, neque secundum naturam, non actiones esse dicentur, sed affectus ex secundo significatu. Qualis enim res in arteriarum motu magnus pulsus est, talis in irascibilis animae motu iracundia; qualis autem rursus parvus pulsus, talis timiditas. Hic enim deficiens motus est animae irascibilis; exuperans autem et amplior, quam convenit, is, qui in iracundia deprchendrtur. Hac itaque ratione et actiones simul et affectus dicentur alio atque alio significatu ira, dolor si metus, cupiditas, iracundia, aliaque hujusmodi, et praeterea, quatenus totum corpus cum anima ab ipsis abripitur, motus animantis affectus erit utroque significatu. Frequenter enim iracundiam reliqua duo sequuntur, saepe vero concupiscentiam, tanquam abstracta compulsaque jugalium equorum instar, quorum alter valentius impellens alterum attrahit secum cum toto curru et auriga, alter prae imbecillitate sequitur submissus contractusque, ipsis autem auriga vi aufertur. Tunc enim in effectu equo motus actio et affectus ipsius dicetur, priore quidem significatu actio, (motus enim ex te ipso est,) secundo autem non aetio, quum sit motus ei praeter naturam, sed jam affectus; aurigae vero motus ne secundum alterum quidem significatum actio est, sid secundum utrumque affectus, siquidem neque ex se ipso, neque secundum naturam motus ei existat. Multi enim motus, etsi non efficientes quidam sint, neque ex se ipsis, sed eo quod secundum naturam fiunt, actiones dicuntur, quemadmodum etiam cruris, vel totius manus; ex aliis enim motus initium, non ex se ipsis haec obtinent, quomodo et cor; attamen et incessus crurum actio est, et secundo significatu dicitur, quanquam nonnulli parum exercitati in rerum significationibus incessum non crurum actionem, sed per crura esse pronunciant, ac vere quidem dicentes; nam ad prius principaliusque significatum perveniunt. Quod vero solum ita dicere censent, nec concedunt etiam secundum alterum interpretari, non recte fa ciunt. Sic itaque et iracundia et concupiscentia tum affectus, tum actiones dicentur; nam insitarum animae facultatum motus quidam et immoderati et praeter naturam quum fint, quoniam ex se quidem illi moventur, ideo facultatum actiones sunt, quoniam vero immoderate, idcirco affectus; ac totius sane animae ipsarumque facultatum utrarumque, dum moventur, praeter naturam motus sunt, irrationalibus quidem potentiis propter immoderationem, toti autem anrmae eo, quod praeter naturam, quia non a motibus animae affectibus subditae, sed a rationalis judiciis vitam nostram regi dispensarique affirmamus. Quum igitur contra gubernamur, praeterque naturam, eoque etiam secundum affectum talis vita transigatur, propter has sane jam causas, sive actionem, sive affectum dicat aliquis iracundiam, aut cupiditatem, aut aliorum similium affectuum quempiam, non increpare hunc oportet, priusquam significatum ex voce quaesieris, ad quod intendens itu nominarit. Invenitur autem et Plato ipsis nonnunquam actiones, nonnunquam vero affectus appellare sitim, famem, et in totum cupiditates, icacundiamque. Insuper quod nihil ad praesentia refert, hoc an illo modo nomines, in quarto de Republica libro hunc in modum scribit: Num igitur annuere, renuere, aggredi aliquid capere, aversuri, et adducere, repellere, omnia hujusmodi later se contraria pqsueris, sive actiones, sive pastiones? Hoc exemplis evidentius docere instituens haec inducit. Quid autem? eserfre, sitire, et omnino appetere, velle, eligere, nonne haec omnia ad illorum species reseres, quae modo diximus, veluti semper cupientis animam? Nonne vel aggredi dices illud, quod appetit, vel adducere, quod sibi adesse eligit? vel rursus nonne, quatenus aliquid sibi porrigi vult, annuere illud ad se amaatie cniusdain instar, id ut suat affectantem? Equidem. Quid vero? nolle, aspernari, negligere, non cupere, nonne in rejiciendi repellendique ab ea speciem, et in omnia illis contraria referemus? Haec sane Platonis verba sunt, non solum quod dicebamus ostendentia manifesto, nempe esurire, sitire, et omnino appetere aliquid, aut aggredi, et aversari, sive actionem aliquis, sive passionem, hoc est, sive functionem, sive affectum appellavetit, nihil interesse, sed etiam de animi partibus docentia.

Cap. II. Quare esium bene habet non praeterire ea, sed totum sermonem repetere, quem in quarto de Republica de eo, quod tres animae nostrae species existant, percensuit. At animum et lue iis, quae dicuntur, adhihere convenit, ab ipsic rursus nominibus auspicatos, ac non putare, Platonem strorum ipsius dictorum oblitum fuisse, quandoquidem, ubi tres animam notham species habere dixisset, iterum in tres dividi partes asseverat. Etenim species et partes animae recte aliquis nominaverit ratioornatricem, irascibilem et concupiscibilem, quemadmodum, si etiam corporis species suxeris venam, arteriam, nervum, os, cartilaginem, carnem, aliaque ejusmodi, postea de ipsis tanquam partibus disseras; siquidem et partes corporis nostri ejusmodi esse vere dixerit aliquis, ut ex quibus totum absolvatur compleatmque, nec non et species corporis nihilominus; in solis enim similaribus differre specie non invenias aut camis partem, aut venae, aut pinguedinis; neque in hujusmodi verum fateri possis, nempe totum ex tot quibusdam speciebus constare; in dissimilaribus numerum finit partibus specierum differentia. Talem anteus quandam rem animam quoque noscunt Plato ex tribus partibus compositum esse pronunciat. Assimilat autem sic concupiscibilem belluae variae et multus tum capitum, irascibilem leoni, ratiocinatricem homini. Haec enim similitudo familiarior est ea, quam in Phaedro habet; ubi duas sane species equina quadam forma esse scribit, aurigam vero tertiam; quin etiam nono de Republica libro prioris meminit comparationis, tanquam manifestius ostendentis, quales singulae animae sint species. Itaque Plato etiam locis ipsas esse segregatus et essentiis longe diversas arbitratus merito et species et partes appellat. Verum Aristoteles et Posidonius species sane aut animae partes non nominant, sed facultates esse unius substantiae ex corde proficiscentis affirmant. Chrysippus, tanquam ad unam substantiam, ita et in facultatem unam tum iracundiam, tum concupiscentium deducit. At quod non parum a veritate vir aberret, abunde adeo jam a nobis ostensum est. Quod autem Aristotelis sectatores fallantur, qui unius substantiae tres esse facultates censeant, et superius satis declaravimus, et nihilominus nunc subsequens ferino demonstrabit. Prius autem, quod Plato ipse species animae et partes nominat ratiocinaturcem, irascibilem et concupiscibilem, ex ipsis ejusdem verbis astruemus. In Timaeo igitur de appetente anima, cujus etiam plantae natura participes sunt, disserens hoc pacto scribit: Particeps est tamen id, quod nunc dicimus, tertiae animae speciei, quam intra praecordia et umbiiicum collocari constat. Rursus, quum hoc in libro de anima ratiocinatrice disputat, ita ait: At de principalissima animae nostrae specie cogitare hic oportet, siquidem per eam cuique genium Deus tradiderit; quam sane in summo nostro corpore habitare dicimus, ad caelestem vero cognationem a terra nos attollere. Utramque simul in hoc rursus libro appctitricem et irascibilem hac oratione animae speciem nuncuparit. Item quod species animae mortalis, gravesque et necessarias in se affectiones habens, ibidem simul habitet. Pari modo rursus tres animae nostrae partes species animae in eodem libro, Timaee, in hac enarratione appellat. Est enim, quemadmodum diximus subinde, puta sues animae species in nobis habitare. Sic etiam libro de Republica quarto, quum praedixisset, irascibilem a concupiscibili esse diversam, ac postea, quum inquireret, an etiam a rationali differat, inquit: An igitur et iracundia a ratione variat, vel quaedam speciles rationis, ita ut non tres, sed duae existant in anima species, ratiocinatrix et concupiseiledis? Ita libro nono in haec verba scriptum reliquit: Sed pacatis duabus quidem speciebus, tertia autem commota, in qua prudentia genitur. Ac praeterea ibidem: Quemadmodum igitur dixi, cujusque speciei voluptates inter se contendunt, inseque vita, non salum ut honestius et turpius, aut pejus et melius, sed ut suavius et minus moleste degatur. Quomodo utique cognoscemus, quis ipsomm verissime dicat? quid adhuc alia nscribere verba opus habemus, quum et haec abunde viri sententiam possint significare, nempe quod tres esse animarum species has velit, ratiocinatricem, concupiscibilem et irascibilem? Porro rosas ipsas esse sic e mutuo consortio tuetur, in stirpibus sane appetentum, in diis ratiocinatricem. Irascibilem vero cur solam non liceat in ullo corpore esse, processit sermonis demonstrabitur, ubi apposuerimus ex Timaeo verba, quibus usum generationis ipsius docens, appetentis causa creatam esse, rationali animae auxiliatricem, ait, tanquam canem quendam contra multorum capitum et agrestem feram, cupiditatem. Merito igitur species animae, eas appestat praedictis orationibus, ac praeterea aliis plerisque, quarum non necesse est meminisse, quum evrdenter jam per haec sententia viri sit cognita. At si etiam partus animae singulas ipsas nominet, nihil mirum est. Primum enim ipse nos docuit, quod, quaecunque fuerit species, haec etiam pars nominari possit; non tamen quaelibet pars statim et species erit. Secundo autem, quod ne dicendum quidem est ullum compositum similare, quum sibi ipsi ex toto continuum sit; ex numero enim finitis constat partibus, nullius autem similaris numero comprehendr potest multitudo partium. Proinde quod bona ratione Plato species et partes animae has appellet, pluribus verbis non opus est.

Cap. III. Quod autem aliam in capite, aliam in corde, aliam in jecinore collocavit, id ab initio propositum erat, ostensumque per superiora est de duabus partibus. Reliquam adhuc concupiscibilem, quae peculiari demonstratione indiget, hoc loco persequemur, illud prius initio sermonis praefati, quod non ex similiter exidentibus, neque ex ipsa manifesto ejus, quod quaeritur, natura demonstratio petetur, quemadmodum in prioribus, sid ex iis, quae proprie huic accidunt. Etenim nervi si fune intercipiantur aut dissecantur, partes quidem cerebro continuae principii fui retinere facultates apparent; quae ultra funem habentur, statim et tensum perdunt et motum. Ita sane et arteriae, quae quidem cordi sunt continuae, originis suae functiones obeunt; quae foris intercipiuntur fune, prorsus non pulsant. Quin etiam asseotus animae, qui ex iracundia et metu accidunt, palam cor ex naturali frmctione eripere videntur. Meminimus etiam, quomodo contusum cerebrum aut vulneratum in ventriculis totum corpus offendat, item quomodo haec quoque evidenter demonstrent, et motus et sensus originem ipsum esse cerebrum. Atinjecinore nihil hujus m odi possumus ostendere, neque si nudatum ipsum comprimamus, neque si fune venas intercipiamus; neque enim evidentis motus est initium, quemadmodum cor pulsatilis, cerebrum vero sensorii et arbitrarii, neque acutae noxae causa, ut utrumque illud, sed temporis spatio animal offenditur, jecore in totius corporis tabem et pallorem elanguescente. Similiter pars, cuicunque insertam venam vinculo exceperis, vel etiam omnino excideris, macrior alimenti defectu et decoloratior longiori spatio fieri videtur, non tamen repente noxam mentione dignam experitur. Ejusmodi enim facultatis initium jecur, quale et stirpibus inest. Vocetur enim in praesentia facultas, quoniam ostendemus postea accuratius, quomodo multarum facultatum origo sit jecur; ac melius est substantiam animae nominare, non facultatem, in singulis tribus visceribus comprehensam, in cerebro sane ratiocinatricem, in corde irascibilem, in jecore appetentem, aut vegetativam, aut generatricem, aut Aristotelico more nutritium, ab unaquaque re nomine imposito, a vegetando vegetativam, a nutriendo nutritium, a generando generatricem; Plato a multitudine cupiditatum concuplscibilem. Stoici ne animam quidem prorsus nominant eam, quae stirpes dispensat, sed naturum. Appellet igitur unusquisque, quomodocunque volet, de rerum autem differentiis evidentibus demonstratione fidem faciat, quemadmodum nos in cerebro quidem et corde prius fecimus, de jecrnore autem in praesenti libro tractare aggrediemur, sed ab eridensioribus incipiemus; nam in his exercitati facilius inveniemus obscuriora, simulque propositiones ad ea nobis suppeditabuntur. Evidentius autem est a venis exordiri ac quaerere, utrum etiam harum sit initium jecur, sicuti arteriarum cor, nervorum cerebrum, vel, quemadmodum nonnulli putent, non arteriis solis, sed etiam venis naturales facultates cor distribuat. Optimum igitur suerit ad hoc considerare prius, quomodo stirpes generentur simul et dispensentur; verisimile enim, stolam illis insinuatam, de qua quaeritur, facultatem evidentiora indicia partis, unde proficiscitur, praebuisse. Projecto in terram semine qualicunque, si squalida fuerit ac sicca, nihil amplius ad stirpis generationem ipsum semen molietur, utpote quum omnem ipsius insitum madorem ad se terra attraxerit. Quando autem mediocriter humida est, molle redditur semen intumescitque juxta ambiens ipsum nativum cutis modo operculum, ac rumpitur quidem primum, madore seminis in aerem converso, deinde protenditur juxta rupturam germen quoddam tenue ct utrobique molle; ac superior seminis portio ceu ad aerem, inferior in terram vergit, atque haec perpetuo augescere videntur, ac semper ferri in quae ab initio inclinabant. Temporis processu, si semen arboris cujusdam magnae fuerit, pars, quae in aerem fertur, caudex ipsius evadit, quae in imum terrae declinat, radix, et utraque portio variis scissuris divaricatur, si multifidae arboris semen extiterit. Unum itaque principium generationis et incrementi omnibus stirpis partibus est locus ille, unde sursum quidem caudex, initium vero radicis deorsum nascitur, ac apparet, tanquam ex foco quodam, virtus, quae arborem dispensat, illinc procedere. Movetur itaque contrario motu, deorsum sane et inj imam terram, dum in multas primas radices crescere incipientes germen multifariam discindit; sursum vero ramos quofiiam et caudices producit, illos rursus in alios findit, usque dum hi in extremos et subtilissimos ramulos desinant; ac ridetur superiorem partem tutam, quae est arbor, causa sui et fructus efformare, inferiorem,. ut alimenti sit copia. Quale enim animantibus os est, tale stirpibus extremum radicationis plane apparere videtur, osculis pluribus ex terra alimentum a natura fabricatum elicientibus. Age jam similitudinem hunc ad animantia transferas. Ac primum quidem suspiritu maximam arteriam, quae caudicis modo ex corde procedens altera parte mnrore divaricatur ad caput emergens, altera majore per spinam exporrecta. Contemplere autem deinceps omnes ipsius propagines per tutum corpus excmrentes, quemadmodum priore libro expositum est; alteram vero arteriam ex ipso cordis sinu provenientem, quae in pulmones non siccus ac radicis pars in terram pertinens, diffunditur. Quemadmodum enim ex terra per radices. totum alimentum attrahit arbor, ita ex puleione cor aërem per dictus arterias haurit. Hae duae ex corde prodeuntes arteriae maximae suarum propaginum utraeque. Et veluti in planta, quod extra terram eminet, truncus est omnium aliorum latissimus, quod in radices diffunditur, omnium et hoc latissimum inferiorum, medium autem amborum stirpis principium est, pari modo arteria, quae veluti caudex apparet, maxima est omnium, quae in toto habentur animali, quae in pulmones inseritur, omnium maxima est, quae inibi existunt, ipsum vero cor medium ambarum est, et origo facultatum ea gubernantium. Viroque naturae perito etiam sine praedictis conflet, majoraminorum esse principia, sicuti et fontem rivorum, in quos dispensatur: quamvis nonnulli eo veniunt absurditatis, ut principio ea, quae post ipsum funi, majora existiment, decepti a fluminibus, quae exigua plane quum prope fontes sint, augentur progressu; id quod non semper accidit necessario. Quaedam enim ipsorum, dum usia excipiunt flumina, meritu augentur, quaedam fluviis varie se diffundentibus imminuuntur; flumen autem nullum ex uno procedens fonte minus caput obtinet iis, quae subsequuntur. At si ex multis colligatur fontibus, ratio est nimirum totum unoquoque ipsorum amplius evadere. Ac fine exemplo, si corporis animalium vasa minora majorum initia staluamus, pugnat secum oratio, quae cogit faleri, in omni corporis parte trium aliorum instrumentorum, arteriae, nervi et venae, esse principium. Quare exempli gratia calx aut digitus initium est maximae arteriae, venae cavae et spinalis medullae. Haec enim sunt ceu caudices quidam, alius arteriarum, alius venarum, alius nervorum. Proinde forsitan, qui hanc orationem introducit, neque germina arborum, neque extrema radicum initia stirpis dicere vereretur, etsi radicum extrema initia alimenti arboris dici possint, quemadmodum venae in ventrem pertinentes et arteriae, quae in pulmones disperguntur; simpliciter autem omnia venarum extrema dicere principia absurdissimum est, quum nullum ipsorum praeter comprehensa fit neque alimenti neque facultatis dispensantis initium; sic enim omnis pars erit initium. At si quaedam extremorum principia dicunt, quaedam vero non principia, hypothesim statuunt nulla munitam demonstratione. Cur enim magis haec illorum putanda sunt principia, veluti quae in cerebro sunt, eorum quae in pulmone, atque horum quae in jecore aut liene, ac illorum quae in alia quadam parte aut viscere habentur? Ego quum hunc sermonem adolescentulus a praeceptore Pelope audicem, qui cerebrum omnium vasorum initium ostendere conabatur, neque statim ejus sententiae accessi, neque postea repetens apud me probavi. Porro quae ascapite deserui quatuor venarum paria dicuntur, interserta mihi ridentur commentariis, qui Hippocrati inscribuntur, et nranisesto adornata; nihil enim de his ostendi potest, etsi, pleraque alia de venis ab Hippocrate tradita, quae omnia in opere de anatome Hippocratis conscripsi, anatomicis viris in consessio sunt, et a nobis etiam ostenduntur, Quatuor autem illa paria, praeter quod a trusio anamusicorum dicuntur, neque ostenduntur a quoquam, sed nonnulli eorum, qui ipsa ponunt, credere se Hippocrati pronunciant, quamvis hi ostendere haud polsint; ceu de ratione comprehensibili, non sensibili, disputantes, nonnulli ostensuros se promittunt, ostenderunt autem nunquam. Quod igitur in alio quodam libro ex iis, qui spurii sunt, rnanifesto quatuor venarum paria scribuntur, non est mirum. Inveniuntur etiam in fine libelli de natura hunmna, secundi autem ejus, qui est de victus ratione, cui opusculo anatomen inseruerunt, quae nulla ratione cum rictus ratione conjuncta est. Multo enim probabilius erat, non huic libri parti, sed priori ipsam connectere. At enim qui hoc fecerit, putebat posse ita latere magis, si fini adscripsisset. Quod autem neque priori parti hanc adaptandi rationem habebat, constat omnibus, qui librum legerunt. Quaerit enim in eo naturam hominis, quae ex elementis, non ex dissectione apparet. Caeterum quod non sit germana neque Hippocratis neque Pulsui commentoratarum venarum anatome, etiam ante nos alii demonstrarunt, ct nos, si Deus concesserit aliquando de genuinis Hippocratis commentariis tractare, pluribus ostendemus; quae sit Hippocratis sententia de venarum principio, quam ex opere de alimento licet capere, item ex secundo de morbis vulgaribus. Sed hoc in posterum disseratur. Quippe, quod desii dicere, prius offendere decrevi, quod et in plantis initium tum generationis tum dispenfationis majora corpora minorum existant, et in animantibus consimiliter. Revertor enim rursus ad Pelopem, qui cerebrum omnium esse nervorum originem concedit. Fatetur igitur et ipse, nervos duos ex cerebro prodeuntes oculorum musculis distribui, ex uno crassoque processu in exiguos numeroscsque ramulos exeuntes. His adhuc magis crassem subsequens par exoritur, sed in plerasque exiguas propagines secatur, faciei et oris partibus dispensatum, quemadmodum et quod post ipsum. At ne tempus conteram, spinalis medulla propaginem de se mittere ipsi ridetur, et esse tanquam caudex quidam numerosae subolis nervorum instar ramorum ex ea procedentium. Haec itaque vera sunt et iis, quae evidenter apparent, respondent. At quod exigua magnorum sint initia, pugnat sane etiam cum iis, quae in nervis conspiciuntur. Semper enim in his majora minorum sunt principia. At refragatur, ut dictum est, et iis, quae stirpes repraesentant, et praeterea quae arteriae et cor. Impudentia enim omnino est aliud viscus quoddam arteriarum principium statuere, quippe apparent arteriae, priusquam ex animali excludantur, motum perdere manifesto, funiculo interceptae, nondum tamen separatae forasque eductae. At solum cor omnibus in animali partibus exemptum diutissime naturalem retinet functionem, ceu initium motus tum sibi, tum iis, quae ab ipsis prosiciscuntrtr. Arteriae autem ab eo fegregatae aut funibus aut sectionibus una cum affectu etiam motum perdunt. At si impudens est dicere, arierias aliunde auspicari, maximae arteriarum partes minorum fient principia. Latissimae igitur omnium animantis arteriarum existunt, quae ex corde proficiscuntur, erassissima autem et nervorum principia, quemadmodum in stirpibus crassissimus sane caudex omnium ramorum, crassissima vero ipsa radicatio omnium radicum. Nomino autem radicationem inferiorem partem, quam paulo ante judicabam stirpis esse initium. At mihi videtur etiam Hippocrates lude ad animantia transferens nomen rusticationem dixisse arteriarum fune cor, venarum autem jecur. Quemadmodum enim a radicatione stirpium radices quidem infra, truncus autem sursum vergit, ita ex corde tum quae in pulmonem, tum quae in totum animal dispergitur, ex jecinore autem et qua e in ventrem, et quae in totum corpus diffunditur. Radicibus igitur similes strui venae, quae ad ventrem pertinent, sicut et hoc Hippocrates ipse indicavit hisce verbis: Ut enim arboribus terra, sic animantibus venter est, quoniam veluti truncus cava vena existit, ex gibbis jecinoris parribus producta, verum a jecore recta ad utrasque animantis partes, superiorem et interiorem, excurrens. Proinde latissima ipsius est quae intra jecur portio, minus autem lata, quae per septum transversum sursum tendit, harum autem utraque minor, quae cordi inseritur; quanquam, si esset cor venae cavae, sicut et magnae arteriae, initium, maxima esset, opinor, ci continua venae portio.

Cap. IV. At siquis putet, cor venis facultatem suppedicare, materiam vero jecur, (inde enim sanguis provenit,) ideoque latiorem esse interiorem ventriculum superiori, quod plures partes interiores jecoris existant, quibus necessarium est omnibus alimentum suppeditare, hic mihi videtur per ea, quae statuit, concedere quae non vult; nam ex jecore sanguinem irrumpere quid aliud est, quam facultatem in hoc viscere contineri sanguinis effectricem ? Si igitur animantis nutriendi gratia sauguinis est generatio, in jecore autem sanguis gignitur, nutricis facultatis initium hoc vilius, non cor, erit. Nempe quod materiem idon eant alendo toti corpori prospicit, hoc bona ratione initium est facultatis et nutricis et vegetativae, quemadmodum, opinor, etiam in stirpibus illa pars, equam radicationem appellamus. Trahit enim ad se per numerosas radices ex terra alimentum, transmittitque elaboratum prius toti stirpi per truncum. Si namque ejusdem facultatis, quemadmodum et pulsatoriae, initium cor statuerimus, ex superfluo jecur natura, quae nihil frustra operatur, fabricata est; quippe licebat in corde alimentum sanguinis naturam induere. Verum ceu ita magnum opus ministri cujusdam instar jecm natura cordi adjunxit, qui alimentum prius ipsi praepararet, quemadmodum ventriculus jecori. Probabilis quidem sermo est, non tamen verus. Siquidem apparet, jecur non tanquam mluister domino materiam praeparare, sed veluti ipse dominus potestatem habens ipsum distribuendi. Porro evidentia exempla in ipso animantis corpore licet conspicari. Omnia igitur, quae materias aliis praeparant, illis easdem integras tuentur, ac neque ex pulmone alia quaedam via alibi secta est praeter unam in eor pertineotum, neque ex ventriculo et intestinis alio praeterquam in jecur, neque ex plexu retiformi alio quam in cerebrum, neque ex vasis semen praeparantibus in aliud quoddam praeterquam testes. Ita vero meatus omnes biliosum humorem congregantes in unum vas deseruntur, nempe vesicam jecori proximam; inde in jejunum intestinum illum mittunt, quemadmodum renes urinam in unum nimirum vesicam propellunt. Neque igitur jecur, si, ut cordi sanguinem praepararet, a natura creatum est, dittribuepe ipsum semielaboratum credetur; neque enim minrstri tale opus, sed ducis et praefecti, neque materiae non satis elaboratae affectus, quippe ministri est fidum praeparare, materiae imperfectae est non distiihui. Atqui neque ut minister jccur, sed ut dominus, neque ut maleriam imperfectam, sed sanguinem distribuere creditum est. Omnes enim quae infra septum transversum animantis sunt partes a jecore citra controversiam sanguinem obiinent, etsi plures dimidia ipsarum partu existam. Clarius autem, si et ipsum septum transversum et membranam cor integentem una cum aliis membranis vicinis, tum quae thoracem intersepimit, tum quae pulmonem ambiunt, alimentum haurire ex cava vena, priusquam ad cor perveniat, a dissectione edocti fuerimus, sciemus, plures animalis partus ex jecore nutriri, et palam, et sine centroversis. Ostendetur enim paulo post, et superiorem cordis portionem totam ex jecore alimentum recipere. Sed indubitatum jam sit, interiorem cordis regionem ex illo nutriri, imo et ipsius thoracis inferiores omnes partes. Attestatur huic sermoni etiam inter alia universa, quae in anatomia apparent, primum et maximum, nempe exere. mentorum sanguinis expurgatio. Tanquam enim absolutae humoris generationi et congruam speciem obtinenti recrernentorum instrumenta purgantia natura fabricata est, renes, lienem, vesicam bilis receptricem, neque licet quartum aliud alimenti excrementum ne cogitare quidem, vel materiae qualiscunque a calore mutatae, verum plusimum tria numero fiunt, id quod in alois jam operibus ostensum est, ruriusque ostendetur in praesenti commentario sermonis processu. Nunc autem dictum est, ut nihil veri relinquatur; verum praesentia fidem ex illo non requirunt; quippe constat, quod renum et sellis velieae functio est sanguinem expurgare. In corde neque aliud quoddam purgans instrumentum natura fecit, neque alium machinata est humorem; similis namque sanguis est et qui in dextro cordis sinu, et qui in omnibus venis per totum animal continetur, quemadmodum et qui in arteriis universis habetur, ei respondet, qui in sinistro sinu existit. Hic itaque plerumque tenuior est et flavior, nonnunquam e contrario crassior et nigrior, siemper vero calidior ipsis est. At qui in dextro sinu continetur sanguis, eandem speciem habet, quam omnis alius, et is qui in jecore habetur, tanquam nihil singulare ac eximium in dextro sinu acquirat. Maxima autem fides, jecur nullum humorem in animalis partium nutritionem cordi praeparare, test ipsum universum ejus speciem absolvere, quod una sit vena, quae ex jecore aut corde procedat, altera vero non item contra enascatur ex alia ipsorum parte, quae elaboratum humorem in totum corpus deducat, etsi alia quidem arteria introducat, alia educat spiritum. Videtur enim natura non eisdem uti vasis et ad semielaboratas materias et omnino confectas, imo ne eisdem quidem viis. Neque enim fieri potest, ut simul semicoctum alimentum ex jecore in cor dispensetur, simul jam elaboratum per eundem viam deferatur, verum esset omnino alia quidem vena, quae semicoctum inveheret, alia, quae exacte elaboratum educeret; nunc autem invehit quidem aliqua, nulla autem deducit praeter eam, quae in pulmonem pergit, de qua uberius in libris de usu partium considerabimus, causam indagantes, cur ex corde, non ex cava vena natura in pulmonem inseruit aliam venam, quae viscus enutriat.

Cap. V. Requirit autem maxime, si quis alius stermo, certe hic nobis propositus id, quod in dissectionibus apparet. Non fidum enim nulla vena apparet, quae ex corde in inferiores partes deferatur, praeterquam quae ex jecore sanguinem sursum educit, imo neque in superrorcm cordis regionem vena ulla pervenit, quoniam cava vena a jecore recta ad jugulum emergit, atque hujus ramus quidam est ille, qui cordi inseritur, et ex illo ipsis non oritur. At notu evidentissima est, quae in grandi arteria conspicitur. Hanc quum viderit aliquis, velim sic ad cavam venam pergeret; una namque arteria maxima ex sinistro cordis sinu procedens manifesto in utrasque divaricatur arterias, tum eam, quam sursum ad caput, tum eam, quam ad spinam deferri videmus. Ita igitur conveniebat et venam, quae ex dextro sinu nascitur, manifesto in utrasque partes propagari. Verum non ita apparet, sed ab ea, quae sursum tendit ex jecore in cor, distribuitur. Quomodo igitur adhuc dextrum cordis renluculum venarum esse principium, quemadmodum finisseriorem arteriarum, opinari quis poterit? nam in dissimilibus notis dissimilem esse judicationem oportet. At si alicui videatur exigua esse processus vasorum nota, quamvis exigua non sit, certe illam, fiat sicio, non exiguam esse dicet, quod multa animalium dextro cordis sinu careant; proindeque existimari non potest, cavam venam ex hoc procedere ventriculo, quum in permultis animalium generibus jenur quidem existat et cava vena, sinus autem dexter nequaquam. Quae igitur sint et quot animantium genera, in quibus dextrum non esse cordis sutum affirmem, quum numero ea persequi nequeam, commune in ipsis caput inveni, dissectis multis varii generis animalibus. Inest autem ipsis eximium, quod non omnibus contingit aquatilibus, puta non respirare ex aere, neque habere pulmonem. Hoc enim hucusque in omnibus animantium generibus observari, dextrum cordis sinum simul cum pulmone et perire et generari. Porro disquisixi longo tempore etiam ipsorum causam, ac scripsi, quae mihi visa sunt consentanea, in opere de usu partium. Culices igitur, et muscas, et lumbricos, et apes, et formicas neque dissecui neque dissecare aggrederer. Quum enim in grandibus animalibus multus dissectarum errores inveniam, consentaneum est scilicet in minoribus magis eos aberrasse. Sane mullum fuit eorum, quae ego in hunc usque diem dissecui, in quo non esset cor, jecur, cava vena ei magna arteria; ac apparet, quemadmodum arteria ex corde, sic vena ex jecinore perpetuo oriri, etsi neutiquam dextrum cor ventriculum habeat, eoque videtur in ramos sicissa, ubi septum transversum subter cor permeaverit, sicuti in aliis, quum propter jugulum venerit. In aliis animantibus non paucis est quidem dexter ventriculus, verum nihilominus cava vena in magnos duos ramos diffindi apparet, priusquam ad cor pervenerit; atque hoc prope omnibus volatilibus inest, omnibusque serpentibus, atque pedestrium non paucis. Quare plurima animantia cavam venam manifesto ex jecore habent exorientem, quippe evidenter apparet utriusque propaginis duplo latum vas, quod ex illo viscere procedit, tanquam simul bifariam cava vena inibi divaricata. Quod si latior quandoque altera propago altera in animali quodam appareat, ambae tamen simul cavae venae palam sunt aequales, tantum non voce declarantes, hanc venam veluti candicem quendam esse, ipsos vero ab ea discissas nasci tanquam ramos quosdam, aut etiam surculos. At non stilum cava vena ex gibbis jecoris partibus processit, verum etiam ex cavis altera vena, quam alii portas jecoris appellant, alii portis virinam. Non enim totam venam portas esse, sed quantumprima ipsius portio ex jecore emergit, quae etiam omnium latissima est; nam ab ipsa vas in ambas partes dispensatur, tum in cavas jecoris partes omnes, tum in ventris partes et omentum nuncupatum. Venarum, quae plurimae in his omnibus existunt, nulla cordi est continua; quod quum aliquis veritatis studiosus audivisset, adnnrabatur, et sermoui fidem non adhibebat, volebatque id, quod dicitor, sibi demonstrari, ac postquam aluisset, damnabat vehementer eos, qui cor venarum esse principium pronunciarunt. Quemadmodum, si unam quamlibet in toto animante venam segregatam adeo invenerimus, ut neque ipsi conjungatur jecori, neque alicui venarum ab eo procedentium, non pronunciaremus, venae illius primordium esse jecur, ita, quoniam nunc non unam, neque duas solum, sed innumerabilem quandam multitudinem inveniamus nullam cum corde habere continuitatem, non, opinor, dixerimus, illarum venarum cor esse principium. Merito igitur dictu est radicatio venarum esse jecur, arteriaruta cor, arboris ea pars, quae regioni, in qua semen, projectum fuerit, respondet. In omnibus enim his radicatio totius est principium non primariae generationis tantum, sed etiam praesentis dispensationis. Quod autem id ipsum, quod in anatome apparet, cogit etiam contraria opinantes invitos verum fateri, hinc potissimum disces. Nullus anatomicorum, quum dissectionem venarum scribere aggrederetur, aliud initium disciplinae idoneum potuit facere, jccore praetermisso, verum sive dubitare de principio se dirit, ut Herophilus, sive cognitionem ipsius habere, ut alii multi et noster Pelops, tamen disciplinam fere omnes de jecore instituerunt. Ac maxime mirabile et incredibile quid Pelopi accidit, qui in uno opere venarum principium cerebrum astruxit, dissectionemque ipsarum scribens a jecore incepit, in secundo quidem commentario Hippocraticarum introductionum admodum strenue certans, ut cerebrum non modo nervorum, sed etiam venarum et arteriarum principium ostendat, in tertio autem dissertionis venarum a jecore auspicatus, quemadmodum et alii prope omnes unatomici convenienter scribunt, nam ad disciplinam hoc viscus initium fieri putant sermoni. Miror autem ipsius, si citra causam naturalem idoneum spiritu ad disciplinam esse arbitrantur. Ego etenim novi et hoc unum inter ea, quae omnibus in confesso sunt, nempe nihil eorum, quae facta sunt et quae fiunt, causae esse expers. Quod si igitur dubitare se fatentur de omnibus occultis similiter empiricis, neque mihi adversus eos disputatio quaedam erit, ut qui nec initium ipsorum inquirant, neque similiter dissecent. At si talionem se habere affirment, ex qua ea, quae sensum, subterfugiunt, inveniunt: cur non hujus ipsius primum quod dicunt, causam inspexerunt; idoneumne est ad did siciplinam, a jecore venarum dissectionem in sermone incepisse fine causa, o viri sapientissimi? An quoniam omnino natura aliis excellit ad disciplinae initium accommodatius est? Quae autem sit illius eminentia, inquirere aequum est, non otiosis neque segniter praeterire. Porro initium inventionis id ipsum puto exhibiturum, quod ab omnibus confessum est anatomicis, qui affirmant, ipsum ad disciplinae initium esse accommodum. Etsi enim nullius alterius, hujus saltem rationem nobis poterunt reddere, cur dicant, idoneum ad disciplinae mitium existere, neque quod colore rubrum est, neque quod fibris comprehentum, neque quod in una inferum fellis vas exporrectum est, neque propter hujusmodi aliud ullum, sed quia omnes ei continuae venae existunt. Atqui neque alterius cujusquam haec ipsa nota est praeterquam initii; neque enim propter aliud quippiam nervorum dissectionis alterum disciplinae initium facere licet cerebro praetermisso, quam quia initlum horum existat. Hoc enim non concesso, nemo aliam poterit luveuire causam, neque propter quid arteriarum dissectionis cor; nam initium a natura constitutum etiam disciplinam ante ipsis cogit fieri; neque enim, si quis aquae distributionem, quae in civitatem introducitur, volet exponere, initium narrationis aliunde poterit facere, primo ingressu praetermisso, sed necessitas omnis cogit hunc, regionem illam urbis praefatum, intra quam prius a foris aqua pervenit, ab illa subsequentem totam narrationem exordiri. Quare inquirendum non est aliud rei naturae principium, aliud ipsius disciplinae; nam secundum rei naturam disciplina instituta idem habet cum eo quod docetur initium, neque licet recte volenti exponere vel generationem factorum, vel distributionem eorum, quae dispensantur, aliud priuciprum conmodius quam verum adinvenire. Siquidem domus generatio primum cogit meminisse fundamentorum, naris carinae; ita etiam si urbis, aut gentis, aut exercitus gubernationem cogites percensere, necesse erit primi initii in unoquoque meminisse. Mirari itaque ratio est eos, qui docere se quidem recte aliunde sumpto initio posse asseverant, ignorare autem verum venarum principium et verum rei initium. Sed sive recte quis docet, a naturae principio exordietur, sive verum principium novit aliquis disciplinae, non ignorat.

Cap. VI. Sufficiunt itaque et haec ad venarum principii demonstrationem. Jam nihilominus et illa, quae dicentur a me, sima sunt indicia ejus, quod cor neutiquam sit neque initium sanguinis totum corpus nutrientis opifex, neque instrumentorum ipsius. Ostendam autem utrumque seorsimseorsum, ac prius, quod non sit animanti sanguinis nutrientis initium. At cur iterum nutrientis adjectum est in oratione? quia ostendebam, me non negare, in corde generari alium quendam sanguinem, alium animantibus usum exitibentem; test quod nunc est propositum, eum, a quo omnia animantis membra nutriuntur, ex jecore, non ex corde proficisci, monstraturum polliceor, ab iis, quae ex anatome apparent, sermonem exorsus, quod manate pugnat cum Erasistrateis, qui nunc nos dicunt paradoxa et nova astruere. Porro dictum est ab Erasistrato id quod apparet in opere de febribus, nempe quod membranae osculis vasorum adhaerescant, quibus ad ministerium materiae introducendae et rutilis educendae cor utitur. Has membranas non esse quidam dicere ausi sint, sed ab Erasistrato effictas dogmatis constatuendi gratia. Verumtamen eatenus omnes medici cognoscunt, ut rudis omnino esse videatur, qui non eas noverit. Sunt autem in ostiolo cavae venae tres spiculorum sulcis structura simillimae: unde, puto, etiam trisulcas, nonnulli Erasistrateorum ipsas nuncuparunt At in arteria veneta (sic nomino eam, quae ex sinistro cordis sinu in pulmonem discinditur) simillimae quidem forma, numero autem impares. Huic enim foli orificio duae membranae adhaerent; aliorum orificiorum utrique tres membranae fiunt universae sigmoides. Educit autem, ut Erasistratus inquit exponens id quod apparet, utrumque ostium, sanguinem in pulmones alterum ipsorum, spiritum vero in tutum animal alterum. Quo fit, ut hae membranae (ut illi videtur) contraria cordi ministeria praestent vicissitudine opportuna alternantes: quae enim vasis materias introducentibus adnatae sunt, foris intro tendentes, hoc est interius ab externis pergentes, attolluntur quidem a materiarum introitu, atque resupinatae in cordis sinus, aperientes oras, exhibent facilem ingreffum iis, quae in ipsum trahuntur. Non enim suasponte materias ingredi inquit, tanquam in solium quoddam inanimatum, sed ipsum cor dilatatum, tanquam fabrorum falles, attrahere et in dilatatione repleri, at eas, quae vasis materias educentibus incumbere dicebamus, contrario modo assiri. Nam ab internis foras tendentes, realinatas quidem ab exeuntibus ora aperire, quo tempore eor materias distribuit, in reliquo autem toto claudere omnino oras, neque cor quidpiam quod egressum sit redire concedeutes. Ita vero et illas, quae sunt in introducentibus, ubi cor contrahatur, ora claudere nihil attractorum ab eo turini recurrere permittentes. Si igitur haec ita se habent, o viri Erasistratei, alia vasta jam sermone dimittaurus, id autem, de quo ambigitur, inspiciamus, cavam scilicet venam, quae ex jecore in cor sanguinem invehit, quhs habeat obductas membranas, an ab internis foras tendentes, an contra a foris intro vergentes. Sed forte neque hoc magni est momenti contra id, quod dicitis, sanguinem in jecore prius esse praeparatum, inde autem in cor deferri recepturum inibi residuum peculiaris speeiei, ut exactu absolvatur. Quin etiam rationem habet, nullum perlectum magnnmque opus subito possem fieri, neque ab uno instrumento naturali peculiarem ornatum omnia consequi ostendite igitur nobis aliud vas, quod ex corde hunc exornatum sanguinem educat et distitilinat per omnia corpora, quemadmodum arteria spiritum. Atqui universa quatuor funi ora; duo in utroque ventriculo; unum ex pulmone spiritum introducens, alterum educens. Ambo haec in sinistro ventriculo consistunt, reliqua duo in dextro. In pulmonem sime alterum sanguinem vehit distribuitque; in dextrum autem ventriculum a jecore alterum introducit, de quo totus sermo est. Quintum vero aliud os non est in corde, quo sanguinem ex jecore ad ipsum pervenientem in totum corpus transmittat. Ne igitur dicatis, sanguinem et spiritum ex corde toti corpori distribui, neque hoc esse viscus, ut arteriarum, sic etiam venarum originem, neque enim vas alterum ostendere potestis ex corde procedens, neque alio quodam, praeterquam ex membranis, quas nihil unquam frustra faciens natura in principalissimo viscere haud constituisset, nisi magnum ministerium ipsi fuissent praestitutae. Ac mihi mirari subit omnium maxime Erasistratum, qui libro primo de febribus simul pronunciet, cor esse et arteriarum et venarum principium, simul autem dictitet, membranas a foris intro spectantes vasis materias introducentibus supererevisse; neque enim hoc licet dicere, quod sanguinis quidem initium jecur sit, virtutis autem venas regentis cor. Nam ubi neque arteriis ex corde facultatem per tunicas emitti fatetur, an venis fatebitur? Quod si initium illam esse partem dicimus, quae a se procreatis aut virtutem aut omnino materiam suppeditabit, cor non liceat venarum dicere principium, quoniam facultatem ipsis auctore Erasistrato non subministrat, quia neque ipsis arteriis. At materia sanguinis ex jecore manifesto proficiscitur. Nec etiam, quoniam omnes in cor venae pertinent, initium earum cor ipsum licet dicere; non enim pertinent, ut prius demonstratum est. Num igitur, quia in prima conformatione ex corde generatio ipsarum est, ideo principium venae cor habebunt? Sed neque de tali principio erat quaestio, ut in primo commentario per initia statim definitum est, ac Erasistratus praeter id, quod generationis ipsarum initium non quaerebamus, ne demonstrationem quidem ullam dicere aggressus est ad probandum, quod ex corde natura foetum formando venatum genus profluxerit; sed nec in nervis tale quaesivit principium, quemadmodum neque in arteriis, verum solius in animante absolute conformato gubernationis principium enunciavrt, arteriarum fune functionis cor, nervorum caput. Itaque neque venarum alitur diceret initium cor existere. Ob quam rem obscura est viri tentantia de venis, ut qui nihil de sanguinis generatione prodiderit, sed totam hanc functionem reliquerit inconsideratam, quum sit multo magis necessaria animantibus, quam ea, quae in ventriculo est. Vivere siquidem licet nobis, etiamsi neutiquam venter cibos conterat, quum offerre succos possimus, ut in multis gentibus lac; mori autem necessarium est, si sanguinis pereat generatio, quae neque an jecori, neque an venis, neque an cordi concredita sit, manifesto aulas est pronunciare, tantum abest, ut demonstrationem aliquam sermoni adjecerit. Verum non modo hanc actionem, quae cibos secundum qualitatem alterat, percensere neglexit, sed etiam nutritionem similiter fieri exponere aggressus omnium magis quam alterationis meminit. Quod si vero hujus meminisset, statim, puto, etiam hoc considerasset, quod omnia, quae ab aliquo allevantur, in alterantium speciem mutentur. Quemadmodum enim ignis, qui lignum sibi ipsi assimilat, ex eodem simul generationem et alimentum obtinet, simili ridentur modo etiam stirpes et animalia alimentum sibi assimilare: id quod itmotescit ex semicoctus recrementis, quae similia semper corporibus, quae nutriuntur, quorum sunt excrementa, redduntur. Physicus ilaque magis sermo est, et requirit auditores prius exercitatos in naturalium facultatum speculationibus, quas privatim alias sumus persecuti. Dicetur et de iis hoc opere paulo posterius. Nam in praesentia absolvere cogito totum de Erasistrati sententia sermonem, quo demonstratur ex prima in utero luctuum conformatione, non ex corde venas habere originem. Omnes enim secundarum venae, quae utero conceptum annectunt, propagines funi unius venae, maximae ex jecore profectae. Haec autem veluti truncus aliquis in ramis permultis vasorum ex ipso in secundas procedentium, longissime integra unaque manens, magnum quod in ipso viscere est intervallum permeat; emergens autem iam foras alterum maximum spatium in duplicem fissa ramum pertransit, atque hoc definitum terminis, uno sane, quem nunc dicere desii, quum emergit primum extra cutem, altero, quum supergreditur amnium; nam omnis per hoc transitus venam a jecore ad umbilicum contractam comprehendit, in duos ramos divaricatam. Tertia alia regio duas has accipit venas in secundis, non amplius duas permanentes. Finditur enim utraque tnultifariam in complures alias verre secundis dispensas. Rursus ab illis aliae quaedam, deinde ab illis aliae generantur, quemadmodum surculi a ramis, usque dum in minima vnsa veluti extremas venas stirpis desinant. Pecuilarius autem erat utique, neque venam a jecore proseetam caudini in multos discisso ramos assimilare, neque extremos fines germinibus, verum has ipsis quidem radicum extremis, quae terrae inseruntur, maximam autem venam universo radrcationis initio. Apparent enim sures venarum, quasi in utero radicatae, alimentum ex ipso, sanguinem videlicet, ad jecur tanquam totius stirpis principium sursum efferre. At si nolis jecur initium statuere, cordi quidem neutiquam poteris adhuc principium attribuere, cogeris autem omnia quae in uterum inseruntur extrema initium venarum pronunciare. At si hoc fiat, etiam arteriarum originem necesse erit extremas illas, quae in vulvam pertinent, corde praetermisso statuere. Ostende igitur nobis praeterea, nervorum etiam priucipium ex his ipsis procedere. At neque est aliquis nervus ex utero emanans in secundas, neque in secundis apparens, neque juxta umbilicum vel extrinsecus intro procedens, vel ab internis foras excurrens; neque enim erat omnino necesse, nervorum principium eius, quod gignitur, utero esse commissum, quemadmodum arteriarum venarumque initium. Hae siquidem materias ex ea, quae uterum fert, requirunt, initium vero nervorum non requirunt. Ostentum est etiam in prioribus jam fiermonibus, quomodo maxima vate minorum sint principia. Proinde et vena ex jecore procedens omnium, quae secundas perreptant, initium existit, sicuti et arteria, quae ex corde proficiscitur. Etenim haec quoque omnibus, quae in secundis sunt, propriam facultatem suppeditat, non illae huic, quippe ex semine infantibus provenit initium facultatum eos regentium, non ex utero. Porro, si fune interceperis, dut tuiimet digitis umbilici arterias compresseris, omnes, quae in secundis habentur, statim pulsu videbis destitutas; cujus contrarium appareret, si motus mitium ipsis uterus exhiberet. Videor autem diutius immorari in re manifesta simul et anatomicis propemodum omnibus confessa; etenim, quomodo dividendum sit foeminae in utero gerentis abdomen, et quomodo infans nudus reddatur, utero adhuc affixus, non nbstium inventum est, sed a multis vetustioribus expositum. Apud hos ipsos in confesso est etiam, quod conceptus facultatum, quae ipsum gubernent, in te ipso habeat principia; quare digredi jam convenit ab ea inquisitione, utrum foetus in te venatum habeat initium, an vulva gravidae, inspicere autem, quo ex viscere hae processeruit. Promptu autem est inventio ex iis, quae in dissectionibus apparent; nam in quod omnes secundarum venae terminantur, inde procedunt. Atqui manifesto hoc apparet omnibus, qui oculos habent: universae in unam coeunt venam ex jecore profectam, sicuti et arteriae omnes ad magnani spinae arteriam concurrunt; sec hic sane, quemadmodum extra suctum permeat arteria per totum amnium ita etiam usque ad spinae arteriam duae permanentes procedunt. Venae autem duae per unibilicum excurrentes in unam venam coeunt, quae recta ad jecur accedit; duae autem arteriae neque ad, cor ipsum manifesto, neque ad magnam arteriam deferuntur; nam utrobique vesicam circumplexae in declive pergunt, usque dum arteriis inciderint, quae ad crura foetus feruntur. Sed quoniam ex magna lumborum arteria defluxerunt, ideo nonnulli anatomicorum ad illam has terminari dixerunt. Quod si quis exacte confideret, vera non dicunt; sin autem quis, ut dictum est, nunc intelligat ea, quae recensentur, neque exacte eius, quod apparet, narrationem tractant, neque multum adeo aberrant. Mirabile igitur misti videtur de viris, qui arterias quidem omnes, tum secundas, tum umbilicum perreptantes; ex corde provenisse dictant, quum neque ex illo procedant, neque ex magna per lumbos excurrente, sed ex iis, quae ab illa in crura enascuntur. At aequum erat, arbitror, jecur principium ponere omnium et umbilicum et secundas perreptantium venarum, sicuti et cor arteriarum statuimus. Quae enim vasa ex iis, quae ab alio nata sunt, prodierunt, idem cum illis initium obtinent. Multo magis ergo jecur venarum initium poni debet, quam cor arteriarum, quantum ad ea pertinet, quae ex dissectione apparent, quippe quoniam evidentiora ei insunt principii indicis. Sed nec illud quoque te lateat, quod omnino pulsarent venae, si ex icorde ducerent originem.

Cap. VII. Disputatio autem non amplius mihi cum Erasistrato aut Erasistrateis est, sed adversus eos, qui putant, non quia spiritu arteriae implentur, ideo elevari ipsas et spulsare, sed quia elevantur pulsantque; ideo repleri. Commune igitur hoc placitum multorum et lusignium virorum est, sicuti etiam quod facultatem ex corde tunicae arteriarum dilatandi et contrahendi suscipiunt. In quo haud novi qua ratione deferverint ab eis Praxagoras et Philotimus, quum in aliis consentiant; arbitrantur tamen, arterias plane ex se ipsis pulsare; proindeque, si quis carnem ex animali excitam palpitantem in terram deliniat, evidenter arteriarum motum viderit. Nollem protecto eatenus aberrare tales viros ab eo, quod apparet, ut non possint palpitationem a pulsu distinguere. Hoc quidem, si quid judico, eos viros novisse oportebat, non ignorasse autem et illud, quod, si solam excideris arteriam, non movetur, quemadmodum neque si vinculo interceperis, adhuc cordi connexam. Atqui mirabile, quum quidem extra animal est, non solum cordis, sed aliarum omnium partium ablato consortio, citra impedimentum ipsam pulsare; quando autem commisse est omnibus, pulsu destitui, fune interceptam. Sed neque extrinsecus, admirande Praxagora, semper palpitat ex corde excisa. Verum quid in hoc ipsum coarguere contendam? Satis enim est ostendisse solas arterias et motu et pulsu omnino destitutus, quum ex animante fuerint exemptae; a corde igitur ipsis motus est, atque id recte etiam dixit Erasistratus, non recte autem motus generationem exposuit. Etenim singulae arteriae non quasi uter, qui inflatur, a corde spiritum exprimente replentur, verum quod ei commissae sint, et ex illo processerint, ejusdem cum toto viscere facultatis evaserunt compotes. Quod autem totum cordis corpus pulsat dilatatum contractumque ex se ipso, fere jam hoc etiam ex dissectionibus cognostis, tunc ubi dextrum ipsius partem explicueris. Caeterum cor nudatur thorace non dissecto, modo cartilago xiphoeides fuerit excisa, prope quam suspensum est cordis involucrum pericardium. Porro tertia haec thoracis capacitas est in medio pectore, a reliquis duabus diserta. Si igitur et hoc feceris et rectum, ut dictum est, dexirum thoracem tacueris, dextri cordis sinus pulsum exidentur contuebere. Non latebit te etiam vas ei infertum, quod est propago cavae venae, quemadmodum et arteria pulsans. An vero facultatem ex corde recipiat, adeo ut eo usque ebulliat, influentem, an eo, quod sanguis in contrariam partem in dextra auricula feratur, sive alio quodam modo motum hunc cava vena fuscspiat, superfluunt est in praetentis considerare. Abunde enim ad institutum est, quod neutiquam sic ipsis pulsat, quemadmodum magna arteria simul cum aliis universis corpus percurrentibus. Quod igitur neque primae venarum cenerationis, neque gubernationis post haec initium cor sit, manifesto ostensum est.

Cap. VIII. Reliquum est, id, quod nonnulli opinati fiunt, absurdum sane admodum, verumtamen nonnullis nobilium medicorum gratum, interpretari prius, deinde ostendere, in quo aberrarunt. Ajunt enim, sicut viae quoddam initium dicitur, ita posse quoddam et venarum esse principium, quod tamen nihil prohibet quin et finem ipsum quis nominet, quippe quod in ratione ad aliquid ejusmodi principium Athenas esse dicimus; sed hoc pactu non cor solum, sed quaelibet alia pars initium simul et finis dici potest vasorum in ipsam decurrentium. Sic igitur et cor cavae venae nihilo magis mitium quam finis putaretur; venae autem ad portas sitae nequaquam initium aut finis diceretur, dum neque illa ipsa vena in cor desinit, neque earum quae ab ea propagantur ulla, quare neque earum quae in universo sunt corpore venarum. Quapropter errant, qui viarum mentionem faciunt, quarum convenientem notitiam non habent: inutilis hujusmodi quaestio est iis, qui utilem ipsam esse ponunt. Jecur etenim principium simul et finis universarum venarum erit; aliud autem, nullum, neque viscus, neque para, quoniam totius corporis venae nulli alteri parti ne continuae quidem existunt. Rursus igitur ex superioribus sermonem ad caput repetamus. Si primae generationis exordium venarum requiris, jecur est; si materiae dispenlationis, qua universum corpus nutritur, et facultatis, ne sic quidem aliud viscus reperias, quod aptius initium censeatur, duo etiam et naturalia praetergressus initia, si tanquam disciplinae initium, vel tanquam viae, vel quocunque alio modo considerare voles, omnem principii notionem recipere jecur est idoneum. Si enim vere et natura venarum est principium, nihil mirum omni modo principium ipsarum inveniri. an igitur jam sermonem hic finiemus, an apponemus ei caput unum ex iis, quae superius distuleramus, quum diceremus, nullum iit naturatium facultatum speculationibus exercitatum aliud generationis sanguinis viscus causam magis quam jecur pronunciare. Satius forsan est, ut omnia dicta fint, hoc adjicere, licet quam maxime res proposita ab initio absolute sit demonstrata, nempe id, quod nutrit, alterari in ejus substantiam transiens, quod nutritur; id quod nos alibi, et prope praestantissimi tum medici tum pltilosophi demonstrarunt. Porro quod, si humor, qui ex ventriculo in jecur distribuitur, sanguis fieri apparet, necessarrum fit mutationem ipsam a propria jecoris substantia effici, id non ita omnes consentiunt, verum opluantur nonnulli, ipsas venarum tunicas sauguluem efficere, licet, si ipsas inanieris, nihil a membranula nerveave subitustia differre videas. Quemadmodum igitur, si quis a nervis, aut membranis, aut ossibus, aut cartilaginibus, aut pinguedine, aut summatim ab exangui corpore sanguinem gigni diceret, promte eum damnaremus, eodem, opinor, modo, si etiam ad venarum tunicas ex tua ipsarum natura sanguinis generationem referas. Non enim rubrum illum humorem, sed album et viscosum reddere idoneae sunt, unde et generatio ipsis est, et incrementum, et nutritio. Demonstratum vero est de his priore de semine libro; et sane, si id, quod mutatur, in similem speciem ei, quod mutat, pervenit, jecoris ipsius carne nihil ad sanguinis generationem accommodatius reperias. Si enim sanguis inerit incrassatus, exacta jecoris caro efficietur. At naturatium plurimi interpretes multa quum ignorent, tum alia nonnulla, tum ea, quae de naturalibus facultatibus opere demonstravimus, negotium nobis facessunt. Nam ventriculus cibis circumdatur, peculiarem sibi humorem ex ipsis eliciens, donec fruitus et omnino repletus superfluum totum ad jejunum intestinum propellat. Inde malus jecur ad se trahit ipsum, in ventriculo priori tempore elaboratum, non per Iovem ventre jecoris causa ipsum alterante, sed fieri nequit, ut, quum duo corpora in idem mutuo coeunt, non in se agant patianturque; nam et hoc a nobis in illo commentario ostensum est, et quomodo fortius vincit et alterum immutat. Sicut igitur ventris reliquum jecori fit idoneum, ita hujus rursus ipsius superfluum iis quae post jecur habentur omnibus: quum neque jecur ipsum illorum causa alimentum alteret, sed quo dixi modo, quum mutaret alteraretque, id accommodatius interea redditur partibus post jecur sitis; siquidem, uti ipsum per venas ex ventriculo et intestinis alimentum attraxit, ita, quae post illud constituta sunt, per alias ast se venas alliciunt, deinde rursus alia: atque hoc fieri solet, usque dum in omnem animantis partem alimentum pervenerit; ac praeparat unumquodque semper ac praecoquit ei, quod sequitur, secundum distributionis continuitatem. Sic igitur et jecur succum ex ventriculo distributum sibi ipsi, hoc est carni et ipsius substantiae (quod a nonnullis medicis parencbyma dicitur), assimilat. Singulae enim instrumentariae anunantis partes quum ex aliis simplicioribus constent partibus, omnino peculiari quadam ejusmodi substantia constant, quali non aliud tutius animantis corpus. Sane ventriculi corpus proprium, quale non aliud omnium existit. Similiter et lienis, cerebri, renum, linguae, oculorum, vesicae et uteri; arteriae vero, nervi et venae instrumentis inferuntur communis usus gratia; ita vero nonnullis ipsorum membranae et ligamenta. Proprium autem cujusque corporis fine his existit; quare etiam actionem eximie aspersum ab aliis possident. Siquidem ex communi necesse est scilicet actionem communem quoque esse; non enim potest ex corporis loco venae, aut arteriae, aut nervi actio immutari; verum sive in calce, five in cerebro arteriam consideraveris, statim ipsius communem omnium arteriarum functionem simul perpendes; simili ratione nervi, venae, ossis, cartilaginis, membranae, ligamenti et pinguedinis. At secundum propriam uniuscujusque substantiae speciem propriam necesse functionem esse. Quale enim pulmonis corpus substantia est, non reperies aliud; neque, quale cerebri, ullum ejusmodi aliud; quemadmodum neque, quale cordis corpus substantia existit, nullum exacte aliud tale reperias. Item renes et lien, utrumque ipsum, quale non aliud. Atque ideo actio cujusque propria est propter substantiae proprietatem. Jam caro in his multam proprietatem praeter alias carnes obtinet. In oculo autem quid etiam dicendum est quod peculiare corpus eximiumque crystallinus humor sit, nulli aliorum vel propemodum simile, quoniam ut actionis ipsius proprium nulli respondet? Nihil itaque mirum est jecoris proprium corpus secundum ipsius naturam actionem acquisivisse, ut quod maxime rubrum fit veluti sanguis, et solum eo, quod coagulatum sit, ab eo differens; grunri siquidem coagulatio ab ambiente fit, extinguente eo quidem ipsius calorem, denigrante autem propter refrigerationem. At non ita etiam in hepate accidit, sed ab insito calore, qui exornet id eo magis, quam corrumpat. Atteratur enim utroque modo sanguis, et si grumus evaserit, et si jecoris caro. Verum in grumum alteratio via ad corruptionem est, in jecoris autem substantiam actio naturae; neque est quicquam sanguini similius invenire, quam jecoris speciem. Dictum sane non recte est ab iis, qui asseverant, sanguinem tepidum in aquam destillatum primae et recens compactae carni similem effici. Sed multo magis nativi caloris commoderatio exactum ornamentum ei circumdat. Si igitur singulae partes ex succo simillimo sibi substantia nutriuntur, atque hunc praeparare sibi natura possunt, et alterare et mutare, sanguinis generatio opus jecoris ipsius camis existit. Haec autem est, ut ostendi, corpus ipsius peculiare; quocirca ab aliis segregatum aliquod vilius tui generis est. Itaque compos est etiam cor hujusmodi coloris, sed non quantum jecur; quippe hoc viscus corde humidius est, eoque rubrum magis et mollius, cor autem sicujus calidiusque jecore existit. Ita enim futurum est simul durius, ct duplici motu arteriis similiter agitabitur, ut ex hujusmodi motu nativi caloris symmetria conservetur, ut in opere de pulsuum usu ostendimus. At durities ipsius ne facile afficiatur efficit motibus et contiunis et valentissimis nonnunquam a natura praeparatis; unde neque proprius ipsius sanguis salis est, qualis jecoris, sed quanto calidius viscus viscere est, tanto flavior ille; quod proprium sanguinis siccioris existit, sicuti et humidioris rubrum. Porro dictum est et a Platone in Timaeo de colorum horum generatione. Seorsim et nos exponemus rursus demonstiabimusque, omnia vere esse dicta, scribentes de ipsis particulatim in alio commentario. Sed nunc, quod nobis erat institutum, finiemus. Sauguiuis humidi temperamento, rubri autem colore prima siane in jecore est generatio; rivi autem venae id toti corpori traducunt distribuo ntque. At sanguinis stari, tenuis, subtilis, spirituali prima sane in sinistro cordis sinu est origo, verum talem arteriae dispensant in totumque corpus deducunt; id quod uberius in commeatardis de naturalibus facultatibus ostensum est. Quare simul, quod in superioribus sermonibus de cordis sanguine iterum dicere distuleram, in praefanti a exposui, simulque, quod erraverint, qui cor venarum principium esse pronunciarunt, indicatum est. Si enim sanguinis cujusdam; statim nimirum et venarum censuerunt, tanquam non etiam arteriae sanguinem subtilissimum calidissimumque haberent. Vt igitur arteriarum, sic et spirituali servidique sanguinis initium et fons animantibus cor inest; et ideo irascibilis anima ibidem habitare ostenditur. Hac ratione itaque et Plato cor sanguinis, qui per omnia membra vehementer rapitur, fontem appellabat. Non idem enim est, aut fontem sanguinis simpliciter dicere, aut apponere, qui valide circumfertur. Nam ex jecore proficiscens sanguis non valide circumfertur, quoniam neque spirituosus est, neque omnino venae eum continentes pulsam. At qui ex sutistro cordis sinu provenit, calidior hoc et spirituosus admodum est, ut cujus vnsa pulsent. Vocatur autem a vetustissimis medicis philcsophisque hoc vasorum genus alteri similiter vena, ab aliis vero arteria id, quod pulsat, quod pulsus expers est, vena. Porro quod veteres sic nominabant, multi jam, qui ante me fuerunt, ostendere, nec non ego alio in loco indicari. Nunc tantillum, quantum ad praesentia conducit, meminero. Arteriae, quae cubitum et praesertim sinistrum excurrit, quum motus ex generatione est citatus simul et magnus validusque, robustam in corde facultatem irascibilem innuit, calorem vero in eo vigentem et fervidum, quem nominare furiosum iracundumque confuetudo est. Itaque Hippocrates appellans venam arteriam hanc, ita scribit in secundo Epidemiorum libro: Cui vena in cubito puiset, is furiosus et iracundus erit; cui autem lente, torpidus. Quod et pulsare verbum et ab eo deductum nomen pulsus in vehementi adeo arteriarum motu, ut, priusquam manus admoveatur, sit homini sensibilis, a veteribus dicebatur, etiam per alios demonstratum est, ac nunc quoque maxime apparet ex oppositione, quae factu est ad verbum quiete moveri, et nomen torpidum, nimirum contrarium furioso, vel etiamiracundo, quod videlicet iracundum non est. Quare obiter et praeter institutum in expositione nominis venae non exiguum quidpiam a nobis consectum est, qui ostcnstetimus, Hippocratem ante Platonem irascibilis facultatis initium in corde statuisse. Sed hujus quoque paulo post meminero. Ad Platonis verba revertor, quibus arterias nominans venas dicit, cor autem et venarum et sanxinis, qui per omnia membra valide defertur, fontem. Quandoquidem enim pulsans vas nondum, quemadmodum nunc, arteriae nomen sortitum erat, solae autem pulmonis, quae a recentioribus asperae nominatae sunt, ita nuncupabuntur, bona ratione Plato ad distinctionem, qualiumnam principium cor esse vellet, adjecit etiam fontem sanguinis, qui rapide per omnia membra uircumfertur. Ad quid autem hic in animali sanguis conducat, postea dicetur. Qui vero ex jecore provenit, in alimentum omnibus corporis partibus praeparatus est; unde, puto, etiam Plato de illo disserens inquit: Ubi quoddam quasi praesepe ad totius corporis alimoniam fabricati. Iam ex eo, quod dicit, hanc sane in jecore animae specient, quae esculenta poculeutaque concupiscit, existere, nec de corde quicquam ejusmodi adhuc apponat, innuit, ex ventriculo in jecur reserri velle alimentum, illinc ad cor ire quandam ejus portionem ad sanguinis in eo generationem. Verum quod non ex ventris regionibus alimentum in cor statim, sed in jecur prius distribuitur, quum abunde in libris de naturalibus facultatibus demonstratum sit, nihil praeterea opus habeo impraescntiarum repetere, satius autem est sermoni tantillum adlicere. Calidum sane affatim necessario esse viscus rrnscibile, non autem necessario calidum vehementer appetens; sed in stirpibus quidem permultum irascibili insertus, in animalibus non tunsum quidem, sed tamen non parum; neque etiam adeo calidum efficeret humorem, nisi id simul ejusmodi fuerit, neque pulsus expertes haberet venas, si ferventis esset caloris initium. Haec utique et Hippocrates indicans conscripsit: Venarum jecur radicatio, arteriarum cor; ex his diseergitur in omnia sanguis, sciritus, calor per haec transit; sanguinem sane ex jecore proficisci dicens, spiritum ex corde, calorem ex utrisque; unde nihil differt venarum principium dicas jecur, aut sanguinis, aut appetentis animae; sini familiarius medico de corporeis instrumentis, philosopho de animae facultatibus disciplinam instituere. Alterum autem alterius demonstrati comes est. Itaque videntur in hunc modum de ipsis Hippocrates et Plato scripsisse, ille de corporis instrumentis longiore sermone facto, hic vero de animae facultatibus. Quapropter Hippocrates inquit: Radicatio venarum jecur est, dissectionemque venarum hanc describit. Jecoraria in lumbis usque ad majorem vertebram ab inferiori parte etiam vertebris communicatur, inde sublimis per jecur et septum transversum ad cor, atque recta ad claviculas pergit; inde aliae in cervicem; aliae ad scapulas; aliae restexae inferius circa notham vertebram et costam declinant; ex sinisiris una prope claviculas; ex dextris ad aliquam linias regionem. Alia paulo insertus desicxa, unde illa desiit, annectitur costis; ubi mitem, quae ad ipsum cor pertinet, occurrerit, in sinisiram destertit; ubi destexerit, inferius ad vertebras descendit, unde inceperat attolli, costis reliquam omnibus impertiens; inde propagines singulis, una quum sit, exhibens. A corde quidem in locum aliquem pergit, in sinisiris magis inhaerens, deinde subter arteriam, donec insumpta fuerit, eatque unde jecoraria elevata est; priusquam illuc veniat, juxta extremas duas costas scinditur atque altera soboles hinc, altera illinc ad vertebras tendens insumitur. Quae autem recta a corde ad claviculas tendit, supra arteriam habetur, et ab hac, sicuti quae iuxta lumbos est, subter cor exporrigitur, hinc in secur emergit, partim ad portas et lobum, partim in aliam ejus partem, a paulo inferiore phrenum parte. Phrenes autem secari cohaerent, quas haud facile est separare. Duae a cldviculis, haec illinc, illa hinc sub pectus ad pectinem pertingit, quo vero inde pergat, nondum novi. Phrenes ad vertebram, quae subter costas est, habentur, vel qua renes ex arteria prodeunt, esthac comprehenduntur. Arteriae autem ex his procedunt, hinc et illinc robur assumentes. Hac autem recurrens a corde jocoraria definit, verum a jocoraria per Ipsas phrenes grandes duae lenae, partim hinc, partim illinc, feruntur sublimes, multisoriamque per phrenes divisos ipsas amplectuntur circumsuntque. At supra phrenes hae magis conspicuae sunt. Hoc pacto sime Hippocrates dissectionem venarum ex jecore procedentium conscripsit, indicans illinc esse ipsum initium. Exposuimus autem ipsius verba tum alibi, tum in secundo de Hippocratis anatome. At Plato non de venis, sed de facultate ipsa dispensante, quae a jecore ducit originem, in Timaeo disserens hoc modo disputationem persequitur. At eam animae partem, quae cibum potumque et reliqua omnino, quibus corpus indiget, concupiseit, media regione inter septum transversum et umbilici terminum collocarunt, quoddam quasi praesepe ad totius corporis alimoniam fabricati, ac ibidem illam antmae vim, ceu seram agrestem, illigarunt, quam sane corpus suum alere necessarium est, si mortale genus aliquamdiu permansurum ese. Et paulo progressus. Quod, inquit, dens perpendens, hanc ipsius jecoris speciem constituit. In hoc sane viscere tanquam dispertiti dsspusationem, hic de instrumentis, ille do virtute ipsa gubernante disseruit. De corde autem similiter ambo tractarent. Plato sane in Timaeo in eum mestum scribens: Cor, et venarum et sanguinis, qui per omnes partes vehementer circumfertur, sentem, in domicilium munitum constituerunt, ut, quum iracundiae vehementia servaret, tutione hortante, si quid inique in eis fiat extrinsecus, vel etiam ab internis cupiditatibus, statim per amnes angustos meatus, quicquid sensus est particeps in corpore, jussit minasque sentiens, fiat propitium, et obsequatur undequaque, praestantissimumque in ipsa omnibus principatum gerere sinat. Plato igitur utrumque sermonem in idem sic miscuit, tum qui de irascibili anima est, tuta qui de corde et vasis ab eo procedentibus. Hippocrates autem rursus ipse ab hujusmodi dicto abstinet, praesertim in superiori oratione, qua ex pullo venae cubiti conjiciebat de animi moribus, jam vero dum curat pravum corporis colorem et gracilitatem in habita refrigerato, quippe iracundiam dicit studiose excitandam tum coloris recipiendi gratia, tum effusionis humorum. Interpretari itaque haec Plato videtur, ubi inquit: In corde quum fracundiae vehementia eferbuerit. At post eum philosophi hanc quoque iracundiae suritionem statuerunt, dicentes, ipsam caloris in corde servorem esse. Quin etiam quum de febris generatione Hippocrates disserit, Augescit enim, inquiens, pedes refrigerans, incensa a thorace, et in caput emittit velati flammam, nativi caloris initium cor novit. Verum institutum non est in hoc opere omniahorum virorum verba colligere, neque interpretari, quum in aliis commentariis privatim ea sim expositurus, sed, quod ab initio dixi, considerare indicareque dogmata tantum, in omnibusne inter se consentiant, an non. Tempestivum jam est luo etiam librum praesentem finire, quum jecur et venarum, et sanguinis, et concupiscibilis animae principium esse demonstraverim. Quoniam vero non tolum Hippocrates et Plato sic opinati sunt, sed etiam poetarum, quorum ceu testimoniis utitur Chrysippus, non pessimi censuerunt, hoc praeterea adlicere sermoni oportet propter admirabilem ipsius sapientiam, qui recedens subinde a scientificis demonstrationibus poetis, fabulis et mulieribus ad fidem dogmatum faciendam utitur, non tamen hoc ipsum percipiens, quod contra se ipsum testantur, et contraria omnes ipsi ponunt, quemadmodum prius indicari, iracundiam in corde, rationem in cerebro contineri credentes. Quod autem et concupis scibile in jecore collocant, licebit mihi et hoo pluribus approbare testibus. Ne autem videar affectare, quod fugere adhorter, et tempus rebus inutilibus conterere, Homcri mentionem faciam, qui Tityum apud inferos poeuam subeuntem introducit eo, quod Latonam sollicitaverat impudice:

Et Tityum vidi clarae telluris alumnum, Porrigitur cui tota novem per jugera corpus. Hinc atque hinc geminus rostro urget vultur adunco Jmmortale jecur tondens; jacet ille supinus, Nec depellendi manibus datur ulla potestas. Lamnae namque ansas erat tentare cubile, Quum pytho Ranopei peteret per amoena vineta.

Non cor aut cerebrum aut aliquam aliam particulam Tityi propter amatoriam cupiditatem contumeliam inserte ausi, sed jecur tantum arrodi finxit, contumeliae causa viscere ipsum puniri inquiens, quemadmodum erat consentimento. Sic itaque et nunc factitare solent, qui famulos peccantes puniunt, eorum sane, qui fugitivi sunt, crura urentes, scarificantes et ferientes, eorum, qui furantur, manus, quemadmodum et gulosorum ventrem, et garrientium linguam, summatim illas punientes partes, quibus pravas obeunt actiones. At si alium quandam causam dicere quis eorum, qui Chrysippi scripta laudant, possit, cur ita Homerus Tityum puniri effinxerit, libenter audivero. Quod si non dicunt neque inveniunt, aequum puto prae Hippocrate et Platone Humerum laudare sic opinantem, et lestem etiam ipsum ritere eorum, quae nos per demonstrationem cognovimus.

GALENI DE HIPPOCRATIS ET PLATONIS PLACITIS LIBER SEPTIMVS.

Cap. I. Non ego prolixi operis auctor tum, sed it, qui falsis rationibus, quas de animae principatu in argumentis proponunt, non paucos libros repleverunt, quos nisi quis coarguat, sicuti ego per initia statueram, neutiquam videretur verum valide demonstrasse, sic autem reprehendat, omnes deinceps aggressus, ut nullum praetermiserit, iti prolixitatem non necessariam totum opus produceretur. Quoniam igitur primorum jam commentariorum disputationes nonnulli commendare non dubitarent tanquam veras, quas Chrysippus et alii quidam de animae principatu proposuerunt, vitum missi est, familiaribus, quibus potissimum gratificans haec conscripsi; solutiones ipsarum apponere. Necessarium enim quum. sit, aut prolixum esse in hoc opere, aut videri non demonstrasse perfecte, quod animal a tribus principiis gubernetur, malui eligere prolixitatem. Quin etiam finis ipsis rei ostendet, recte nos elegisse omnes quaestionum illarum sermones reprehendere. Neque enim Stoicus adhuc philosophus, neque Peripateticus, neque medicus aliquis similiter audax, ut prius dixi, erit, verum nonnulli etiam manisosto ad veri partes transierunt, medici quidem ex cerebro concedentes sensus motusque facultatem omnibus in animante membris influere, philosophi autem ratiocinatricem animam inibi consistere. Reveriti enim sunt palam ex anatome reprehensi alteram sumptionum propositarum, qua utentes falso collegerunt, apponentes ei, quod apud omnes in confesso est, secundum quod dicunt, ubi nervorum principium, ibi esse animae principatum; quod et verum est, sed assumptio cum ex anatome inveniri deberet, ementita autem ab illis sit, qui ex corde nervos proficisci putant, fallam merito totius disputationis conclusionem effecit; et nonnulli, qui non veritatem, sed quod ab initio statuerunt amant, aggressi sumptionem, quae omnibus prius in confesso erat, pervertere, ridiculos plane se praebuerunt; nam ali ipsa rei, de qua est quaestio, peculiari natura vel substantia, vel quomodocunque appellare voles, demonstrata est fidem habere, dum omnes et sentiant et dicant, animae principatum praeesse et sensui et motui arbitrario. Indicatum etiam est quomodo idem sermo initiis quidem probabilibus solum non satis habet, imo et scientificis sumptionibus usus, quod proprium est methodi demonstratoriae. Verum non modo disputationes de principatu animae institutas ab ipsis coarguendo longiores facti fumus, sed et ea, quae de affectibus animi Chrysippus prodidit partim in logicis commentariis tribus, partim in medicatorio, simul ostendendo, Cluysippum ipsum sibi dissentire. Item commemini, quae Posidonius conscripserit, quibus. antiquum sermonem laudat, reprehendens, quae Chrysippus perperam de animae affectibus et facultatum distorcntia memoriae mandarit. Quemadmodum enim affectus ab anima tolluntur, si sula esset vis ratiocinatrix ipsius animae, quum nulla neque concupiscibilis, nequo iruscibilis existeret, sic et virtutes praeter prudentiam reliquae omnes. Verum si hic quoque sermone persequatur aliquis tum animae virtutum differentias, ea, quae quatuor libris a Clirysippo explicata sunt, disquirens, tum, quae uno alio enarravit ille, ubi quales esse virtutes ostendit, Aristonis sermonem reprehendens, non uno aut duobus, sed tribus aut quatuor libris indigeret. Est etenim et hic oratio una brevis scientifica, Chrysippum coarguens; qui nequem vera profitetur, et supra modum prolixus est. Verum qui neque in methodo demonstrativa eruditi sunt, neque omnino cognoscunt, qualis sit; soli vero magnitudini et copiae librorum Chrysippi animum advertunt, vera censent omnia existere. Siquidem plurima ipsorum omnino vera sunt, et praesertim in illo libro, in quo ostendit quales esse virtutes. At quia ni, qui statuit, unam esse in anima facultatem, rationalem et judiciariam nominatam, tollitque concupiscibilem et irascibilem, quemadmodum Chrysippus autumabat, repugnant haec, quae hoc in libro comprehensa sunt, accafaverit quis ipsum merito. Quod autem Aristonis tecta vere a praescriptis subvertatur, nulla eum accusatione dignum aliquis existimaverit. Putat enim vir ille, victutem, una quum sit, pluribus nominibus appellari ratione, qua ad aliquid refertur. Igitur Chrysippus multitudinem virtutum et vitiorum non in inspectu ad aliud sitam esse ostendit, sed in propriis substantiis, secundum qualitates variantibus, ut veterum sententia volebat; id quod et paucis fere mutatis Chrysippus aliisque dictionibus quales esse virtutes percensuit, argumentis nimirum non, congruis ei, qui vim tantum rationalem animae statuerit et eum, quae affectibus obnoxia est, (patheticen) sustulerit. Quomodo igitur ego prolixitatis disputationum auctor sum, si cogar nunc ostendere, alterius sectae argumentis Chrysippum utentem Aristonis opinionem merito evertere? Nam qui neque noverunt, qualis res fit methodus demonstrativa, neque exercitati fiunt in ea, neque veritatem in pretio habent, hi justius prolixitatis disputationum causam sustinent. Hi enim sunt, qui ad omnem semper demonstrationem ratiocinantur et tergiversationes indecentes moliuntur, ut tota ratio imperfecta esse videatur, quandoquidem et nunc, quum libri jampridem conscripti sint, annisque multis a viris optimis, tum Peripaleticis, tum Stoicis, examinati, repente aliquis. Peripateticorum apparuerit, qui membranas a corde profluiruentes in cerebrum et meningas sursum tendentes dictitet, a quibus animalis facultas dispensatur. Atque haec dicere aggreditur homo, qui neutiquam anatomen attigerit. At quia a nobis indicatum est etiam superius, cerebrum nervis facultates transmittere, quasi fons quidam siti aptum, non ex corde, quemadmodum nonnulli, per eos quos dixerunt nervos, assumens, ut autem alii, per arterias caroticas, coacti fumus nos iterum ostendere, neque membranas omnino ex corde ad caput efferri, et si nonnullae circa cervicem membranae fiant, ex corde tamen eas non esse dicunt, dum praeciduntur excidunturque animali illaeso. Nam membranae tegumenta sunt, in quacunque parte fuerint, nullam aliam actionem ac usum habentes, qualem arteriae, nervi et venae. Quemadmodum igitur in his prolixitas disputationum in me rescrenda non est, sed in eos, qui neque in methodo demonstrativa exercitati sunt, neque veritatem amant, ita et in virtutum multitudine ratio quidem scientifica brevissima et una; quae autem ex inscitia et contentione, permultae. Quae vero oratio scientifica est? nimirum quae ab ipsa rerum natura proficiscitur, ut in opere de demonstrationibus ostensum est. Convenit enim auspicari a virtutis notione, inde autem ad essentiae inventionem devenire, inspiciendo, num una animae virtutis, an plures sint essentiae secundum significatum communissimum, ut in libris de demonstratione tractatum est, ubi nos essentiae nomen accipimus, quod est veluti substantia, ut inquiunt, optima absolutissimaque cujusque naturae perfectio. Verum si hujusmodi quaedam res est virtus, una in sutgulis erit rebus. Si enim praestantissimum unum, et perfectio una est, in rationali quidem animae parte, scientiam esse virtutem necesse est: et si una haec est sola in animis nostris ratiocluandi facultas, non oportet multas quaerere virtutes: quod si iracundiam, concedamus necessarium erit et illius fieri virtutem. Itu vero si et tertia alia praeter haec sit concupiscibilis, deinceps iane hae tres erunt, porro alia ex mutua earum inter se habitudine quarta efficitur. Itaque disputatio nequaquam prolixa est, quemadmodum neque alia ulla scientifica: verum prolixe dicere nos cogunt, qui prolixe garriunt, sicuti sane et nunc necessarium est, si non omnino longa, certe mediocria de animae virtutibus disserere. Num si, ut prius ostensum est, alia facultas ratiocinatrix, alia concupiscibilis existit, alia irascibilis, una quaedam in singulis ipsis virtus erit. Vocato igitur, si libet, eam, quae in ratiocinatrice est, sapientiam, aut prudentiam, aut scientiam, vel quodcunque aliud tibi videbitur; eam, quae in irascibili rursus habetur, virilitatem, vel quodcunque aliud volueris; non enim milii nomina curae sunt, sed quod unam ipsum esse necessarium sit. Nuncupato, si libet, virtutem in reliqua concupiscibili nnscentem temperantiam: sed nos, quomodo Aristoteles et Plato in ea dissenserint, (quae sane discordia haud ita magna est,) alias disquiremus. At quoniam singulae partes totius animae secundum suam ipsarum dignitatem pulchritudinem obtinent, totam animam merito dixeris justam. Proinde virtutes apsim in partibus ipsius irrationalibus habitus quidam sunt et facultates tantummodo; in rationali aut non habitus stilum aut facultas est, sed etiam scientia, aut virtus. Sola enim haec animac pars scientiae compos est, aliae autem facultates sane quasdam et habitus meliores pejoresve comparare possunt, scientiae autem fieri participes nequaquam, quatenus neque etiam rationis. Verum igitur aptum adeo exiguum est.

Cap. II. Sed post reprehensionem ad erratum deinceps transeamus. Erit enim hoc non prolixum viro, qui secundum naturam sit affectus. Arbitratus igitur Ariston, unam esse animae facultatem, qua ratiocinamur, etiam virtutem animae unam ponebat, scientiam bonorum et malorum. Quum igitur deligere oportet bona et vitare mala, hunc scientiam vocat temperantiam; quum autem agere bona, non agere mala oportet, prudentiam; virilitatem autem, quum alia audaciter aggreditur quis, alia sugit; quum autem secundum dignitatem unicuiquo distribuit, justitiam. Summatim cognoscens quidem anima, non autem agens bona et mala, sapientia est et scientia; at ubi ad actiones vitae pervenit, nomina plura sumit praedicta, prudentia, temperantia et justitia virilitasque. Hujusmodi sane Aristonis opinio est de animae virtutibus. At Chrysippus haud novi quomodo contradicere conatur viro, qui communem ad ipsum hypothesin exacte tuetur. Pulchre enim omnia quum scimus facimusque nos, vita gubernatur secundum scientiam, at si male et falso tum cognoscamus, tum agamus, secundum ignorantiam, ut ipse Chrysippus vult; et propterea una virtus siet scientia, unum etiam similiter vitium nuncupatum; atque haec nonnunquam ignorantia, nonnunquam inscitia. Si igitur quis mortem, aut paupertatem, aut morbum tanquam mala veritus sit, quum oporteret audenti esse animo, tanquam ea indifferentia sint, ad detectum quidem scientiae id referunt: ignorat enim veritatem, ut Ariston et Cluysippus dicerent, animi autem vitio obnoxius est, quod vocant timiditatem: his contrariam virtutem ipsi affirmant virilitatem, quae scientia est eorum, quibus oportet considere, aut non confidere, hoc est bonorum et malorum, quae revera hujusmodi fiunt, non falsa opinione existimatu, qualia sunt simitas, divitiae, morbus, paupertas; horum enim nullum neque bonum neque malum esse pronunciant, sed indifferentia omnia; unde si suave ratus quis bonum, molestum autem malum, sequens opinionem hanc, hoc deligat, illud fugiat, hoc ad ignorationem substantiae boni spectat, et inde etiam intemperans redditur. Quum enim in omnibus functionibus quod videtur bonum deligamus, et quod ridetur malum vitemus, habeamusque natura impetus hos ad horum utrumque, philosophia, quae vere bonum malumque docet, a peccatis immunes reddit. At Chrysippus hausi scio quomodo idiotarum instar in oratione differentiae vocum, non ipsis quae insunt rebus animum attendit, diversum quippiam putans significari in singulis his dictioalbus, deligendum, faciendum, bonum, et cui confidendum, quod tamen diversum non est, test in omnibus idem, quod ex dictione bonum significatur; id enim solum est, quod aliquis eligat, aut faciat, aut cui fidat, quemadmodum malum, quod neque eligat, neque faciat, neque cui sidat. Ut enim qui dicit, nos habere oculos, non aliud quid habere nos dicit, quam luminaria, aut lumina, quemadmodum neque ab bis digressus nominibus habere nos dicat partem visivam, aut partem visuriam, aut instrumentum visorium, ita qui dicit, habere nos scientiam bonorum malorumque, non diversum quid dicit ab eo, qui pronunciat scientiam eligibilium et non eligibilium, aut faciendorum et non faciendorum, aut quibus fidendum et non fidendum: quippe his dictionibus bonum malumque explicat etiam auctore Chrysippo, siquidem bonum ipsum solum est eligendum, faciendum, et ei fidendum. Quare bonorum scientia, quae in diversis materiis aut actionibus administratur, nomina plurima sumit, quorum unumquodque ratione ad aliquid in materia aut actione subsistit. Quemadmodum igitur de partibus animae nostrae disputationem Plato una brevi et scientifica ratione complexus est in quarto de Republica libro; sic etiam de virtutibus ipsius deinceps breviter docuit. At in Lachele ascripsit: Si quis scientias esse virtutes exisiimet, non multae erunt utique, sed et una, bonorum videlicet malorumque cognitio. Neque igitur Plato, neque ego prolixitatis auctor sum, quemadmodum neque Ariston, sed qui longos producit sermones ex sumptionibus vel dialecticis suium, non tamen scientificis, vel neque ejusmodi, sed vel rhetoricis, vel sophisticis exordientes. Ostendi autem hoc in secundo hujus operis commentario, judicans sumptionum differentiam, quod non est propositae speculationis. Sic igitur et in libris de virtutum differentia Chrysippus recedere a scientificis et demonstrativis sumptionibus et in restquis tribus generibus vagari deprehenditur, ut in eo, quod virtutes ilut quales, scientificas magis attingit, quae omnino. Aristonis opinionem evertunt, non tamen prbpriae hypothesi conveniunt.

Cap. III. Itaque illorum causa, qui ob longitudinem praesentis operis indignantur, alibi separatim de virtutum differentia rursus sermonem instituere decrevi. Impraesentiarum vero propter studiosus, qui me reliqua praesentibus adlicere compestunt, ad ea, quae jam dictis proxima sunt, deveniam. Siquidem ostensum est, quomodo nati animalis dispensatio a tribus obeatur principiis; uno in capite collocato, cujus opera per se quidem imaginatio, memoria, intellectio cogitatioque, in relatione autem ad aliud, sensum partibus animalis sensilibus impartiri, motumque his, quae moventur, arbitrarium; altero autem in corde consistente, cujus opera per te robur est animi et firmitas in iis, quaecunque ratio jusserit et invictus unimus, secundum affectum autem veluti fervor nativi caloris, anima tunc eum, qui injuriam inferre visus est, punire desiderante, ac vocatur hujusmodi iracundia, in relatione ad aliud caloris initium particularis in partibus arteriisque motus pulsatilis. Reliquae autem virtutis in jecore collocatae opera sunt nutritioni dicata omnia in animante, quorum maxima pars tum nobis tum omnibus sangulueis animantibus inest, sanguinis generatio. Ejusdem autem hujus virtutis etiam suarium fruitio est, qua vehementius, quam par est, mota inlemperantiam libidiuemque efficit. Itaque demonstratio, nervorum principium esse in capite, indicans statim habet et partem ipsius simul indicatam; nam quum duae sint rationis sumptiones, una secundum ejus, quod proponitur, notionem, vel substantiam, velnaturam, vel quomodocuuque voles nominare, altera, quae ex anatome apparet, evidenti hac exacte cognita, simul cognoscitur, capitis partem, unde nervorum est principium, non meuibranas esse, quae meninges dicuntur, sed cerebrum. Unusquisque enim enascentium nervorum triplici praeditus est substantia; nam aprorum pars media et prosumdior, quae proportione respondet arborum medullae, initium generationis ex cerebro obtinet. Comprehenditur autem circulatim primo tenuis membranae processu, secundo crassioris. Ac Erasistratus tamdiu exteriorem nervi partem solam videns, quae a crassiore membrana proficiscitur, ab illa totum nervum procedere autumabat; ac plurimi hujus libri pleni sunt, quibus dicat, nervos a membrana cerebrum ambiente proficisci. At quum fenex esset iam et vacaret solis artis speculationibus? exactiores moliebatur dissertiones. Noverat etiam veluti medullam nervorum a cerebro profectam. Habent autem ejus verba hunc in modum. Speculabamur autem et naturam cerebri; ac erat sane cerebrum bipartitum, quemadmodum et reliquorum animalium; et ventriculum juxta longitudinem setam habebat, hi vero perfurati erant in unum juxta partium commisiuram. Ex hoc autem tendebat ad cerebellum appellatum, illicque alter erat minor ventriculus, oesepta autem membranis unaquaeque pars; nam cerebellum inteeseptum est ipsum per se, et cerebrum, quod simile ese intestino jejuno et vehementer implicitum. Milito adhuc magis hoc cerebellum plerisque anfeactibus et diversas constructum est; ut hinc liceat condiseere spectatorem, quod, secuti in reliquis animalibus, cervo, lepore, et si quod aliud in currendo mullum reliqua animantia superat, utilibus ad haec bene constructis, tum musculis, sunt nervis, sec etiam homini, quoniam reliquis animantibus multum intelligendo praecellit, vehementer hoc ese implicitum. Erant autem et processeis nervorum omnes a cerebro; ac, ut summatim dicam, cerebrum initium esse apparet eorum, qui in corpore sunt nervi; nam sensus, qui a naribus provenit, ad hoc saramen pertingit, item ab auribus venientes. Terebantur etiam ad linguam et ad oculos procestiis a cerebro. Hic Erasistratus fatetur, quod prius ipsi erat incognitum, manifesto tunc vidisse nervos singulos ex cerebro procedentes. Exacte enim de quatuor ipsius ventriculis scripsit, quos ne ipse quidem anuo priore viderat. At si in viventibus etiam animantibus experimentum fecisset, quod nos non semel neque bis, sed admodum frequenter lecturus, firmam habuisset durae et crassae membranae cognitionem, quod cerebri contegendi gratia procreata sit, mollis autem et tenuis etiam hujus ipsius gratia, praeterea ut omnia cerebri vasta, arteriae nimirum et venae, colligarentur. Porro quaenam spectanda in dissectionibus ad hujusmodi dogmatum inventionem putem, uberius in admiuisseationibus anatomicis explicatur. Meminero etiam nunc ipsorum, quantum ad praesentia potissimum conducat. Exosso capitis osse, vivente adhuc animali, et crassiore membrana denudata, si utrobique messio rectitudinis, qua cerebro haec plexu duplici incumbit, per hamulos ipsam elevatam aut solam incideris, aut totam excideris, neque insensile, neque immobile animal evadit; quemadmodum neque si obtogentem ipsius partem totum posterius cerebrum, aut tantum incideris, aut excindas, non tamen, etsi cerebrum ab ipsis quomodocunque excludas, sic quoque animans motus aut tentus expers redditur, priusquam ad aliquem ventriculum ipsius tectio perveniat. Maxime igitur pesterior ventriculus animal offendit, deinde medius; uterque autem prior minorem laesionem perficit, ac magis sime in animalibus aetate provectioribus, minus autem in junioribus. Contusiones quoque illud idem, quod sectiones ad ventriculos usque pervenientes, efficiunt, quas non de industria nostra, sed etiam nobis admodum caventibus, ridemus nonnunquam fieri in iis, qui perforantur, quum ossa capitis fracta fuerint. Ex his igitur apparentibus forsitan aliquis suspicetur, spiritum in ventriculis cerebri contentum, duorum alterum, siquidem anima est incorporea, primum ipsius, ut ita dicam, domicilium existere, sin autem corpus, hunc ipsum spiritum animam esse. Verum quum conjunctis ventriculis paulo post curium sentiat moveaturque animal, non amplius licet dicere praedicta, hunc esse spiritum. Praestat igitur existimare, in ipso corpore cerebri animam habitare, cujulcunque tandem sit substantiae, (nondum enim de hoc venit consideratro,) primum autem ipsius organum tum ad universos animantis tensus, tum etiam ad arbitrarios motus hunc esse spiritum. Quare et evacuatus, usque dum rursus recolligatur, vita non privat animal, sed tensus motusque reddit expers. Atqui si is esset animae substantia, simul cum eo, ubi evacuatur, animal protinus periret. Meritu igitur generatur hic spiritus in cerebri ventriculo, ac ideo illuc defluit arteriarum venarumque copia non exigua, ex qua plexus choroides, ut vocant, efformati stant, instrumentum vero, ut dixi, est primum ipsum animae. Praeterea magis speraveris, spiritum hunc fieri, vasis ipsum expirantibus et praesertim arteriis in cerebri ventriculos, plexum retiformcm ex arteriis in caput venientibus fleri conspicatus, quando primum supergressae calvariam intro conduutur juxta cerebri basim. Ibi enim non exiguam regionem natura veluti thalamum quendam retiformi huic plexui praeparavit, qui a crassiore membrana continetur, in quam regionem ab arteriis carotidibus appellatis haud parva quaedam portio pervenit, utrobique singula rata, deinde multifariam propagatae non simplex efficiunt rete, sed multa filii invicem superposita, eaque commissa connataque omnia. Ac rursus in plexum hunc lento pari arteriarum euascente, quantum ab initio erat, id, quod a carotidibus venit, in cerebrum effertur, tum alias partes multis ipsius ramis implicans, tum illas, quae ventriculorum plexus efficiunt Itaque arteriarum spiritus vitalis est et appellatur, animalis autem in cerebro, non tanquam animae substantia sit, test sicut organum primarium ipsius in cerebro habitantis, qualiscunque sit subslantiae. Quemadmodum autem vitalis spiritus in arteriis et corde generatur, materiam generationis habens ex inspiratione et humorum vapore, ita animalis ex vitali magis elaboratu habet originem. Conveniebat enim nimirum omnium maxime hunc accuratam mutationem consequi. Si igitur et semen et lac, quamvis virtute ab animali spiritu absint, tamen natura exacte ea elaborare desiderans fecit, ut ea diutius in concoquendi instrumentis immorarentur, ac propterea semini circumvolutionem anfractumque ante testiculos praepararit, lacti vero longitudinem vastorum ad mammas tendentium, merito etiam id cerebro ex vitali spiritu animalem efficienti veluti labyrinthum quendam varium plexum retiformem prope cerebrum fabricata est. Atque hoc ipsum structura partium indicante docti fumus, quod animalis spiritus neque substantia animae fit, neque domicilium ipsius, sed instrumentum primarium, inde videlicet, quod, ipso per vulnera evacuato, statim veluti mortuum animal redditur, collectu autem reviviscit; ac omnia summatim, quae dicta sunt dicenturque, partim ex partium structura, partim ex symptomatis supervenientibus ob sectiones aut compressiones inventionem obtinent. Statim siquidem cerebri meatuum tuli per insundibulum in palatum defrendunt, alii in narium initium desinunt, alii in opticis nervis apparent. Et aliquis alius luserit se primae spinalis medullae origini, qua parte potissimum, crassiore membrana vulnerata, totus meatus nudus redditus una cum extremo posterioris cerebri sinu; quod maxime Erasistrato imposuit, qui putaverit, per cerebri membranae vulnus statim immobile reddi animal: videbat enim, in bobus circa primam vertebrato vulneratis fimus atque membrana cerebri divisa fuerit, immobile protinus animal fieri. Verum non membranae affectu, sed quia posterior ventriculus nudatur, id accidit. Constat autem inde, quod in omnibus aliis partibus membrana vulnerata nihil hujusmodi efficiat. Itaque de tota cerebri natura in aliis operibus tractatur; quae ex dissectione apparent, in administrationibus anatomicis; usus structurae cujusque membri in opere de usu partium expositus. Non pauca etiam in commentariis de Hippocratis anatome tractantur. In praesentiarum ea solum, quae ad praesens institutum utilia sunt, persequor; etenim quum nervi ex cerebro et membranis id ambientibus ortum habeant, per partem eam, quae ex cerebro prodit, et sensus omnibus membris et motus suppeditatur. Quae autem utriusque membranae propago est, eundem nervis usum praebet, quem cerebro illae exhibebant. Quare si ambo exemeris, nihil laeditur pars, in quam nervus pertinet; quemadmodum neque si ipsi cerebro exteriores membranas absuderis, nihil enim ne ob has quidem animal in praetenti quidem ostenditur; quod si processu temporis postea ex affinitate consensuque periculum sequitur, nihil hoc sarit ad id, quod quaeritur.

Cap. IV. Utrum igitur, quemadmodum in ventriculis cerebri spiritu inanito totum animal sensus expers evasit, et propterea dicimus, eum esse utilem tum ad partium sensus, tum ad motus, ile existimandum est, etiam in singulis nervis spiritum esse aliquem, ac utrum hic quasi intestinus et connatus ipsis fit, qui ab eo, qui a principio venit, tanquam nuncio quodam pulsatus excitatur, an connatus quidem sit ipsis nullus, sed ex cerebro infinit eo tempore, quo movere partem volumus, ego sane non possum promptu pronunciare. Proponantur autem vulgari ratione consideranda et haec umbo modo commemorata, et praeterea tertium, secundum qualitatem continuorum alteratio; quod obscure mihi videntur significare, qui secundum facultatem influere quaedam sine substantia affirmant. Nam quae per alterationem in continua corpora qualitatum distributiones fiunt, facultatis influxus ab ipsis dicuntur, quemadmodum quum in amblente aere ex solari splendore profecta quaestum qualitas, in omnem ipsius partem distributio pervenit, ipsa fotis substantia in loco tuo permanente. Ostensum erum hoc nobis est in opere de demonstratione. Neque itaque prompte sic pronuntiari licet, utrum sic facultas ex cerebro partibus per nervos iusiuit, an spiritus substantia usque ad sensibiles mobilesque partes proficiscente, aut aliquo usque nervis incidente, ut vehementer ipsos atteret, deinde sic alteratione usque ad membra mobilia distributa. Hujusmodi etiam quippiam in sensu visorio fieri, in libris de demonstratione indicatum est. Quod enim in illis nervis splendidus fertur spiritus foramina manifesta habentibus tum in superiori initio, tum qua in oculos iusorrmtm, in grandium animalium dissectionibus est conspicere. Inferiorem itaque partem et juxta oculos sitam plurimi dissectores cognoverunt. Superius autem initium horum nervorum prope omnibus ipsius ignoratum est, quod sit, qua priores ventriculi in obliquum distorquentur. Quum enim uterque ipsorum arctum prolixumque inferiorem finem habeat, ibi narium meatuum radix habetur. Superius autem extremum, quod ad medium pertingit vermiculum dilatatum, conversum quodamntodo inde in obliquum porrigitur, paulatim ad iufernam regionem et basin tendens; non tamen ad illam perveniunt, sed paulo post in angustum redacti desinunt cornu instar non admodum cito, sed paulatim aversi. Itaque ad hoe ventriculorum extremum emergit opticorum nervorum principium, foramen vix visibile obtinens. Spectabis autem ipsum haec tria considerans: unum, ut magnum sit animal; secundum, ut statim post mortem incidatur; et tertium, ut ambiens aer sit lucidus. Si enim his sic praeparatis nudaveris, commode extremo ventriculo ablato, omnia quae ei incumbunt corpora, sic ut non divellas comprimasque nervi processum, videbis juxta initium ipsius foramen. Quod igitur spiritus aliquis per meatus hos ad oculos defertur, et structura te docet, et praeterea quod, uno ipsorum clauso, alterius pupilla dilatatur, aperto autem statim rursus in naturalem magnitudinem revertitur. Nam quod, cum tunica acini speciem reserens a substantia quadam distenditur, dum repletur interior ipsius regio, necessarium est pupillae soramen dilatari, et alioquin fieri nequit, item quod inauitionis repletionisque celeritas non humoris cujusdam influentis, sed solius spiritalis opus est substantiae, haud difficile est contueri. Quoniam vero in idem utrique meatus perveniunt, (etenim et hoc evidenter apparet in dissectionibus,) verisimile est, communem regionem, ex utrisque meatibus spiritum recipientem, dum alter oculus clauditur, totum ipsum alteri transmittere. Porro maximum hujus rei testimonium est et quod suffusorum, quibus sane si foram en dilatetur, clauso altero oculo, facultas adhuc ultoria servetur incolumis, quibus autem si hoc non eveniat, omnino perierit, ac propterea, etsi probe tussusio curata fuerit, ipsi non vident. Aliis vero quibusdam accidit, ut non videant, vel citra suffusionem, in quibus si alterius palpebra clausa fuerit, pupilla aequalem priori circulum habere videtur, tanquam non amplius spiritali substantia in oculum perveniente, unde distenditur repleta intrinsiccus tunica rhagoidcs dicta. Merito igitur in his opticorum nervorum meatus obstructi esse a multis praedaris medicis dicuntur; ac noni quendam itu affectum recensuisse nobis, quod, priusquam pateretur, per sumuum apertis palpebris lumen copiosum ante oculos xidebat, quod denique et mihi et multis aliis inest. Paulatim autem dicebat decrevisse lumen ipsius, usque dum nihil omnino appareret amplius, et visorium scutum obscurari similiter, ita ut in totum interiret. Porro leonibus et pardalibus aliisque animalibus, quibus splendidus admodum est oculus, licet tibi noctu spectare, quum pupillam ad nares converterint, circulum splendoris in ipsa apparentem, ut colligas, tantum a pupilla interim visorium conum increvisse, quatenus suerit juxta intervalli proportionem ipsius circulus. Etenim qui hunc natura majorem habent, in iis etiam splendoris circulus major apparet; iis, qui minorem, tanto ad portionem minor, quanto etiam ille. Utrum igitur, quemadmodum ad oculos spiritus aliquis per nervos opticos pervenit, ita etiam in aliis omnibus habet, ac quaedam via est in singulis invisibilis propter parvitatem, an hoc esse non potest in sibris nervorum tenuissimis? oportebit enim nos considerare corpus aliquod nervi etiam araneis tenuius meatui orbiculatim circumdatum. Quapropter ipsum divelletur celerrime et meatus obstruetur quacumque tere occasione. Ideo strue arbitror non omnibus nervis inesse meatus. Forsan igitur dicet aliquis, si omnino unus nervus membris inferioribus facultates a principio potest proferre sinus expers, poterunt et omnes. Cur igitur et meatus juxta spinalis medullae processum ita sensilis est, ut in visceris nervis? An quod continuitate virtutum distributio redditur imbecillis, et praefertum quum vel majus, vel durius sit, quod recipit, aut vehementiorem allevationem desiderat, si autem tenuior substantia aliquatenus incidat cum violentia et ictu, augebitur alteratio? Dictum enim est, quod hoc fune, quod a plerisque vocatur distributio facultatis, alterationis sit communicatio; qualis etiam in aëre a solari splendore accidit. Sic utique consentaneum est, etiam spiritum, qui in oculos proficiscitur, primo illapsu uniri cum ambiente, et simul ipsum in sinam ipsius naturam alterare, non tamen plurimum extendi.

Cap. V. Praesertim autem credet hoc aliquis fieri doctus, quomodo consentaneum sit nos ridere. Porro initium etiam hujus sermonis tale est. Corpus videns e duobus alterum efficit: aut mittens de se aliquid ad nos cum illo etiam propriam indicat dignationem, aut, si ipsitur nihil mittit, expectat aliquam a nobis ad se venire facultatem sentientem. Utrum igitur ipsorum sit verius, hoc potissimum modo judicabitur. Per pupillae foramen videmus; quod si expectasset portionem aliquam, aut facultatem, aut imaginem, aut qualitatem corporum extrinsecus submoturum ad se proficisci, non ejus, quod videtur, magnitudinem cognovissemus, montis verbi gratia maximi. Tanta enim imago ab eo oculis nostris incidisset, quanta ipsa est; quod omnino ratione caret; simul et eodem temporis momento ad singulos videntes, etlamsi mille fuerint, pervenirent, quum visorius etiam spiritus inequeat fluore suo tantum extendi, ut toti corpori, quod videtur, circumsundatur. Hoc enim simile est Stoicorum guttae toti mari temperatae. Relinquitur itaque adhuc, ambientem aerem tale nobis instrumentum fieri, quo tempore videmus, quale in corpore nervus perpetuo existit. Ejusmodi enim quippiam accidere videtur ambienti nos aeri a spicitu, quum excidit, cujusmodi etiam a salis splendore. Ille siquidem supernum ipsius extremum attingens in totam se facultatem communicat, et visus per nervos visorios apparens substantiam habet spiritalem. At incidens ambienti et primo incursu allevationem efficiens tradit ei quam longissime, quod illi continuum est, scilicet ambiens corpus, ut in momento temporis allevationem in totum ipsum transmittat. Evidenter enim hujusmodi apparet in solis virtute; nam, posito quodam solido corpore, in medio subsequentis aeris statim videmus splendorem perire, ceu qui, dum immutatur, lucidus evadat, non autem, quod permutatus ita permaneat. Firmum enim lumen in se diu teneret, etiamsi id, quod illuminat, fuerit ablatum. Ita vero et nervo secto, quantum sectio a continuitate cerebri separaverit, tantum is insensibilis sictim redditur. Apparet itaque similis aliquis affectus utrisque accidere, et nervo, et ambienti aeri, secundum suam naturam similitudinem quandam habentibus, dum exacte ad id, quod transmutat, assimilantur, quatenus continui sunt, atque etiam ut semper afficiantur indigent, quemadmodum ambiens nos aer quum illuminatur, manifesto ipsius calor diu permanet, etiamsi id, quod calefacit, reparatum sit, similiter et refrigeratio, dum non amplius est, quod refrigerat, splendor autem sictim cum eo, quod illuminat, discedit. Apparet etiam in arteriis eadem natura, uti in nervis; et hae dissectus interceptaeque funiculo non pulsant, destitutae non, ut Erasistratus putat, eo qui a corde mittitur spiritu; nam ostendimus hoc alibi fieri non posse, ostendetmque etiam nunc in subsequentibus, ne quicquam sermoni desit; verum quia tunicae ipsarum continuae cordis corpori tuus, ab illo influentem faeniletem semper obtinent. Commune igitur omnium est sienfus facultatum, quae a cerebro originem ducunt, per nervos usque ad propria instrumenta deferri; item quod nervus substantia cerebro respondet, nisi quod quantum, i ne esset ad patiendum facilior, statim condensatus est, tantum a cerebri natura hoc ipsis recessit. Quo vero condensatus obduruit, eo statim etiam propter id aptum continenter illius praesidium requirit; nam si talis maneret, quale est cerebrum, non desideraret ab illo auxilium. Etenim substantiarum proprietates sibi similes habent et facultatum proprietates. Quantum igitur singuli nervi sensorii proprie dicti a cerebri natura recesserunt, tantum etiam ab ipsius facultate. Vocantur autem proprie sensorii nervi, qui instrumentis sensoriis immittuntur, molliores aliis, qui partes movent, provide etiam hoc natura quum fecerit. Quoniam sensus non est absque hoc, quod quoquo modo afficiantur nervi, motus autem in faciendo solo actionem obtinet, merito sensorius mollior, durior autem motorius nervus factus est. Jam motorii omnes feritus tactus participes sunt, quoniam hujus sensibile crassiorum est partium. E contrario visiorius nervus non solum, quoniam sensibili foramine peryius est, excellentiam facultatis indicat, sed etiam mollitie et magnitudine, et quod immergatur rursus in oculis, cerebroque per omnia respondeat. Idem vero nervus totus inter cerebrum et oculum medius consistit: interiorem ipsius partem molliorem habet, externam duriorem. Opifex utrumque commentus est, tum ut inter ambulaudum tutus esset, tum ut cerebri naturam, quatenus licet, conservaret. Merito igitur nervorum omnium, non solum ex cerebro procedentium, sed etiam eorum, qui ex spinali medulla exoriuntur, qui ad visum spectat, maximus effectus est; quippe eximia conveniebant ipsi praeter alios adesse, tum ut foraminibus per linum pateat, tum ut mollis sit inibi, durus autem extrinsecus, et per ipsum multa ex cerebro spiritalis substantia in oculorum regiones perveniat. Itaque foramen omnino substantia quadam solida contineri oportebat, quae, nisi crassesceret nervus, non utique foret. Crassities ipsius duplicem habet formam, qui mollis intus, extrinsecus durus generatus est. Quod vero et oculum non exiguae cerebri substantiae participem esse conveniebat, credideris manilesse, ubi ipsum disserueris. Invenies enim sub tunicis intus humores orbiculares duplices, alium ita mollem, cujusmodi est vitrum mediocriter solutum, alium ita durum, cujusmodi est glacies modice concreta. Nominatur autem a medicis mollior vitreus, durior crystallinus, a vitri et crystalli similitudine, quibus non solum substantila, sed etiam coloribus respondent, siquidem exacte purus est, pellucidus et splendidus. Prius igitur meatum ex cerebro in utrumque ipsorum descendentem vitreus excipit, post ipsum crystallinus, similis paulatim orbi dilatato. Quapropter meatus ipse una cum nervo ambiente exteriorem permeans tunicam in oculo ambo haec patitur: qua primum in regionem ipsius excidit, illic sane spiritus humoribus miscetur, ut substantia ipsurum tuta fiat sensibilis; porro amplectitur rursus soluta dilatataque nervi substantia vitreum humorem ingresilens juxta extremum ipsius maximum crystallini circulum. Quapropter tibi figura videbitur nervi dilatati similis reti evasisse, ob idque etiam corpus hoc tunicam appellant retiformem. Quod si, toto eo adempto, coneris omnem simul partem coacervare, cerebrum tibi apparebit; ac si ostenderis alicui non speculato, unde collectum sit, dicet, partem esse cerebri corpus, quod ostenditur, ac fidem non adhibebit, in oculis ipsum contineri. Tantam sime excellentiam structurae oculus praeter alia sensuum instrumenta assecutus est; ac mirabile nihil, quanto ipsius primum sensibile exactius est et subsilius quam alia, tanto etiam magis quam illa cerebri naturae esse particeps. Neque enim ipsam amplius cerebri substantiam in usio alio instrumento invenias, neque in ventriculis, ut in ipso, spiritus animalis copiam permulsam. Merito autem, ut dixi, sic constructus est, instrumento ulmus aere circumfluo. Fit autem tale instrumentum ad propriam sensilium dignotionem, cujusmodi cerebro nervus est. Quocirca, quam habet rationem cerebrum cum nervo, talem oculus habet cum aere. At proprium vitus tensile, quod et primum ipsius tensile nominavi, colorum genus est. Illud enim primum et per te et salus inter alios tentis, quemadmodum gestus sapores. At coloratum corpus simul cum eo cognoscit, quemadmodum gestus, quod sapores obtinet. Verum gustus perinde atque alii tentus ad animantis corpus sensile proficisci expectat. Vitus per medium aerem ad coloratum extenditur; unde ipse siclus una cum colore ejus quod ridetur cognoscit et magnituclinem ipsius et figuram, quum ne hoc quidem alius sensus possit percipere, nisi per accidens nonnunquam tactus. Itaque disputatio in quinto de demonstratione eatenus producta est. At visu praeter alia licet et situm et intervallum pariter corporis colorati dignoscere, quum nullum aliorum sentire queat. Porro qui aggrediuntur et olfactu et auditu situm corporis, quod vaporem emittit, aut ferientis aerem dignoscere, quomodo errent, non est hujus loci dicere. Quippe fusissime de omnibus, quae ex duobus sensibus apparent, in quinto de demonstratione expositum est, quemadmodum diximus; in quo opere exercitatus aliquis promptius assequetur ea, quae nunc dicuntur. Nam in illis ostenta sunt omnia, quae testentur, corpus visibile, quocunque sit loco, videri; id quod evidentur etiam apparet ex ipsis tenso, unde neque geomerici cum demonstratione, sed per te tanquam evidens ipsum ponunt, quanquam ejus, quod secundum rectas nos ridemus lineas, aut quod risus, ubi exacte laevi cuipiam et lucenti inciderit, secundum aequalem reflectatur angulum cui occurrerit, demonstrationes nonnullae feruntur. Si igitur risus solus ex aliis sensibus percipit sensile, quod ipsum movet, per medium aerem, non ceu per baculum quendam, sed partem consimilem specie et cognatum ipsi, ac soli hoc ipsi eximium datum est, simul quod per reflexum ridet, merito opus habuit spiritu desuper influente pellucido, qui ambienti aeri incidens et veluti converberans ipsum sibi assimilabit. Necessario igitur dicetur, visus instrumentum esse pellucidum splendidumque, aruimus aereum, olfactus vaporosum, gestus liquidum, tactus terrestre. Neque enim aliter liceret habere ea, ut quae alterationem ex similibus requirunt. Atque hoc utique erat, quod Empedocles his versibus voluit significare :

Terram equidem terra, sed aquam spectamus aqua, igne Conspicuum ignem, sed aera cernimus aere clarum.

percipimus enim sic, sensorio enim magis terrestri, qui est tactus, terrestrem in sensibilibus naturam, lucidissimo visus lucidam, quemadmodum et aerio auditus scnsorio propriorum aeris affectuum dignatio absolvitur. Quin etiam humido gustatus sensorio et natura spongioso humores a nobis percipiuntur. Reliquum est olfactus insuumentum, non in narium meatibus, ut multi arbitrantur, sed in priorum cerebri. ventriculorum extremis, in quae narium meatus emergunt, si quidem in hac parte vaporosissimos ipsius meatus esse contingit. Porro scriptus est, si quis cupiat, etiam de hoc liber unus a nobis, cui titulum indidi De olfactus instrumento.

Cap. VI. Quintum enim hoc est sensorium lufliumentum, quum non sint quinque elementa, quoniam odorum genuanatura medium est inter aerem et aquam; quemadmodum et Plato dixit in Timaeo post haec verba: Mutata enim aqua in aërem, vel aere in aquam, in medio isiorum odores fiunt universi. Dicit. et de vitus instrumento, quod ignis sit purissimi, quem ipse tplendorem et lumen nominat, a carbone et flamma varrantem. Verba ejus haec sunt. Post haec serendum ese musta esse ignis genera, fiammam videlicet et quod a siamma procedit, quod minime urit quidem, lumen autem oculis anseri, quodque, extincta siamma, intra illa, quae accensu fueruat, remanet. Ex his itaque tribus generibus quod non urit quidem, ut ipse dicit, lumen autem oculis exhibet, in visus instrumento plurimum est. Quin etiam hoc rursus in eodem libro Timaeo judicavit ad hunc modum. Sed ex instrumentis fumei primum luciferos exporrexerunt oculorum orbes, hac causa ipsos illigantes: ex igne, qui non urit quidem, sed illuminando simulter, cujusque diei corpus fieri machinali sunt. Intimum siquidem nostri corporis ignem hujus ignis germanum sencerumque per oculos leviter emanare voluerunt; toto nimirum corpore oculi, sed media in primis ejus parte condensuta, ut ignis hniiismodi, qui purior ese, transeat, crassior vero cohibeatur. Quale igitur sit visus instrumentum, in silice indicavit: quomodo autem videamus, deinceps praedictis conjungens sequentia ait. Quum itaque diurnum lumen vises sutori radioque se obsuit tunc simile cum simili compactum unum efficitur corpus cognatum et affine, e directo oculorum suum, videlicet tam intimi quam externi luminis fit concursus. Totum igitur hoc propter similitudinem simili asjectui obnoxium, quum quid aliud tangit, vel ipsum ab alio tangitur, motum hujusmodi ad corpus omne, perque id ad animam usque disiundens, sensum afficit, qui vises vocatur. Haec sane Platonis verba splendidum visus instrumentum esse dicunt, sensumque fieri per ipsum splendoris affectum, quemadmodum et aeris affectum per auditum. Nam simile cum simili in affectuum communionem pervenit. At quoniam tota hujusmodi dictio duo significat, qualem et Empedocles fecit inquiens,

Terram equidem terra, sed aquam spectamus aqua ipsa,

unum sane, quoniam per instrumentum hoc, alterum, quia per virtutem talem, quod sane per instrumentum, verum esse concedendum est, quod ceu per virtutem, non item. Etenim primum sensorium, quodcunque fuerit, commune omnium est partium sensuum, sicut et hoc Plato quum in aliis quibusdam, tum in Theaeteto docet illa libri parte, ubi inquit: Grave enim esset, o puer, si multi in nobile sensus quemadmodum ligneis equis insiderent, nec omnia haec in unam sive ideam, sive animam, sive quocunque modo vocare libet, tenderent, qua per isia tanquam instrumenta, quaecunque sensibus suljaceni, sentiamus. Haec copiosius deinceps Plato astruens ile scribit: Dic igitur, ea, per quae sentis, calida et sicca, lenia atque dulcia, nonne corporis partes singula ponis, an alterius cujuspiam? Nullius alterius. An etiam voles fateri, quae per aliam facultatem scutis, per alia eadem non posse sentire? veluti quae per auditum, eadem per visom, vel quae per visum, eadem per auditum? Quidni hoc velim? Si quid ergo de utrisque cogitas, non utique per aliud Instrumentum, neque etiam per aliud de ambobus id sentis. Non certe. De voce et colore primum quidem id cogitas, quod utraque sunt. Utique. Rem quod alterutrum ab alterutro diversum est, et sibimet idem. Et hoc sane. Quid igitur? et quod ambo duo sunt, alterutrum vero unum? Id quoque. Igitur sive dissimilia, sive similia inter se sint, potes inspicere ac fodicare ? Forte. Haec itaque omnia, per quod potissimum de ipsis ex st sonas, non per auditum, non per visom, commune de illis quicquam accipi potest. Praeterea et hoc indicium ejus est, de quo dicimus. Si enim de utroque licet considerare, fuscine sint, an non, utique posses dicere, quo considerares, iti neque visum, neque auditum apparere, sed aliud quippiam. Cur non, se linguae vis id elsiciat? Probe dicis. Illa vero potentia per quod tibi ostendit, quod singulis est commune, quodque super singula, quo esse et non esse nominas, et quae modo de ipsos pereunctamur, omnibus certa assignabis instrumenta, per quae id, quod sentit, in nobis sengula sentiat. Itaque in his Plato, quemadmodum in subsequentibus, aliisque nonnullis dialogis de communi nos facultate edocuit, quae ex cerebro per nervos in singula sensoria perveniens alterationes, quae in ipsis sunt, sentit. Nam si possibile esset propriis ipsius affectionibus diversum quippiam simul alterare praeter instrumentum lucem repraesentans, aut affectibus vaporum diversum quiddam a vaporiscro, aut affectibus aeris aliud quiddam praeter quod aeris imaginem refert, aut humorum diversum aliquid ab eo, quod gustat plenumque saporibus est, non factu essent sensoriorum instrumenta. At nunc non sic habet; etenim in corporibus occurrentibus, quaecunque propria erant suae differentiae, omni parti nervorum participi licet sentire, eo quod ne pati quidem totum a terrestris corporis occursu idoneum est. Erat autem ipsorum primus secundum acutiem et hebetudinem, secundus caliditatis et frigiditatis, ex accidenti vero reliqui, magnitudo, figura, motus et numerus; qui etiam cum ratiocinatione et memoria non solum sensu fieri demonstrati sunt, tum tactus, tum vitus, in opere de demonstratione, in quo primum exercitatum esse destdero eum, qui exacte assequi ea, quae nunc dicuntur, cupiat. Quemadmodum autem et tactilia tensus sensilia per renixum, ita gestatorii sensus sensilia per humiditatem et humores in cognitionem veniunt. Et si inarefaeta vehementer nonnunquam lingua fuerit, humorum dignotio corrumpitur, dum id, quod affectum est, nequeat dsscernere, quid acidum, quid amarum, aut acre, quid aniletum, aut acerbum, aut in totum astringens, quemadmodum neque quid dulce, quid falsum existat. At narium meatibus obstructis, tensus odorum aboletur, quemadmodum et vocum, si ames obstructae sint, propria alteratione in utrumque instrumentum non perveniente, nempe in vaporificum ex odoribus, (vapor enim horum substantia est,) in aereum vero ex vocibus, quoniam et horum aer est substantia. Ejusmodi obstructionibus respondet et oculorum affectus; vocatur autem suffusio; in qua obstruitur solaris luminis meatus, qui in tunica rhagoide habetur, ut proprium visus instrumentum non amplius cum aere, qui totum extrinsecus oculum ambit, conjungatur. Hoc idem in illa oratione Plato significavit, ubi inquit: Corporeum autem, visitem, ipsum absolutum evasisse, separatum natem ab igne nihil unquam videri potese, neque sene solido quicquam tangi. Solidum vero absque terra nihil; ideo in operis hastis exordio detis ignem primo terramque creavit. Ex igne enim et terra mundi corpus factum inquit, ut spectari contrectarique possit. Igitur etiam animantium corpora, tactus organum terrestre est, risus igneum, quae alterari etiam potuissent sine sensu, nisi nervos haberent, allevationem autem percipit nervorum perturbatio. Non igitur sensus est alteratio, ut nonnulli inquiunt, verum alterationis dignotio. Haud tamen sufficit levem aut asperum in corpore fieri motum ad voluptatis aut laboris generationem, sed utrique id genus motui sensum accidere convenit. At si etiam dispositionem ipsam voles nominare dolorem aut laborem, nihil interest. Id enim solum meminisse te velim, dispositionem, in qua corpora naturae modum excedentia habentur, et sensum ipsius invicem differre, quoniam nonnulli, quemadmodum Hippocrates aliquando. sensum solum laborem vocat, ubi scribit: Qui aliqua parte corporis laborantes plerumque laborem non salliunt, his mens aegrotat. Nam laesos quacunque parte tam vehementer, ut, nisi desiperent, dolerent, nominarit laborantes. Quum itaque dicit, dolor fit et propter calorem et frigiditatem, item propter plus et propter minus; et in perfrigeratis quidem corporis partibus propter calorem sime, in excalefactis autem propter frigus; ac iis, quibus natura corrumpitur, dolores oboriuntur si ne putes, ipsum allevationem quandam exiguam indicare, sed vehementis alterationis sensum; qui, inquam, lentus non potest fieri, nisi corpus affectum in statum praeter naturam transeat. At exigua corporum immutatio sensum quidem efficit, qui efficientis facultatem discernat, quum sensibile scilicet id, quod ut teratur, existat, dolorem vero, nondum exhibet. Patiuntur autem singula prompte exiguas mutationes ex finitimis genere.

Cap. VII. Jam vero ritus instrumentum, quoniam coloribus discernendis idoneum ipsum esse conveniebat, splendidum creatum est, quod sula hujusmodi corpora a coloribus alterari soleant; quemadmodum indicat etiam aer ambiens, qui, quum maxime purus est, tunc a colorlbus asseratur. Itaque ridere licet, quum in aere ejusmodi aliquis sub arbore decumbat, arboris colorem ipsum ambientem, et parietis colorem subinde aer splendidus ubi contigisset, suscepit in aliudque corpus transtulit, praesertim ubi color sit caeruleus aut flavus aut quocunque alio modo floridus. Quin etiam, ut a solis splendore solo tactu totus aer statim ei assimilatus, ita a colore protinus mutatur. Haec igitur etiam rectissime ab Aristotele dicta fiant, tum de subita eorum, quae sic alterantur, mutatione, ut periclitetur esse temporis expers; et circa hanc etiam, quia aer splendidus a coloribus alterari consuevit, usque ad ritus instrumentum allevationem transmittens; non tamen, quomodo situm, aut magnitudini nem, aut intervallum cujusque sensibilis cognoscamus, Aristoteles exposuit. Verum ratiocinantes de placito multi quoque ipsius sectatores deliri redduntur, mentientes, quum neque odorum, neque vocum loci demonstrentur, unde veniant, ut in opere de demonstratione ostensum est. Insuper quod per specula, aliaque lucida corpora interim nos ipsi spectamur, interim alii quidem ex obliquo aut retro, quemadmodum aliis omnibus, excepto Platone, sic etiam Aristoteli repugnat, quum solus color per repercussum ab iis, quae videntur, ad nostrum visum perveniat, forma autem aut magnitudo non item. Etenim formam quum efficiat figurarum circa partes varietas, neque cogitare licet, ipsas speculis occurree, neque, si occurrant, fine flexu ad nos repercussum pervenire; probabiliores namque sunt, quantum ad hoc pertinet, Epicuri imagines; magnitudinem vero minus adhuc possibile est pupillam ingredi. Hoc tamen omnium aliorum opiniones dejiciens tanquam aliquid parvum praetergrediuntur; de intervallo sane et situ conantur argumentari; magnitudo autem quomodo dignosci debeat, praetereunt, effi manifeste eorum opiniones pervertat. Nemo siquidem potest magnitudinem rerum visibilium sentire, nisi id, quod ridetur, contempletur, iri quocnnque existat loco, elli de reflexione, quam a sensibilibus ad nos Aristoteles venire dicit, ratione videtur mihi considerasse absurditatem, nusquam ea uti ausus, verum ceu improbabilem rem semper declinat. Quippe quomodo iris fiat, et qua ratione areae vel circa solem vel lunam creentur, tum quae praecedunt, tum quae contra solem occurrunt, quae anthalii, et quae prohelii dicuntur, item quae per specula videntur, enumerans, ad reflexionem vitus omnia refert, nihil differre inquiens, vel si visum reflecti putes vel alterationes aeris nos ambientis ab iis, quae videntur, similiter omnino hac in re ac Asclepiades cavillatus, qui attractionis nomine vice lationis utitur, nam improbabilitatem lationis subveritus translatione nominis fiduciam sibi ascivit. Sic igitur et Aristoteles quum manifesto scivisset, fore, ut particulatim rmprobabiles ulceret visorias causas, si suam ipsius opinionem tueretur, ad alienam pervenit, nihil interesse pronuncians, quomodocunque interpreteris. Etsi optimo jure ad ipsum possis dicere: Si nihil refert, hoc vel illo pacto dicere, cur, relicta vera tuaque opinione, aliena uteris falsa? Nam contra te sophisma dirigetur, quum nullam causam habeas, cur citra rationem dogmata transmutaveris, ut suspicionem potius quam fidem astruxeris. Atqui si, quod probabilius tibi dicere sit, ideo dicas alienis te uti dogmatis, interrogabitur trusus ipsius probabilitatis causa. Si enim falsa opiuio universas partitafares causas probabiliores quam vera obtinet, omnibus tuis problematum libris fides derogabitur. Quapropter per medium aerem videre nos evidens est et omnibus in confesso. At quaestio ob hoc oboritur, utrum ceu per viam quandam mediam ab his, quae videntur, aliquid ad nos pervenit, an hujusmodi instrumentum aer est nobis ad visibilium dignotionem, cujusmodi nervus dignoscendis tactilibus. Putant igitur plerique, etiam per nervum alterationem ab iis, quae accidunt, distributam ad animae facultatem principem nos ad dignotionem ipsorum ducere, non considerantes, quod doloris scalas parti, quae dividitur, vel contunditur, vel uritur, haud inesset, nisi etiam sensus facultas in ipsis consisteret. Habet se autem veritus secus quam illi opinantur; nam nervus ipse cerebri pars est, veluti surculus aut germen arboris, et pars, in quam inseritur, virtutem ipsius in sese excipiens totam discernit ea, quae ipsam contingunt. Persimile quid etiam in aere nos ambiente accidit; nam illuminatus a sole tale jam est nobis visus instrumentum, qualis ex cerebro proficiscens spiritus. At prius, quam illuminatus fuerit, ex alteratione, quae a spiritu in ipsum emissione absolvitur, simile affectu instrumentum non efficitor. Ne igitur per ambientem aerem tanquani per baculum videre nos Stoici dictitent. Nam ejusmodi dignatio corporum est resistentium, atque magis etiam per ratiocinationem; oculorum vero sensus non densum corpus, aut duritiem, vel mollitiem sentit, sed colorem, magnitudinem, et situm, ex quibus nullum baculus potest dignosceres. Multo igitur melius, ut in erratis Epicurea Stoicorum pronunciavit. Illi siquidem nullum visibile usque ad vim visorium tradiderunt, Epicurus autem, coque multo praestantius Aristoteles, non imaginem corpoream, sed qualitatem per aeris ambientis alterationem a visibilibus ad usque visum traducit. Etenim veritus est omnino ambientem aerem sentiendi facultatis capacem efficere, quum tamen carnem manifesto saulus participem fieri conspiciat ex facultate, quae ab luitio in ipsam perveniebat. Quid autem negotii est solis splendorem sentiendi vim habere statuere, qualis maxime spiritus in oculis manifesto conspicitur, qui ex cerebro descendit, quum lucidus sit? At si de animae substantia pronunciare operiet, alterutrum necessario dicetur, aut hanc esse veluti lucidum et aethereum corpus affirmandum; in quam sensentiam vel inviti ex consecutione Stoici et Aristoteles perveniunt; aut ipsam incorpoream esse substantiam, prinamque ipsius vehiculum hoc corpus, quo ceu medio eum reliquis corporibus communionem suscipit. Hoc itaque ipsum per totum cerebrum exporrectum esse dicemus, communione vero ipsius spnitum, qui in visu ipsorum habetur, lucidum evadere.

Cap. VIII. Jam vero de Aristotelis et Stoicorum opinione dicere paululum disseram, sensum vero sensilium corporum ex alteratione et dignotione fieri, ea, quae dixi, declarant. Atteratur itaque sensus instrumentum; dignotio autem ipsius alterationis fit ex una facultate omnium sensoriorum communi, quae a principio influit. Porro principium ipsorum sive communem sensum, sive princeps sensorium nuncupare voles, nihil intererit, atque hoc prior disputatio indicarit esse cerebrum, a quo omnes partes tensum et motum obtinent, descendentibus alus nervis in sensuum instrumenta, ut sensilia dignoscantur, aliis moventibus ea, quae moveri desiderant, veluti oculos, linguam et aures. Quin etiam hae plurimis animantibus moventur, musculis, qui in capite sunt, eas comprehendentibus, per quos omnis motus arbitrarius animalibus administratur. Quae omnia testimonia fiunt, convementer dici, cerebrum esse principium partim totius animantium sensus, partim motus arbitrarii. At si non propter haec, cujusnam alterius causa factum est? aut cur membranas meningas dictas exterius ei natura circumdedit, si in illis quidem animae origo est, frustra autem cerebrum creatum est? Item cur singuli ipsius ventriculi vulnerati periculum acutissimum inferunt? Cur rursus ab eo omnes nervi prodierunt, et spinalis medulla, quae quod cerebri substantiae subulas sit et propago, evidenter in dissectionibus apparet, ut ne coci quidem ignorent? Qualem vero facultatem obtineat, facile disces, si prius ad dissectionem digrediens nervos ab eo prodcuntes numero sexaginta conspicias. Condisces autem uniuscujusque usum, structura ipsorum una cum affectibus, qui ob sectiones accidmrt, indicante. Siquidem structura persimilis est iis, quae a cerebro nascuntur, dum veluti interior pars cujusque nervi ab ipsis spinali procedit, membranae autem orbiculatim ipsam comprehendunt. Habet enim et spinalis medulla similiter cerebro membranas ejusdem usus gratia; quas si etiam ademeris, singulorum procedentium nervorum nulla pars offenditur, in quam nervus insinuatus, attestante et hoc evidentia, quod scilicet membranae tegumina sint et cerebri, et spinalis medullae, tensus autem et motus vis in iis, quae ab ipsis comprehenduntur, existat. Quum igitur nervi partem medullarem disserueris, statim membrum, in quod nervus pervenit, tensus motusque omnino expers apparet. Quod autem et spinalis medulla ipsa a cerebro facultatum habeat originem, liquet ex eo, quod, dissecta ipsa quacunque in parte, quae regio supra sectionem habetur, farre conservatur, quae inferius est, tensum statim amittit et motum, dum omnes musculi, qui ab ipsa nervos mutuantur, insensiles nnmobilesque fiunt. Erasistratus igitur, effi non antea, certo in senectute verum nervorum principium consideravit At Aristoteles perpetuo ignorans merito usum cerebri nescit explicare. Porro quae sint illius dicta, et quomodo coarguantur, illicere tibi licet, perlecto octavo operis nostri de usia partium commentario; quemadmodum etiam, quod horum omnium dogmatum, quae percensui, Hippocrates princeps existit, tum in aliis quibusdam, tum in commentariis de dissectione Hippocratis ostensum est. Quare etiam nunc verba ipsius, quemadmodum Platonis, non ascripsi, ne bis de eisdem dicant. Platonis autem, quoniam in alio nullo opere mentionem feci, merito in praesentiarum apposui.

GALENI DE HIPPOCRATES ET PLATONIS PLACITIS LIBER OCTAVVS.

Cap. I. De Hippocrates et Platonis placitis tractare restituens primum sane docui, maxime necessarium esse tum medicinae, tum philosophiae, sive, plures sint facultates, quae hominem gubernant, sive una, firmiter adinvenire. Deinde ad quaestionem ipsarum conversus lege demonstrativa notionem omnibus confessam animae partem principem esse diximus, id quod praeest sensui ruotuique voluntario; nam ad praestans institutum ne quicquam refert motum ex voluntate vel ex appetitione dicere. Constat autem, quod alii motus fiunt, dum extendimus contrahimusque crura, imus et currimus, stamus et sedemus, aliaque id genus agimus, alli motus snnt,qui in corde et arteriis non nostro arbitrio perficiuntur, sicuti et tertium motuum genus, quod in alimenti dispeufatione versatur. Verum a motibus arbitrariis exorsi, in quibus etiam proprie dictus animae principatus est, unam rationem ostendimus stolam ab ejus quod quaeritur substantia scientifice interrogari, quae praepositiones habet in hunc modum: Ubi nervorum principium, ibi etiam animae principatus. Haec fune rationis principalissima propositio omnibus et medicis et philosophis confesta est. Haec autem veluti assumptio illius vera sime est, Principium nervorum in cerebro; falsa autem, lustrum nervorum in corde est; quum scribere sane hanc propesitionem aut etiam dicere anatomes imperitiis aliquis possit, non tamen offendere. Omnes siquidem in animantibus partes nervorum compotes sunt, hae manifesto ex cerebro in ipsas descendentium, illae per mediam spinae medullam. Primi igitur prolixitatis auctores extiterunt, qui contra evidentia falsa attulere, non Hippocrates, aut Erasistratus, aut Ludemus, aut Herophilua, aut Marinus, qui post veteres anatomicam speculationem interea temporis neglectam restituerunt. Nam si, quod ex anatome apparet, dixissent, non utique prolixi essemus, eo, quod quaeritur, per demonstrationem unam invento. Longioribus itaque verbis statim in primo libro opus habuimus; nam propter eos, qui, quae neutiquam sciebant, tanquam exacte scientes scribere aggressi furit, coacti sumus et nervorum et arteriarum dissectionem summatim in eo percensere. At in secundo libro ex rationibus, quae de animae principatu interrogatae fuerent, probabilissimae ostendimus, non secundum rationem demonstrativam ab ipsis compositas, sed alias quidem illis propinquas, quas dialecticas Aristoteles vocare eunsuerit, alias autem longius ab his recedentes, quas diridiutus in rhetoricas et sophisticas. Feci autem hoc tum rei ipsius subjectae gratia, tum propter familiares, qui ex mutua collatione rationum habere differentias cupiunt, quum haec exercitatio in una quadam proposita quaestione ad multa utilis futura sit. Quoniam vero et hujusmodi orationem Chrysippus scripsit: Ubi animi affectus, ibi etiam principatus; affectus autem animi in corde; ibi igitur et principatus: ostendebam id, quod in quaestionem vertitur, ipsum in principalissima sumptione assumi. Nam quum Plato dixisset, in capite facultatem rationalem existere, in corde irascibilem, in jecore concupiscibilem, conveniebat ipsum prius reprehendere, quae Plato suum ipsius dogma astruens percensuit, non simpliciter eloquamur suam ipsius enuncrationem side digniorem censere iis, quae a Platone prolata sunt. Porro ostendi etiam, quod ne aggressus quidem sit Chrysippus in tuis commentariis Platonis verbis refragari. Itaque omnes, qui nondum philosophiam attigerunt, geometrae, arithmetici, calculatores, astronomi, architectones, praeterea musici, guomoniti, rhetorici, grammatici, summatim si quis in arte logica exercitatus sit, firmam fidem habuerint, aliorum sime rationes de animae principatu conscriptas scisse rejectas, Hippocratis autem et Platonis esse veras. At quia Chrysippi libri de affectibus extant, in quibus ejus sectatores affirmant, quod in istis ostendit vir, in rationali animae parte esse affectus, iracundiam, metum, dolorem, aliaque ejus generis, coactus tum ostendere, non solum falsa multa in libris de affectibus Chrysippum dixisse, test etiam sibi repugnantia, ac in hoc apposui duobus prioribus libris alios tres, indicans statim in sus, quod et Pofidonius Stoicorum scientissimus, quoniam in geometria se exercuerit, a Chrysippoque descivit, et in opere de affectibus ostendit, a tribus corpus nostrum facultatibus, concupiscibili, irascibili et ratiocinatrice, gubernari. Cujus opinionis et Cleanthem esse Pofidonius indicat. Quin etiam sermonem de virtutibus principiis istis recte absolvi pronunciat, atque id aptum magno opere seorsim ei conscripto monstrat. Quare non ego disputationis prolixae auctor tum, verum qui temere Chrysippi scripta laudant tum de animae principatu, tum de affectibus; quae omnia statueram ego irreprehensa praeterire. Deos autem omnes testes invoco, quod rationum impudentium refutationes afferre pudebat, praestare existimans, ut vulgus ipsas ignoret, ne offendatur conspiciens, viros philosophos ea, quae nunquam viderunt, tanquam videntes scribere; minus enim pudet etiam ipsum vulgus, ubi in mendacio deprehenditur. Pudor autem est, illos viros, qui in philosophia consenuerint, ignorare, unam tolam hanc rationem de animae principatu lege demonsuativa esse interrogatam, in qua vera quidem assumptio est, nempe cerebrum nervorum esse originem, falsa autem, cor. Quare non susum in quinque libris non erat necessarium sermonem de animae principatu tradere, imo ne per unum quidem totum ad eos, qui didicerunt, qualis res sit demonstratio scientifica; quae sane, ut ego arbitror, philosophis magis convenit, quam geometris, arithmeticis, logicis, astronomis, et architectonibus, non tamen exercitatis ipsis, quemadmodum illis. Propterea igitur Euclides in theoremate primo in libro apparentium pannis versibus ostendit, terram mundi esse mediam, et signi centrique rationem habere illius collatione; quod qui didicerunt, conclusioni demonstrationis sic fidem adhibent, quemadmodum etiam bis duo esse quatuor. Porro nonnulli philosophi talia de magnitudine et terrae situ unguntur, ut sint, quos deinde totius tui instituti pudeat. Quum enim, qur semper hortantur nihil vel facere vel dicere praepostere, tales in ipso opere apparent, dictotum vero superius artificum nullus quidem se ipsum sapientem, quemadmodum illi, existimat, demonstrationibus autem convenienter utuntur, nusquam repugnantes, neque dissentientes invicem, neque de incognitis impudentur pronunciantes, quomodo aliquem haud pudebit de toto philosophiae studio? Sic isaque vera ratio brevis est ut ego tibi ostendam, et paucis syllabis absolvitur, quae talis est. Ubi nervorum initium, ibi animae principatus; initium vero nervorum in cerebro; ibi ergo principatusUna quidem haec oratio novem et triginta syllabis constat, quod est duobus versibus hexametris cum dimidio; altera vero quinque in totum versibus. Ubi affectus animae evidentius corporis partes movent, inibi pars animae patibilis est; atqui cor apparet magnam motus immutationem obtinere in iracundia et metu; inibi igitur patibilis animae pars existit. At si has duas orationes composueris, non plures hexametris octo compositus ex ipsis numerus erit. Qui igitur auctores sunt, quod quinque de his libri scripti sint, quae octo versibus heroicis demonstrationem habebant scientificam? Haud nos nimirum, sed ii, qui linearibus uti demonstrationibus philosophi nolunt, quorum dixi me pudere. Nonnulli vero auctores sunt, cur textus liber in ipsis de tertio principio conscriptus sit, quod sane longiorem disputationem requirit, non tamen ut unus totus impleatur liber, neutiquam exercitati lineares demonstrationes audire, quoniam et haec consideratio paucis capitibus demonstratur. Quippe ostensum est, in stirpibus crassissimas paries ex principio ipsarum procedere, et quum duo primordia nervorum arteriarumque prius suit indicata, haec veluti caudices ratione principiorum esse, illa respondere proportione ramis caudicum progressu genitis. Haec sime una sumptio mauisestis demonstrationibus indicata est; secunda praeter hanc, vegetantis in nobis facultatis, quam communem cum stirpibus habemus, venas esse instrumenta, dum exiles venae in ventrem et intestina, quemadmodum in terram arborum radices descendunt, omnes quidem ab una vena juxta portas jecoris sita procedunt. Rursus ex jecore maxima vena prodit, quam cavam nuncupant, cujus veluti rami quidam scinduntur venae aliae per totum corpus discurrentes. Ex quibus concludebatur, venarum principium esse jecur. Quod rursus sequebatur etiam communis cum stirpibus facultatis principium esse hoc riscus, quam sane facultatem Plato appetentem nominat. Haec demonstratio una est ejus, quod jecur origo sit facultatis concupiscibilis et venarum; altera sumitur ex eo, quod nulla alia pars in animante reperiatur, cui omnes venae sint connatae. Quippe ex gibba jecinoris parte procedentem venam cavam nonnulli ex dextro cordis sinu prodiisse affirmant. Si igitur ab illa similiter ramis totius corporis venae propagantur, esset utique omnium ipsarum principium cor. Verum quae ex cava jecoris regione proficiscuntur, radicum modo in ventrem, jejunum intestinum, tenue, caecum, colum, rectum dictum, lienem et omentum veniunt, non ab hac oriuntur, test est altera vena omnium harum origo juxta portaa jecinoris sita. Quomodo igitur adhuc venarum principium dextri cordis sinus erit, quum neque commemoratae venae, neque praeter ipsas in cava jecoris parte sitae cordi committantur, jecur autem his omnibus venis commissum sit, et illis, quae in totum corpus excurrunt, per illam, quae ex gibba ipsius parte procedit, quam plerique medicorum propter magnitudinem cavam nominant? Hippocrates autem, et qui hujus scriptu prositentur, jecorariam a viscere nuncupant, nude ipsa prodiit. Quapropter secunda jam de jccore demonstratio habeatur, nempe quod universarum venarum sitsprincipium, eoque etiam facultatis nutritiac. Alia porro ex abundanti tertia hujusmodi esto. Si dextium cordis sinum cavae venae principium statuamus, adversabitur ei, quod apparet et quod in piscium dissectionibus invenitur. Quippe nullius ipsorum cor dextrum habet ventriculum, quoniam neque pulmo illis animantibus inest. Cur autem generetur simulque pereat cum pulmone cordis dexter sinus, ostiasum a me est in opere de usu partium. Ex abundanti, ut dixi, non parva dogmati fides est etiam ex sermone, qui nunc expositus est. Porro accedit alia adhuc quaepiam huic similis, dum rectitudinem cavae venae nos inspicimus. Nam tota ipsius dextra pars a gibba jecoris regione usque ad jugulum linea una recta iusiexilem eam servare videtur; ex sinistris autem processum in dextrum cordis sinum fleri; quam venam aliqui putant truncum ficu caudicem, ut ita dicam, esse tutius corporis venarum. Quod si verum esset, omnino scinderetur et ipsir post exortum magnae arteriae finaliter, quam sine controversia omnium in toto animante arteriarum principium videre licet, qua primum ex corde oritur, duplici propagine discindi, ut partium ipsius altera sursum, altera deorsum in corpore educatur. Quare etiam, si cava vena ex corde prodiisset, omnino haec quoque similiter arteriae bifariam scissa, altera parte ad jugulum emergeret, altera ad jecur deferretur. Quod quum non appareat, clarum est, neque ex corde ipsam originem ducere. Hae quatuor demonstrationes sunt in texto propositi operis libro abunde satis explicatae iis, qui norunt, quid tandem fit demonstratio. Dicte fiunt et alia quaedam in libro ad fidem dogmatis approbandam, quae tamen scientificam demonstrationem non habent, quemadmodum primae duae rationes. Quin etiam controversia quaedam ad ullorum opiniones declarata est. Quare, quantum ad me attinet, paucissimis jam id, quod institui, demonstratum est. Ac prolixitatis verborum non in nos, qui reprehendamus, quas villosas illi prodiderunt rationes, te d in ipsarum auctores culpa repetenda est. Quum itaque tres libri logici de affectibus a Cluysippo sint traditi, contradicere quum possem, et ea, quibus ab ipso dissentirem, protrahere, id facere non fustium, sicuti nec quae de virtutum dlsferentia quatuor in libris prodidit, super quibus eum et Pofidouius criminatur. Verum de sus quoque ubi indicassem iis, qui scientificas demonstrationes possunt audire, cum otio rursus ostensurus hoc agere distuli, quae sibi etiam ipsis et veritati eorum, quae evidenter apparent, refragatus conscripsit. Illud itaque opus per se elaboratum est.

Cap. II. Nunc vero, quum plerique amicorum reliqua Hippocratis et Platonis dogmata jam habere desiderent, illuc me convertam, a naturalibus elementis exorsus. Nominatur itaque elementum, quodcunque minima fit pars illius rei, cujus fuerit elementum. Nam ex appellatione ad aliquid vox elementum capitur, quemadmodum et partis; nam et elementum alienius elementum est, et pars alienius pars est. Sicut igitur linguae nostrae, qua utimur disserentes invicem, quatuor et viginti sunt elementa, eodem modo omnium, quae generari corrumpique possunt, corporum minimae partes terra funi et aër et aqua et ignis. Minimum autem dicitur, quod non amplius sectionem sustinet; etenim secundum magnitudinem sectio ejusmodi minimum nullum obtinet. Sola autem speciei divisio quandoque consistit, veluti in voce, quum aliqua composita talis existat:

Jram cane, dea, Peildae Achillis.

Tota quidem haec est; partes autem iram, et cane, et dea, et Putidae, et Achillis. Singula haec rursus in syllabas secantur, et syllabae iterum singulac divisionem in elementa recipiunt. Itaque primae syllabae μη, compositae ex duobus clementis, neutrum ipsorum in alias sui voces minores dividi potest. Ideo vocem μη minimam et indivisibilem esse dicimus, ut etiam Dionem vocare mos est philosophis substantiam individuam. Sic orationem brevissimam Plato dixit compositam ex nomine et verbo, orationem videlicet, quatenus est oratio, brevissimam appellans. Singula enim, quae secundum speciem et dicuntur et intelliguntur, quum non amplius sectionem in plures species concedunt, ejusmodi nominibus appellamus, minimum, insectile, elementum; de cujus nomine totum habes librum in medicinalium nominum opere conscriptum. At de sectione corporum tectordum magnitudinem geometrae vici ostenderunt, ceu illa nunquam consistere possit, verum semper id, quod secatur, minorem quam prius magnitudinem habeat. Quum autem sula secundum speciem sectio tandem desinat, in consessio rursus de ea est, in unoqudque rerum genere individuam quandam speciem haberi talem, quale est in naturalibus corporibus elementum terra, aqua, aer et ignis. Horum vero demonstrationes non opus habeo huc ascribere, quum alias commentarium de elementis ex Hippocratis sententia ediderim, quem clarius mauifestiusque sane, quemadmodum et alios complures, scripsissem, nisi illius tantum, qui illum a me erat accepturus, non imperitorum quoque, in quorum manus erat venturus, rationem habuissem. Quum autem multi eum jam habeant, non amplius risum mihi est scribere alium, eo quod paucae quaedam in eo disputationes sint, quae longius tracturi defiderent, ex quibus maxime et haec ipsa nunc comprehensa de elementi notione, plurimum quidem uno in libro elaborata, ut dixi; in praesentia autem summatim exposita tuus ea, quae magis utique declarata fuissent in libro de elementis secundum Hippocratem, si ipsis syllabis elementum opus habuisset. Porro quum liber de natura hominis ab Hippocrate sit conscriptus, adjectus autem ei exiguus libellus de victuratione, et quaedam venarum dissectio interposita, quam auctor videtur mihi adfecisse opusculo de natura hominis et de victus ratione, noster de elementis secundum Hippocratem liber expositio est ejus, qui de natura humana proditus est. At expositionem non ita habet descriptam, ut consueverunt, qui interpretationes persequuntur, in singulis dictionibus factitare, sed de eorum duntaxat, quae dogma complectuntur, una cum propriis demonstrationibus; quas si voles disicere, ad illum librum te conferas. Ego autem non consuevi subinde eadem diversis in commentariis scribere, sed hic solius Platonis verba talliis clam, in quibus secutus est Hippocratem, corpora nostra inquiens ex terra, igne, aere et aqua constare. Quod ipsum quum in aliis quoque libris tradiderit, in praestatia sufficiet verba ex Timaeo exponere, quae in eum modum habent. Nam quum quatuor illa sint, ex quibus compactum est corpus, terra, ignis, aqua, aer, horam praeter naturam excesses defectusque, et ex loco proprio in alienum translatio, tum ignis, tum aliorum, quandoquidem plura uno suat, singula id, quod sebi conveniens non est, affirmant, ac omnia ejusmodi seditiones et morbos exhibent. In hac oratione Plato palam indicavrt, non salum ex terra, aqua, aere et igne corpora nostra esse procreata, verum etiam quod propter haec mensura quidem invicem temperata secundum naturam habemus, quod idem est ac si dicas, fimi sumus. Si autem aliquod deficiat, aut redundet, aut in alium locum transgrediatur, aegrotamus. Quod igitur excessus deteotusque bonam temperiem corrumpit, in qua primorum corporum simitas confidit, omnibus conspicuum est; item quod translatio, si confideremus, quomodo, simul atque thoracis et asperae arteriae instiumentis sanguis aut alius quidam humor coincidit, inculpata ipsorum sanitas aboletur; ad haec in ventre, intestinis, venis et camibus aerea substantia coacervata. Sed ipsis Plato per ea, quae praedictae orationi continua furi, docebit te id hunc in modum scribens. Quando enim praeter naturam unumquodque sit, aut transfertur, calescunt utique, quae ante fulgebant, arida madent, gravescunt levia, et caetera omnia sensiliter permutantur. Solummodo vero dicimus idem aliquid sebimet secundum idem, atque similiter, et debita proportione servata, accedens vel incedens, permutet se idem sibi ipse sospes integrumque manere. sedsc peccaverit aliquid, praeter haec accedens vel recedens, alterationes perquam varias et morbos interituaque innumerabiles inducet. Quod igitur ex terra, igne, aere et aqua corpora nostra constant, item quod ob horum desectum, aut redundantiam, aut transmutationcm morbi oboriuntur, manifesto indicarit.

Cap. III. Videbitur autem in eo, quod elementa ipsa non vocat, ab Hippocrate dissentire. Atqui neque ille nominavit ea elementa, sed solum, quod his coeuntibus contcmpcratisque naturalia creantur corpora, atque quod ultra haec procedere Hippocrates quidem nullam sane necessitatem esse dicit, practicam, non thcorcticam, artem persequcns. Plato autem, tanquam plulosophiam theoreticam laudatissimam esse censeat, non con tentus fuit solis, quae apparent in elementis, facultatibus, sed otium causam generationis ipsorum inquirit, speculationem medico inutilem. Cur enim humectet aqua, urat ignis, aut cur fluat quidem aqua, sursum autem ignis feratur, item cur stabilissima gravissimaque elementorum sit terra, ad morborum curationes nihil conducit. Solum enim sufficit sanitatem servaturo curaturoque morbos scire, propter bonam temperiem calidi, frigieli, sicci et humidi sanitatem animantibus consistere, ob intemperies autem horum morbos oboriri. Porro inquirere, an ignis ex partibus figurae pyramidalis compositus fit, sive alia quaedam causa existat, propter quam secet et proxima corpora dividat, theoreticae philosophiae opus est, quam Plato persequens ignis sane partes pyramidis speciem referre scribit, terrae cubicam. Figuram autem octonorum feltuum aeris peculiarem esse censet; quemadmodum eam, quae viginti batos obtinet, aquae. Num igitur recte, an secus de his Plato opinatus sit, non ad disputationem nobis nunc propositam pertinet. Cur enim non nominet elementa terram, aquam, aerem et ignem, nos quaerebamus, ut expositum est, non, an falso singulas quas dixit figuras ipsis tribuerit. Caeterum sermonis processu eadem haec rursus dividit secundum considerationem et rationem in materiam et figuram; ac quoniam figura composite est, pyramidis sane ex quatuor aequilateribus triangulis, cubi sex bases sive sessus obtinens quadrangulis sex, octo bases continens figura octo triangulis aequilateribus, quemadmodum et viginti bases habens viginti triangulis, iterum inspicit ordinem planorum solidas figuras circumscribentium, ac ait, aequilaterum triangulum ex triangulis rectangulis duobus procreari, quadrangulum ex quatuor. Quoniam vero non ulterius procedere poterat, tanquam in minimis his consistit, atque propter hoc ipsum elementa nuncupat, alterum aequilateris trianguli, alterum quadranguli. Sed ascribam tibi etiam verba ipsius, primum quidem, quae de pyramide hunc in modum ad verbum dicta sunt. Erit utique prima species et minima coistituta; elementum vero ipsius, quod latus substratum breviori latere duplo maius habet. Secunda ad haec, quae in figura viginti basibus composita habetur, ipsumque iisdem nominibus sic se habentem. Tertia ex elementis bis sexaginta copulatis, et angulis solidis duodecim, quorum quilibet quinque planis triangulis aequilateribus continetur, habens viginti bases triangulas aequilateres, nascitur. Nunc agitur trianguli, qui constituunt planos circumscribentes solidas figuras, elementa vocata sunt. Progressus etiam ipse, quae circumscribuntur corpora a praedictis planis angulis, elementa nominat his verbis. Igitur esto secundum rectam probabilemque rationem pyramidis species solida ignis elementum et semen, sena jibilisque hic ignia cumulata parvorum corporum coaccrvatio censeatur, quae figuram pyramidis omnia habent. illa igitur singula ignis elementum esse affirmant, quemadmodum si etiam tritici acervi elementum unumquodque triticum aliquis esse diceret; eodemque ratione et vocis elementa generare primas syllabas, deinde ex ipsis gigni nomen, verbum, praepositionem, articulum et conjunctionem, quae rursus Chrysippus appellat orationis elementa. Haec itaque tibi, etsi non fuerit necessitas, retuli, ne aliquis contentiosus sermoni nostro insultet, dissentire pronuncians in dogmate de elementis Platonem ab Hippocrate, quum ne appellaverit quidem Hippocrates elementa terram, aquam, aerem et ignem; verum ex ipsis nos conflere ajebat, non amplius inquirens, propter quam causam singula ipsorum propriam habeant virtutem, quam evidenter in ipsis esse conspicimus. Plato autem et hoc disquisivit, praeterquam quod omnia corpora, quae corruptioni et generationi subjecta sunt, ex quatuor illis conflata esse admittat.

Cap. IV. Quin etiam, quomodo ex elementis corpora nostra constituuntur, ita ambo affirmant, non scilicet terra aqua conspersit, deinde in sole calcsacta, animalia procreari pronunciantes, Test mediis pluribus mutationibus. Etenim ex quatuor elementis et stirpium generatio est, et fructus ex ipsis et semina. Alimentum vero haec omnia ovibus, suibus, capris, bobus, aliisque animantibus, quae herbas, aut arborum fructus, aut surculos, aut radices comedunt. Hominibus eadem haec animantia alimenta sunt, atque hinc ipsis generantur sanguis, pituita et bilis utraque; plurimus quidem sanguis, quare etiam fotus in venis apparet; modicum vero ex aliis singulis. Atque hic est apte sanguis generationis nostrae ceu materia, ex quatuor humoribus constans, ex dominio vero sic nuncupatus; nam ex eo procreamur in utero concepti, et primam lune conformationem accipimus, deinde partibus efformatis, articulationem, incrementum et absolutionem in lucem editi recipimus, ac primum lacte nutrimur, originem ex sanguine habentes, deinde perfectis ac solidis ipsis alimentis, unde rursus sanguis, pituita, bilis flava et atra proveniunt. Intersit autem nihil ad praesentem disputationem, flavam an pallidam bilem nomines. Verum haec omnia Hippocrates omnium primus, quorum memoria ad nos pervenit, tum medicorum tum philosophorum accurate definivit, eoque morbos primorum corporum ex intemperie fieri dicebat. Quae autem appellem prima corpora, prius indicabo, ne quicquam in oratione fit obscurum. Etenim ipse Hippocrates non appellavit corpus primum aut secundum, quemadmodum Aristoteles: Plato autem secundam quandam corporum consistentiam esse dicebat; prima vero ne ipse quidem nominarit, sed ex eo, quod secundam quandam dixerit, certum est ante eam potuisse eum alteram, quam nomine similarium Aristoteles ita nuncupavit, ut qui plenius de animantium partibus et earum generatione pertractaverit. Quanto enim quis exactius subtiliusque naturam rerum quamcunque elaborat, tanto pluribus nominibus utatur necesse est. Quae igitur in una defieriplione corpora comprehenduntur, subinde quidem simisaria vocantur, eo quod omnes ipsite partes et invicem et toti sint similes; subinde vero simplices et primariae, utpote ex quibus compositae et instrumentariae dictae constent, digiti, carpas totus, cubitus totus, braclliumque totum. Item quae respondent ipsis proportione, crurum partes, digiti, pes, tibia, femur; item oculus, lingua, cor, pulmo, omnisque viscera, et venter, et intestina ex instrumentariis partibus sunt, ex quibus rursus totum corpus componitur. Prima itaque generatio nolui est ex sanguine, qui ex alimento, quod rutra corpus assumitur, fit; esset semen. Sanguinem vero nomino, qui ex dominio sic appellatur, qui etiam in venis conti neri videtur. Ex his primariae partes generantur, cartilago, os, nervus, membrana, ligamentum, aliaque ejusmodi. Deinde ex his oculus, lingua, caput, viscera, artus, atque ex his rursus totum corpus. Eoque Hippocrales in libello de natura humana unionem ex elementis omnium naturalium corporum communem esse protulit, ex qua ad animantium unionem digressus est, atque horum non omnium, sed sanguineorum, inter quae et homo existit. Scribit itaque de eo hunc in modum. Corpus humanum in se continet sanguinem, pituitam, siavam bilem et pigram, atque haec est ipsius corporis natura, et propter ea dolet, et sanum est. Sanum itaque potissimum est, quum haec moderate habuerint inter se facultate et copia, et maxime fuerint temperata. Dolet autem, quum aliquid horum minus aut amplius separatum fuerit in corpore, et non sit omnibus contemperatum. Necesse enim, quum aliquid horum recesserit, et per se constiterit, non salum locum, ex quo recessit, morbidum evadere, sed eum etiam, ubi constiterit, retineaturque, nimis repletum, dolorem laboremque exhibere. Etenim quum aliquid horum extra corpus effinxerit plus, quam sit id, quod superabundat, dolorem exhibet; si rursus intro agatur, transferatur, excernaturque ab aliis, necesse omnino est, ut duplicem inlpraedictis dolorem conciliet, et unde excessit, et ubi exuperat. Haec sane Hippocratis oratio est, quam mihi ridetur Plato imitatus dicere illa, quae paulo superius de quatuor elementis nostri generatione, et de generali morborum modo comprehensa fonti scitium orationis hoc est. Quum enim quatuor sint genera, ex quibus corpus compactum est, terra, ignis, aqua et aer, exactius videtur atque etiam utilius medico Hippocrates de his scripsisse. Etenim ex quatuor elementis corpus creatum esse dictitat, vocans omnino ea ab efficientibus qualitatibus allud siccum, aliud humrdum, aliud calidum, aliud frigidum. Non tamen secundum illa sermonem de morbis habuit. Potestate etenim sunt in corporibus, actu vero non sint, verum ex ipsis procreata alimentorum interventu, sanguis, pituita, flava nigraque bilis. Igni sane respondet flava bilis, atra terrae, pituita aquae. Ideoque calida et sicca facultate est flava bilis, quemadmodum ignis, frigida autem atra et sicca terrae consimiliter, pituita vero frigida et humida, quemadmodum aqua. At solum aereum instrumentum in animantium corporibus propinquum tuae ipsius naturae videtur, et in respirationibus, ut pulsibus; jam vero et in tremulis palpitantium modo affectibus, inflationibusque, et laxis tumoribus, item. in flatibus appellatis. At moderata ex omnibus quatuor elementis temperies exactum sanguinem produxit; iatiusque est in humoribus dicere, quae Plato in elementis conscripsit. Verum llippocrates praefatus, corpus hominis in se continet sitnguinem, pituitam, bilem flavam et nigram, deinde ait: et propter haec dolet, et sanum est. Dolet sane, per excellentiam magni morbi, omnibus praeter naturam ponitur; fanum est, per oppositionem eorum, quae praeter naturam omnia existunt. Postea rursus, quomodo tanum est, edocens inquit: Sanum igitur est maxime, quum moderate haec invicem fucultate et copia habuerint, et praesertimse mixta sint. Quae haec? non elementa nimirum, sed etiam quae partes corporis continenter generant, sanguis, pituita, et utraque bilis. Dolet autem, ait, quum aliquid horum parcius aut copiosius fuerit, aut in corpore separatum est, et non omnibus contemperatum. Quod Plato circumloquens dixit, et ex loco proprio in alienum translatio. Verum hic, ut monui, aberrat, qui appusuerit, ignis et aliorum, quoniam et genere plura uno existunt. Quippe haec non transferuntur, locumque in animantium corporibus mutant, sed pituita, bilis utraque, ipseque sanguis; nam et hic subinde in alienam perveniens sedem lethalium morborum esus efficitur. Quatenus igitur ampliora aut minora singula, quae nos componunt, efficiantur, morbi constituuntur, communis ratio est tum in humoribus, tum in elementis: in eo autem, quod secundum se ipsum in uno corporis loco constiterit, non item similiter in utrisque oratio vera est. Etenim humores munlsesto ridentur, quacunque in corporis parte exissent, morbos efficientes; erysipelata et herpetas flava bilis; cancros autem atra bilis; oedeurata vero pituita; porro sanguis, quum in pulmone et spatio inter thoracem et pulmonem ex propriis instrumentis essusus constiterit, putrescens tempore procedente labem efficit. Item in ventre et magnis vulneribus in grumum coalescens extrema affert pericula. Terram vero nullibi per se videre est solam in corpore coacervatam, quemadmodum neque ignem etiam per se solum, neque aquam elementum, sed quasdam sanies, invicem permixtis tum aquoso elemento tum igneo, quae non modo non pura sinceraque, sed etiam crassitiem faeculentam assumpscrint. Ita vero et flatulentus spiritus in animantibus generatur, aerea substantia humidum madorem assumente. Recte igitur Hippocrates in humoribus scripsit, separatos ab aliis et in una quacunque parte subsistentes morborum fieri auctores. Non recte autem Plato in elementis idem dixit.

Cap. V. Sane, quomodo ex elementis similarium et primorum corporum sanitas morbusque generetur, abunde et haec sunt. Digrediamur autem ad subsequentem orationem in Timaeo conscriptam, quam ante exposuimus, quae hoc pacto habet. Ex secundis quoque compositionibus secundum naturam constitutis secunda morboram confederatio id volenti cuique datur. Quum enim medulla ex illis, et os, et caro, et nervi constiterint, praeterea sanguis atio quidem modo, sed ex eisdem creatus set, caeteri sane eventus plurimi, quemadmodum seiperiora, coatingunt, maximi vero morbi ac gravisiimi hoc pacto coincidunt. His rursus Plato recte quidem dixit, secundam omnium elementorum esse constitutionem medullae, ossis, carnis et nervi, (haec enim ex humoribus, qui primam habent generationem, procreantur,) haud recte autem cum ipsis enumeravit sanguinem, quum piintant, non secundam, constitutionem habeat. Itaque videtur missi et ipse ad notionem dissimilitudinis sanguinis ab his perveniens non simpliciter dicere: Quum enim medulla ex illis, et os, et caro, et nervi constiterint, praeterea sanguinis: adjicere sermoni videtur: sed alio quidem modo, sed ex eisdem creatus est. Nam fatetur in his, non ex eadem consistentia quatuor elementorum cum osse, medulla, carne et nervo sanguinem provenisse, ut qui prior ipsis existat, communem aliis humoribus generationem obtinens, ex quibus prima corpora constituuntur, medulla, cero, nervus, os, aliaque multa. Liber enim totus a me de similarium corporum differentia conscriptus. est. At si quis Platonem interrogaverit, quisnam sit alius corporis generandi modus, quem obscure indicat, mirarer, si alium quempiam praeter eum, qui ab Hippocrate traditus est, posset dicere. Plenissime enim vir hic esaboravit ea, quae de humorum generatione, et differentia, et simultate disputantur, item qui in qualibet regione, aut anni tempore, aut aetate, aut corporis habitu excellit. Non tamen necessarium erat Platoni, haec similiter, ac Hippocrates, pertractare omnia, quemadmodum neque Hippocrati quaerere, cur albus quidem pituitae humor, ruber autem sanguinis, aut flavus amarae bilis, aut niger acidae. Etenim occasiones horum inventionis ipsis praestitit, sicuti quum ex linguae coloribus corporis dispositiones cognoscit, nigras dicens ipsas ex adustione foliginosa fieri. Quemadmodum enim extrinsecus fuligo in lucernis, facibus aliisque plerisque pinguibus generari solet, ita etiam in animantium corporibus frequenter, humoribus supra modum adustis, et praesertim pinguibus, simile quippiam fuligini gignitur. Quod sime pituita alba appareat, eo quod in generatione ipsius exiguae multae bullae excitantur, Hippocrates dicere ausus non est, ceu majoris jam naturae contemplationis fit, quam ad artem medicam pertineat. Verum Plato et hoc exposuit, et de sanguinis colore in eodem libro percensuit, quae nunc misti scribere non est necessarium. Praestat enim, ut nonnulli amicorum censent, interpretationes medicinalium, quae in Timaeo comprehensa sunt, alio in loco aggredi. Quippe in usia multi commentarios scripserunt, ac nonnulli ipsorum prolixius, quam par est, in haec autem pauci, neque in recte scripserunt. Abunde igitur in praesentia est tantum dicere, quod Plato humoribus plurimos morbos, similiter ac Hippocrates, tanquam aucloribus tribuit, ac de singulis ipsis ad calcem libri conscripsit. Initia verborum tibi apponam, quot in memoriam revoces. Itaque de utriusque bilis differentia haec ascripsisse sufficiet. Portio itaque carnis vetustissima ubi colliquescit, ad concoctionem contumax, nigrescit prae multa adustione. Quae vero undequaque erosa est, penitusque exesa, quum amara existat, omnibus corporis partibus nondum corruptis, molesta gravisque incidit, et tunc quidem loco amaritudinis maxime acidum nigrum colorem obtinet, eo, quod amarum fuit, magis extenuato. Tunc vero amaritudo rursus sunguine tincta colorem habet rubrum magis, nigro autem huic contemperato viridem. Praeterea servus color cum amarinidine nascetur quando nova caro ab igne, qui circa fiammamest, colliquescit. Et nomen quidem omnibus his commune, quam nonnulli medicorum bilem nuncuparunt, vel etiam aliquis, qui multa et dissimilia possit dispicere, ac genue unum in ipsee videre, quod omnibus cognomento dignum sit. Quae vero aliae bilis species dicuntur, praeter colorem rationem singulis ipsorum propriam obtinent. Haec igitur a Platone scripta sunt de utriusque bilis differentia, qui omnes easdem generari velit, quemadmodum Hippocrates dixit, ex caloris excessu. At de morbis, qui ex bile fiunt, Plato sermonem instituens hoc pacto orditur. Quae autem inflammari dicuntur in corpore, propter ustionem incendiumque bilis omnia sinat. Quin etiam de pituita hoc modo incipit. Pituita acida atque salsa sens omnium morborum ese, qui deseillatione creantur. Ac de atra bile tum alia quaedam, tum haec tradit. Sanies quidem, sanguinis serum, mitis ese, atrae vero bilis acida et sera. Verum non fotus Plato, sed etiam Aristoteles et Tlreophrastus, aliique Platonis et Aristotclis discipuli, qui sermonem Hippocratis de humoribus imitali sunt; quemadmodum et veterum medicorum probatissimi, Dioales, Pllllonicus, Mnesitheus, Praxagoras, Philotimus, Herophilus. Erasistratus autem cum Cois contendere notus est, ut alibi ostendimus, non veri studiosus, coque veritus pronunciare calidum, aut frigidum, aut humidum, aut siccum aliquem humorem. At Hippocrates in libro de natura humana praeter alia etiam ordinem disciplinae melius Platone effecit. Quod enim quatuor humores secundum naturam sint, demonstravit, id quod Plato facere ne aggressus quidem est; item quod in anni temporibus alius in alio redundat. Apponam autem tibi etiam de hoc pauca ipsius verba. Affirmo, quaecunque hominem esse dixerim, haec semper eadem esse me ostensarum, et secundum legem, et secutidum naturam; dico natem, esse sanguinem, pituitam, bilem fiavam et nigram. Horum primum secundum legent nomina distingui pronuncio, et nulli ipsorum idem nomen. Deinde secundum naturam species separari, et neque pituitam ullum similem esse sanguini, neque sanguinem bili, neque bilem pituitae. Quomodo enim similia haec essent invicem, quae nec colore ad visiim, nec substantia ad tactum similia esse videntur? neque enim calida similiter sunt, neque sucida, neque sicca, neque humida. Quare necesse est, quoniam tantum inter te deserunt, specie et facultate non unum ipsa esse, siquidem non ignis et aqua idem suat. Cognosces autem, quod non unum omnia haec sint, sed singula vim beant et naturam propriam, hac ratione. Si enim aticui homini dederis medicamentum, quod pituitam educit evamet tibi pituitam, et se exhibeas medicamentum, quod bilem purgat, evomet tibi bilem. Pari modo er atram bilem purgat, se dederis medicamentum, quod atram bilem elicit. Ac se vulneraveris rursus corporis partem aliquam, at vulnus fiat, prosiliet inde sanguis. Atque haec omnia fient quovis die ac nocte, hyeme et vere, usque dum possit spiritum ad se attrahere et rursus emittere, donec aliquo horum connatorum destituatur. Connata autem sunt haec praedicta. Quomodo enim non connata seni ? Primum siquidem homo haec omnia semper, quoad vita fuuitur, in se continet. Deinde saeta sunt et homine omnia haec possidente. Post nutrita sunt in homine omnia haec obtinente, quae esa et dico et demonstro. His Hippocrates quatuor humores secundum naturam in nobis esse demonstravit, et non, sicut nonnulli putant, solum sanguinem. Item ex abundanti rursus corripit in subsequentibus eos, qui unum aliquod horum hominem esse tuentur, ut etiam superius comprehensis coarguit eos, qui unum elementum generationi et corruptioni subjacentium esse dictitabant; de quorum demonstratione, ut diri, tractatum a me in illo libro est, qui de elementis secundum Hippocratem inscriptus est. Atque hunc totum sermonem Plato omisit, Hippocrates autem, ut praedixi, infis, quae superius comprehensam orationem sequuntur, percensuit. Sufficiet autem mihi solum ipsius initium ascribere, quod hunc in medum habet. Qui hominem unum esse ducunt, videntur mihi ita sentire, quod ex iis, qui asumptis medicamentis in purgationibus perierint, alios bilem vomere, alios pituitam, conspicati, putaverint, unumquodque id esse hominem, quod eum, qui purgaretur, morientem resedere viderent. Rem qui sanguinem esse hominem pronunciaruat, ejusdem sunt sententiae; nam conspicientes, in hominibus, qui iugulantur, sanguinem ex corpore effluere, hunc animam esse censent, ac testimoniis his utuntur inter disputandum. Haec praesatus Hippocrates deinde opinionem ita existimantium reprehendit; quae si quis omnia volet legere, in libro de natura hominis ei licebit. Nam commentarius in omnium hominum manibus vertatur.

Cap. VI. Ego vero prolixitati parcens ad ea, quae disputationi propria sunt, me convertam. Nam quum astruxisset, quatuor humores nobis esse secundum naturam, excedentes autem quantitate et alteratos qualitate morborum fieri auctores, postea ostendit, hyeme pituitam redundare, vere sanguinem, aestate flavam bilem, autumno nigram. Satius autem est totam ipsius seriem subjungere, quae ita ad verbum habet. Augescit in homine pituita per hyemem; haec enim hyeme secundum naturam praesertim eorum, quae in corpore sunt, frigidisiima est. Indicia horum sunt, nempe pituitae frigidisiimae, quod, se pituitam, bilem et sanguinem voles attingere, pituitam reperies frigidisiimam, esci viseojisiima set, et vi potisilmum post atram bilem agatur. Quae antiam vi enat, calidiora redduntur a vi coacta. Attamen etiam ad haec omnia frigidissima ex sua natura esse pituita apparet. Porro quod strenis pituita corpus replet, hinc cognoveris: homines spuunt reseciuntque per nares pituitoscssema hyeme. Rem alba oedemata potiscimum in hoc anni tempore proveniunt, aliique morbi pituitese. Vere autem adhuc valida quidem pituita in corpore exisiit, et sanguis augetur; nam fulgura remittunt, et aquae superveniunt; sanguis autem augescit a pluviis et diebus calidis; nam secundum naturam ipse haec anni pars est potissimum, quippe humida est et calida, id quod son cognosces. Vere homines et aestate potissimum a dysenteriis corripiuntur, ex naribus sanguis profiuit; calidiseimi ipso sani at rubicundi; aestate sunguis invalescit adhuc, et bitis in corpore attollitur, produciturque in autumnum. At in eo sanguis quidem paucus generatur; contrarius enim ipsius naturae autumnus est; bilis autem aqsiate et autumno corpus occupat; id quod hinc diseere lices. Homines sua sponte hoc anni tempore bilem vomunt, et in medicamentorum purgationibus biliosissema purgantur. Constat autem et scbribus et hominum coloribus. Pituita vero aestate imbecillima ese ipsa sui ratione. Contrarium enim ipsius naturae anni tempus ese siccum et calidum. Sanguis porro per autumnum paucissimus ese in homine, quoniam siccus est autumnus, et relrigerare jam hominem incipit. At atra bilis in autumno plurima valentissem aque ese. Quum vero hyems invadit, bilis reseqgerata pauca gignitur, et pituita rursus augescit tum a pluviarum copia, tum a noctium prolixitate. Haec igitur omnia semper corpus humanum occupant. At ab anni tempore consistente interdum plura ipso quam prius gignuntur, interdum pauciora singula particulatim et secundam naturam. Sic enim annus particeps osi omnium, et calidorum, et frigidorum, et sicoorum, et humidorum, quia nullum ex his ullo tempore manserit sine omnibus, quae hoc in mundo suat. At si unum aliquod deficiat, omnia vanefeent. Etenim ab eadem necestitate omnia constituta sunt, et nutriuntur a sese invicem. Si autem etiam aliquid ex homine dificiat horum connatorum, homo non poterit vivere. Porro in anno tunc quidem hyems invalescit maxime, tunc autem ver, tunc aestas, tunc autumnus. Ita etiam in homine tunc sane pituita invalescit, tunc autem sanguis, tunc bilis, primum quidem seva, deinde nigra dicta. Testimonium hujus manifestissimum est: si voles eidem homini idem medicamentum quater in anno exhibere, evomet quidem hyeme pituimscora, vere humidiora, aestate bilioscssema, autumno nigerrima. Haec de tempestatum differentia locutus Hippocrates docuit in ipsis facule tale etiam de aetatibus et regionibus; semper enim in omnibus, quibus sermonem quemcunque recenset, jubet inspicere anni tempus, regionem, aetatem; et quod in uno horum intelligis, id vult te etiam ad reliqua duo juxta similitudinem transferre; eandem siquidem rationem in aetatibus habet puer, quam in quatuor temporibus ver habet; eandem juvenis, quam aestas; eandem senex, quam autumnus; eandem decrepitus, quam hyems. Similiter etiam ex regionibus temperata veri respondet; calida aestati; inaequalis calore et frigiditate, sed redundans tamen frigiditate et siccitate autumno; humida et frigida hyemi. Haec itaque quum docuisset, et praeterea, quod contraria contrariorum sunt remedia, artis tuetbodi elementa tradidit; postea, ubi ea, quae in aplanismis sunt, pertractasset de exuperantibus in unoquoque anni tempore et aetate morbis, veluti syllabas his alementis adj unxit. Ascribam tibi etiam orationem ipsius, quae ad verbum sic habet. Morbi omnes quidem omnia bus temporibus anni accidunt, sed nonnulli magis certis quibusdam et oriuntur et exacerbantur. Vere quidem melancholiae, maniae, epilepfeae, sanguinis prqstuvia, anginae, grdvedines, raucedines, tusses, lepra, impetigines, vitihgines, pustulae ulcerosae plurimae, phymata, articulorum dolores. Aestate nonnulli ex his, subres continuae et ardentes, tertianae et quartanae, vomitiones, alvi prostuvia, lippitudines, aurium dolores, oris ulcera, genitalium putredines et sudationes. Autumno magna pars aestivorum, atque etiam febres quartanae et erraticae, lienes, aquae subter cutem, tabes, seillicidia urinae, levitates inteseinorum et tormina, anginae, asthmata, ilei cruciatus, insania et melancbolia. Hyeme pleurllides, peripneumoniae, gravedines, lethargi, raucedines, tusses, dolores pectorum, laterum, lumborum, dolores capitis, vertigines, apoplexiae. Haec de anni temporibus Hippocrates persecutus, deinceps de aetatibus ita scribit. Per aetates haec accidunt parvis et recens natis puerulis, ulcera oris, vomitus, tusses, vigiline, pavores, inflammationes umbilici, aurium humidilates. Paulo aetate progredientibus, quum dentire incipiunt, gingivarum prurigines, febres, convulsiones, alvi satores, maxime quum caninos edunt, et iis potisiimum pueris, qui corpulentisilmi sunt, et alvos habent astrictas. Adultioribus jam tonsillae, vertebrae in occipitio sitae laxatio in partem interiorem, asthmata, calculi, luatbriei teretes, nscarides, verrucae, satrrinsis, strumae, urinae siillicidia, aliaque tubercula. Provectioribus adhuc et jam puberibus magna horum pars accidit, atque etiam fabres diuturnae potius, et semguinis e naribus profusiones. Plurimi vero affectus puerorum judicantur aut intra quadragesimum diem, aut intra septimum mensem, aut intra septimum annum, aut quum ad pubertatem itur. Qui autem perdurarint, nec salvi potuerint pubescenti, autsaeminae, quum menstrua erumpunt, eis consenescere asselent. Adolescentibus sanguinis exornationes, tabes, fabres acutae, comitiales et reliqui morbi, sed praecipue quos enumeravi. Qui hanc aetatem excesserunt, pleuritides, peripnenmoniae, lethargi, phrenitides, ardores, alii satores, cholerae, difficultates intestinorum, haemorrhois des. majoribus natu difficultates spirandi, destillationes cum tussi, stillicidia urinae, difiicultates urinae, articulorum dolores, nephritides, vertigines, apoplexiae, cachexiae, aspredines totius corporis, vigiliae, alvi, oculorum et narium humiditates, lippitudines oculorum, glaucomata, aurium gravitates. Hunc ordinem disciplinae Platonem fecisse oportebat potius, siquidem philosopho convenit et methodo et disciplina etiam magis quam medicis uti; sed forte non potuit de ejusmodi, quae experientiam requirunt, exacte tractare, ut qui non ver latus fit in medicinae operibus: atque hoc nomine laudare ipsum oportet, quod ne aggressus quidem fit dicere de iis, quae exacte non permoverat: verum illa poterat ab ipsa rerum natura didicisse, quae in Aphorismis in hunc modum dicta sunt. Per tempora anni pueri, ct qui aetate his proximi sunt, vere atque prima aestate optime degunt; senes aestate et autumno aliquamdiu, reliquo autumni tempore et liyeme, qui media sunt aetate, melius valent. Proinde haec de commemoratis aetatibus in te ipso et coaetaneis et convictoribus aliquis potest exquirere aetate jam provectior, ut consentaneum erat Platonem provectiorem esse, quum Timaeum conscribereti Itaque de his ipsis disquisitionem neglexit, magisque adhuc eorum, quae Hippocrates conscripsit de mrobis, quibus singulae et aetates et anui tempora abundant. Itaque corpus ignis excesset potissumum laborans continuos aestus et fabres efficit; quod aeris excessit, quotidianas; aquae, tertianas, eo quod aqua segnior sit, quam ignis et aër; terrae autem elementum quartum, quum sit horum tardissimum, quadruplici temporis circuitu pargatum, quartanas fabres molitum, vix discedit. In hac oratione primum quidem erravit, quod in communia omnium corporum, non in sanguineorum animantium elementa, subrium circuitu redeuntium causam retulit. Satius enim erat, quae etiam ostendere possumus in corpore redundare, his mederi; deinde, quoniam ad veram quotidianarum tertianarumque febrium causam ne prope quidem accessit. Apparet enim evidenter in quotidianis pituitosus superare humor, qui humidus est et frigidus; in tertianis flavae bilis, et hic rursus calidus et siccus. Quare in hac dicendum erat ignis elementum superare, in quotidiana aquae, quemadmodum in quartanis humorem quidem atram bilem, elementum vero terram. Porro qui singulorum, quae dicta sunt, naturam exacte volet condiscere, in commentariis tum de crisibus tum de febrium differentiis elaboratam disputationem habet. Ego autem non consuevi frequenter de eisdem eadem scribere, verum semel vel etiam bis nonnunquam demonstrationem interpretatus, in aliis libris conclusione demonstralienis utor; quemadmodum etiam de eo, quod tria sint principia lacu statum corpus nostrum regentium, quum semel in primis hujus operis libris demonstrassem, in aliis omnibus ex parato fumo, solum in memoriam reducens nonnullis, quod id monstratum est. Atque in praesentia abunde est tantum repetere de iis, quae illic ostensa sunt, nempe febres acutissimas ardentissimasque ex flava hile generari, et ex genere ardentium febrium tertianam quoque cristere. Porro explicata in illis causa est, cur non fit continua, quemadmodum ardens, sed intermittens fiat. Haec igitur Plato non accurate novit ex Hippocratis arte, etsi conaretur virum loqui, ac de pituita praeterea alba. Quod enim ampullae assumptae, quae sigillatim propter parvitatem videri non possunt, ut inquit, junctae autem simul, et in molem excitatae, visibilem generant hujusmodi humorem, rationi consentaneum simul est et probabile; quod autem ex colliquata molli carne pituita nonnunquam fiat, absurdissimum, nisi quis. Prodiens nomen immutans amaram bilem pituitam nuncupet, eo quod sentiat, appellationem ei inditam esse a verbo πεφλέχθαι, quod est incensum esse. Verum Plato ipse hujusmodi bilem humorem calidissimum esse pernovit, in quibus ait: Quae autem corporis partes incendi dicuntur, a bilis aestu et siamma omnes infestantur. Et post haec deinceps: Quae quum respirat extrinsecus, omnigenas tuberculorum species fervens emittit; intus autem cohibita, igneos morbos plurimos procreat. Constat itaque, Platonem consueta amarae bilis appellatione uti, quae in totum flava colore est, pallida autem nonnunquam efficitur, ubi copiosam humiditatem scrofam assumpserit. Quin etiam ex eo ipso, quod apposuerit, iuflammari ob bilem, certum est, non in appellatione errasse ipsum, sicut. Prodicunt, sed in naturae humoris cognitione. Dicit autem de eo in hunc modum. Rursus mollis recentisque carnis portio quaedam cum aere colliquefeit; haec autem ubi ventum conceperit, et circumprehenso ab humiditate, et ampullae ex hoc assecla conscitulae sigillatim propter parvitatem invisibiles, universus autem in molem coëuntes, visibilem colorem habeant, ob spumae generationem aspectu album, hanc omnem carnis mollia colliquationem cum spiritu implicatam albam esse pituitam dicimus. Ac non multo post rursus sic de eadem scribit. Alba vero pituita propter ampullarum spiritum difficilis intus incluse, ad exteriorem cutem respirans, mitior quidem, sed coipus albis vitillginibus inficit, et harum vicinos morbos procreat. In hac sane oratione probe de affectibus pronunciavit, qui a pituita oriuntur; quum autem scriberet prius, omnem tenerae carnis colliquationem cum spiritu junctam albam esse pituitam dicimus, non recte. Quippe ostensum est, quomodo pituita ex alimento natura frigidiore, minus, quam par est, ab insito calore elaborato, generetur. Caro vero colliquata similem facit colore colliquationem pallidae bilis in albedinem magis vergens, ut is color sit, qui subpallidus fulvus appellatur; est autem crassior haec colliquatio, quam sit pallida bilis, et pejus olet, nonnullamque viscositatem subinde et pinguedinem in se continet. Haec sane abunde ad praestans institutum de humoribus cognita sunt, si interpretaturi firmus, ut nonnulli amicorum censent, ea, quae in Timaco modice dicta funi.

Cap. VII. Ac reliquae sane libri rationes summatim compendii gratus explicabuntur, in quibus inter te viri consentiunt, et in quibus dissentiunt, uberiusque in futura expositione iterum dicetur. Quum itaque Hippocrates dicat temperi inlitum calorem omnium naturae operum esse quammaxime causam, Plato non calorem, sed ignem nominat. Videamus autem, quomodo animantium corpora ab eo gubernari pronunciet. Omne animal in sanguine et venis calorem suum prorsus obtinet, ceu in se ipso fontem quendam ignis; itaque omnia probe dixit. Non enim ex attritu arteriarum spiritus calor in animantium corporibus generatur, sicuti foris in lapidibus et lignis, sed contra ab innato calore motus ipsorum fiunt. Quum igitur corpus peririgeratum est algore, aut medicamento, aut nullo aliorum, quae in ipso sunt, alterato, cessant quidem protinus arteriarum motus, item in nervis et musculiis. Non igitur ignis fontem, steti potius insiti caloris praestiterat dixisse in corporibus nostris, quemadmodum Hippocrates semper nominat. Si enim ab igne ciborum fit concoctio, distributio, sauguisicatio et nutritio, melius utique in sebricitantibus acute haec persici viderentur. Sed insitus calor temperatus est, substantia quidem in sanguine et pituita consistens potissimum, qualitate autem mixtus temperate ex caliditate et frigiditate. Tutius igitur Hippocrates dixit: Qui creseant, plurimum innati caloris obtineat; itaque plurimo cibo indigent; alioqui corpus absumitur. Senibus vero parum caloris inest, et ob eam rem paucis egent scmitibus, quippe quia multis oppressi extinguantur. Hinc etiam sebres non aeque acutae senibus accidunt, corpus enim eorum frigidum est. Hac igitur ratione etiam in libro de natura hominis prima aetate hominem calidissimum esse se ipso retulit, sicuti frigidissimum in extrema senecta, non simpliciter calidissimum, quemadmodum in ardentibus febribus, sed insito calore calidissimum esse diximus substantia puerum nuper natum. Propterea igitur in Aphorismis primum quidem scripsit: Qui crescunt, plurimum habent caloris innati. Sed jam prius citavi Aphorismum. Alia vero, quae ipsi consentiunt, ad verbum sic tradit. Ventres hyeme et vere natura calidissimi sunt, et somni longissimi. Itaque per ea tempora cibi liberalius dari debeat. Caloris enim nativi copia magna inest, ut cibus proinde plenior requiratur. Argumento aetates sunt et athletae. Insitum calorem hyeme esse copiosissimum tradidit, cujus ascititius aestate abundat. Verum in sententia hoc sermone explicanda immorari diutius non oportet, quum Aphorismos commentariis septem exposuerim, alium vero librum adversus Quinti discipulum Lycuru conscripserim, qui quum non intelligeret, cujusmodi insitum calorem vellet, Aphorismis nuper citatis contradixit. In praesentia igitur sufficiet Platonis verba apponere, quae in Timaeo de alimenti distributione disputans conscripsit. Orditur ea hoc pacto. Hinc vero aquaeductum hoc modo deduxerunt, quem sacilius perspiciemus, si hoc inter nos primum conveniat, nempe quod, quaecunque ex minutioribus componuntur, ea majora continent, quae vero ex grandioribus, minutiora non possent. Ignis autem prae caeteris omnibus minutissimis constat particulis; ideoque aquam, aerem, terram, et quae ex his componuntur omnia, penetrat, usque adeo ut nihil ipsum valeat cohibere. Jdem quoque de nesero ventre cogitandum est; quippe cibos et potus ingestos retinet, spiritum vero et ignem, quum ii consistentia tenuissimi sint, cohibere non potest. His igitur risus ese dens ad irrigationem ex ventre in venas peificiendam; quare reticulum ex aëre et igne instar gibbosae lagenae contexuit. Ideo aere et igne uti naturam ad uibi concoctionem, sanguificationem et distributionem recte dictum est. Rete autem ex ipsis factum esse, et uonper tota temperamentum, minus laudo, sicuti nec quod ignem nominet ipse, quum liceat, ut Hippocrates ait, insitum calorem; sed videtur ita appellere, ut nos admoneat, propter ignis mixtionem cum aliis elementis calorem corporis foras ex alto efferri. Videtur autem nonnunquam etiam ignis nomen ad calidi appellationem transferre, veluti et in hac oratione. Calorem sane secundum naturam putandum ese in regionem suam extra ad id, quod sibi connatum ese, emanare. His consentiunt haec quoque: Et ob hanc rationem per totum omnium animalium corpus alimenti liquores ita fiuxiles evaserunt, recenter autem incisi, et a cognatis suis accepti, partim senatibus, partim germinibus, quae deus alimoniam corporis nostri produxit. Colores quidem propter commistionem omnigenos obtineat, sed rubens color plurimus in his praevalet, citius natura ex ignis portione et abstersione in humido stacta provenit. Propterea ejus, quod in totum corpus permanet, color talis aspectus ese, qualem diximus, quod etiam sanguinem appellamus. Rubrum colorem generari dicit in sanguine propter ignis abstersionem, quod est veluti depositio tuae qualitatis facultatisque. Quare ex ignei elementi et humiditatis fuscipientis id temperamento generari sanguinem affirmat. Quum autem humiditas non exacta aquae sit, sed terrestre etiam aliquid obtineat, ut crassities ejus innuit, ex omnibus sanguis procreatus est, assumens necessario substantiae aereae quoque nonnihil, ut alibi ostensum est. Apparet autem et in his Plato Hippocratem loqui, nam insitum calorem auctorem esse pronunciat ciborum in ventriculo concoctionis, et inde in jecur venasque distributionis, praeterea ut sanguis fiat, et in totum corpus feratur concoquaturque.

Cap. VIII. Sed in opinione de respiratione ipsis ab eo non mediocriter dissentit, primuni fana quod perspicationis potius causam dicat, quam respirationis, deinde neque hujus inculpate, tollit enim attractionem, qua ad multa naturae opera Hippocrates utitur, eoque coactus est actionum nonnullas, quae non citra attractionem fiunt, ad circuitum referre. Qualis igitur attractio sit, licet tibi condiscere, fistulae altero orificio in aquam demisso, altero labris comprehenso. Trahentem namque et sngeutem labris aerem ex fistula aqua subsequetur. Ita etiam infantes labris impositis ex papillis lac extrahunt, et vasculis angusti oris, bombyliis dictis, liquorem in ipsis comprehensum; imo etiam fabrorum solies quum attole luatur, exteriorem aerem per fistulas ipsis annexas trahunt, elevationem expleturum. Similiter et animantibus thorax elevatus per asperam arteriam necessario externum aerem in os attrahit, paulo post contractus in expiratioalbus extundit Hoc fiane opus in secundo de musculorum motu ostensum est arbitrarium; alterum vero, quod vocatur pulsus, a corde et arteriis fit, dilatatione quidem per arteriarum ora in cutem pertinentia, quae externum aerem in corpus trahunt triplicis usus gratia, refrigerii, eventilationis et spiritus animalis generationis; contractione vero arteriae extrudunt, quicquid fuliginosum fumosumve ex humoribus in ipsis procreatum est. Verum de respiratione in commentario de usu respirationis demotistratum est, de pussibus autem in commentario de usu pulsuum. Quod autem thorax elevatus externum aerem trahat, id commentariis de thoracis et pulmonis motu agitatum est. Qui rursus ipsius attollunt musculi, aut qui contrahant, in libris de respirationis causis ostendi. Caeterum nervi singulos hos musculos moventes omnes ex spinali medulla processerunt, non me auctore solum, sed etiam omnibus anatomicis. Ipsa vero spinalis medulla ex cerebro uritur; quare illius per mediam spinalem medullam nervi arbitrarium motum thoracis musculis communicant, a quibus elevatus externum aerem per fauces et asperam arteriam in pulmonem attrahit, contractus autem per eadem exprimit. Itaque Plato peccavit, qui Hippocratem loqui noluerit in libro de natura hominis ita scribentem. Atque haec sient tibi omnia omni die et nocte, hyeme et aestate, quousque spiritum in te ipsa possis attrahere et rursus emittere. Trahit itaque in se externum aerem homo per os in pulmonem, per cutim in arterias. Remittit autem rursus, per quas vias accepit; quapropter altera actionum respiratio vocatus, peripiratio altera, quae per cutem fit. Quas utrasque quum in unum Plato congregasset, neque commissas invicem, neque ab una facultate factas, ut ostensum est commentariis, quos nuper citari, sermonem de respiratione in Timaeo composuit, qui ad verbum ita habet. Sed videamus iterum, quibus causis respiratio hunc in modum, quem nunc cernimus, fuerit instituta: citius quidem rei talis erit consideratio. Cum vacuum nusquam sit, quo quicquam eorum, quae perferuntur, ingredi queat; spiritus natem e nobis extra essertur; mox autem omnibus constat, non in vacuum quidem hunc spiritum evolare, sed proximum sibi e sua sede depellere, depulsum rursus illum proximum sibi semper extrudere, ac secundum necessitatem hujusmodi, quicquid in sedem illam repercutitur atque impellitur, unde exclusus ese spiritus, ingressum illuc, replensque ipsum, spiritum comitatur, idque totum simul revolutione quadam quasi circumacta rota, quia nusquam set vacuum, efficitur. Quamobrem, quum pectus pulmonesque spiritum effinverint, mox acre corpori circumjusc, intro per rariores carnes subeunte circumactoque locus repletur. Rursus autem aversus aer et per corpus furas emanans respirationem intro retrahit per oris nariumque transitum. Rotae circumvolutionem non simplicem intelligere convenit, sed ex contrariis compositum motibus, quando sane ad cutem nativus calor eruperit, externo aëre in corpus per os impulso adactoque, quando autem rursus per os foras eruperit, aere nobis circumfluo per cutem in corpus impulsio, ut actio quidem sit per naturam nostram expiratio et perspiratio, affectus autem inspiratio, non suium quae per os fit, sed etiam quae per cutem. Neque in altera ipsarum Plato utitur arbitrio nostro, etsi manifesto in nobis sit citius, tardius, minus, magis et frequentius inspirare et expirare. Praeterea ferum Platonis coarguitur, et quod post arteriarum contractionem oportebat statim inspirationem fieri, post expirationem protinus arteriarum elevationem. Verum hoc ita accidere non ridetur. At si velimus longiori tempore respirationem cohibere, statim arteriae cum corde moventur. Quin etiam elevantur insperantibus nonnunquam, contrahuntur expirantibus, et in unius respirationis tempore septies aut octies aut etiam decies cor cum arteriis apparet elevari contrahique. Verum et circumvolutionis ratio absurda est, nam ab expiratione aerem intro rursus per cutem compulsum ferri non necessarium est. Quippe quum expiratio contractionem respiratoriorum instrumentorum sequatur, illam contractionem subsequens aer nobis circumfusas locum praebet ei, quod expiratur. Porro quod et alia, quae tractionem e medio tollens Plato dixerit, absurde sit aggressus, in expositione ipsorum dicetur.

Cap. IX. Nunc enim abunde est ostendisse stilum, in quibus consentiat disseutiatque cum Hippocrate. Apponamus igitur ei et reliqua; nam in sermone de usu respirationis Plato videtur Hippocratem imitari, qui inspirationem vult nativi caloris refrigerandi gratia fieri, expirationem vero, ut fuliginosi recrementa offendantur perspirentque. In qua autem oratione haec docet, etiam percensuit, quomodo potus in pulmonem feratur. Verba ipsius haec sunt. Quum vero cognoscerent cordis saltu in malorum expectatione et iracundiae aestu, quod ejusmodi omnia dispositio irascentium per ignem futura sit, subsidium ipsi molientes pulmonis speciem construxerunt, primum quidem mollem et exanguem, deinde autem fistulas intus spongiae modo perfuratas habentem, ut spiritum poturnque excipiens refeigerium respiratione et resecillationem in aestu exhibeat. Si igitur Plato autumat, omnem nos potum in pulmonem haurire, jure damnatur manifestissimae rei inscius. Si autem partem aliquam potus per asperam arteriam adactam in pulmonem deferri censet, dicit aliquid eorum, quae fieri possunt, simili torque aliorum dogmatum, de quibus inter se et medici et philosophi dissentiunt. Non idem autem est mendacium aliquod dicere, aut ridiculum, quoniam ereptum Erasistratum ostendimus tum in libro de usu respirationis, tum de pulsuum usu simul et generatione, praeterea deglutitionis concocti utrisque, errasse, sed non ipsum derisimus, quoniam non quodlibet mendacium statim est etiam ridiculum; item nec quia de inflammationis generatione et febris dignotione in libris de missione sanguinis per venas aliisque nonnullis curatores disputationibus aberrasse ostensus est. Quin etiam ipsius sensatorum aliquis sermonem invertens nos inquit in his, non Erasistratum, falsum esse, non tamen neque nos illum derisimus, neque ille nos. Nam quum dogmata obscura sunt, et fide, quae rationibus fit, aliis probabilia, aliis improbabilia videntur, ut opinantibus, verum esse, assentiri culpa vacat, ita etiam concedere aliis, ut ipsis contradicant. At conviciari et deridere tanquam stultum, de quo dogmatice ambigitur, temerarium; cujusmodi est, et nonnihil potus in pulmonem confluere, et per laryngem, et per nsperam arteriam, non confertim, neque per mediam spatii laxitatem instrumenti delatum, sed circa tunicam roris modo defluens. Hoc igitur verumne sit an falsum, paulo post considerabimus. At ridiculum revera sermonem, quod. non in ventrem per stomachum potus tendat, sed in pulmonem per arteriam tutus, nusquam Plato dixit; nam in ipso hoc libro, quo commemoratam de potu orationem scripsit, potum, quemadmodum albos, in ventrem deserti pronunciavit, idque non semel, sed admodum frequenter, ut licet ex verbis ipsius tibi condiscere, primis quidem his post quatuor primos verius comprehensae ab eo sententiae conscriptis. Eam animae fucullatem, quae cibum et potum concupiseit, et reliqua, quibus propter corporis naturam indiget, mediae inter phrenas et umbilici terminum regione collocarunt. Non in corde et pulmone cibi potusque appetitoria, sed infra septum transversum esse tuetur. Phrenas enim non hic solus, sed etiam alii veteres septum transversum appellarunt Caeterum infra has phrenas et venter situs est, et intestina, et jecur ipsum, de quo nunc est mentio. Quin etiam paulo post rursus inquit: Cognoscebant profecto generis neseri subricatores, nos ad cibum potumque sare intemperatos, ac propter ingluviem plus, quam modus et neceisetas postularet, ex his sumpturos. Igitur ne interitus propter morbos acutos oboriretur, et imperfectum mox genus desineret, haec praevidentes inferiorem ventrem appellatam fabricati sunt, qui potum cibumque suscipiat. Rursus autem paulo interius eodem in libro haec scribit. Idem porro de nostro ventre considerandum ese, quod cibos et potus ingeseos potese retinere, spiritum autem et ignem, quae consistentia ejus longe sunt tenuiora, non potest. Rursus igitur et hic manifeste dixit, cibum potumque in ventriculum nostrum venire, ac humoris, qui in ipsis ex horum mixtione factus est, in venas distributionem irrigationem nominarit propter humiditatem, post superius comprehensa in eum modum scribens. His itaque usas ese deus ad irrigationem ex ventriculo in venas. Ac deinde iterum non multo post commemorata hoc pacto inquit: Quando enim, intro et furas respiratione meante, ignis interior conjunctus sequitur, divisus semper per ventrem ingressus cibum potumque capit, liquefacit sane, et minutim dividens tanquam ex sante quodam educit ad rivos videlicet venarum, quaecunque exhausit, atque per corpus quasi convallem venarum quaedam fluenta facit. Porro subsequentibus tueri ridetur eandem opinionem, tum in sermonibus de respiratione et concoctione universis. Quare a stolida opinione recellit; ac oportet eos potius, qui putarunt, ipsum tam esse imperitum rudemque, ut existimaverit, potum omnem in pulmones deferri, criminari, quod mentiantur. Porro, si quis, an potus aliquid in pulmonem secundum interiorem tunicam laryngis et asperae arteriae feratur, ipsis in se volet experiri, potest, accepte, dum stat, copiosa aqua in os, deinde decumbens lupinus, aperiensque modice laryngis orificium; penes nos enim est id tum aperire, tum claudere. Siquidem, quum aliquid ex ore in ipsum praeterfluit, statim sentietur, quod sane et strangulat, et excruciat amplius effectum. Quin et ipsam tussim irritantem tolerando aliquis potest collibere, ut statim exiguum, quod strangulat, cesset; nonnunquam et tussicula oborta id; quod angit, discussit, ne una quidem spuitione facta; quo etiam constat, cumulatam potionem multam, tantamque, ut spiritus rias intercipist, animal ad tussim irritare, at modicam adeo, ut circa interiorem tunicam laryngis et asperae arteriae roris modo effundatur, neque levitare, neque omnino sensitur tui, quum per arteriam defertur, praebere. Verum, si etiam animal, quodcunque volueris, sitire facias, ut coloratam aquam bibere sustineat, ac dederis vel caerttleo colore infectam, vel minio, deinde statim jugulatum dissecuerit, pulmonem coloratum offendes. Liquet igitur manifesto, aliquid ex potu in ipsum deferri.

GALENI DE HIPPOCRATIS ET PLATONIS PLACITIS LIBER NONVS

Cap. I. Quoniam de omnibus, quae utrique, Hippocrates et Plato, tradunt, considerare erat institutum, tractatumque a me jam est de iis, quae plurimum possunt tum ad medicinam tum ad philosophiam, tempestivum fuerit, ut ad alia me conversam. Porro videtur in ipsis non parum valere, similitudinem rerum invicem posse discernere. Non siclum enim, quomodo inter se conveniant, scire conducit, sed multo magis in quibus dissentiant. Itaque initium ab his sumemus, ostendentes, tum quod universim illi de ipsis similiter pronunciarunt, tum quod exemplis specialibus hic artis medicae, ille philosophiae nos exercuit, ac tertium, quod per ea ipsa, quae proposuerunt nobis loco exercitii, viam ostendere, qua procedentes ad institutum perveniemus. Generatim itaque Hippocrates protulit ea, de quibus dubitandi errandique occasionem vel optimis medicis praebet, Plato autem hunc in modum. Convenit igitur primum, ut is, qui decepturus alium ese, ipse autem non decipiatur, similitudinem rerum et diisemiliuidinem exacte cognoscat. Quomodo autem aliquis assequatur id, Plato te docebit inquiens: Numquid igitur singulorum veritatis inscius poterit ejus, quod ignoratur, similitudinem in universis parvam aut magnam diiudicare? Nullus potest. Quomodo autem uniuscujusque, quod inquiritur, veritatem invenias, prius me audito et manifesto et compendiose disserentem; ea vero, quae audis, memoriae reconde; ita ad illorum orationes perpendendus te conseras. Ego te veritatem eorum, quae inquiris, inventurum affirmo, si primum initium viae, quae ad ea ducit, cognoveris; a qua aberrans, in permagnam verborum captionem erroremque decides. Caeterum per eadem judicii instrumenta, quibus principiuminvenisti, etiam id, quod initium sequitur, reperies, deinde similiter tertium, et unumquodque postea. Quomodo igitur initium licet invenire? quandoquidem et Plato, laudata paroemia, qua dicimus principium dimidium totius, ipse apposuit maximum, principium, inquiens, totius operis antimum, quemadmodum et alii nonnulli non solum dimidium totius priucipium esse dixerunt, sed etiam amplius quam dimidium, aliscvero et totum potentia. Ostendemus igitur jam, quomodo initium inventionis eorum, quae disquiruntur, invemas, iis in memoriam revocatis, quae prolixe tum in opere de demonstrationibus, tum in aliis quibusdam comprehensa sunt. Si igitur nullum nolula inest naturale jndicii instrumentum, neque artificiosum, nihil poterimus invenire. At quum naturalia habeamus, invenerimus etiam aliquod artificiosum. Igitur habemus omnes homines quaedam naturalia judicii instrumenta communia, neque enim licet naturalia dicere ea, quae non sunt omnibus communia; nam oportet nimirum naturalia, praeter quod omnibus sunt communia, etiam naturam habere communem. Ego fune pronuncio, nos omnes naturalia judicii instrumenta habere, idque in memoriam revocans, non docens, neque demonstrans, neque, tanquam ipse dixerim, adduco. Quae autem sunt haec? Oculi secundum naturam habentes, qui visibilia conspiciunt; aures naturali modo habentes, quae audibilia percipiunt; lingua humorum gustatrix, nares odorum, et tota cutis tactuum. Ad haec intellectus, vel notio, vel quomodocuuque voles appellare, quo consequentiam repugnantiamque internoscimus, ac alia, quae his incidunt, in quibus est et divisio et compositio, similitudo et dissimilitudo, a quibus praesens disputatio exorsa est. Itaque Hippocrates de ipsis hoc pacto scripsit. Similiane an dissimilia seat, ab initio a maximis fucillimisque, quae ab omnibus ubique cognoscuntur, diseimus, quae et videre et audire ese, quae etiam visit, naso, lingua et intellectu licet sentire, quae et quibus cognita omnibus licet scire. Hanc orationem interpretatus primo commentariorum in opere de re medica, nihil etiam nunc opus habeo persequi, sed abunde erit capita ipsius solum explicasse, quoniam ad exactam similium dissimiliumque dignationem pervenire convenit, principio inventionis ipsorum a naturalibus. naturae judiciis desumpto, qui tensus sunt et intellectus. Licet autem tibi appellere, ut a me subinde dictum est variis in locis, et intellectum, et mentem, et rationem, vel utcunque velis, modo notionem ferves, ut vult Hippocrates. Ut enim sensibilium judex est sectus, ita intelligibilium alia quaedam facultas, quam ut appellare aliquis volet, ei concedimus, ne nobis accessorium ipso opere fiat majus. Utimur enim nominibus et summatim usitata inter nos linguae proprietate, qua animi opiniones significentur, quas ex rerum naturae contemplatione conquisivimus. Ridiculum igitur est, hac relicta, de nominibus contendere. Quomodo autem Hippocrates inquit rerum naturam inveniri? si a maximis et facillimis inceperimus; maximis quidem usu, facillimis autem nostra cognitione. Etenim natura ambo nobis haec dedit, et ipsis judicii instrumenta, et quod ipsis a nullo docti praeceptore credimus. Eadem initur, quibus judicanms, et instrumenta sensuum sunt, et facultates instrumentis utentes. At fides ipsarum citra disciplinam et natura non hominibus tantum, sed assis etiam animantibus inest. Etenim, dum conspiciunt accedentem, audiuutque strepitum aliquem aut vocem, subterfugiunt quidem protinus, majore vito animali, manent autem in loco, si minus imbecilliusque accedere sentiant. Quare, si fidem aliquis derogat iis, quae sensu aut intellectu manifesto apparent, eum ne aggredi quidem ullius constitutionem artis oportet. At, si apparent artium opera vitae huminum conducibilia, omnino fere naturalibus judicris fidem accommodantes homines de ipsis judicarunt, ac nos illis tanto feliciores fumus, quod utilia longo tempore cum laboribus et curis inventa antiquis ipsi pauco tempore condiscimus. Si igitur reliquo vitae sipario non perfunctorie artes exerceamus, sed siniilium dissimilium que dignotioni semper sollerte insistamus, nilul prohibet nos prioribus evadere praestantiores. Quomodo igitur exercessimus nos ipsos? si a cognitu facillimis, quemadmodum Hippocrates praecipit, fuerimus auspicati. Haec enim sunt, quae magnum ad totam vitam habent usum et ad differentiam inter se.

Cap. II. Apponam autem tibi exemplum ex utroque viro, quo cognoscatur res evidentius. Itaque Hippocrates hoc pacto in praesagiis scriptum reliquit. Coiisederandiim est ita in morbis acutis, primum an aegrotantis sanies sanis similis set, praesertim vero se ipsa sebi, sec enim optime sperandum ese; se autem contraria simili permultum, pessime. Erit autem hujusmodi, nares acutae, oculi concavi, aliaque deinceps comprehensa. Videtur enim in his initium dignotionis pransagientium locorum ab his fecisse, quae maxime naturaliter habentibus furit contraria, quae etiam maxime sunt et omnibus cognitu facilia. Porro haec ubi quis praedidrcerit, aliquando poterit transiens paulatim ad vicina inter se pervenire, quemadmodum Hippocratem in Praesagiorum libro factitasse ostendimus; imo etiam Plato de ipsis disputavit, quum in libro de Republica introduxit Socratem a Glaucone et Adamanti, interpellari, ut ipsis totum de justitia sermonem distingueret. Quoniam enim sciverat rogaturum ipsum, quo propositum ostenderet, nempe non unam esse totius animae nostrae substantiam, ideo prius de civitate verba facere mavult, quae hoc pacto habent. Dixi igitur, ut mea erat opinio, quaeseionem hanc, quam aggredimur, non esse contemnendam, sed hominis acule cernentis opus, ut mihi videtur. Quoniam igitur nos non periti sumus, perinde investigandam esse justitiam, ac se quis non acute cernentibus literas parvas proculque positas legendas mandasset, deinde animadvertisset aliquis, easdem literas esse alibi in majori quoque loco majores, atque inde operae pretium censuisset, ut eas primo legentes ita demum minores, an eaedem sunt, considerarent. Ita prorsus, Adimantur inquit. Sed quid tu simile in hac de jusoitia inquisitione vides, o socratas? Dicam, inquam. Hicimusne, justitiam hominis unius esse, et dicimusne, etiam totius civitatis? Plane, inquit ille. Atque civitas nonne major uno viro? Major, inquit. Portasse autem jnstitia amplior in majori inest, fuciliorque cognitu. Quare, se vultis, primum in civitalibus inquiramus, qualisnam set. Deinde sec in sengulis considerabimus, majoris ipscus similitudinem in minoris idea contemplantes. Itaque Plato, quum prius nos in civitate exercuisset, indicassetque, aliam populi partem dominari, aliam propugnare, tertiam aliam opificem esse in ea, digressus ad animam, etiam in ea ostendit aliam partem esse, quae dominetur, quum bene habet, alteram, quae ipsi ministret, quemadmodum in urbibus ministrat mililaris, reliquam vero tertiam, quam alendi corporis gratia opifices nostri apposuerunt, etsi discernendo similitudines inter se imperiti unam esse sentiant, non tres commemoratas animae partes. Quomodo igitur in discretione ipsarum exerceri conveniat, Plato docuit et in civitate per totum fere opus de Republica, et in anima sane principalissimam mentis partem in quarto libro, quae vero eam sequitur, in aliis. Opportunum itaque jam est ea, quae in Phaedro complexus est, audire. An deceptio in his, quae multum, an quae parum disierunt, accidit? In his, quae parum. Atqui, se paulatim transieris, inscius magis ac imprudens ad contrarium venies, quam se mullum transclieris. Quidni? oportet igitur eum, quicunque decepturus odium est, ipse minime decipiendus, similitudinem etj dissimilitudinem rerum exquisite dignoscat. Necesarsum ese. Numquid igitur uniuscnsusque veritatis inscius poterit ejus, quod ignorat, similitudinem in universis parvam aut magnam diiudicare? Nequaquam. Ergo illos, qui praeter rerum naturam opinantur, fuiseque sunt, constat propter semilitudines aliquas sec esse affectus. Sic accidit. Non igitur poterit quisquam, se rem quamcunque ignoraverit, artificiose aliquem senscmque a vero in contrarium per similitudines aliquas sigillatim traducere, aut errorem hunc in se ipso vitare ? Nunquam. Igitur quicunque veritatem ignorat et opinionibus discitur, dicendi quoque facultatem, ut videtur, inertem exhibet et ridiculam. Caeterum, ut Hippocrates dixit, alia esse cognitu facillima, aliqua non esse, initium a facillimis faciendum est, quae etiam omnibus hominibus propter evidentiam in confesso sunt. Ita etiam Plato sensit, id quod ex ipsius verbis condiscas. An non constat cuique, quod in aliis, dum loquimur, idem sentimus omnes, in aliis vero non idem? Quamvis, quod ais, intelligere videor, planius tamen ut dicas cupio. Quando quis scrri nomen aut argenti pronunciat, id omnes protinus intelligimus? Prorsus. Quid, cum jnsti vel boni nomen? nonne alius alio sertur, atque cum aliis, atque nobiscum ipsi ambigimus? Magnopere. In aliis ergo consentimus, in ahis dissentimus. Sic est. Ubinam facilius facili possemus, et in quibus horum rhetorica plus valet? Nimirum in quibus ambigimus. Oportet igitur eum, qui rhetoricam sit assecuturus, primum haec via adinvenisse, et quendam characterem utriusque speciei percepisse, et ubi necesse est multitudinem suilli, et ubi non. Praeclaram quandam, o Socrates, agnosceret speciem, qui cogitatione id, caperet. Deinde arbitror oportere nihil eum subterfugere, quum ad singula venerit, sed acute persentire id, de quo dicturus sit, utrius sit generis. Cur non? Quid porro amorem ? atrum ex iis, de quibus ambigitur, an ex iis, de quibus non ambigitur, esse dicimus? Ex iis, de quibus ambigitur, nimirum. An putas eum tibi illa de se dicere concesseram, quae supra dicebas, quod videlicet amato simul atque amanti perniciosum est, ac rursus quod omnium maximum est bonorum? Optime dicis. Haec verba in Phaedro scripta sunt, ubi docet ipso, ne unam quidem dubitationem habere, quae naturalibus judicii instrumentis manifesto subjiciuntur; in quibus vero neutiquam his instrumentis subjiciuntur, aut obscure subjiciuntur, ambiguitatem fieri; ac convenit esse exercitatum eum, qui in his rerum similitudines discernat. Nonnulla enim secundum similitudines vel immutationem eorum, quae ipsis insunt, ita sibi invicem respondent, ut in aliquo sint similia, in aliquo dissimilia; oportetque talia internosicentem esse artificem, ut accurate simul et celeriter queat deprehendere, an inter te similia sint, an dissimilia. Quod igitur semper et dicentem me et lerifientem audis, id in praesentia etiam omnino auditurus es. Generalis rnethodus citra multorum particularium exercitationem bonum efficere artificem non potest: id quod in omnibus ejusmodi licet conspicias, in nonnullis tamen adeo validam obtinet vim, ut universalem messiodum uno anno solo absolutissime queas discere, exerertitionem vero, nili per telam vitam fiat, ad artis opera parum proficere. Atque apparet manifesto esse talis ars ratiocinatrix et rhetorica, item quae per instrumenta operatur musica. Tanta igitur exereilatione demonstrativa mctliodus non indiget, effi ipsis quoque haud exiguam requirat. Itaque laborandum est in uuaquaque artis exercitatione circa materias, quarum actiones vitae utiles expetimus. Quamvis enim naturam aliquis vel multo praestantissimam ad quodcunque opus habeat, exercitationem vero negligat, nullo eorum, qui natura destituuntur, exercitationis autem cura ac sedulilate vincunt, praestantior est. Considera igitur quendam erorum structura et totius corporis robore optime dispositum, sed qui naturam adeo neglexerit, ut, praeter quod nunquam currat, etiam inter ambulandum semper vacillet, nullo modo hic in Olympicis victor evadere poterit, nisi, priore segnitie deposita, ad naturalium exercitationum consuetudinem se ipsi1m transferat, neque harum quarumlibet, test maxime qualis est cruribus propria. Nam si quis hoc pacto natum accipiens per funiculum tenuem ambulare doceat, ad lignum autem rectum ascendere, quemadmodum rerum mirabilium gestores illi discipulos docent, non modo non Olympiorum victoriam retulerit, sed ne vulgaribus quidem hominibus velocior unquam videbitur. Hoc itaque Platoni et Hippocrati proditum est, qui exempla artibus et omnibus vitae actionibus utilia conscripserunt. Apponam autem pauca, ut species ipsorum inspiciatur; non tamen sufficere haec existimo iis, qui artifices volunt fieri illarum artium, quascunque ipsi colant, verum ut exercitentur perpetuo, quemadmodum rhetorici, qui argumenta quotidie proposito instituto idonea inveniunt.

Cap. III. Sumatur jam a Platone primum, quod in quinto de Republica docuit, ubi de natura mulierum incipit, eadem ipsis cum viris studia tractare praeripiens; deinde ipse sermonem aggreditur estque, non concessurum fore aliquem, eandem esse naturam et maris et sueminae corporis, ac ostendit, in quo eandem dixerit; tota vero ipsius oratio sic habet. Utrum inter canes gregis custodes saeminas ipsas censemus una eadem custodire debere, et una venari, ac caetera omnia communiter facere? An saeminas quidem intus quasi domestica asservare opera, ut quas nequeant alia obire propter ipsum catulorum partum et nutrimentum, masculos autem labores subire, omnemque armenti curam gerere? Communiter his, inquit, omnia tribuimus, nisi quod saeminis ut imbecillioribus, maribus ut robustioribus utimur. Plerine polisi, ut animati atiquo ad eadem utaris, nisi eadem ratione nutriverit erudierisque? Non profecto. Si ergo saeminis ad eadem utemur an viris, in eisdem erudire decet. Certe. Musica autem et gymnastica illis concessa est. Sane. Mulieribus igitur artes hae similiter et res bellicae tribuendae sunt, ad eademque his uti decet. In his generatim Plato praefatus, quod omnia eadem muliebri generi distribuenda sunt, postea etiam de exercitiis, quae nudi obimus, et de equitatu, quaeque bellorum causa docentur exercenturque, censet etiam mulieres aggredi. Porro de ipsis sermonem occipiens, haec ait. Vis ergo, ut nos aliorum causa nonis ipsis adveescmur dubitando, num sine dpsepsione, quae sunt rationis alterius, oppugnentur? Nihil prohibet. Dicam igitur sub eorum peescna hunc in modum: Nihil opus est, o Socrates atque Glauco, ut alii vobis repugnent; nam inter vos statim a principio condendae civitatis corestitits oportere secundum naturam unumquemque unum quippiam, quod suum esset, peragere. Constitit, quidni? Estne igitur ubi non longe mulier ipsa natura a viro differt Cur non differat? Ergo nonne opus utrique aliud pro natura utriusque est tribuendum ? Procul dubio. Quomodo igitur aberratis nunc vobisque ipsi contradicitis, quatidoquidem assumatis, viros et mulieres oportere eadem operari, cum tamen natura valde inter se disorepent? Habebisne, o vir mirifice, quid ad haec rescondeas? Quum is quaedam de facultate contradictoria dixisset, deinceps subjungit verba contradictionis hunc in modum. Adducimur sane inviti contradictionem attingere. Qua ratione? quod natura eadem opera eadem tractare non debeat, sortirer admodum et contentiose, si verba inspicias, contendimus. Consideravimus autem nullo pacto, quae species alterius ejusdemve naturae sit, et quorsum respicientes tunc descripserimus, quando diversae naturae studia diversu, eidem vero eadem attribuebamus. Certe nequaquam id cogitavimus. Caeterum licet nobis, ut videtur, a nobis ipsis exquirere, numquid eadem natura calvorum sit et contutorum, an contraria potius; ac postquam concesserimus, esse contrariam, se calvi coria incidant, calceosque considant, haudquaquam sinere comatos homines eadem facere, sin autem comati, calvos nequaquam permittere. At ridiculum id esset, inquit. An ob aliud ridendum estud, quam quod tunc non omnino eandem et diversum naturam posuimus, sed illam duntaxat dissimilitudinis et similitudinis speciem opservavimus, quae ad ipsa eadem studia pertinebat? quemadmodum medicum et hominem habentem animum idoneum medicinae studiis naturam eandem habere diximus. An non censis? Equidem. Medicum vero et architectum aliam? Omnino. Quale virorum mullerumque genus si ad artem aliquam aut studium aliud inter se in aliquo differre videantur, hoc utrique assignandum esse dicemus; sin autem hoc ipso duntaxat disorepare invicem videantur, quod foemina quidem concipit, vir gignit, nihilo magis admittemus ostensum fassi, quantum ad id, de quo nunc nos loquimur, spectat, quod a vire foemina desserat, sed adhuc censebimus, tam custodes nostros quam mulieres ipsarum eadem apud nos exercere debere. Recte nimirum. Nonne post haec jubemus eum, qui contraria dicit, hoc ipsum nobis ostendere, ad quam artem quodve ostiolum ex iis, quae instituendae civitati conducunt, non eadem sit, sed diversa viri mulierisve natura? Sic utique decet. Forte, quod tu paulo ante dicebas, alius quoque dicere poterit, subito quidem, quantum sutis sit, dicere non facile esse, sin autem cogitetur, haud multum difficile. Diceret utique. Vis ergo eremus eum, qui haec nobis opponit, ut aures nobis praebeat, attendatque, si qua ratione ostendere queamus, nullum esse studium ad gubernandam civitatem mulieri proprium? Omnino. Age itaque, dicamus ad eum, responde, numquid ita dicebas, ad aliquod opus aliquem dextro frustraque ingenio praeditum esse, ex eo intelligi, quod ille facile quippiam addisoit, ille difficile, et hic, si exiguum quid ab aliquo didicerit, ex eo ipse plurimum inveniat, ille vero, cum plura didicerit meditatusque sit, paulo post obliviscitur, atque alteri corporis membra abunde menti sulserviunt, alteri contra. An alia praeter haec sunt, quibus hominem aliqua indole bona praeditum a mala praedita disiinguis? Nullus alia dixerit. Hostiae, aliquid ab hominimis exerceri, in quo non omnia eadem virorum genus et excellentius habeat, quam mulierum gentis? An late verbis vagabimur, texendi artificium commemorantes, placentarumque et obsoniorum confectionem, in quibus aliquid esse genus mulierum videtur, ubi maxime ridiculum fune apparet, quum vincitur? Vora loqueris, quia longe in omnibus (ut sic dixerim) genus a genere superatur. Mulieres autem multae multis viris ad multa praestantiores. Totum ita habet, ut dicis. Nullum igitur ese, o amice, inter eos, qui civitatem gubernant, studium mulieris proprium, qua mulier ese, aut viri proprium, qua vir, sed aeque dispersae in animantibus utriusque naturae, et omnium siudiorum natura compos est mulier; item et vir; in omnibus autem foemina imbecillior viro. Sic ese prorsus. Quid igitur? viris omnia praecipismus, mulieri autem nihil? At quomodo? Est utique, ut nos offirmamus, inter mulieres quoque alia medicinae apta, alia minime, alia musicae, alia a Missos natura abhorret. Quidni? Et alia quidem ad exercitationes gymnasticas et rem militarem prompta, alia vero ad haec inepta. Sic arbitror. An non una quidem sapientiae studiosa est, altera sapieatiam spernit? et una elato animo, altera demisse? Et his assentior. Est ergo et inter foeminas quaedam ad custodiendum idonea, quaedam minime. An non naturam quandam hujusmodi civitatem custodientium virorum elegimus? Ejusmodi certe. Mulieris itaque et viri eadem ad custodiendam civitatem natura, nise quod haec imbecillior, illa robustior exisiat. Ita apparet. Mulieres itaque lates eligendae sunt, ut una cum viris et colant et custodiant civitatem, postquam idoneae suat et natura ipsis cognatae. Omnino. Studia vero nonne eadem eisdem naturis sunt tribuenda? Eadem. Venimus igitur ad priora illa longo circuitu, satemurque, non esse contra naturam, ut custodum mulieres musicam et gymnasticam exerceantur. Prorsus. In his omnibus uno exemplo mulierum exercuit nos, quomodo invenire ac discernere possimus, in quo quidem similia naturis, in quo dissimilia ea, quae conferuntur, existant. Nam mulieres viris similes quidem fiunt, quatenus et hae animalia existunt rationalia, hoc est scientiae capacia; quatenus autem virorum genus fortius est, et ad omne opus et disciplinam praestantius, multeres autem imbecilllores deterioresque, dissimiles in hoc existunt; quemadmodum rursus e contrario habent, quatenus hae quidem funi sueminae, coque ad concipiendum idoneae; mulieribus autem certae quaedam sunt corporis partes a natura constructae, musculis autem non sunt. Quare vere aliquis dixerit, in aliquo mulieres viris retpondere structura simili, in aliquo contra. Quum igitur aliquis secundum similitudinem ab alio ad aliud transgraditur, vera dicet. Ubi autem secundum dissimilitudinem, mentietur, et multo magis secundum contrarietatem. Ut enim Hippocrates in opere de re melica prodidit, praecipiens nos ab instio, an similia vel dissimilia sint, contemplari, apposuit in opere Prognostico etiam contrarium iis, quae in facie enumeravit: Quod maxime contrarium est simili, pessimum est. Sic et Plato videtur demonstrationem in oratione superius comprehensa fecisse.

Cap. IV. Adjungamus igitur et aliud adhuc ex Hippocratis scriptis exempli gratia, ut discernamus, quid simile et quid dissimile existat. Verba ipsius ex commentario de articulis haec sunt. An brachium exciderit, his notis cogneseendum est. Hoc sane, quum dextrum habent corpus homines, mantis et crura, exemplo convenit uti sano ad non sanum, non alienos articulos inspiciendo, (alii siquidem aliis magis sunt exarticulati,) sed ipsius aegrotantis, an funum laboranti sit dissimile. Atque hoc sane dictum est recte. Verum deceptionem non exiguam propter talia coatinet. Ac non satis est sermone tantum peesequi hanc artem, verum et usu tractare oportet. Nam multi prae dolore vel alia etiam occasione, articuli quamvis non excesserint ipsis loco, nequeunt tamen in similes ipsis figuras reverti, ac subsistere, quomodo sanum contus figuratur. Jtaque perpendere prius et considerare etiam talem figuram oportet. Sed in scapulis caput brachii insitum sertur multo magis elapsi, quam sani. Hic autem superiori parte in clavicula cava apparet regio, etius summi humeri excedere videtur, tanquam articulo jam in internam partem submerso; deceptionem tamen etiam in hoc aliquam habet. Verum de hoc postea seribetur, dignum enim est, cujus fiat mentio. Hoc elapso, interior cubitus apparet recedere magis a costis, quam ab altero. Si vero aliquis adigat, adducitur quidem, sed laboriose In hoc autem manum recta ad aurem cubito extersa attollere non magis pessimi, quam sanam, neque circumducere huc et illuc similiter. Haec sane Hippocratis verba sunt similia iis, quae in opere Prognostico tradit. Quemadmodum enim illic famem nos aegrotantis julsit inspicere, utrum similis sit an dissimilis sanis, praesertim an ipsa sibi respondeat, ita nunc elapsum articulum sano comparat, comparatione in ipso affecto homine facta. Deceptio enim, quam falsam notitiam vocant, frequenter accidit, si alienis articulis ipsum conferas. Quin etiam ex particularibus, an similis sit naturaliter habenti affectus, licet dignoscere; quemadmodum in opere Prognostico percensuit, ita et hic, alia quidem recte scribens; in quo autem quis nonnihil aberraret propter similitudinem ad luxatum, id significans, quomodo et aptum deceptionem habeat. Humilis enim clavicula non solum in luxatis est, sed etiam qui divulsionem in tummo humero sustinent, ut in hoc confundatur dignatio luxationum, quae signum commune fortitur iis, qui summum humerum habent avulsum. Sed hic quoque rursus, quod generatim in opere de re medica pronunciavit, id nunc unius speciei fecit, ostendens non solum quatenus similia duorum affectuum sunt, sed etiam quatenus dissimilia. Cava igitur clavicula in utrisque apparet. Ex aliis autem symptomatis, quae eunmutavit in luxatis articulis, nullum in summorum humerorum avulsionibus accidit, de quibus ad praescripta verba ita ait. Hoc elapsa, interior cubitus recedere magis a costis quam ab altero videtur. Si vero quis compellat, adducitur quidem, sed cum dolore. Jn hoc sursum manum tollere recta ad aurem cubito extenso non admodum potest, quemadmodum et sanam ne adducere quidem huc et illuc similiter. Haec in luxatis fieri apparent, quum nihil ejusmodi accidat iis, quibus summus humerus avulsus est. Quippe solis ipsis commune est claviculam apparere concavam. Est autem et in hoc commune non modo similitudo, sid etiam dissimilitudo. Nam locus videtur esse humilior, cum tamen re vera non fit hunrilior, quam suerit affectus, ut in luxatis humeris. In illis enim, capito brachii in scapulas delapso, tumor primum clavicularum loco eminens vere evanuit; in avulsionibus autem hic quidem ipsis permanet, sed humero summo in altum traductu, fassa loci depressionis imaginatio oboritur. Forsitan praestiterit etiam aliam unam adhuc sententiam nscribere ex commentario de articulis, ubi in uno affectu Hippocrates ostendit similitudinem et dissimilitudinem plerosque medicos fallere. Quum aliqua vertebra luxata fuerit in anteriora, juxta eam spinae locus humilis efficitur; nonnunquam et posterioribus vertebrarum processibus refractis, unde spinae elevatio fit, mancus et depressus locus apparet, quemadmodum in vertebris in anteriora luxatis. Est autem hic affectus curatu facillimus, alter vero perniciosissimus: quorum differentiam ignorantes nonnullos medicos Hippocrates ait putare vertebrarum in anteriora prolapsum curasse ex facili. Nominat porro hunc in priora transitum, non ita scium, sed etiam ad interiora, intra sane profunditatem corporis, extra autem superficiem ante et post. Oratio ipsius est haec, qua illa tradidit. Ex posteriori parte non facile ese hujusmodi luxationem in anteriora fieri, nisi pergrave aliquod pondus incidat. Nam ex ossibus extrinsecus enatis unumquodque tale est, ut anterius ipsum feangatur, priusquam mullum intro declinaverit, et ligamenta violenter adigens, et articulos e sede sua in attam motos. Rem spinalis medulla laborat, si modiae e loco insectatur, vertebra in eum modum exiliente; item vertebra luxata comprimit spinalem medullam, nisi etiam abruperit, presa vero et gravata hac, mullorum magnorum et insignium membrorum stuporem efficeret. Quare non poterit medicus, quomodo oportet, vertebram dirigere, multis violentisque aliis malis instantibus, ac ideo quod ne inserere quidem liceat, neque conquassere, neque atio ullo modo, constat, nisi quis, disjecto homine, deinde injecta in cavitatem ab interiori parte manu, furas repellat. Atque haec mortuo licet facere, vivo non admodum. Cur autem haec scribo? quoniam putant nonnulli, homines se sanasse, quibus ab interiore parte vertebrae inciderant, omnino articulos praetergressi. Atqui facillimam curatu disiortionem hanc quidam putant, ac nihil indigere infectione, sed sponte sua ejusmodi sanos fieri. Ignorant autem mullum, et hoc lucrantur, quod ignorant. Nam proxim mis suadent, sed propter hoc decipiuntur. Putant, spinam excedentem in dorso hoc vertebras ipsas esse, quoniam singulae rotundae ad tactum apparent, ignorantes, quod qsse haec sint a vertebris prosecta, de quibus paulo ante dictum est, at quibus vertebrae multae in aateriora recedunt, arctisiimum enim inter omnia animantia homo senum habet, quantum ad magnitudinem attinet, a posterictibus in anteriora, aliquando etiam in pectore. Quum igitur aliquod ex his ossibus eminentibus valide confeatuum suerit, seve unum, seve plura, hac deprisilor locus efficitur, vel hinc, vel inde; propterea decipiuntur, dum putant, vertebras intro prolabi. Porro quod maximam vjm habet similium et dissimilium dignatio, omnisque artifex desiderat discernere, similesne an dissimiles res sint, circa quas versatur, ex hoc exemplo licet colligere. Quum enim in exercitatione magna pars propositae cogluttonis consistat, non in generalibus exemplis videre convenit, sed in multis variisque exercitari, et praesertim quae ab his petita sunt, qui optime horum artem elaboraverunt, qualis est Hippocrates et Plato.

Cap. V. Quum igitur Plato primo libro de Republica ostendisset variis exemplis, ex quorum numero est, et civitatis gubernatores et medicos artificibus, quibus praesunt imperantque, quosque regunt, illis utilitatem, non sibi suppeditare, deridens Thrasymachus pastorum et bubulcorum meminit, qui sibi ipsis commodum, non ovibus et bobus, exhibent. Verum Socrates ostendit, ipsotum scopum et finem esse, alium sane iis, qui in pastovitia et bucolica arte nihil praeter ovium et boum utilitatem respiciunt, alium vero, qui animalia ad epulas et venditionem alunt. Itaque constat, quod at medicus, quatenus medicus est, eatenus corporis sanitati prospicit; quatenus autem aliud quid agit, inde appellationem quoque habebit. Nonnulli etiam divitiarum gratia artem medicam tractant; nonnulli propter mulclam ex legibus ipsis impositam; quidam vero propter humanitatem, quemadmodum assi ob gloriam inde aut honorem comparandum. Nominabuntur igitur, quatenus sanitatis sunt opifices, communiter omnes medici; quatenus autem ob diversa consilia actiones aggrediuntur, hic humanus, ille honoris studiosus, alius gloriae, alius divitiarum affectator. Non igitur medicis finis est tanquam medicis, ut gloriam aut fructum percipiant, sicut Menodotus empiricus scriptum reliquit, id quod curae fuit Menodoto, Diocli vero minime, quemadmodum nec Hippocrati et Empedocli, neque aliis veterum permultis, qui ob humanitatem benignitatemque naturae aegrotis medebantur. Qui igitur in hujusmodi exemplis fle exercuerit, cujusmodi valde multa apud Hippocratem et Platonem reperiuntur, facile inspiciet et propria cujusque artis, et communia. Etenim Socrates cum Thrasymacho in primo de Republica disserens ostendit, opiliones et buhulcos communicare inter se, quatenus funi opiliones et bubulci, differre autem quatenus hic tanquam divitiis inhians, ille ad epulas animalia reddit pinguia. Quin etiam Hippocrates de fracturis plenius docuit discernere ut communia et propria. In artibus autem hoc est, similiane sint, an dissimilia. Unum enim sunt tres hae considerationes, tum quae de communibus et propriis, tum quae discernimus, num similes an dissimiles res, quae comparantur, existant, tertia ad haec, qua speculamur, quid idem in ipsis sit, et quid diversum. Consueverunt enim Graeci similia nonnunquam vocare, quae idem aliquid obtinent. Item exempla secundum idem in iis, quae conferuntur, Plato nos facere praecepit. Vicina est huic contemplationi et ea, quae dividendi constat methodo, cujus exercitium Plato in Sophista et politico tractavit, usum vero ipsius non in his modo, verum clarissime simul et absolutissime in Philebo et Phaedro, quin etiam in commentario de Republica aliisque multis ostendit. In Sophista igitur et politico docet, quomodo aliquis loco appellationis sermone interpretatur claro pariter et compendioso ipsius significatum, quem sermonem finem et definitionem eximie Platonis sectatores vocarunt. In Philebo autem et Phaedro divisoriam compositoriamque speculationem maxime necessariam esse ad artium conisilotionem ostendit, qui duplici modo in ea exercitari praecipit, a primo sime et generalissimo descendentes ad ea, quae non amplius dividi queunt, per differentias in medio consistentes, quibus et definitiones specierum constitui in Sophista et politico monstraverat, contra vero a specialissimis, quae multa sunt, ad primum genus per compositionem ascendentes; viam enim esse utriusque unam, sed iter duplex ab altero primorum ad alterum vicissim eunti. Dicit itaque de ipsis in Phaedro ad hunc modum. Mihi quidem videmur caetera revera lusisse. At si quis duarum specierum, in quas modo scrtuna incidimus, vim arte comprehenderit, opus non ingratum fuerit consecutus. Quas species dicis? Ut in unam ideam conspiciens possem dispersa ducat, quo singula despuens manifestum reddat semper id, de quo agitur; quemadmodum nos in praesentia, quid amor sit, definivimus, seve bene, seve male id suctum set. Certe hinc disputatio nostra claritatem in se habuit constantemque sebi ipso concordiam. Alteram vero speciem quam dicit, o Socratas ? Ut rursus secundum species articulatim pro rerum natura incidat, neque imperiti coqui ritu ulla membra constringere aggrediatur. Haec igitur generatim de dividendi componendique metlrodo a Platone fiunt comprehensa. Digressus autem ad artem rhetoricam, (erit nobis unum aliquod totius operis exemplum,) haec feribit. Quandoquidem dicendi facultas quaedam animi evocatio et oblectatio est, futurum oratorem necesse est, quot species anima habeat, cognoscere. Sunt itaque tot talesque, unde hi tales, illi tales efficiuntur. His ita disiinctis, orationum quoque tot talesque sunt species, ejusmodi vero singulae. Tales igitur talibus quibusdam orationibus certa quadam de causa ad ejusmodi res facile persuadentur; aliter autem assedi ob aliquam consum minime. Oportet itaque eum, qui haec satis perspexerit, postea in ipsos negotiis, quae suat agnnturque, animadverso acute posse sensa assequi, aut nihil amplius quam verba, quae audivit, habet. At quum abunde potest dicere, quis quibus orationibus capiatur, praesentemque hominem acute percipit eo ingemo praeditum, de quo antea fuerit disputatum, sec ipsum esse talibus orationibus ad talia compellandum, is ita instructus tum demum perfecte artem hanc erit consecutus, quum ad superiora haec agiunxerit, ut opportunitatem loquendi tacendique calleat; item quando conveniat uti et quando non brevidoquentia, commiseratione, vehementia acriori amplificationeque; caeterum partium orationis, quas didicerit, usum tempestivum vel intempejtivum cognoverit, absolute hanc era artem executus, prius vero minime; in quocunque vero horum defecerit vel dicendo, vel seribendo, licet ex arte verba fucare se dicat, ipse, cui non persuadetur, vincit. Haec protulit de rhetorica, docens inibi, quomodo aliquis optime ipsam constituat methodo usus, non, quemadmodum vulgus, experientia et conversatione. Ad haec quum inferius multa interim utilia commemorasset, in caput ipsa redigens ad verbum sic dixit. Quapropter, si aliud quippiam de arte dixeris, auscultabimus quidem; sin minus, his, quae paulo ante recensuimus, fidem adhibebimus, quod videlicet, nisi quis auditorum ingenia noverit distinxeritque, atque res ipsas in species suas disereverit, rursusque singula specie una comprehenderit, nunquam dicendi artem, quoad bomini licet, adipiseetur. In hoc libro succincte egit de generali omnium artium constitutione, et de rhetorica; exactissime vero totum sermonem in Philebo persecutus est. Ego a principalissimis exordiar, prima hac ipsius oratione ascripta. Vox, inquam, ex ore nobis erumpens una est, et iiifinitae rursus voces numero et cunctorum pariter et cujusque. Quidni? Neutro tamen horum docti efficimur sapientesque, nec quod ejus insolitum, neo iterum quod ejus unum aliud cogneseimus, item quod et quales sunt, tenemus; hoc enim uniimquemque nostrum grammaticum reddit. Verissima loqueris. Quin etiam id, quod musicum non efficit, hoc est idem. Qua ratione? Una quodammodo et in hac arte vox ese. Quidni? Duo item ponenda sunt, grave et acutum, ac tertium, tonus aequivalens. Nonne ita? Ita. Verum tamen nondum musicae peritus eris, si haec sala cognoveris, et isia ignorans, ut ita lonuar, nullius eris in musica nretri. Nullius. Sed postquam, o amice; acceperis, quot intervalla vocis numero suat circa grave atque acutum, et qualia, nec non intervallorum termini, et quotcunque ex his compositiones proveniunt. Quae majores nostri conspicientes nobis eorum sectatoribus, ut hujusmodi quaedam harmunias appellaremus, tradiderunt. In motibus praeterea corporis alios quosdam tales inesse affectus monstraruat, quos numeris dimensis rhythmos atque mensuras vocari jussere; cogitare praeterea, quod eadem ratione de omni, quod unum est et multa, coiisiderare debemus. Nam quando isia sic accipis, sapiens tunc evadis. Quum vero sat aliud quicquam ita considerans capis, sapiens rursus circa illud efficeris. Infinita autem singulorum et in singulis multitudo vagum te incertumque et rationis ac numeri reddit expertem, utpote in nullum cujusque numerum respicientem. Praeclare haec, o Philebe, socrates mihi dixisse videtur. Milii quoque: sed quid ad rem hic sermo, quidve sibi vult? Recte id, o Protarche, Philebus isie quaesivit. Prorsus. Responde igitur ipso. Pactam quod vultis, ubi de his ipsis paulisper etiam adhuc disputavere. Ut enim, se quis unum aliquid accipit, is, ut diximus, haud mox in insiniti naturam, sed in aliquem numerum descendere debet, ita vicissim, se quis insinitum primo sumere cogitur, nequaquam in unum continuo, sed in numerum quendam, qui multitudinem aliquam habeat, debet intendere, ex omnibusque tandem in unum desinere. Quod vero nunc diximus, rursus in literis consectari licet. Quomodo? Postquam infinitam vocem cogitavit seve deas aliquis, seve homo divinus, qualis apud Aegyptios Theuth fuisse fertur, primo in ipso vocis insinuate vocales literas consideravit, quae non una, sed plures sunt, rursusque alias, quae non vocis, sed seni participes essent, atque harum numerum certum similiter destnivit. Tertiam deinde speciem literarum disiinxit earum, quas nunc mutas vocamus. Postremo liquidas mutasque diserevit, usque singula quaedam, vocalesque et medias eodem modo, donec, earum numero in singulis speciebus et in universes reperto, elementum vocavit. Quumque videret neminem nostrum horum quicquam seorsum percepturuat, nisi omnia isosu percepisiet, hoc vinculum velati unum quiddam exisiens, et haec omnia unum fucere meditatus, quam unam in his esse artem grammaticam animadvertit, eo nomine appellavit. Haec quidem Plato de artium constitutione in Philebo tradidit, quae juxta methodum scilicet rationalem, non quae ex diutina inquisitione, sed particularium experientia colligitur. Quod autem, nisi in divisione et compositione exerritatio accesserit, nequeat rationalis artium constitutio fieri, palam est ex iis, quae hucusque a me sunt comprehensa. Quin etiam in toto libro Philebo deinceps opere methodum in voluptate ostendit, universas ipsius differentias persecutus.

Cap. VI. Sic autem et Hippocrates factitavit in opere de victus ratione acutorum, accusans medicos Cnidios tanquam speciales generalesque morborum differentias ignorantes. Ipse autem indicat distinctiones, secundum quas id, quod unum ridetur esse, multa fiant, cum dividitur, non in morbis tantum, test etiam in aliis omnibus; in quo plurimos ex clarissimis medicis in errorem lapsos invenire licet, adeoque in ipsis remediis. Nonnulli siquidem ad particulares ipsorum usus protecti disciplinam fecerunt ordine carentem. Quidam communissimum loquuti usque ad promptum imaginationem sermonem fecerunt maxime methodicum, re vera autem vitiosissimum; inde inter se dissenserunt, alii quidem, ut qui in remedio certi cujusdam affectus, exempli gratia pleuritidis, sanguinis missionem pronunciarem, alii purgationem, quemadmodum et fomentum, hi pes spongias, illi, per sacculos a medicis dictos, aut per aliud quoddam. Inibi etiam de balneis et balnei abstinentia dissentiunt, oxymel, vel hydromel, aquam, vinum, ptlsanam, vel pereolatum succum duntaxat exhibentes, vel hordeaceum solum; alii et cibos; aliter alio distinguente differentias et aegrotantium, et praedicturum, indicavit, quid pleurifidis affectus requireret. Quomodo igitur ipse enumeravcrit inordinatius primus inveniens, commentariis in opere de rictus ratione acutorum expono, quod aliqui inferibunt ad Cnidias sententias, quidam de ptisana, utrique male. At ego, ut hujus quoque sermonis manifestam disciplinam studiosi compendiose habeant, non pigebit capita significare. Etenim in pleuriticis nuper incipientibus latus dolere, tanquam dispositione nondum manifesta, tentare jubet fomenta, fotibusque calidis; ac ipsis materiam recensuit: deinde, si non salvatur, considerandum, ne paulo antea ribum assumpserit, an alvum dejecerrt, vel non, ac, quid faciendum sit, docet. At si his non cesserit, distinctiones scribit eorum, qui sanguinis missione indigent, et qui purgatione; porro in quibus multae potu utendum est, aut oxymelite, aut aqua usque ad judicationem, nullum dando cibum, in quibus succum ptisanae, aut hordeo utendum, tunc et cibi dandi sunt. Pari modo etiam de vini exhibitione distinguit, quibus dandum sit, et quibus non, et quando, et quale. Simis Uter de balucis aliisque id genus. Porro, quum duplex sit error in divisionibus, quod alii minus, ac conveniat, dividant, alii exuperent secundum multitudinem, quae ad id, quod siccatur, propria non est, utrosque Hippocrates accusans initio quidem libri haec tradit. Varietates morborum et divisionem multiiugam aliqui non ignorarunt, numeros autem singulorum morborum dum manifesto vellent explicare, haud recte sumpserunt, ut qui difficile comprehendi possint: se hoc aliquis laborantium aegritudinem atteram ab altera nonnihil disierre significabit, non solum idem morbus esse videbitur, se neque idem nomen habeat. Porro in remediis contra, quum ipso minus, quam par est, conplectantur, in hunc modum ait. Ac non salum ob id non laudo, sed quoniam etiam paucis numero remediis utuntur. Postea, ubi praesumpsisset id, quod problemati utilissimum est, non manifesto ipsius solutionem conscripsit, atque ideo plerisque medicis tota problematis vis ignoratur. Proinde totum hunc sermonem in primo de rictus ratione acutorum commentario sum interpretatus. Nunc autem compendiose exponere vim necessarium est. Ipsum sane problema sic ad verbum scripsit Hippocrates. Videatur autem digna mihi esse, quae seribantur, et praesertim impercepta medicis, quum sint tamen scitu utilia, item quae magnam utilitatem aut noxam miserunt. Impercepta autem suat et haec, cur in morbis acutis alii medici in omnem vitam pisanam non pereolatum exhibent, putantque recte se medicari, alii vero magni sumunt, conanturque, ut nullum hordeum aeger devoret, (magnam enim ostensionem esse arbitrantur,) sed succum linteo pereolatumpraebeat. Quidam ipsorum neque pisanam crassem neque succum exhibent; alii, usque dum septimanus aeger fuerit, alii etiam in sine, quoad morbus fuerit judicatus. Hastismodi igitur quaestiones ne proponere quidem medici consueverunt, scrsun neque si proponantur, inveniunt. Atqui magnam a vulgaribus calumniam tota ars gastinet, ne videatur quidem omnino medicina esse, quod in morbis acutisiimis tantum inter se artifices disierunt, ut, quae alter adhibet optima esse putans, ea jam aster mala esse censeat. Ac paulo post: Dico autem, perpulchram effi hanc speculationem, plurimis et principalisiimis eorum, quae in arte suat, affinitate junctam; nam aegrotantibus omnibus ad sanitatem aliquid magnum potest, et janis ad securitatem, exercentibus ad bonam habitudinem, et ad quodcunque unusquisque velit. Speculatio (inquit) de artificum diseordia magnam vim obtinet non salis laborantibus ad sanitatem conciliandam, sed etiam sanis ad eam tuendam sailicet, exercentibus ad corporis dignitatem tum comparandam, tum retinendam. Postea adjecit, et ad quod unusquisque velit, indicans, non modo ad medicinam, sed etiam alias artes, speculationem, ipsius solutionem extendere. Nam mirari licet, cur artem medici pertractantes, in qua remedia, quae offeruntur, usu possint judicare, utrum prosint, an noceant, tamen maxime contraria de iis, quae prosunt et nocent, pronunciarint. Siquidem m philosophia non sedatas esse plurimas dissensiones nihil miri est; quippe quum res experientia judicari evidenter nequeant, ac ideo nonnulli pronuncient mundum esse non genitum, nonnulli genitum; quemadmodum alii nihil extra ipsius ambitum esse, alii esse dicunt, atque hi ipsi aliquid contineri affirmant, quidam vacuum hoc esse nullam in se continens substantiam dictitant, aliqui vero mundos alios numero incomprehensibiles, ut in infinitum multitudo extendatur; nam ejusmodi discordiam sensu evidenti non licet dij usti care. At secus habet, quod medici de remediorum, quae corpori applicantur, auxilio ct noxa inter se dissentiunt, quum ipsi possint utile et nocuum usu experiri ac jndicare. Hujus igitur quaestionis solutio non admodum manifesto ab Hippocrate est explicatu, ac ideo prope universus libri interpretes latuit. Est autem talis. Nonnulli sane aegrotantium inediam requirunt, usque dum morbus fuerit judicatus, nonnulli vero cibum, atque ex his alii hordeaceam ptisanam, alii succum solum, quemadmodum et solidiorem aliqui, quin etiam oxymel quidam aut mulsam, quidam vero aquam et vinum. Idcirco medicis, qui experientia sola artem constituerunt, illud solum visum est utile, quod forte fortuna ipsis frequenter profuisse apparuit. Neque etiam ad contrariam speciem victus rationis pervenire audent, ut illam quoque experiantur, improsperum veriti successum. Proinde solus, qui naturam aegrotantis norit, et morbi dispositionem, et vim auxilii, quod adhibebitur, praeterea tempus, quo utendum ipso est, audere poterit, usus auxilio ratione considerato, spem experientia confirmare. Quare solus inveniet dissidii causam et distinctiones, quibus animum adhibens ad id, quod aegrotanti conducit, perveniet, aliorum vero nullus hoc cognoscit. Nam qui cognitis per experientiam adhaerent immoranturque, illa sola assumunt, causantes naturam, aut artem, aut hujusmodi aliquid offensae causam extitisse; id quod etiam in opere de fracturis Hippocrates ostendit, nempe in fracturis, quae cum ulcere fiunt, hisce verbis. At alii quidam suat, qui linteis ejusmodi statim medicantur, atque hinc et illinc linteolis deligant. Super ulcus autem ipsum desinunt ac sentiat refrigerari; deinde ipsi imponunt purgatorium aliquod medicamentum, et scientis vino madidis, aut lanis succidis curant; qui modus medicandi malus ese, ac verisimile ese ita medentes maxima non intelligere, tum in aliis fracturis, tum in hujusmodi. Maximum enim ese cognoscere, quomodo oporteat lintei principium injicere, et quomodo potisiimum comprimere. Rem quantum auxilii adferat, si recte quis initium accommodet, ac premat, quo potisiimuni convenit. Rursus quomodo noceant, nisi recte quis iniiciat, neque premat, sed hinc et illinc. Quare dictum a me ese etiam in hia, quae scripsimus antea, cujusmodi in utroque eveniant; testatur hoc etiam ipsa medicina. Necesse enim ese, ut ei, qui sic deligatur, tumor in ipsa ulcere attollatur; etenim si cutis sana hinc quidem et illinc deligatur, in medio autem intermittatur spatium, in eo potisilmum tumebit et decolorantur. Quomodo igitur non ulcus haec patietur? Nccesserio enim ulcus decolor erit et expressiim, mordax et sine pure; ossa autem aut artus, quae non eruat abscessu laboratura, illo infestabuntur, et ulcus pagatim et igneum erit. Ceguntur autem propter tumorem cataplasma inducere; sed illud quoque his hinc et illinc deligatis ese inutile, nam pondus incommodum praeter altum pusum oboritur: desinentes autem vincula diseolvunt, quum ipsis rursus fucespunt negotium, et reliquum sene deligatum medicaatur; nihilo autem minus, eise aliud quoddam ejusmodi acceperint, eodem modo curantur. Non enim putant, deligaturam, quae hinc et illinc fit, et refeigerationem consum esce ulceris, sed aliam quandam infelicitatem. Non arbitrantur, inquit, malam deligaturam laesionis esse causam, sed aliam quandam infelicitatem; ob quam rem neque recedunt a consueta ipsis traductione, test male cognitis immorantur. Haec milli problematis solutio est, in quo causam discordiae in remediis considerare oportet, quam generatim comprehensam dixerit aliquis esse differentiam rei, quae generatim intelligitur, dicitur et proponitur, sive affectus, sive auxilii aliqua sit materia. Dico autem affectum exempli gratia pleuritidem; de qua velut in exemplari sermonem instituit; materiam vero multum, aut vinum, aut aquam, aut puteant; nam in his singulis propriae quaedam sunt differentiae, de quibus omnibus Hippocrates non solum compendiose, sed etiam manifesto distinctiones edocuit, quemadmodum differentias dividere conveniebat. At mihi exempli cujusdam ex ipsis gratia abunde erit meminisse sermonis de vino ad haec verba conscripti. Dulce vinum, vinosam, album et nigrum, musam, aquam et oxymel. His autem significatum in morbis acutis difiinguendum ese. Dulce minus quam vinosum caput tentat aggravatque, minusque mentem attingit, et facilius quam cdterum per inteseinum descendit. Sed lienem et jecur auget, biliosis etiam incommodum, quippe talibus sitim excitat; imo etiam superius inteseinum insint, non tamen inferiori intestino inimicum fiatus ratione, eise non admodum fiatus a vino dulci profectus facile penetrabilis sit, sed circa praecordia immoretur. Etenim minus urinam hoc ciet omnino, quam vinosum album. Dulce natem spatam magis educit quam alterum; at quibus setim conciliat potum, his minus quam alterum vinum educit, quibus autem non sitim sarcit, magis quam altelum educit. At vinum album vinosum laudatur quidem et deprehenditur et saepe et multum in vini dulcis expositione. Verum quum ad Vesicula magis quam allerum transient, urinamque cieat et destillationem, semper multa ad praesidium in his morbis confert. Siquidem, se ad alia minus ideoneum est quam alterum, attamen in vescca purgatio ab eo facta demittit aut promovet, qualia convenit. Caeterum bona haec sunt indicia auxilii et lapsionis a vino prostcisoentia, quae incognita erant iis, qui me praecesserunt. Porro rufo vino et nigro austero in his morbis ad haec uteris, se capitis gravitas non acisot, neque praecordia attingantur, neque sputum a sua prohibeatur, neque urina retineatur, verum, quod deficitur, lubricum set et ramentosam. Caeterum in his convenit potissimum mutari ex albo, et quae his sunt similia. Rem intelligendum est praeterea, quod omnia superiora et vesicae loca minus ostendet, si aquosum magis set. Intestinum vero etiam magis asciivabit, si meracius sit. Hic inquit, quae de vinorum disiferentia et usu exposui, incognita me senioribus fuerunt; ego autem haec distinctionibus segregans artem in ipsis comprehensam constitui. Ita etiam de mulso, melle, aqua, oxymelitc, et ptisana, et balucis distinctiones conscripsit, accusans eos, qui in omnibus acute laborantibus vel jubent, vel prohibent singulis commemoratis uti. Nam interroganti, an vinum febricitantibus sit exiribendum, responderi debet, quod huic quidem alicui dandum sit. Ident vero hoc de voluptate Plato factitavit, quasdam ipsarum fugere nos praecipiens, quasdam vero appetere. Nam disciplinarum utilium honestarumque, et in tutum omnium honestarum actionum voluptates affectare convenit; ebrietatis autem, aut gulae, aut veneris vitare; quae vero nihil ab his secretum obtinent, illas neque fugere, neque persequi. Porro inveniuntur nimirum generis voluptatum differentiae ex methodo divisoria, ut in toto Philebo Plato ostendit, differentias omnes ipsarum eunmerans. Propterea dixi, affinis esse et communia, quae ex divisoria via inveniuntur, iis, quae ex similis cognitione intelligi solent. Etenim similitudinem voluptates inter se obtinent, communitatem sane generatim. Unum namque commune est in ipsis, ex quo communem sortiuntur appellationem. Aliae vero facundum peculiarium differentiarum speciem; quandoquidem simplices simplicibus, praeter communem voluptatis speciem etiam eam, quae simplicitate constat, consecutae, majorem similitudinem assumunt; quemadmodum in compositis cornpositae, corporeae corporeis, animales animalibus, utiles utilibus, noxiae noxiis; quemadmodum etiam quae in honestis actionibus versantur, et quae in malis invicem utraeque respondent. Consimiliter etiam, quae in rationali animae specie sunt, invicem consentiunt. Item quae in irascibili aut concupiscibili consistunt, pariter et hae eodem modo invicem respondent. At nisi unumquodque genus in peculiares differentias secent, pronunciantes aliquid generatim et indistincte tum medici tum philosophi, multa, quae evidenter apparent, quotidie iis ipsis, quae tuentur affirmantque, repugnantia tenent. Nam distinctio ab omnibus artibus claris viris laudata exercitatione harum duarum speculationum, de quibus hoc libro transegi, absolvititr. Dico autem duas speculationes, et eam, quae discretione similium et dissimilium conflet, et eam, quae via juxta divisionem generum usque ad individua tenuit, et reciproco hoc modo, scilicet ex particularibus ad primum genus reditu per differentias intercedentes. Atque has utrasque mcthodos optime atque elegantissime inter priores titur medicos tum philosophos Hippocrates et Plato invenerunt, ostenderuntque multos commentarios falso conscriptos ab iis, qui communia a propriis nequeunt distinguere. Quin etiam dissensiones prius indicavi illinc tales obortas, quales sane apud medicos extiterunt de ptisanae usu ac aliis, quae aegrotantibus offeruntur; apud philosophos autem de animae virtutibus, dum nonnulli putant ipsas esse dociles, nonnulli vero naturales, vel moribus et exercitatione acquisitas. Si enim animae species divisissent, manifesto etiam cognovissent, alteram esse rationalem, alteram vero irrationalem, quae et ipsa duplicem habet sectionem; neque scientiam a rationali sustulissent, neque irrationalibus eam concessissent. Quapropter et illa oratio, in qua Plato dicit, Uniuscujusque rei existentis, circa quam artem aliquam constituere cogitamus, naturam substantiae exacte cognitam habere oporlet, conjuncta est communisque methodis nuper comprehensis. Nam qui norit, non simplicem unam animae in nobis speciem esse, sicuti in stirpibus appetentem, in diis rationalem, in homine autem ambas esse, ct tertiam praeturea irascibilem, novit cum hac virtutum numerum, vim et possessionem, quemadmodum qui naturalem corporis nostri structuram habet perspectam, in similaribus quidem elementorum commoderationem, in instrumentariis ex sitnilarium quantitate et qualitate, item uniuscujusque conformatione et situ naturalem habitum effici, in unoquoque animantis corpore symmetria videlicet singulorum praedictorum per unamquamque vitae substantiam conservata, ipsi, morborum curationis cuique convenientis et praeservationis copiam habebit.

Cap. VII. Merito igitur nonnulli exactam similium et dissimilium cognitionem sufficere ad methodicam cujuslibet artis constitutionum arbitrantur, siquidem etiam ad indicandum de iis, quae in ambiguo sunt, dux haec est abunde faciens. Nam quum mulsa fit similitudo quibusdam probabilibus, non autem veris, cum sermonibus omnino veris, qui eos discernere invicem est exercitatus, manifesto sciet, quantum dogmatis tanquam veris credendum fit, quantumque derogandum tanquam falsis, et quantum probabile, haud fero quam incertum, improbahili respondeat; quemadmodum etiam iis, quae aequaliter invicem respondent, sive in duobus, sive in tribus, sive in pluribus fiat extensio, nihil putandum fide dignius. At horum judicium ad imaginationem reducitur, ut recentiores Academici dicunt, non solum probabilem, sed etiam cfrcumeuntem et immobilem, ut autem Chrysippi sectatores ajunt, ad comprehensoriam, ut communiter omnes homines crediderunt, ad sensum intellectumque evidentem. Itaque verba praedicta differre inter se videntur. Si autem accuratius quis inspiciat, eandem vim obtinent, veluti etiam quum quis censet a communibus notionibus incipere, atque has primum omnium judicium ex se ipso fide dignum constituere. Quod enim primum judicii locum citra demonstrationem fide dignum esse convenit, omnibus in consessu est, non tamen, quod naturale hoc esse oporteat et omnium hominum commune, universi intelligunt, et plerique nonnunquam prae eo, quod omnibus ex aequo hominibus evidenter apparet, malunt suae ipsurum adhaerere opinioni, et simulant sumam te fidem addidisse iis, quae ipsi dicunt verisimilia, ut dogma aliquod tectae ipsorum approbent astruantque; quemadmodum rursus alii nonnulli, ut aliquid siccus opinantium calumnientur, sponte tua mentiri sustinent. Nam iis, qui sie a quadam tecta appellant, contendere propositum est de omnibus, quae in tecta habentur, etsi nullam necessariam ad principii elementa habeant consequentiam, quemadmodum sane in dogmate de animae principatu. Hoc enim medicis scire exusit est, ut, ratione laesa, loco affecto auxilia adhibeant, philosophis autem neque ad inveniendam virtutum differentiam, neque ad exercitationem ipsarum est utile. Sive enim in corde princeps animae pera existat, sive in cerebro, poterimus et prudentiam et temperantiam, justitiam et fortitudinem consequi, ex aliis placitis et exercitationibus ad ipsarum possessionem pervenientes. Itaque solis philosophis etiam id, quod nihil ad mores civilesque actiones conducit, inquirere consequens est, qui speculatoriam plutosuplnam delegerunt, quemadmodum et an post mundum hunc fit aliquid, et, si est, quale hoc tandem. Item num mundus lue in se contineatur, et an plures uno, et an copiosa quaedam multitudo. Similiter generatusne an ingenitus mundus hic existat. Sicut etiam an geniti ipsius dens aliquis opifex fuerit, an dens nullus quidem, sed causa quaedam irrationalis et inartificiosa fortuito ipsum adeo pulchrum effecerit. Sic an etiam dens praesit structurae mundi sapientissimus simul et potentissimus. Verum hujusmodi quaestiones nihil conferunt ad domum propriam honeste administrandam, aut ciri talis rebus convenienter prospiciendum, vel cognatis et civibus et hospitibus juste et communicaturie impartiendum. Proresserunt autem ad quaestionem ipsorum nonnulli, qui practici statuuntur, tandem ex iis, quae utiliter disquiruntur, paulatim tanquam ad similia progressi. Non enim, sicut mundum generatum esse, aut non generatum esse, quaerere inutile est, ita etiam de providentia et diis. Quod enim fit aliquid homine praestantius virtute et sapientia in mundo, omnibus nobis disquirere praestat; non tamen, quales dii sint substantia, utrum incorporei omnino, an, quemadmodum nos, ita ipsi cum corporibus existant, necessarium est considerare. Etenim haec aliaque multa prorsus nihil conducunt ad virtutes actionesque morales et civiles appellatas, quemadmodum etiam ad animi affectuum remedia. Scripsit de iis Xenophon optime, qui non solum inutilitatem ipsorum damnaverit, sed etiam Socratem ita sentire pronunciet. Consentiunt ipsi et alii Socratis sodales, et Plato ipse, qui naturalem speculationem philosophiae adjungens Timaeo disputationem de ea defert, non Socrati, sicut etiam dialecticam longius exporrectum ad Parmenidem et sodalem ipsius zenonem. Sane propter similitudinem aliquam utilibus rationalium naturaliumque speculationum etiam inutilium quaestio apposita est. Neutiquam enim licet vel attingere in morali et civili speculatione sive naturalem; sive ratiocuratricem, sed haec quoque inutilibus adscribuntur. Caeterum multa fitlia veris furit similia et in demonstrationum initiis et omnibus subsequentibus; item fiophlsmata ex similitudine, quam cum veris sermonibus habent, componuntur; sed internoscere ea et invicem discernere noverunt in illa materia, circa quam ars vertatur, exorcitati nimirum et naturali industria praediti, quam oportebat potissimum in puerili aetate a cujusque civitatis senioribus prudentissimis indicari, ac ununrquemque artem naturae congruam ediscere, ut nunc multos videmus artes rationales exercentes, qui ne ea sime, quae ipsi dicunt, assequuntur.

Cap. VIII. Porro quod ad logica principia cujuslibet dogmatis demonstratio reducatur, in omnibus fiere operibus a me ostensioni est. Sed et nunc, quoniam, ut res invicem discernere possis, et similitudines dissimilitudinesque singulorum exacte speculari, ab initio considerare institui, apponam exemplum aliquod exercitationis gratia. Quippe non convenit esse contentum, eo, quod ostentum est, nos in particularibus exercitari oportere, sed etiam ita facere. Neque enim Plato ipse neque Hippocrates satis habuerunt universim hoc consuluisse, sed exemplis quoque particularibus plerisque nos exercitarunt. Promatur autem quaedam materia speculationis, quae tractat, an opifex nostri habeat providentiam, principio a stmctura corporis desumpto. Nonnulli enim fortuna quadam artis et rationis experte, non providentia sapientis opificis conformari pronunciant, obscura ad fidem eorum, quae dicunt, similitudine utentes, quemadmodum aliqua in vita a fortuna similia redduntur iis, quae juxta artes fiunt. Quum namque aliquis nonnullorum descriptionem aut figuram leonis aspectui esse persimilem conspicit, sicuti quorumdam draconis, aut alterius cujusdam animantis, ut inquiunt, ac ubi quis forsan petram feriens, tantum ab ea confregit, ut rcliqua pars respondeat leonis formae, utraque hujusmodi dicunt, quae vel semel longo tempore in universo sunt, artium vero naturae, quam universi homines natura moliuntur, et conformationis nostri ipsis simillimae prorsus obliviscuntur; at qui vident, multos circa materias operari, qui ncque coriarii, neque fabri, neque figuli dicuntur, nisi appareant utilis cujusdam gratia esse, quae illi fabricati sunt, quippe quod nulla alia artis nota sit praeter usum utilitatemque uniuscujusque partis in re fabricata. Si igitur, qui ligna secat, urit et compingit, lecticam efficiet omnes continentem partes conveni entes usui, propter quem factae comptuguntur, ejusmodi esse artificem dictitant; si vero dextros pedes sinistris effecerit longitudine, aut crassitie, aut sigma differentes, aut tale quippiam in lecto, aut lignis pertingcntibus longitudine superiores partes ad infernas aberrasse videatur, imperitum esse dicunt. Ac multo magis, si id, quod apparatur, ex multis consiet partibus, deinde si nihil in ipsis, qui compingit, erroris commiserit, artifirem esse constructorem ajunt, quemadmodum in curru Hesiodus scripsit:

— — centum lignaque plaustri.

Sive enim re vera centum, sive loco multorum tot elixerit, sicuti Homerus:

Centum pendebant ex auro fimbriae.

Eoque grammatici dicunt loco multorum centum posuisse, ne in aliqua parte aberraret, sed etiam magnitudinem ipsis figuramque decentem circumposueris, collocaritque in regione congrua, et compositionem cum propinquis tutam et solutu difficilem effecerit, artis indicia omnes arbitrantur, non ab homine docti ita judicare, sed natura habentes artis notionem a fortuna secretam. Quod etenim in omnibus recte fit, ad artum reserant, quod in uno aut duobus, fortunae, non artis, opus esse credidimus. Eadem itaque notione anatomici medici admirati sunt omnes artem naturue. Neque enim, tanquam extrinsecus videtur corpus compositum ex partibus decem et duodecim, aut, si libet, etiam viginti, sic etiam revera habet. Constat enim ex ossibus pluribus quam ducentis, quemadmodum etiam musculis paulo pluribus quam ducentis; ad singula vero ossa pervenit vas nutriens, quod homines vocant venam, at ad musculos non hoc solum, sed etiam arteria et nervi. Pariaque omnia sunt ad amussim in dextra animantis parte sita iis, quae in altera sunt, os ossi, musculus musculo, vena venae, nervus nervo, arteriis arteriae. Quapropter etiam micifice Hippocrates dixit hoc quidem, quum homines justuni obtinent corpus; maximum enim indicium,est justitiae in partibus figurae similitudo et lori, in quo haec tria instrumenta inseruntur, venam dico, et arteriam, et nervum in singulis musculis; item dispositionis in ipsis contrarietas non justitiam modo in corporis structura manifeste ostendit, sed etiam vim summam ejus, qui corpus aptum construxerit; nam scopos structurae si numeres, deinde unumquodque ipsorum recte factum invenias, evidenter tibi magnitudo, ipsius opificis dico, apparebit. Neque enim simpliciter ita, veluti si quis negligenter confideret, ossium musculommque multitudo par est numero ossibus et musculis, sed etiam eorum, quae ipsis insunt, puta magnitudinis, situs, compositionis, numeri, figurae totiusque conformationis, quae et in arteriis, et venis, et nervis servari videntur. Etenim quale unumquodque ipsorum esse convenit, et quantum, et ubi pars musculi inscrta, et quomodo etiam in ramos divaricata, exacte in singulis aptorum conservatur, praeterea omnium paritas sinistrorum cum dextris, tot et ipsa particulares scopes obtinens, quot etiam partes. Atque haec tibi dico nondum mentionem faciens singulorum viscerum, aut aliarum partium, quae particulari descriptione videntur. Nam apparet in his quoque non paucis numerus scoparum cuique conveniens. Quum igitur duo nobis insint oculi, parturique multitudo partium est, neque figura diversa, neque magnitudine, aut situ, aut conformatione, aut compotitione connexuque cum propinquis, sed etiam humor cryhastinus aequalis ad amussim in utroque est, item vitreus similitudine et coloris et figurae et consistentiae. Voco autem consistentiam paritum in mollitie duritieque diversitatem. Non tamen membranarum et tunicarum ulla simus habens in utroque oculo existit, sed exacte aequalis longitudo, aequalis latitudo, vel tenuitate, sicut et colore et consistentia ne paululum quidem varians. Ita etiam musculorum numerus par; item in unoquoque ipsorum ruoles corporis respondet una cum figura, colore et consistentia. Jam eandem invenies justitiam in omnibus corporis organicis patribus. Non enim solum quae duplices, quemadmodum oculi, aures, maxillae, renes, testiculi, manus totae et crura, structuram exacte habent eandem dextrae cum sinistris, sed etiam ex iis, quae simplices esse videntur, duplices tamen revera sunt, exempli gratia cerebrum, lingua, maxilla, pulmo, thorax, uteri foeminarum aliaque id genus. Nam in singulis ipsis dextra sinisuis parem numerum partium obtinent pariter cum magnitudine, crassitie, tenuitate, colore, et consistentia, et natura omnino immutabilem. Sic etiam arteriarum, venarum nervorumque genus dextras partes aequales habent fiuisuis et omnino immutabiles secundum substantiarum similitudines. Quemadmodum igitur de humanis affectibus faci tuus judicium, ita etiam de divinis facere convenit, ac corporis nostri opificem admirari, quicunque tandem deortam existat. Si autem, quod non videmus ipsum, ideo neque esse dicamus, non adhuc similitudinem judicii ad artes servabimus, in quibus non speculando compactam navim, aut lecticam artis judicium faciebamus, omittentes considerare uniuscujusque partis usum, sed in hoc summam ipsius posuimus. Ridiculum enim, si quis in speculando eum, qui horum aliquod construit, artificem esse censeat, etsi quasdam partes male constructas inveniat. Ridiculum vero, etsi optime constructa nari, aut domo, aut lecto, incognito autem opifice, putere eiusmodi citra artem esse facta, vel fortuitu, judicantibus omnibus, hanc quidem raro a scopo errare, illam vero assequi raro, situtilem autem et non artificiosum corporis nostri structurae causam esse opinari, servando judicii similitudinem in artificibus, qui videntur, ad eos, qui non ridentur. Non enim extrinsecus adducere judicium oportet ad eorum considerationem, quae omnes natura habemus. His judicii locis Hippocrates utens tradidit haec verba: Natura quum fuciie erudiatur, non didicit, quae oportet facere. Similiter habet et hoc: Naturae morborum medici. Nec non et hoc: Natura sufficiet omnino. Vocat autem ipsam et justam interim, et medicum ministrum imitatoremque ipsius esse dicit, ac perpetuo in particularibus sermonibus celebrat miraturque ipsius virtutem, quae sane substantia existat naturae confornrantis nos et regentis, non austra pronunciare, opificem vero nostri causam, ut omnibus mos est hominibus, naturam nominans.

Cap. IX. Verum Plato etiam causam, quae nos consuuxit, mundi opificem deum pronunciavit, qui suis filiis jusserit humanum genus conformare, acceptu ab eo immortalis animae substantia, appositu autem in ea, quod generatur. At illud nos sitire convenit, non esse similem tpeciem demonstrationis et positionis eius, quod nos ad providentiam alicujus der aut deorum compositi simus, et istius, quod opificis substantiam cognoscamus, quemadmodum neque animae nostrae. Quod sime corporis nostri structura summae sit sapientiae et virtutis, paulo ante comprehensis ostenditur. Porro quae de animae substantia ct diis, qui nos conformarunt, praeterea quae de tolo nostro corpore dicuntur a Platone divinissimo, usque ad probabile ac verisimile protenduntur, ut ipse in Timaeo indicanit, primum exorturus a physiologis, deinde etiam inter narrandum sententiam interponens. Incepturus itaque Timaeus (is enim statuitur de natura munus totam disputationem pertractare) hoc modo inquit. Quum ergo, socrates, multa de diis mundique generatione a multis dicta sunt, ne mireris oesecro, se rationes de his probatisiimas exactissemasque asserre non possem. Satis enim suctum putare debebis, sii non minus probabiles, quam quivis alius, rationes attulerim. Aequum est meminisse, et me, qui diiseram, et vos, qui jtidicabitis, nos homines esse, ut, si probabilia dicantur, nihil ulterius requiratis. Sic etiam de anima ab eo conscripta probabile et verisimile haberi dicisi hunc in modum scribens. De anima igitur, quod mortale habet, et quod divinum, et quomodo, et cum quibus, et propter quae seoesim collocata est, re vera, ut dictum est, deo consentiente, tunc quidem sic susum confirmamur. At quod probabile a nobis dictum est, etiam nunc et postea adhuc magis coiisiderantibus affirmare tentundam est. Itaque ita nunc dictum sit. Quemadmodum igitur haec de anima protulit, quousque probabilia et verisimilia sunt, a nobis cognoscuntur; ac ideo audacter de ipsis pronunciare quomodo possim, non video. Contra autem, quod plures animae sint species, quod triplici sede collocatae sint, item quod divina ex ipsis sit, qua rationinamur, reliquae autem duae affectibus obnoxiae, haec, qua irnscimur, illa, qua corporis voluptates appetimus, quae etiam in stirpibus existit, demonstrationes habere me nsfirmo, quin etiam quod alia in cerebro, alia in corde, alia in jecinore sedem obtineat. Etenim horum demonstrutiones sunt scientificae, et de ipsis contendi in primis sex operis hujus commentariis, neque de substantia trium animae specierum elocutus quicquam, neque de immortalitate, neque omnino disquirens, utrum proprio vocabulo duas animae partes mortales in Timaeo dixerit, an hanc ipsis appellationem indiderit, immortalibus alioqui, sed tanquam pejoribus ratiocinatrice, et in mortalibus tantum animalibus operantibus. Nam quod triplicem sedem unimae species occupent, item quod tot vices singulae habeant et tales, medicae arti quum utile sit, morali quoque et civili dictae philosophiae, meritu ab Hippocrate et nobis quaeritur. Utrum vero irascibilis et appetitoria immortales sint, quemadmodum multi Platonici opinantur, an mortales, proprie in Timaeo dictum est, quum non admodum conducat aut medicinae, aut morali civilique philosophiae dictae, meritu a medicis et plerisque philosophorum omissum est, ut quod theoreticae philosophiae proprium magis sit, quam practicae. Sed quod firmae de his demonstrationes non habeantur, ipsum indicavi Platonem adductis verbis in Timaeo fateri: non tamen de iis, quae in quarto de Republica prodidit, dicere licet, quod solum ad probabile procedant. Sed mihi videntur scientificae demonsseationes esse, quum ipse ostendat, aliud esse rationale, aliud irascibile, aliud appetitorium. Quo etiam constat, quod ab initio dixi, difficillimum esse similitudines discernere. Quum enim ipsorum Platonicorum plerique contrario modo iis, quae Plato pronunciavit, opinati sunt, quomodo quis in aliis philosophis mirabitur, quod probabile quidem, non autem verum, ignorent a firmiter vero distinguere: quod non evenisset, si nulla esset similitudo salsis et probabilibus cum iis, quae cum scientia ostenduntur: id quod evidenter ex quarto de Republica didiceris. Nam axiomate ad demonstrationem usurus, quod plures animae nostrae sint partes, animum diligenter ei auendere praecipit, cognoscens quosdam contradicturos, ceu non veris, eo quod nequeant a veris probabilia quidem, sed non vera discernere, quod multa ipsis insit similitudo. Inde enim et dogmatum multitudo oborta est tum in medicina, tum philosophia, quod omnes nequeant ab iis, quae necessario quibusdam insunt, aut sequuntur, aut pugnant, aut aliam quandam dispositionem inter se obtinent, distinguere illa, quae possibile dumtaxat sortiuntur. Similitudo enim et hic est plerisque necessariis cum iis, quae possibilia quidem funi, quantum ad intellectum pertinent, non autem re vera insunt: imo etiam horum hic quoque toli exercitati in eis pulchre dignotionem facere putantur, ac fiala satis erit eis, qui volunt demonstratorti evadere, ubi simul natura perspicaces ac ingeniosi fuerint. Mirari igitur justum est deinde Platonem, qui non solum methodos compendiose exposuerit, sed etiam in singulis nos exercuerit. Sunt etenim tria capitus primum, quod divisione et compositione constat; secundum, quod sequentium pugnantrumque cognitione; postea tertium rerum inter te mutatione in majoris et minoris, aequalis et similis ratione. Respondet etiam huic tum eiusdem, tum alterius cognitio; quibus communia omnibus accidunt, in quibus exercere convenit possibile et uecessarium, et in lus similitudinem et dissimilitudinem Itaque ficopi, secundum quos singula haec recte aliquis aggrediatur, omnino pauci sunt, nempe in ipsis exercitatio, quae non parum temporis requirit. ostendit hoc etiam quarto de Republica Plato, ubi conatur animam nostram non simplicem, neque uniformem substantia, sed ex tribuo partibus compositam ostendere, quae singulae propriam habent speciem, non unam autem vim, sed plures. Nam ad demonstrationem ipsius quodam intellectu evidenti hoc fiermone utitur. Constat plane, idem contraria facere seu pati secundum idem et ad idem simul non posse. Hoc igitur axioma, quo demonstrationem facere aggreditur. Cognoscens autem, non cuivis praedictum sermonem esse manifestum, inducit: Stare simul atque moveri secundum idem nunquam potest. At quum non satis haberet, hoc compendiose et breviter esse dictum, longiorem rursus eundem sermonem percenset, hoc pacto scribens. Praeterea haec diligentius consumemus, ne qua procedentibus nobis ambiguitas sarte suboriatur. Si quis enim dixerit, hominem siantem quidem, moventem vero manus et caput eundem scare simul atque moveri, haudquaquam ita dicendum censebimus, sed partem quidem eius manere, partem vero moveri. An non ita? Ita. Post boo exemplum utilius alterum ad propositi axiomatis contradictionem inferens hoc modo tradit. Quod si artificiosius iste luserit asserens, turbinem trochumque totum simul moveri, et simul stare, quando in eodem puncto centrum aculeumque figens revolvitur, vel aliud quicquam dicens idem agere, quum eidem affixum cardini circumfertur, nequaquam assentiamur, quod non secundum eadem sui haec tunc moveantur et maneant. Dicendum quippe, habere ipsa rectum in se atque rotundum, et secundum rectum quidem stare, quum nulla ex parte declinet, secundum vero rotundum circummoveri. Quoties autem, dum quid revolvitur, in rectum quoque devehitur, sive ad dextram, sive ad senseram, vel ante, vel retro, tunc nusquam permanet. Haec praefatus Plato manifestissime connectens ipsis sequentia scribit. Quare nulla ex his obsectionibus perturbabit persuadebitque, quod idem quandoque simul secundum idem atque ad idem contraria sec vel agat, vel patiatur. In bis praedictarum rerum. magnitudines distinguit indicans, quomodo possit aliquis, qui non accurate ipsas inspexerit, putare, sermonem generatim ab eo pronunciatum non esse perpetuo neque in omnibus verum; posse enim contraria eodem tempore ad, idem facere aut pati, rationem ad particulas referendo, sicuti in homine, qui movetur quidem hisce particulis, illis autem conquiescit. Manifestum nempe est idem exacte in talibus non servari; verum siquis ostendere queat, digitum quiescere fimus et moveri, hic utique praedictum axioma calumniatus erit subverteritque. Proinde, quum Plato hic quoque monstrasset similitudinem eius, qui velis in comprehenso sermone refragari ad alteram objectionem probabiliorem progressus, ostendit illam quoque suturam ex eo, quod nequeant similitudinem a dissimilitudine discernere. Nam in turbine contraria aliquis dixerit, quae non in ipso corpore eveniunt, quum uno modo figens centrum circumfertur. Quin etiam in hoc exemplo Plato dicit aliam turbinis partem esse, quae stat, aliam vero, quae circumfertur, quem circulum ipse appellarit. In hoc toto sermone scopum nos docuit discretionis eorum, quae sic dicuntur, in differentia moveri, et eius, quod exacte idem dicitur, et crasse latique, et non exacte. Siquidem idem equus non potest eodem simul tempore Athenas et Corinthum adire, quemadmodum ne esse quidem eodem simul tempore Athenis et Corinthi, neque niger et albus tum esse tum dici uno eodemque tempore, nisi dimidia corporis ipsius pars alba fuerit, altera vero nigra; imo quod neque alba pars simul nigra et alba esse potest, neque nigra pariter nigra et alba. Juxta hunc igitur scopum in subsequentibus nos exercitans discernit idem ia diverso, simile a dissimili. Et quum haec ipse fecisset, ita ad verbum deinde conscribit. Cavendum autem est, ne quis nos improvidos turbet, inferens neminem potum cupere, sed potum bonum, vel cibum, sed bonum cibum; nempe bona omnes expetunt. Constat igitur, quod, ubi statim per initia in sermone posuisset, ne quis nos improvidos turbet, ideo adjecit improvidos, sciens, versatum exercitatumque multifariam de singulis his considerasse oportere. Talis enim circumspecta imaginatio ab Academicis post eum nominata est; ac nurum nihil, ex multa circa rem propositam consideratione exactum magis cognitionem ipsius fieri, quandoquidem et ea, quae sensibus pernoscuntur, accuratins ab iis, qui continue ipsa vident, cognoscuntur, veluti in multis gemellis apparet, qui videntur inconsuetis quidem in nullo esse diversi, consuetis autem facile admodum discernuntur. Quemadmodum in axiomatis similitudines dissimilitudinesque inexercitatis improvidisque imponunt, sic etiam res, quae inquiruntur, faece decipiunt plurimum propter aequivocationes, quae duplices sunt, una ex similis linguae consuetudine, altera ex ipsis linguae proprietatibus, quemadmodum utique de animae partibus quaestio oborta est, ostendente quidem Platone, idem non posse contraria facere aut pati in idem et ad idem. Nam in iis, quae ab eo palam inseruntur, hoc percensuit, eandem animae tum speciem tum partem nominans. Nonnulli vero idem de virtute dictum esse affirmant, et, ut ipse dixit, eandem vim uno tempore ad unam quandam rem non posse contraria facere aut pati, ne hoc quidem intelligentes, quod facere quidem de virtute inaudite licet, pati vero non licet. Nam in verbo facere Plato semper nomen virtutis adferre ridetur, non in verbo pati. Singula enim, quae sunt, facere aliquid virtute, quam habent, posse arbitratur, non tamen et pati virtute, sed imbecillitale potius, quum id, quod contingit, ipso validius existat, clarumque ex toto sermone evasit, quatenus a me ostensum est etiam hoc opere, ubi animae specierum memini iuxta Platonis sententiam sermonem instituens, unum quidem ipsum dicere, quodcunque subjectum sit in quaesilone, peculiarem obtinens substantiam, aut accidens. Substantia vero, quae non potest contraria circa idem eodem tempore pariter facere et pati, sed et divisionis vocabulum dicitur sarte proprie, quum tutum aliquod continuum in partes secatur. Dicitur etiam secundum translationem ab eo firmplam, quum in differentias aut species dissecatur. At nonnulli in hujusmodi divisionibus confunduntur, quod nequeant substantiae in partes divisionem a generum, differentiarum et specierum distinctione separare. Praeterea magis, quum iuxta tertium significatum dialectici divisionem nominant, quae vocum est in significata. Item secundum aliam, quum naturales substantias ex materia et specie qualitatis expertes componi dicunt, quemadmodum fiane etiam, quum ex subsecta substantia citra qualitatem et ipsius accidentibus. Dicunt enim quidam philosophi etiam talem divisionem, quemadmodum etiam resolutionem: non tamen substantias in ipsarum facultates dividi ajunt, sed unamquamque iusectilem secundum ipsius facultates aliquid efficere. Neque enim absolute dicunt facultatem habere aliquam substantiam, sed opponunt interim calefaciendi, aut refrigerandi, aut siccandi, aut humectandi, interim imaginandi, ratiocinandi et movendi se ipsam, aut aliud eiusmodi, quae in ratiocinatrice anima perficimus; quae, inquam, anima, quum una sit, multas habet facultates, quas universas in praedicto opere commemoravi.