GALENI DE PARVAE PILAE exercitIO

Cap. I. Quantum ad sanitatem conferant exercitia, o Epigenes, quodque ipsa opus sit cibaria praecedere, ab antiquis viris praestantissimis tum philosophis tum medicis sufficienter traditum est; quantum vero illa, quae parva pila fiunt, caeteris excellant, hoc nondum satis priorum quispiam explicavit. Aequum igitur est, quae agnoscimus, ea nos verbis explicare. A te autem judicabimur, qui omnium optime ejus artem exercueris; at et caeteris satis utilia dicta esse videbuntur, quibus libellum hunc sueris impertitus. Dico namque, optima omnium esse exercitia, quae non modo corpus exercere, verum etiam animam oblectare possint; et quicunque eam, quae per canes fit, venationem aliamque ferarum capturam adinvenerunt, voluptate, oblectamento et cupiditate laudis proprium laborem temperantes, sapientes quidam viri et humanae naturae plane peritissimi extitere; tantum enim in ipsa potest motio animae, ut et multi prae sola laetitia morbos evascrint, multi etiam prae moerore aegrotaverint. Neque ulla est tam vehemens corporis affectio, ut affectiones animae vincat: non igitur parui pendere oportet hujus motiones, qualesnam sint, imo vero longe magis quam corporis motus observare, tum aliis de causis, tum quod corpore dignior sit anima. Hoc igitur omnium, quae cum voluptate conjunctae sicut, exercitationum commune; alia vero eurum sunt propria, quas nobis ex parva pila comparamus; quae nos nunc exponemus.

Cap. II. Primum quidem adest paratus facilitas. Si igitur consideraveris, quanto egeant apparatu simul et otio tum caetera omnis venandi exercitia, tum quae per canes fit venatio, manifeste didiceris, neque civilibus addictos negotiis, neque artifices ipsos ad hujuscemodi exercitia accedere posse. Multa enim haec atque hominem non pauco otio incumbentem exposcunt; hoc autem solum adeo familiare est, ut ne pauperrimus quidem ejus indigeat apparatu; non enim retibus, non armis, noni equis, non venatoriis canibus, sed pila sola, eaque parva opus est. Ita vero ad caeteras actiones aequa est, ut earum nullam omittere per se cogat: quid vero eo conuo modius esse possit, quod et humanam scrtunam omnem et actionem admittit? nam venaticorum exercitiorum usus nobis non adest facilitas; divitias enim instrumentorum apparatum suppeditantes, utrumque liberem opportunitatem spectans erigunt; parvae autem pilae exereilationis instrumentorum apparatus etiam pauperrimis (ut dictum est) facilis existit, atque utendi e occasio plurimum negotiis addictos expectat. Id sane est facilitatis hujus exercitationis magnum commodum. Eam vero aliarum omnium uberrimam esse, hinc potissimum didiceris, si in unaquaque letatum vim et naturam consideraveris; vel enim vehementem, vel mollem, vel sursum magis quam deorsum, partemve prae caeteris aliquam, ut lumbos, caput, manus, aut thoracem, moventem comperies. Quae autem omnes corporis partes aequaliter moveat, possitque et in summam vehementiam attolli, et in minimam motionem deprimi, aliarum nullam invenies, illa sula excepta, quae ex parva pila habetur exercitatio, quae concitatissima vicissim et tardissima fit, vehementissima et modotatissima, prout ipsis volueris et corpus tolerare videatur. Sic vero et simul omnes ejus partes movere quidem licet, si conferre videatur, praeterea vero prae aliis alia, si hoc etiam videatur commodum. Quum enim invicem congredientes et interjectam pilam excipi prohibentes laboraverint, maximum id vehementissimumque exercitium existit, quod quidem multis colli obversionibus, multis vero comprehensionibus palaestricis commixtum, proindeque caput quidem et cervix colli obversionibus, latera vero, thoraxque, et venter, faciei translationibus, positurisi, repulsionibus ac obnixibus aliisque palaestricis prehensionibus laborant. Hoc autem exercitio lumbi vestementer, ac crura incessus fundamenta ejusmodi labore tenduntur: progressiones denique et obliqui fultus non parvum est crurum exercitium.

Cap. III. At si veritas dicenda fit, id solum omnes corporis partes aequissime movet; dum enim procedimus aut recedimus, aut nos in obliquum transferimus, alii atque alii nervi ac musculi plus fatigantur. Quicunque etiam uno motionis genere crura movet, quemadmodum qui sine ratione cursitent, sic quoque non sucus, quam qui crebro feste in obliquum transferunt, partes inaequaliter exercet; verum quemadmodum cruribus, sic et brachiis exercitatio haec summa cum justitia proprium partitur opus, siquidem in omni sigma pilam excipere consueverunt. Hic enim necesse est figurarum varietatem alios atque alios musculos vehementius tendere, adeo ut omnes vicissim laborantes intermissionem his habeant acqualem, qui, dum alii operantur, quiescunt, atque ita vicissim omnes operantes et quiescentes neque segnesomnino relinquantur, neque soli laborantes lassitudine. corripiantur. Quod autem et oculos exercere oporteat, hinc videre licet, si animadvertimus, quod, nisi quis, quo vergat pila, diligenter praeviderit, quo minus eam attingat, ipsum aberrare necesse est. In hoc autem et censilium aequale solicitudini patet: opus est tum illam ne humi incassum dejiciat, tum ut versantem in medio eandem assequi prohibeat, vel ipse transmissam rursus excipiat. Atqui solicitudo corpus fala quidem extenuat, cuipiam vero exercitio ac laudis desiderio commissa, utpote in laetitiam desinens, ad bonam corporis valetudinem atque animi prudentiam plurimum conferi. Neque vero parvum est hoc commodum, quod ambo, corpus videlicet atque animum, pro utriusque virtute juvere possit. Quod autem maximis ambo exercitiis afficere possit, ad quae militum imperatores potissimum accedere civitatis reginae leges jubent, videre non est difficile. Hostem etenim opportune invadere, atque invadendo latere, et datam occasionem momento arripere, adversariorumque res vel vi, vel inconsulto sibi suas facere, ac parta tueri, optimi est imperatoris: atque, ut simpliciter dicam, exercitus imperator et cullus et fur egregius esse debet, artis enim illins universae haec est summa. Numquid igitur aliud quodpiam exercitium aeque idoneum fit, hominum ut instituat aut parta detondere, aut erepta reemperare, aut propositum adversarii praevidere? mirum profecto, si quis dixerit, aliud quodpiam inveniri. Multa namque ipsorum contrarium efficiunt; ignavos siquidem et somnolentos ac sensu hebetes reddunt; etenim quictmqua in palaestra laborant, ad crassitudinem potius quam ad virtutis studium excitantur; multi siquidem crassitiem, adeo contraxerunt, ut vix respirare pollini. Hujusmodi, sane homines nec militiae, nec regiis negotiis aut civilibus utiliter praefici possent; sinibus potius quam illis rem quamlibet mandare quis possit. Forsitan autem existimaveris, me cursura et quaecunque corpus extenuant exercitia probaro. Verum hoc secus habet; ego enim, quod immodicum est, ubique damno, artemque omnem modice tractandam censeo; quod si quid mensura caruerit, pulcuium illud haud quaquam fatebor. Cursus igitur minime laudaverim, quippe qui corporis habitum extenuent, hominemque ad fortitudinem nullatenus assuefaciant; non enim celeriter fugientibus victoria debetur, sed iis, qui cominus valeant obdurare; neque, quod celerrime currerent, Lacedaemonii plurimum potuerunt, sed quod hostes persistendo trucidarent. Quod si, cursus quam bonae prosit valetudini, quaesieris, quatenus corporis partes inaequaliter exercet, eatenus salubris non est censiendus. Necesse est enim in hoc alia quidem nimis fatigari, alia vero penitus torpere, quorum neutrum condusiit, imo vero ambo morborum gignunt semina, viresque imbecillas reddunt.

Cap. IV. exercitium igitur id potissimum commendaverim, quod bonam corporis valetudinem ac partium concinnitatem unaque animi virtutem praestare possit, quale illud est, quod in parva pila consistit. Animum etenim undique juvare potest, omnesque corporis paries pari modo maxime exercet, id quod et ad bonam valetudinem plurimum confert, et corporei habitus commensurationem efficit, utpote quod crassitiem nullam immodicam aut gracilitatem asserat, quin potius actionibus robore aut celeritate ludigentibus sufficiens sit atque idoneum. Sic igitur, quantum ad vehementiam attinet, nullo omnium est insertus. Mollitiem autem deinceps videamus; hac enim aliquando indigemus, aut propter aetatem, quae maximos labores vel junior nondum ferre, vel antiquior jam facta non etiam sustinere valeat; aut quod lassitudini consulere velimus; aut quod a morbo convalescamus; in ea quoque (ut mihi quidem videtur) reliqua cuncta excellit; nullum est enim adeo lene, modo leviter ipsum tractaveris. Oportet autem ipsis medium te locum obtinentem, nullaque ex parte ab eo, quod modicum sit, declinantem, nunc quidem sensim procedendo, nunc vero loco stando, ac denique membra non admodum agitando uti; mollibus postea ex oleo frictionibus calidisque balucis uteris. Hoc equidem omnium est remrssissimum, adeo ut et quiete indigentibus utilissimum, atque ad imbecillas vires revocandas valeotissimum, scnique ac puero sit conducentissimum. Quae vero hoc quidem laboriosius, mitius vero, quam quod vehementissimum sit, in parvae pilae exercitio fieri solent, ea quoque cognoscat opus est, quicunque ipsa recte semper tractare voluerit. Etenim si quando ob necessaria negotia, quibus persaepe detinemur, aut supernas partes omnes, aut internas, aut manus duntaxat, aut pedes immodice fatigaveris, licet exercitatione hujuscemodi partim quidem sistere, quae prius laborarunt, partim vero, quae antea penitus torpuerunt, ad parem illis motionem ducere. Si quis enim e multo intervallo crurum opus aut nihil aut omnino parum admittetis magno cum conatu projiciat, inferna quidem sistit, superna vero vehementius movet. Quod si plerumque ac celeriter cursitans e multo intervallo perraro pilam projecerit, inferna magis fatigabit; festinatio insuper ac celeritas in ea reperta absque grani conatu anhelitum magis exercet: alterum vero, receptio videlicet ac transmissio, exceptioque absque celeritate, corpus magis intendit ac roborat: at si vehemens conatus unaque festinatio fuerit, hoc et corpus et anhelitum magnopere fatigabit, eritque omnium exercitiorum vehementissimum. Quousque autem pro flugulo quoque usu intendenda aut remittenda sit exercitatio, scribere quidem impossibile; neque enim cujusque quantitas explicatulis est; in opere lumen ipso adinvenire atque ostiadere possumus, in quo sane vis tota maxime consistit; nihil enim prodest qualitas, si quantitate labefactetur. Hoc igitur sit curae paedotiibae, qui exercitationi sit praefuturus.

Cap. V. Reliquum autem sermonis absolvatur. Volo namque ad haec quae dixi bona huic exercitio addere, neque quod extra pericula fit, quibus aliorum plurima illiduntur, missum facere. Cursus enim celeres rupto vaste praecipuo multos jamdudum perdidere; fio autem et voces magnae simnlque vehementes uno temnere assatim emissae maximorum malorum non paucis causae fuerunt, violenti quoque equitatus circa renes aliquid fregerunt, saepe etiam thoracis partibus, nonnunquam etiam seminariis meatibus noxam intulere, ut equorum delicta praetermittam, quibus saepe a fella delapsi equites illico interierunt. Sic autem et saltus, et discus, et quae per flexiones fiunt exercitia sese habent. Quid autem de iis dicendum, qui in palaestra versantur? quum omni ex parte non minus, quam Litae illae apud Homerum, mutilati sint. Quemadmodum enim ille inquit poeta, claudas, rugosas atque oculis distortas esse, sic eos, qui in palaestra versantur, vel claudos, vel distortos, vel fractos, vel omnino mutilos videris. Quum igitur praeter bona, quae dixi, id quoque accedat parvae pilae exercitio, ut scilicet neque periculo sit obnoxium, aliorum omnium ad usum optime patebit.