Cap. IV. Sunt autem duo pruni morbi, alter quaedam meatuum dilatatio, altor astrictio. Impatibilibus namque suppositis prunis elementis, in compositione stola erunt morbi. Compositionis autem omnis differentiae prius enarratae sunt. Quare necesse est unamquamque partium similardum recte valere, quum commoderatio meatuum ipsius conservatur, qua labefactata de naturali statu ipsis decessit. Sed quoniam cujuscunque commoderationis differentia est duplex, altera exuperantia, altera penuria, liquet, primos simplicium corporum morbos fore duplices, alterum quandam meatuum dilationem, alterum astrictionem. Os itaque, caro et aliorum corporum pro tensus sedicio sunplieium ununrquodque si astrictius aut laxius sit commoderato, id male affectum esse proferemus. At si in utriusque exuperantiae messio sit, ita ut ipsius functionibus maxime conferat, tunc summe fanum esse pronunciabimus. Breves autem a medio ad utrumque exquisitae commoderationis extremum decessiones nequaquam morbos esse dicemus, quoad manifestam functionis alienius laesionem effecerint; festia his multum et magis et minus existere, adeo ut, quam magnum sit intervallum ab incommoderatione morbosa ad exquisite fanam commoderationem, in hac tota latitudine fanorum disu ferentiae consistunt. At in altero aptum subsequenti intervallo, quod serrfihilis est incommoderationis, morbos collocanrns, donec ad illum devenerint inconrmoderationem, quae jam partis corruptionem molitur. Neque enim animalium corpora quocunque modo astringi dllatarique suapte natura possunt, sed est quidam hic terminus, ultra quem ipsa citra elissolutionem corruptionemque progredi nequeant. Atque haec profecto impatibilium elementorum suppositio ita su habet.

Qui vero ipsis pati elementa, nilriloque minus in se invicem agere, et per se tota commisceri ac temperari sirpponunt, quot eorum aliquis prima esse elementa snpposnerit, totidem primos quoque morbos necessario constituet. Nam concede, prima elementa esse quatuor, calidum, frigis dum, siccum et hunridum; ex susque inter se temperatis, commoderate quidem, sanitate frui animal, incommoderate vero, aegrotare. Erunt quoque primi morbi quatuor t primus calidum praeter naturalem commoderationem; secundus frigidum; tertius humidum; quartus demum siccum. Hi tum ex secunda suppositione morbi partium, quae similares appellantur, atque simplices omnino conspiciuntur.

Compositorum vero in nobis organorum morbi utrique suppositioni communes existunt. Hos igitur paucis percurramus, et hoc aprum in priinis, quomodo sint communes, demonstremus. Quum sane oporteat corpus omne ad sensum compositum, quodque dissimilare appellitant, si probe suas functiones obiturum fit, non ex qualibuscunque, ut fors tulerit, partibus simplicibus, neque ex aliquo numero aut magnitudine non congruente constitui, neque fortuitum hunc esse compositionis modum, in quatuor his generibus organorum omnium erunt morbi. At singulorum generum hac tuor differentiae: primi quidem generis enarrari, quum, decens partis consorinatio labefactata fuerit, aut figuram non idoneam, aut caritatem, aut meatum acceperit, aut horum aliquid perdiderit, quae adesse oportebat. Ex hoc genere quoque sunt asperitas ipsius et laevitas indecenter immutatae. Secundi vero generis, quod in simplicium primarumque partium numero continetur, duplex erit morborum differentia, aut alienius rei, quam inesse congruebat, penuria, aut rei minime necessariae exuperantia. Tertii quoque generis, quod ad magnitudinem spectat, similiter duplex differentia. Si quid enim majus increverit, quod minus esse oporteat, aut contra minus evnserit, quod grandius esse decebat, nequaquam recte te habuerit universum organum. Reliqui demum generis morborum structurae aut in situ a naturali sede immutato, aut interturbata partium inter se forietale differentiae constituentur. Quemadmodum autem ex flurplicibus corporibus unumquodque primorum organorum vel integram vel vitiatam structuram sortitur, atque ex his ipsis simitas aut morbus existit, sic rursus ex ipsis prunis organis secunda constituuntur. Musculus etenim, vena et arteria primorum sunt organorum, digitus secundorum, et hoc magis etiam pes, atque pede magis crus. Nam in universum, quaecunque ex similaribus partibus congruentibus unius functionis gratia procreata sunt, inter prima organa numerabuntur. Quae vero rursum ex his componuntur, etiamsi unam quam maxime organi functionem obeant, inter secunda ordine collocabuntur. Edem vero et horum organorum erunt morbi, qui primorum esse enarrati sunt. Sed de organorum differentiis alio in libro disseruimus, quae nimirum absolute prima sint, et post haec secunda et tertia et quarta collocari conveniat. Nonnulla siquidem utrinque habent notas, ut tum prima, tum secunda esse videantur. At praesens oratio ejusmodi accurata tradatione non indiget. Ad id tamen unum spectare velim, an simplex quoad tensum, an composita sit pars. Simplicis etenim partis primi dicti morbi naturalium elementorum differentia definiti sunt. Ad compositam autem partum secundi spectant, qui utrique suppositioni sunt communes. Nullum vero morbi genus est, neque in simplicibus corporibus, neque in compositis, quod sit utrisque proprium. Divisionis si quidem methodus id fieri non posse demonstrat. At unus est praeterea morbus omnibus corporibus tum simplicibus, tum compositis communis, sive ea prima sint organa, sive secunda, sive tertia, jam nunc explicandus. At hujusce inventionis morbi via est, quod omnibus dictis partibus communiter datur. Si quid enim ipsis secundum naturam se habentibus lusit commune, quod animanti functionem aut usum aliquem praestet, id profectu si prorsus alfletur, communis quidam in ipsis morbus constituetur. Sed quid hoc, quod omnibus commune tribuitur? Propriarum partium unitas, qua unumquodque praeditum ununt esse et unam functionem usumve perficere dicitur. Haec si qua occasione fuscatur, id partis morbus est. Quale vero nomen singulis in partibus hic morbus sortiatur, paulo post dicemus, ubi dicturum generum differentias in species particulares diviserimus.

Cap. V. Atque profecto id jam rursus a priori suppositione ducto exordio moliamur. Duo itaque ex hac suppositione similarium partium morbi positi sunt, qui in meatuum inconrmoderatione consistunt. Unus quaedam ipsorum meatuum dilatatio est, alter astrictio. Utriusque vero eorum differentia duplex. Astrictionis quidem corporis undique in se ipsum considentis angustia, atque ipsorum meatuum obstructio. Dilatationis vero corporis ducta in omnem partem extensio; ipsorum meatuum veluti quaedam laxitas ex procidentia elementorum, quae corpora proprie appellari asseverant, quum simplicia ac prima sint. Nam quae ex his componuntur, concreta vocant. Porro ex sccuuda suppositione duae sunt morborum differentiae: prior, quum similares partes solis qualitatibus alterantur; posterior, quum ad ipsas partes aliqua substantia dictis praedita quasitalibus fluit. Atque hic secundus modus, quem tumorem in partibus procreare nemo medicus ignorat. Etenim eryfipelata, phlegmonae, oedemata, phymata, phygethla, strumae, elephantiafis, scabies, lepra, vitiligines et scirrhi hujus sunt generis, qui morbi neminem latere possunt. Verum qui morbi in stola qualitatum ipsarum intemperie consistunt, difficilius deprehenduntur, nisi magna partis in statum videlicet praeter naturam eversio facta suerit. Tunc enim jam ab omnibus facile cognoscitur quae in toto corpore febris appellatur, quum calor exuperet; in partibus vero interdum etiam manifeste se prodit. Etenim et crura iis, qui liberalius praeter consuetudinem ambulaverint, et manus, si quis eas plurimum exercuerit, aut remigando, aut fodiendo, aut aliquid hujusmodi faciendo, manifeste calidiores apparent tum ipsis laborantibus, tum externis, qui eos tetigeruit. Si quis enim magnus tumor partibus adnascatur, ex tersus ipsis affluente substantia quadam calida, is ex secunda morborum erit differentia. Ex pruna vero omnes nunc commemorati scaturriunt, quique vel in una quacunque parte, vel in universo animalis corpore, aut ab aestu stolis, aut ignis calore remanens constituitur affectus; quales fiant et qui typhodes et febriles nominantur. Morbi vero frigidi calido oppositi affectus extremas partes manifesto adeo plerumque obsidet, ut ipsae emortuae decidant. At hujusmodi affectus in universo corpore iis oboritur, qui sub vehementi frigore iter fecerint. Eorum enim plerique in ipso itinere mortem obierunt; plerique etiam, priusquam domum appulissent, diversorium assequtus, seminrortui et congelidi sub conspectum veniunt. Talis affectus apoplecticis, eplleplicis, tremulis et convulsis multoties accidit. Porro eorum, qui per iter frigore mortem occubuerunt, alii emprosthotono, alii opisthotono, alii tetano, alii congelatione vocata correpti obriguerunt, alii quid apoplexiae simile perpessi sunt. His in omnibus sane, quibus aliquod symptoma supervenit, id multorum sententiam huc usque distrahit, ut symptoma morbum, morbum ipsum symptomatis causam esse existiment. Quibus namque functionum laesiones morbi esse videntur, in rationis examine et convulsiones et stuperes et torpores et hujusmodi caetera morbos vocitant. Verum nos initio de nominibus ita disseruimus, ut sus omnibus innotescat, non de rebus ipsis, sed de nominibus esse dissidium. Illos siquidem solos aliquis arguet, qui suum in omnibus propositum servant; sed quanquam aberrant, sapienter tamen aliquid facere ridentur. Eos enim audire licet, quum interdum distinguunt et asserunt, si phlegmonae convulsio superveniat, ipsam convulsionem phlegmones et consectariam propaginem esse et symptoma, si vero foli intemperiei succedat, morbum. Idem quoque de febre statuunt: eam siquidem symptoma esse ducunt, quum alienius partis sensibilis affectus supervenit; si vero aliter, et morbum et alsectionem appellant. Hi sane improbandi sunt, qui, quum ab externis reprehensionem non expectent, ipsi tamen in se ipsos pugnantes decidunt. Qui vero vel functionum laesiones morbos vocari supponentes perpetuo ita statuunt, vel quid aliud ejusmodi negligunt, eos in nominibus errare, neu autem in rebus ipsis peccare, existimandum est. At omnia nomina ad medicam artem spectantia alibi sufius explicata sunt: et quicunque recte bis uti velit, tractatum illum perlegat. Nunc vero quia res ipsius speculari propositum est, praedictum nominum institutum sequentes ea deinceps aggrediamur. Equidem de calidis et frigidis citra materiam affluentem affectibus a nobis dictum est. Eodemque modo tum humidi, tum sicci aborientur morbi, quum tota corporum haud aliquam materiam extrinsecus in teste recipientium natura allevatur. Exiguae itaque alterationes difficillime deprehenduntur, magnas vero conspicue licet cognoscere, praesertim in iis quae emoriuntur partibus. Etenim earum nonnullae veluti sale conditae et admodum arefactae conspiciuntur, idque rarius obtingit; quaedam vero adeo molles atque humidae tum conspicientibus tum tangentibus quamprimum innotescunt, ut, si earum partes manu tractare volueris, subitu ipsae defluunt et more fluentis aquae e digitis excidant. Sic et ossium putridorum quaedam velut arena conspiciuntur, lignis vetustate corruptis similia; quaedam tanquam muscosa, quorum intemperiei incommoderatio, ob humiditatem vel siccitatem orta, totum os emortuum reddidit. Caeterae vero omnes partium intemperies exiles multos latent, quae ab ipsis imbecillitates nominantur. Quum enim phlegmone vel ulcus aut ejusmodi alius affectus ventriculo insidet, nullam aliam exquirunt laetae coctionis causam. Si vero talium morborum nullus fuerit, ventriculi imbecillitatem esse dicunt, tanquam quid aliud protulerint ab eo, quod manifestum est, puta cibos non probe concoqui. Quid enim aliud imbecillitatem eos ulcere conjiciendum praeterquam in actione roboris penuriam? At id non est, quod quaeritur, sed quae sit hujusce imbecillitatis causa. Cur enim ventriculus in sua functione imbecillius agat, quum neque phlegmone, neque frirrho, neque ulcere, neque quovis alio ejusmodi morbo afficiatur? Non enimilli profecto citra causam aliquam probe coquendi facultas erepta est. Itaque aut meatuum incommoderatio, aut intemperies causa plane dicenda est. Quo etiam manifeste patet, nullum primorum morborum, qui partibus similaribus proprie rusident, ratione curari posse, nisi prunorum elementorum speculatio accesserit. Verum adversus eos aliis in commentariis, quae decebant, prodita sunt. Id vero nunc scire oportet, ventriculi imbecillitatem, venae, arteriae, musculi et cujuscunque simplicis organi tum vitalis tum animalis aut propter meatuum luconunoderationem, aut propter intemperiem omnium consensu necessario oboriri. Quo pacto vero tales eorum affectus dignoscendi sint, non est praesentis orationis. Non enim morborum dignotiones, sed ipsos morbos enumerare mihi propositum est. Atque misti videor universos partium similarium morbos explicasse.

Cap. VI. Qui vero sint partium organicarum morbi, consequens est dicere. In his igitur organis unam quamdam omnino esse partem actionis causam, huicque ceteras omnes ad usum aliquem praestandum creatas fuisse, alio in opere demonstratum est. Laedetur autem totius organi sunetio tum maxime ac primum, quum ipsa pars actionis causa aegrotaverit; jam vero etiam ceterarum partium majores affectus actionem interturbant. Quicunque igitur affectus non per se, sed laedendo primum functionis organum actionem interturbant, in morborum causae; non ipsi morbi fiunt. Si vero non laedendo aliquam primum functionis partem functionem interturbare queunt, morbi jam ejusmodi asseotus vocandi fiunt. Oborientur autem, ut diximus, vel quum ea quae secundum naturam est conformatio permutata est, vel quum salvus non extat decens partium numerosi vel non idonea cujusque partis magnitudo servatur, vel non quo oporteat situ ipsae partes simul positae sunt. Quandoquidem enim demonstratum est, earum partium nullam a natura temere procreatam fuisse, sed omnes, ut melius vel tutius quodcunque functionem obiret organum, necesse omnino est et earum laesiones, quae vel penitus actionem edi prohibent, vel ipsas partes interturbant, morbos existimari; quae vero ad primae functionis partis laesionem conferunt, eas morbovum causas, ut nuper dictum est, appellari.

Cap. VII. Quamobrem et vatii et vari, et qui planci planas pedum habent plantas, deteriorem crurum actionem moliuntur ob decentis figurae ametriam. Ita vero, quibus fractura laesis conformatio restituta non est, non recte ipsi affecto membro actiones edunt. Male quoque actionibus funguntur, quibus ob arthritidis vehementiam laxatio oborta est, aut, perfracto juxta dearticulationem supercilio, prompte articulus ad superiorem partem exilit ac excidit, aut quum callus in articulo supra modum excrevit in ejusmodi affectibus, tota dearticulatio ob spatii angustiant ad motum inepta est. Haec itaque nscititia sunt figurarum vitia. Congenita vero incurrunt in utero foetus, quae, prima conformatione interturbata, in omni corporis parte nascuntur et aegrotum illa parte animal esuriunt. Oportet enim et cordis et pulmotis et ventriculi et cerebri et linguae et lienis et renum caeterarumque omnium partium figuram servari. Si namque earum alicui laesio oboriatur, propriam quoque totius organi functionem deteriorem perfici necesse est. Et vero, nisi etiam caritatum quae partibus lusunt omnium tum magnitudo tum numerus servetur, eas ob res necessario laedetur actio. Multi autem hujusmodi morbi sunt, quorum nonnulli coalitu quodam, nonnulli lentorum ac crassiorum humorum obstructione consistunt, alii etiam exarescentibus corporibus, aut aliqua vicluarum partium ipsis incidente aut comprimente coarctatis oboriuntur. Interdum vero et ipsorum corporum ejusmodi meatus continentium substantia, aut scirrhum, aut phlegmouen, aut sphacelum, aut suppuratum, aut oedema, aut alio quocunque modo extraneam magnitudinem adepta, ac deinceps tumorem ad interiores cavitates refundens, meatus obstruit, qui ab illis meatibus plurimum disserunt, quos prioris sectae principes ex primorum atque impatibilium elementorum concursu fieri fupposuerunt. Nam intestinorum, arteriarum atque omnium hujusmodi organorum meatus, hos inquam, magnos ac perspicuos, omnes manifeste cernimus. Quod si ejusmodi meatus ob parvitatem sensum effugiat, non is ex eodem genere cum illis meatibus existit, quos sectarum prior supposuit. In ejusmodi omnibus affectibus, in quibus corporum ipsarum in aliquem tumorem sublaturum meatus tum obstrui, tum coarctati contingit, nonnunquam unus duntaxat est morbus, obstructio actionem laedens, nonnunquam et lue, et alius corporum affectus obstructionem efficiens. Quum itaque corpus tumore vexatum nullam propriam suuctionem sortiatur, unus quidem erit morbus in obstructione, ejus vero causa non etiamnum morbus est, corporis tumorem habentis affectus. Si enim tunica (si fors tulerit) venae in jecoris concavis positae quocunque ejusmodi morbo asseeta meatum coarctaverit, quo convexarum hepatis partium vasa sanguinem assumunt, ita erunt morbi, alter ipsius venae, quae afficitur, alter meatus obstructio. Interturbat autem affectus venae probi sanguinis generationem, obstructio vero distributionem. Utraque horum functio animali necessaria est. Patet enim, eos affectus, qui functiones primo laedunt, morbos esse dicendos. Ipsa quidem vena nullo morbo affecta, si ob lentos quosdam et orasses humores meatibus impactos distributio impediatur, hic unicus visiteris morbus erit obstructio. Sic etiam in intestino si obstructio sola fuerit, unus erit morbus; at si ipsum phlegmone laboret, ob idque interius spatium occludat ac deorsum tre excrementa prohibeat, duo erunt quoque morbi. Multoties enim ab uno morbo morbus oritur, quemadmodum in praedictis se res habet, quandoquidem inflammationibus, eryfipetatis, herpetibus, carbunculis, vel quibusdam ejusmodi morbis febris suboritur. Nonnunquum vero, quod efficitur, functionis est laesio, ipsumque oportet tum pathema, tum symptoma nominare, ipsius autem causam videlicet morbum; questa obstructio causa est, ne amplius alimentum distribuatur, et refrigeratio obtusioris sensus causa est, quae symptomatis morbus est. Quum autem ipse affectus functionem primo laedat, et ipsius causa primo non laedat, asseerum quidem morbum, quod vero ipsum efficit, causam morbi nominare oportet, quemadmodum in lentis humoribus et obstructione se res habet; ipsa namque obstructio morbus est, humores vero morbi causae. Quicunque igitur morbi caritatibus obveniunt, quum hae interdum obstruuntur, interdum inconrmoderate dilatantur, ad conformationis partium genus reducentur. In sus siquidem omnibus naturasis aliquo modo conformatio impellitur. At certe laevitas et asperitas non ipsae a natura partes conformante frustra conditae sunt. Hic itaque in omnibus partibus morbi consistent, quum pars natura laevis asperatur et aspera laevigatur. Eorum evidentissima sunt medicis, quae et nsperatis et laexigatis ossibus acridunt, et quae faucium asperitates tusfes excitant. Hic praeterea agnoscendum est, interdum figuram partis oblaesam simul per se aliquem meatum oblaedere. Quod exempli gratia nafo oboriri conspicitur, qui quum ab ictu violento nonnunquam simus factus sit, tantopere meatum coarctavit, ut vel nullo modo, vel aegre per ipsum respiret. Constat igitur, in hujusmodi affectibus meatus angustiam morbum esse. Primum enim ipsa respirandi actionem interturbat; praecedens vero ipsius causa nest similas, quae naturalis ipsius figurae laesio est. In genere igitur conformationis, quod a naturali structura decessit, ut jam actionem laedat, praedictae morborum differentiae fnborientur.

Cap. VIII. In numero partium simplicium, ex quibus unumquodque construitur organum, duplices erunt primae morborum differentiae, aut quum aliqua pars deficit, aut exuperat. In earum utraque aliae deprehenduntur differentiae. Ex his, quae exuperant, quaedam ex genere eotum sunt, quae secundum naturam dicuntur, ut si cui sextus nascatur digitus, aut in oculo pterygium, aut in nare cernis surculus, aut in alio quopiam meatu quodvis aliud tale genus. Et vero eorum ipsorum nonnulla quidem erunt morbi, veluti pterygium; quum enim vehementer auctum est, pupillam obtenebrando visium interturbat; nonnulla vero morborum causae, ut carnis surculi, qui meatus obstruunt; primum enim morbus obstructio est, quia pruno actionem laedit. Quaedam toto genere praeter naturam sunt, ut lumbrici, ascarides, in vesica calculus, in oculo grando, suffusio, pus, verrucae, melicerides, atheromata, steatomata, vitiliglues, leprae, leucae, cassi, et quae in abscessibus reperiuntur omnia. Quod autem et ex his quaecunque functionem primo interturbant, morbus dicamus, ut suffusionem, quae vero non sunt ejusmodi, morborum canfas, omnibus manifestum est. Ferum vero quae deficiunt partium quaedam omnino deperditae sunt, quaedam veluti e dimissio amputatae ac mutilatae. Et quidem in prima generatione ejusmodi plurima fieri latet neminem. A partu vero ossa saepe integra eximuntur e digitis, artubus, capile et lateribus; aufertur etiam nonnunquam digitus, pes, extrema manus, tibia et cubitus. Extrahuntur praeterea venae variosae et glandulae siirrho induratae et dentes exesi. Extrahitur quoque gurgulio, omentum, praeputium, ipsius pudendi portio, ac multoties penis integer, quemadmodum etiam testes. Nuper vero quidam vehementi universi corporis convulsione correptus anteriorem linguae partem mordicus amputavit, deinde a convulsione sospes factus peraeque ac ante loqui non potuit. Hujus generis sunt et quae mutilationes vocantur labiorum, narium, anrium, et quaecunque aliae carnosae partes aut vehementer avulsae aut putrefactae penitus exectae sunt. Etenim per hujusmodi miserias qui secundum naturam est partium numerus imperfectus est, five una pars, sive duae, sive plores desint, haecne vel omnino deperditae, vel ex parte sublatae. Quaecunque sane talium functionem interturbant rui ipsorum ratione, in morborum genere constituentur; quae vero aut aliquam partem aliam functionis opificem refrigerant, aut parcius alimentum distribuunt, morborum causae; quaedam vero utrumque genus assequuntur et ut causae et ut morbi vicem, ut gurgulio, qui, quum radicitus exectus est, et vocem laedit, et pulmones thoracemque refrigerati Quum enim ex iunctionum ac usuum meditatione didiceris, omnium animantis partium alias ad actionem aliquam tuti animali utilem conferre, alias per te quidem nihil agere, sed usum quendam actionem obeuntibus praehere, liquet, quod eorum laesiones, quae in actionem plane dimicant, primum statues partium animalis esse morbos, quae vero in aliquem usum, morborum causas. Quare, quae paries duplicem actionem aut duplicem usum praestant, interdum in una laesione duplicem aut morbi aut causae obtinebunt rationem. At si qua pars utrumque simul moliatur, tum usum, tum actionem, quemadmodum quibusdam esse videtur et gurgulio, hujus partis iactura altera quidem ratione erit morbus, altera vero morbi causa. Atqui manifestum est, reliquae permanentis ac servatae partile morbum esse, non ejus, quae amplius non sit: oris enim caparitatis in illa parte, cui morbus nunc iusidet, particulam esse profiteberis, id quod uvam et gurgusionem appellamus. Quum itaque haec deperdita est, deest aliquid capacitati; atque ita id totum unus morbus est, manente, quod ab inis fio concessum est, omnem scilicet actionem a morbo laedi. Quamobrem aut, non unam aliquam esse animantis actionem et vocem et inspirationem et expirationem, denumarandum est, aut, si ita se res habet, constat, uvulae jacturam in palmo morbum efficere. Simili ratione jactura dentis oris est morbus, si dens ex iis fuerit, qui manducationi inserviunt, isque in illa parte, ubi manducatio laeta est; si vero ex inrisoribus nominatis, et esum et loquntionem interturbat. Sic etiam, si linguae dimidium abscissiun est, residuae parti praeter naturam mutilatio morbus est. Eodem modo et omento, et pudendo, et omnibus ita affectis partibus. Quod si quis id non morbum, sed affectum vel astectionem vocare velit, de nomine, non de re contendet. Liquet autem, in lingua, omento, pudendo, denique omnibus ejusmodi mutilatis organis aliquam esse magnitudinis diminutionem ab omnibus enumeratis morbis factam; ipsi vero animali diminutionem haud necesse est lore manifestum, ut mutilatum appareat, fixi aliquis partium numerus erit ablatus, tametsi et arteriae et venae et nervi et cutis interdum et adeps et membranae et cero in talibus affectibus auferuntur. In gurgulione autem et varicosis vasis exectis ipsis etiam organis aliquis partium numerus aulertur. Atque haec omnia ad partium, quae immutantur, numerum mox referentur. Ubi vero quorunrcunque organorum aliqua portio tollitur, non autem eximuntur partes, haec ad utrumque genus quodammodo referentur. Etenim deest animanti tum partium simplicium numerus, tum organi compositi magnitudo, tutum siquidem mutila tum est. Et sane quod utriusque generis, tum numerii tum magnitudinis, superius alterum praedicamentum, idque quantitatis, statuere liceat, cuique manifestum est, quandoquidem quantitas una discreta est, quae etiam quantitas proprie appellatur, altera continua, quae magnitudo nominatur. Verum in praetentis dilucidius mihi vitum est haec ita distinguere, qui alteram quantitatis differentiam fusi numero, alteram fusi magnitudine constituerim.

Cap. IX. Explicatis autem hujusce generis morbis, de iis, qui ad magnitudinem aut ad partium quantitatem reducuntur, aut quomodocunque eos nominare placuerit, disseramus. Id autem genus non idem ac praedictum est Nam si, manente secundum naturam partis sigma, magnitudo vitietur, quum functio quaedam laeditur, ea de causa partis accidet morbus, veluti si in prima statim conformatione lingua talis sit, ut vel ob magnitudinem in ore nullum habeat conversionem, vel osi parvitatem omnes ipsius oris partes non attingat. Verum in jam perfectis praeter naturam partium incrementa non admodum crebro fieri conspiciuntur; minuuntur tamen saepius, vocatmque hic morbus a quibusdam aliis macies, ab aliis partis tabes. Partium incrementa in ulceribus supererescente carne fiunt, atque in priapismo q quem vocitant. Nicomacho Smyrnaeo adeo totum corpus supra modum nrcrenrentum cepit, ut ne deinceps movere se ipsum posset; sed ipsum sanitati restifuit Aesculapius. Linguam cujusdam quum plurimum auctam vidimus, omnis doloris expertem, ut neque oedema, neque scirrhus, neque phlegmone esse videretur. Neque enim prementibus cavata cedebat, neque sensus erat expers, neque dolebat, sed id ipsum duntaxat incrementum quoddam incommoderatum erat, illaesa prorsus ipsius partis substantia. Sic et testes et mammae aliis uterque, ullis alter supra modum increvit. Quae etiam struma vocatur, hujus generis est, quae, quum immoderatius increvit, non parvam functionibus laesionem adfert. Similiter etiam angulorum in oculis sunt ametriae hujus generis, quorum rmmoderatius incrementum enoanthis, diminutio rhyas nominatur. Atque hujusmodi sunt hujus generis morborum differentiae.

Cap. X. Quum vero quae secundum naturam est structura immutatur, oriuntur morbi; a situ quidem in articulorum tum luxationibus, tum dissertionibus, atque in intestini prolapsu, et omenti procidentia nuncupatis; ab cavero quae non secundum naturam est partium adjacentium conjunctione ligamentum laxatum, aut contensum, aut abruptum in illa parte dearticulationis motum oblaedit. Hoc in genere sunt et linguae et pudendorum incommoderata vincula, quibus illa tum in loquendo, tum mauducando plurimum interturbatur, pudenda vero in ejaculando semen, quae ob inversum meatum in mulieris uteruui eminus et directe semen emittere nequeunt. Atque etiam coalitus praeter naturam aut labiorum ulceratorum, aut palpebrarum, aut digitorum, aut sedis, aut cujusdam ejusmodi alterius partis, ad hancce disserentium spectanti Istae sane hujus generis sunt morborum species, quae a stiuctrlra proficiscuntur.

Cap. XI. Superest et quintum morbi genus, unitalis solutio, sive haec uni cuidam partium simplicium, quas similares nominant, sive etiam compositis accidat, unde paulo ante inter communes utrarumque partium morbos ipsam commemoravimus. Quum enim ligamentum vel arteria divellitur, communis est et totius organi et divulsae partis morbus. Nam utriusque soluta est continuitas; totius quidem organi, quum ipsius partes non amplius sibi cohaerent, neque uniuntur; ipsius vero divulsae partis, quod non amplius una maneat, sed duae factae sint. Quod si non plane divulsa sit, sed partu aliqua tantum, non amplius id tutius organi morbus est, nisi ex arridenti, quod pars ipsius affecta sit, sed ipsius duntaxat partis affectae proprius ac primarius. Porro continui salutio in osse quidem fractura nominatur, in omnibus vero carnosis partibus communiter ulcus. Ruptura et evulsio ejusdem sunt generis. Illa quidem in carnosa, haec vero in nervosa parte consistit, divulsis quae in ipsis sunt fibris ab aliqua violenta contusione aut repentina et effusa trusione. Sed quae avulsiones vocantur, partium organicarum propriae sunt affectiones. Atque hae sunt universae simplicium morborum differentiae.

Cap. XII. Ad compositurum vero morborum differ rentica jam transire tempestivum est, a similaribus corporibus ducto rursum exordio. Erit quidem secundum primam suppositionem ex dilatatione et coarctatione meatuum morbus quidam compositus, non quod particulatim singuli meatus utrumque patiantur, sini quod vicissim corporum alia coarctentur, alia dilatentur, ile ut nihilo magis dilatationem meatuum quam coarctationem arguere possis in toto similiari corpore; neque aliquam esse teusibilem ipsius partem deprehenderis, cui alterutra duntaxat insideat; sed quaecunque pars corripitur, eam ab utroque morbo semper affici. Ex secunda vero suppositione, qualitatibus solis a naturati statu decedentibus, in unoquoque similari corpore compositi morbi erunt quatuor, calidus simul et siccus, calidus simul et humidus, frigidus simul et siccus, frigidus simut et humidus. Affluente vero ipsis aliqua substantia, peraeque alii quatuor erunt morbi, qui ipsas quatuor qualitatum conjugationes continent. Quoniam vero et continuitatis divisio non compositis tantum organis, verum etiam simplicibus corporibus inest, implicabitur interdum et haec nunc enarratis ex utraque suppositione compositis morbis et conscriptis quoque statim ab initio totius operis simplicibus. Nam fieri potest, ulceratum esse simul et eo quod secundum naturum est temperamento sicciorem vel humidiorem vel frigidiorem vel calidiorem esse partem, atque ulceratum simul et humidiorem existere, nequaquam etiam calidiorem esse. Ulceratae igitur simulque etiam inflammatae partes tripliciter a naturali statu decedunt: ob ulcerationem quidem propriarum partium unitatem destruunt; quod vero inflammationem excitent, ipsius naturali temperie et calidiores et humiliores efficiunt; praeterea ob tumorem ipsarum, qui, quum ad tantam magnitudinem attollitur, ut ob id ipsum functionem oblaedat, jam morbus existimandus est, estas et symptoma et affectio duntaxat, quemadmodum etiam dolor. Quaecunque igitur et iusianrmata simul et ulcerata sunt corpora, tribus necessario, interdum etiam quatuor morbis aegrotare contingit. Nos autem quum inflammationem nominamus, profecto non veluti partium flagrantiam, ut fuit veteribus loquendi consuetudo, sini rubentem et renitentem et dolenteni tumorem. Ile et erysipelatis ulcera nonnunquam aceidunt. Carbuneusis enim non datur aliter consistere. Inter hos morbos mediam naturam sortiuntur et herpetes, et cancri, qui multoties cum ulceribus, aliquando etiam sine his consistunt. Omnes igitur hujusmodi morbi, etiamsi citra ulcus eveniant, compositi sunt una quidem ratione, quod omnes a supervacaneo humore vel calido vel frigido procreentur; a flava hile erysipelas; ab atra cancer; a sanguine phlegmone; a pituita oedema; altera vero, quoniam dicti humores, effi specie omnes sunt humidi, facultate tamen non humidi; nam qui atrae bilis est, siccus et frigidus; qui flavae, siccus et calidus; qui pituitae, humidus et frigidus; qui sanguinis, calidus et humidus; tertia demum ratione, quod omnes sibi invicem implicer,tur, raroque eorum aliquis sincerus inveniatur. Nam plerumque inflammationibus aut quid erysipelatodes, aut oedematodes, aut scirrlrodes commiscetur; eryfipelatis vero vel phlegmonodes, vel oedematodes, vel scirrlrodes, atque caeterorum similiter cuique. Ergo multis formis compositi fiunt omnes ejusmodi morbi. Atque de ipsis fusius in libro de morborum causis disseretur, et in eo, qui post ipsum de morborum symptomatis inscribitur, praetereaque in methodi medendi opere, cujus gratia haec omnis conscribuntur.

Cap. XIII. Quandoquidem implicationis ipsorum simplicium morborum rationem explicavimus, jam nunc ad organorum morbos transeamus et, quomodo hi fiant compositi, demonstremus. Imprimis rei per initia pronunciatae meminisse oportet, alios esse primorum corporum similarium, alios et organicorum et compositurum morbos. Phlegmone quidem primorum est corporum, laxatio vero organicorum. Quum itaque membrum aliquod simul et laxatur, et phlegmone obsidetur, luxatio quidem hujus totius organi primo morbus est, phlegmone vero non primo, neque proprie, sed per accidens. Nam quoniam phlegmone uniuscujusque partium ipsius morbus est, per accidens quoque erit tutius organi morbus. Ideoque lippitudo iuflammatio est membranae, quae corneae adnata est, per acridens oculi morbus. Accidit autem nonnunquam, ut cornea tunica ulcus altum habeat, eaqrte mox exesa tota, aliquid ipsam subsequentis uveae nominatae procidat, pupillaque divellatur. Horum trium affectuum quisque oculi morbus aestimatur, quamvis ulcus et erosio solius corueae, procidentia uveae et divulsio pupillae sit. Quare, ut lictum est, similarium corporum morbi tutius sunt orgarri secundum acridens. Itaque, quum unum quodcunque ex iis composito morbo laboraverit, totius organi quoque hic erit ex accidenti morbus compositus. Quum autem plures partes sint affectae, sed unaquaeque uno detineatur morbo, sic totius organi morbus erit compositus. Sit, si fors tulerit, in oculo (non enim impossibilis est suppositio) simul pterygium, simulque lippitudo, et erosio corneae, et uveae procidentia, etiam aliquod generationis suffusionis initium. Quod non unus, neque simplex sit morbus, omnibus patet. Quidam etiam compositum oculi morbum vocabit; altar non unum compositum, sed multos oculo dicet messe morbos in diversis ipsius partibus consistentes. Nihil vero interest ad ludicationis remediorum varietatem, cujus gratia haec omnia indagamus, sive unus suerit compositus, sive plures pugnantibus remediis indigentes. De his prosectu uberius in methodi medendi libris disseretur. Ad praesentem nunc sermonem hoc tanti momenti indicasse atque declarasse satis est, probabilem utrosque fovere fententiam, tum qui multus in oculo esse morbos autuntant, tum qui, quemadmodum unum aegrotat organum, sic et unum esse morbum censent, compositum vero, quum, ut dictum est, plures partes affectae sint seorsum. Ut igitur sunplicium morborum alius quidem primo totius organi morbus erat, veluti suffusio, alius vero ex accidenti, veluti corneae ulceratio, ita compositorum quoque morbosum proprii quidem erunt totius organi, qui multas simul partes moleste afficiunt, ex accidenti vero morbi compositi, qui in una ipsius organi parte consistunt, veluti lippitudo, quae adnatae membranae est inflammatio. Demonstratum siquidem est, inflammationem compositum esse morbum. Si vero ulcus hanc ipsum membranam obsideat, mullo etiam magis composito morbo pars obsiduntur; sed nihilommus totus ipsis oculus composito morbo allici praedicabitur. Tales equidem ex accidenti totius organi sinit morbi compositi. At quum eodem tempore multae partes assiciuntur, organorum primo fiunt compotus morbi, atque magis, si particulatus: unusquisque simplicium non ex acridenti, sed primo totius organi fuerit morbus, ut in oculo pterygium, suffusio et rhyas. Nam eorum quique proprius est oculi morbus, et quum simul omnes accidunt, conrpositum oculi morbum proprium officiunt. Si quis tali methodo ratiocinetur, omnes omnium organorum compositos morbos inveniet. Mihi veru omnes et persequi et componere supervacaneum videtur. Si quis enim simplices morbos omnes eorumque modos compositionis didicerit, dignus erit, qui in reliquis particularibus se ipsum exerceat. Quare semel tantum, quaecunque hoc in libro scripta sunt, legere nullius est utilitatis, nisi quis plurimum in ipsis sete exercitaturus sit.