CALENI DE SYMPTOMATVM DIFFERENTIIS LIBER.

Cap. I. Quinam et quot universi morbi sint, tum simplices, tum compositi, in genera ac species a nobis dividentibus; quot etiam singulorum generationis sint causae, aliis in commentariis conscriptum est. Reliquum est de symptomatis disserere, quo de affectibus omnibus, qui quaeter naturam sinat, integatur reddatur opus. omnis igitur corporis affectus a naturali statu decedens aut morbus est, aut morbi causa, aut morbi symptoma, quod epigemtema, i e. consectarium quidam medici vocitant. Verum non admodum id nomen Graecis consuetum est, sed symptoma et pathema et pathos haec omnia pro consuetudine nuruinunti Non idem tamen omnino lns vocabulis significatur, sed nunc ego de omnibus ordine inter se dispositis distinctums, ad hunc modum dissero. Equidem morbus definitur constitutio quaedam praeter naturam, a qua primum actio laeditur. Constat autem et si eum esse affectum quendam praeter naturam dixerimus, a quo actio laeditur, nos idem dicturos. Nam quicquid est, sive sanum, sive aegrum, sive neutrum sit, aliquo modo afficitur. A διακεῖσθαι vero, i.e. affici, διάθεσις, i.e. affectus, nomen quodammodo derivatum est in hunc usum non ab antiquis solum philosophis, sed etiam aliis Graecis ductum. Enimvero affectus generatim omnibus tum sanis, tum aegris, tum neutro modo se habentibus est commune. Etenim et cantus et harmoniae et orationis et dictionis affectio a Graecis dicitur. Morbus aulum sanitati contrarium; differt autem ab utroque quod pathos, et pathema nominatur (ut etiam Plato ipse definiens proferebat), quicquid aliquis perpessits fuerit, pathos, i. e. passio, appellandum est. Unde, arbitror, sensuum quoque alterationes .pathemata nominavit. In visu quidem eas, quae ab albo, nigro, flavo et caeteris coloribus fiunt; . in tactu, quae a calido, frigido, sicco, humido, duno, molli .caeterisque ejusmodi omnibus; licet in singulis reliquis sensibus, Nominat autem is. et voluptatem pathema, i.e. passionem, omnemque prorsus motum, quicunque ab altero procedit inalterum, Quippe agentis motus actio est; rei vero ab eo quodammodo asseclae, pathema et pathos, i.e. passio. Etenim universe ipsum affici idem quodammodo quod pati est, dissertque passio ab affectu motu; cessante enim alterante, alteratio, quae in passe remanet, affectus rei perpessae est;- ita ut in ipso, quod convertitur et mutatur et alteratus et movetur, passio generationem habeat, in eo vero, quod permanet. et in subjecto corpore servatur, asseotus constet. Jam nitunt quoque permanentem affectum Graeci passionem nominant, ut etiam quod jam effecit, nec etiamnum efficit, causam. Quanquam neque hoc simpliciter causa est, neque permanens affectus simpliciter passio; sed accurate loquenti affectus passio est jam facta, non autem quae adhuc fit. Quod autem Graecis sic nominari confuetum est, in libro de melicis nominibus a nobis esu de.: monstratum. Atque rei memores, quae a nobis semper profertur, de nominibus quamprimum inter nos convenire, et ad res ipsius properare, et in iis versari morarique operi. tet. Verum eorum qui feste eruditus profitentur, plurimi contra efficiunt, in contentione de nominibus totam tuam ritam ita conterentes, ut ad artis finem pervenire nunquam possint. Quidnam igitur veritatis studiosum agere oportet? Res naturis inter se .similes, ob idque neglectas demohstrare; deinde nomina iis imponere, potissimumque, si possit, Graecis usitata; sed si haec ignoraverit, propria fingere; ante omnia vero siugusis rebus singula nomina, quo nulla obscuritas ex homonyruia nascatur, neque captiones sint in sermone, neque res ulla omittatur. Illud vero sive recte, sive non recte, sive proprie, sive improprie nomen sit impositum, id multo otio considerandum est, quum res ipsas jam didicerimus; quippe in harum cognitione rectum influi tutum consistit; non in nominibus. Nos igitur, ut diximus, tum consueta Graecis nomina imponimus, tum res inter su vicinas distinguimus et caeteris ; prout voluerint, nominare permittimus; sed res aliquas indefinitas praetermittere non concedimus. Proinde his in ipsis quae nunc nobis proposita sunt, quoniam id quod ipsa corporis conversione et mutatione et qualicunque alteratione consistit,, diversum est ab eo quod jam Iactum est mauetque, ejus autem, quod factum est, aliud naturalem actionem efficit, aliud eam laedit-; quod in fieri essentiam habet, actionem passionemve nomhravintus ; quod in permansione ad aliquod tempus, sanitatem, moritu nrve. Passionem vero ab actione discrevimus, tanquam quod efficitur ab eo quod esurit et morbum a limitate, ut illud praeter naturam est, hoc secundum naturam. Rursus igitur integris horum orationibus positis, reliquis haereamus. Sanitas igitur affectus est secundum naturam actionem efficiens. Nihil refert, ut dixitnus, utrum constitutionem si aut affectum dixerimus, aut actionis effectricem, aut actionis causam ; simili modo nec si illud, secundum naturam, abstulerimus, quicquam referet; adlignificatur enim in reliqua oratione. Sic vero et morbus constitutio corporis est praeter naturam et causa laesae actionis; aut sic angustius: morbus est affectus actionem interturbans. Passio motus est in materia, ab agente: ipse vero agentis motus, actio; quod autem ex tua natura ei quod efficitur aliquam generationis portionem confert, causa ipsius dicitur. Causae vero genere fiunt plures ; nam et materia, et nsus, et sicopus, et instrumentum, et unde mor tusinitium; causae sunt. Hae namque singulae ei quod efficitur perfectionis aliquid conferunt; quae vero nihil conferunt, sed tamen a causis conferentibus non sejungun-tur, haec causarum sine quibus non rationem obtinent. His ita se habentibus, potest causarum multoties feste invicem excipientium series quaedam institui, ut si quis calculis pluribus inter te ordine positis, primum moveat, ac primus secundum, et hic tertium, et sic deinceps unusquisque suecedentem. In hujusmodi enim omnibus nisi quis id quod per se efficere dicitur ab eo quod per accidens distinguat, plurimi absurdissimique errores in disputationibus contingent. Significat autem per se idem quod primo, tametsi^ Attice eloquentium quidam hoc vocabulum aversantur; per accidens vero, idem quod secundo. Igitur qui primo calculo digitum admovit, primo quidem hunc movit, per acridens vero ac secundo huic proximum, atque sic jam quoque reliquos omnes. Sic primus^ quoque secundum movet per se, per accidens vero tertium reliquosque ordine suille- .r quentes. Jam secundus eadem ratione primo movet. tertium, secundo vero quartum et quintum et ordine subsequentes. Quod si accuratius adhuc distinguere volueris (id enim ad exquisitiorem rerum notitiam sic utilius ridetur) quisque calculus sibi contiguum primo movet, secundo proximo vicinum, tertio praeterea vicino finitimum, quarto denique finitimo succedentes. His ita te habentibus ac defiuitis, quum morbus affectus quidam sit praeter naturam actionem laedens.; . morbum autem ipsum praecedere possit affectus alter, qui etiam praeter naturam fit, non tamen qui tui ipsius ratione laedat, sed morbo interveniente; talem affectum non morbum, sed causam quae morbum praecedit, vocabimus. Atque hic accurate meus adhibenda est, illum quoque affectum causam esse proferentibus, quod actionem laedat. Neque enim per se, neque primo, sed per accidens, et secundo interturbari; laenique per eum actionem dicemus; a morbo vero et primo et fui ipsius ratione. Unde quum dicimus. morbum esse corporis affectum, qui actionem interturbat, statim subaudientibus, ipsum et primo et pexi se interturbare, satissacit oratio; verum vel rudius, vel contentiosius inandientibus adliciendum ur oratione est, pii.mo, quo talis fit definitio: morbus est affectus corporis actionem aliquam interturbans primo. Quicunque igitur affectus hunc- praecedunt, nequaquam morbi sunt. Quod si alii quidam affectus cum sus inciderint velut ipsiuum nmbrae comites, nec hos quidem morbos vocabimus, sed symplumata. Ita etiam non statim quicquid suerit in corpore praeter naturam, id morbus a nobis. vocabitur, sed quod primo actionem laedit, morbus ; quod hunc praecessit, morbr causa, nondum autem morbus. Quod si quis alius affectus in corpore .morbum sequatur, is symptoma duntaxat nominabitur ; quamvis etiam actionis ipsius laesio symptoma fit animantis. Quicquid enim animali praeter naturam accidit, symptoma est. Ac nominum quidem usus apud orae- ; cos ita se habet, quae tamen mutare, dummodo res .ipsae (ut praedictum est) permaneant, cuique volenti licebit; verbi gratia, si quis noluerit symptoma vocare, sed epigennema, i. e. succedens vel obortum; symptoma vero esse dicitur, quicquid praeter naturum animali accidit; epigennema. vero non omne, sed quod solos morbos necessario sequitur. Nos vero (ut dictum est) omnem affectionem, quae adhuc fit, .passionem esse diximus; omnia vero quae in corporibus praeter naturum sunt, symptomata nominabimus. Accidetque aliquoties eandem rem et passionem et symptoma nominari, quum utriusque significatum alia atque alia ratione issi infit. Verbi gratia tremere pati est, quod tum alterari,. tum moveri non propria functione. contingit; tremor et passio et pathema est; quod talis motus alteratio sit; imo etiam tremor symptoma est; .nam motus est praeter naturam. Quod si alteratio sclum esset, qualis in ridendo, audiendo, odorando, gustando, tangendoque fit, passio tantum nominaretur, nequaquam vero .symptoma ; symptomatis enim id ipsum proprium est, ut sit praeter. naturam. Unde et in differentiis omnibus, quae. ab. eo qui secundum naturam est statu immutantur, consistit: nam et in figuris naturalibus, et coloribus, et magnitudinibus, et actionibus, et passionibus, ubi corrumpuntur, existit. Estque haec ejus maxime propria ratio, mutatio a naturali sartu. Quid igitur? num et morbus mutatio naturalis est status? an non absolute mutatio, sed mutatio quaedam ; symptoma vero absolute mutatio est? Nam quum in. affectibus naturalis status mutatur, actionemque laedit, morbus gignitur; duoque haec, ut morbus sit, omnino desiderantur, in genere affectus esse, et functionem laedere, quorum neutrum symptomati adesse necessarium est; etenim licet neque affectus sit, nec actionem aliquam laedat, tamen eo folo, quod praeter naturum sit, abunde definietur. Atque a morbo quidem hac ratione differt; a passione vero, quod haec passio omnino sit in motu, interdum et secundum naturam. Symptoma non folium in motu, sed etiam in habitu quodam, et omnino praeter naturam. Erit igitur passio, alteratio vel circa materiam motus, qui adhuc fit, affectus vero qui post manet, symptoma autem, quicquid animali praeter naturam acciderit. Quare morbus quoque sub generalem symptomatis appellationem reducetur; est. enim is quoque quodam modo symptoma. Quin etiam quae et antecedentes in corpore animalis causae constituuntur, generest symptomatis notioni subiiciuntur.

Cap. II. Atque de iis quidem jam dictum est, de specialibus vero symptomatis hoc in libro disserere propositum est. Est autem horum triplex differentia. Alia namque ipsius corporis nostri sunt affectus ; alia functionum laesiones; esta haec ambo comitantia; tum in exeretorum et retentorum ametria ; tum in iis qui in ipso animali excitans tur strepitibus; tum etiam in reliquis sensibilibus disserentiis omnibus. Laesio vero nunc et privatio dicta audiatur. Non enim solum movendi, neque sentiendi difficultas laesiones quaedam actionum sunt, sed etiam immobilitas et insensibilitas. Ad eundem modum non dyspepsia solum, sed etiam apepfia ren cruditas. Atque haec quidem genera symptomatum fiunt, quorum differentiae particulares consideraudae sunt. At singula persequi sermone deinceps conveniet; illo prius admonito, quod in libro de morborum differentiis diximus, nempe qui sanitatem non esse affectum corporis, qua actionem edimus, sed ipsas actiones sanitatem . esse putarunt; quam nos nunc doctrinam symptomatum de actionum laesione tradimus, hanc ipsi morborum doctrinam facturi sunt, et a nobis nimirum, si nihil in ipsis rebus erraverint, de solis nominibus dissensuri. Oriuntur autem (ut saepe dictum estj hujuscemodi doctrinarum errores ex aliqua, quae omittitur, differentia. Itaque si differentias omnes percenseant, et eas non symptomatum, sed morborum esse dicant, in nomine solo, non in re, a nobis. dissentient. Ergo dicendae differentiae nobis jam sunt, oratione ad principium revocata, quoniam symptoma generatim quidem appellatur quicquid animali praeter naturam contigit; ita ut tum morbi ipsi; tum morborum. causae; quae intra corpus consistunt, (non enim evidentes) symptomata sint. Altera vero significatione ac veluti magis propria, detractis tum morbis, tum eorum causis, -reliqua omnia, quae praeter naturam sunt, symptomata nominantur. Atque nunc de his loqui nobis est propositum.

Cap. III. Primum ergo memores esse oportet tripli cis eorum symptomatum naturae, ac sic deinceps omnia dividere, ab actionum laesione ducto exordio. Haec autem secanda est in duo prima genera, quod et actionum ipsarum duae sint primae differentiae; aliae enim animae, aliae naturae sunt; proindeque priores quidem animales, posterior es vero naturales vocantur. Rursus igitur animales priores dividimus in scusitrices, motrices, et tertias principes (nihil enim deterius suerit ita dilucidae doctrinae gratia eas nominasse) et iturum earum, quae dictae sunt, quamque in suas differentias distinguimus. Serrsitricis igitur animae functio quinque omnino habet functionum differentias, ri-. dendi, odorandi, gustandi, audiendi, et tangendo Motrix vero proximum instrumentum unum habet, modum que ipsius motionis unum: (demonstratum enim ita est in libris de musculorum motu) variatur autem in particularibus instrumentis, ita ut varias habere species rideatur. Reliqua vero animae structio, quae a principe facultate procedit, in imaginatricem, ratiorinatricem et recordatricem dividitur. Ergo etiam. laesiones functionum sentiendi communes quidem omnibus sunt; insensibilitas quaedam vel sentiendi difficultas, (voco autem sentiendi difficultatem tensum vitiosum omnem) particulares vero in unoquoque sunt sensu, in oculis quidem caecitas et villis obscuritas et depravata. villo quaedam. in auribus, surditas et auditus gravitas et obauditio quaedam. Sic in lingua, nato et tactu, effi propria nomina sortita non sunt, tamen respondentia praedictis ad proportionem habentur ; aut enim propria sieusibssia prorsus non sentiunt, aut male ; eritque illud male duplex, alterum diminute, alterum depravate. Tactus autem proprium et insigne praeter caeteros sensus in actione sua symptoma obtinet, dolorem; qui quidem etiam caeteris sensibus ab externis propriis sensibilibus lucidis; huic vero non solum ab externis, sed etiam multo magis ab affectibus, qui intra corpus consistunt, isque plerumque tam vehemens, ut nonnulli cruciatu victi sibi ipsis mortem consciscant. lnvadit quidem et oculos ob lucis splendorem molestus quidam dotoris affectus; ames quoque ob magnum aliquem et asperum strepitum; m gustu quoque et odoratu alii ejusmodi molesii affectus oboriuntur a proprio sensili unoquoque sensu dolenter affecto. Maximi vero dolores tactus sensui accidunt. Etenim qui dolores ob aurium phlegmonem, aliumve quempiam affectum vehementer nos angunt, ii proprii auditus dolores non sunt, sed tactus ; communis enim is est ommuni sensuum organis, reliqui quatuor cujusque seorsum. Ita ita oculis saepe vehementes dolores excitantur sensu. tactus in his laborante; sic etiam et dentium et coli dolores; quin pruritus quoque ex hoc genere symptomatum est. Ne igitur etiamnum in unaquaque parte proprium nomen quaeras, quale est cephalalgia, et cordolium, et aurium dolor ; non eum invenies impositum; sed oratione ejusmodi omnia interpretari satis suerit, dicendo vesicae et renum et lienis, item genuum et pestis caeterarum que similiter partium dolores. Atque talia quidem et tot munero sanctionum sentiendi sunt symptomata: Ad haec etiam duo eximia pervigilium et sopor in pruno omnium sensu, qui omnibus sensibus est communis, consistunt. At functionum motum edentium prima symptomata sunt immobilitas et movendi difficultas. Sed difficultatis movendi alius diminutus insirmusque motus est, alius depravatus; depravati autem alitis tremulus, alius convulsivus, alius palpitans, alius concussivus. Dictorum symptomatum quaedam quum in toto corpore fiunt, diversas appellationes sortiuntur, ut emptostliotonos, opisthotonos et tetanos. Quod si totius corporis non solum convulsio fit, sed etiam principum functionum cohibitio, tale samptoma epilepsia dicitur; quemadmodum et apoplexia quae totius est corporis resolutio una cum prin . cipibus functionibus laesis. Atque hae quidem actionum motum edentium sunt laesiones ; quarum si qua proprium et insigne nomen inditum non habeat, non decet propterea ullos deceptos aestimare aliquod symptoma a nobis praetermissum esse, ut neque apnoean et dyspnoean, vel ischurian et. dysurian, vel aphouiau et cacophoniam et dysphonian. Sed ipsi medico ejusmodi omnia in singulis animalibus functionibus sunt exploranda, ut et in cujusque eorum dissisrenuis; veluti si sors ita tulerit, quum dyspnoea unum sit animalis functionis nempe respirationis symptoma, quot sint in universum ejus differentiae, (quemadmodum in libris de dyspnoea demonstravimus) aut cacophoniae quot particulares habeantur. differentiae, ut in libello de voce disseruimus. At passim dubitaverit quispiam, cujus generis symptoma sit; ut pandiculatio, oscitatio, sternutatio, tostis. Verum de ejusmodi omnibus proximo libro de symptomatum causis lusius disseretur. Deinceps autem licuerit principum functionum laesiones prosequi, ac primum imagluatricis. Est autem hujus laesio quoque esta veluti paralysis quaedam, quae caros et catalepfis nominatur; esta veluti pravus quidam erransque motus, qui delirium vocatur; alia veluti defiriens et imbecillus motus, ut in comate et lethargo. Quin etiam ratiocmatricis functionis, quae veluti paralysis est, amentia; quae veluti deficiens motio est, et stultitia et fatuitus ; quae vero veluti aberrans est, delirium appellatur. Nam plerumque in utrisque simul delirium consistit, tum in prava imaginatione, tum in inepta ratiocinatione; est autem interdum in earum altera duntaxat : quemadmodum et Theophilo medico aegrotanti contigit in caeleris quidem prudenter et disserere et praesentes exacte noscere, sed tibitines quosdam angulum domus, ubi decumbebat, occopasse assidueque tibia modulari ac tonos edere putabat; atque hos se intueri arbitrabatur, alios quidem istic stantes, alios autem sedentes ita continue tibia canentes, ut neque . noctu quicquam remitterent, neque omnino interdiu vel minimum tempus quiescerent ; proinde exclamabat, perpetuo jubens eos domo ejrci. Atque haec illi erat delirii species. Is postquam plane convaluit a morboque evasit, tum reliqua omnia quae ingredientium quisque dixisset secissetve, narrabat, tum risu de tibicinibus memorabat. Quibusdam vero nullum risum apparet, sed ni non recte ratiocinantur, ratiocinatrice animae facultate iis affecta ; ut phrenitico contigit, qui occlusis lutus j anuis singula vasa per fenestras protulit, postea praetereuntes rogabat, num proficere juberent. Hic enim singulorum vasorum nomina plane proferebat; qua in re se manifeste declarabat, neque in imaginatione circa ea laesum esse, nec in ne minum memoria. Quid igitur sibi vult ab alto omnia delicere ac perfringere? hoc intelligere non poterat, sed opere ipso delirare se declarabat. Quod autem et circa memoratricem animae facultatem symptomata eveniunt non aegrotantibus modo, sed iis etiam, qui aegrotare desierunt, id didicisse e Tlrucydide licet, qui nonnullos e pestilentia servatus eatenus omnium quae praecessissent oblitus prodit, ut non solum suos familiares, sed etiam se ipsos ignorarent.

Cap. IV. Sed enim quoniam principis animae facul-tatis symptomata explicata sunt, jam tempestivum est ad alterum iunctionum genus, - quas naturales appellant, trans- ire. Atque harum singulis, quum vel non eduntur, vel male eduntur, erunt symptomata. Hujus quidem generis symptomatum sunt in appetitu appetentia tum difficilis in appetentia, tum immoderata ciborum appetentia. Concoctionis sunt apepfia; bradypepsia, dyspepfia. Pari modo in distributione et sanguinis generatione, quae vel non peragitur, vel prave peragitur, existent symptomata. Hujus generis symptomatum sunt hyderi. Jam in nutritionis actione atrophiae quaedam et tabes frustrationes ejus sunt. Leucas vero et ophiases et alopecias et quicquid ejusmodi symptomatum species habetur, vitiosae nutritiones efficiunt. At asphyxiae et cacosphyxiae functionis laesae pulsuum sunt symptomata. In excrementorum quoque secretione quae vel non omnino, vel non rite peragitur, symptomata consistunt, alia nomine proprio vacantia, veluti quae circa atram bilem eveniunt; alia ex consuetudine nominata, ut regius morbus. Methodus vero lue quoque omnium inventinnis est naturalium facullatum cognitio, quas in libris de ipsis conscriptis quatuor esse in unaquaque corporis parte indicavimus; attractricem, retentricem, alteratricem et excretricem. Erit igitur in harum unaquaque duplex symptoma; altorum quum male fit actio, alterum quom prorstas non fit. Quare in quocunque naturali instrumento octo eruntin universum symptomata. Ergo si cui ex anatomis innotuerit. partium animalis numerus, facile ex sese omnium symptomatum multitudinem inveniet. ortae enim naturae solius sirnt instrumenta, octo solum symptomatis; laborabunt; quae vero sunt animae, tum istis, tum sus amplius aliis duobus. Monstratum enim paulo sirpra est, cujusque animalium actionum duplicem esse symptomatum speciem, vel quae prorsus non efficiuntur, vel quae male eduntur. Dictum praeterea est hoc male duplex esse, aliud veluti obscure debiliterque, aliud ac siquis dicat depravam. Ita rursus si non duo in quaque tum actione tum facultate symptomata esse dicas, sed omnino tria, alterum scilicet priorum duorum .in duo siccans, duodecim quidem m quoque naturali instrumento erunt symptomata, quindecim vero in animalibus organis. Porro prior divisio, quae in duas saeta est differentias, octo quidem naturalium, decem vero animalium actionum efficit. Si quod vero instrumentum duplici ratione. animale sit, ut sentiat simul et moveat, huic ex secunda divisione decem et octo symptomata incident, ex nriore duodecim. Monstrato igitur, quod dicimus- in una alterave parte, quod nos in iis,Arod ipsum in omnibus facere censemus eum, qui numerare symd plumata studebit, minime quidem nominibus attentum (neque enim ubique usitata nomina inveniet) sed ipsum rerum naturam spectantem. Sed esto ventriculus concoctionis instrumentum, quod trahit. ad se (uti ostendimus) farniliare alimentum et excernit quicquid est alienum ; praeterea quod attraxit, id retinet, et quod retinet, alterat. Quum igitur vel omnino non attrahere, vel vitiose attrahere illi contigit, duo haec attractricis facultatis symptomata mecum perpende. Alterum eorum rursum bifariam dividitur, nempe quod vitiosis, oratione saltem quatenus utique licet (tametsi nominibus - dilucide demonstrare non potes, quod scilicet his nullam impositum nomen fit) interpretari conatus, quod etiam per id ipsum vitiose alia erit ut attractio imbecilla, alia ut depravata; imbecilla quidem quae vix et aegre et longo tempore fit; - depravata, quae veluti cum palpitatione, vel tremore, vel convulsione, vel concussione agitur. in alteratrice vero ventriculisimultate aliud samptoma est, ubi omnino alteratio non fit, quum quales assumpti cibi sunt, tales in omni qualitate manent; aliud ubi imbecilliter, quod proprium nomen bradypepsiam habet; quemadmodum et depravatur quum in alienam qualitatem cibi permutantur, ita ut tria in totum symptomata circa unam actionem frustratam habeantur. Vocatur autem ipsa functio concoctio, quae ciborum est in familiarem animali qualitatem alteratio. Bradypepfia vero mutatio in eam qualitatem est, sed vix et spatio longiore; altereationem autem in alterum qualitatem, pon tamen in eam, quae secundum naturam est, apepsiam nominant. Huic aequinoce privatio quoque actionis nominatur; quanquam clarius suerat hunc lolam apepsiam nominare; .illam vero depravatam mutationem, dyspepsiam; sicut imbecillam alterationem, bradypepsiam. Atque ut Plato dicebat, veteres quum res plurimas ignorarent, estas omnino non nominarunt, alias non recte. Non igitur decipi nos oportet nomntibus, sed in ipsam rerum substantiam inspicere. Id si fecerimus, inveniemus similiter retentricis facultatis actionem secundum naturam se habere, quum tempus comprehensionis ciborum concoctionis tempori exaequatur, ac cibos undique prorsus complectitur; privationem vero universalem actionis, quum prorsus non complectitur; accidit autem id in lienteriis; imbecillitatem vero vocamus, quum vel non probe comprehendit, vel non ad usque perlectam concoctionem, vel quum ambo haec simul incidunt^ Quum enim his in duobus consistat proba comprehensivae facultatis functio, tum ut nullum spolium reliuquatur inter ventrem et cibos vacuum, tum ut comprehensionis tempus concoctionis tempori exaequetur; vel in altero tantum male functionem obibit; vel in utroque, symptomataque consequentur, i mbe cissam quidem comprehenlienem fluctuationes et flatus; brevioris vero temporis comprehensionem excretio celeris et ciborum in inferiori ventre corruptela. Atque hic de huic rei mentem adbibero velim quod alteri symptomata alterum nonnunquam fueredit; imbecillam namque comprehensionem modo perturbationes ventris sequuntur; modo flatus; brevioris vero tem.poris comprehensionem omnino imperfecta concoctio ;. cui succedit vel celer ciborum exitus, vel eorum in ventre corruptela. Ac ita celeris quidem exitus inseparabilia sym..: plumata sunt defectionis humiditas et distributio deficiens; corruptelae autem in alvi quidem dejectionibus graveolentia necessario, non necessario autem mordicationes aut instationes. Sed interdum neutrum eorum, interdum alterum,. interdum utrumque sequitur. Cur autem tum in istis, tum infis, quae prius tuus dieta, quaedam necessario sequantur, quaedam non necessario, in libro hunc sequenti agemus. In praesentia vero ad reliquam retentricis facultatis. symptomatum differentiam est transeundum. Quum igitur cibos venter comprehendit, sed cum palpitatione quadam vel tanquam convuffione et tremore et concussione, ejusmodi comprehensionis opus depravatum fuerit. Ac palpitationem quidem ventris claro sentimus, itemque convulsument; (singultum enim hoc symplonra nominant) at pativetua ejus, quod veluti tremor sit, non clare percipitur t sed si nostrae orationi animum adhibueris, id quoque .non magno negotio deprehendes. Ergo ubi ab assumpto cibo neque aliqua fluctuatio tu insultat, neque inflatio, imo neque palpitatio. ulla est, neque singultus, sed insuetae sectationis in ventre sensus est, et veluti gravatur is ac laborat, ac defiderat celerius onus per inferiora aut superiora secedere, simulque accedit ructus quidam ac molesta quaedam difficultas intoleranda ac vix explicabilis respirationis sequitur; tum existima ventriculum cibos comprehendere quidem, sed tremule. At motus veluti concussivus in rigoribus maxime est conspicuus, universas animalis partus occupans. Sed de his fusius in libris hunc sequentibus disseretur. Jam nunc ad quartam ventris facultatem exeretricem propultricemque nominatam accedamus ; cujus veluti privatio in quibusdam ilei speciebus cernitur; imbecillitas vero plerumque in tardis quibusdam excrementorum delectionibus incidit. Motus autem quasi vitiosius est, quum ver priusquam peracta concoctio.fit, ad actionem proruit; vel absoluta concoctione cessat ac tardat, vel una cum aliquo jam dictorum symptomatum fit, alilerve quovis modo inaequaliter, vel tanquam intemperanter venter in cibos irruit, minime moderatum habens motum exemplo eorum, qui per declive currentes, gradum postea sistere nequeunt. Igitur ventris, quatenus organum est concoctionis, dicta symptomata sunt; at quatenus ipsum nutriri oportet et ad se alimentum attrahere et retinere, quousque alienaverit et supervacaneum excrevexit, alium parem symptomatum numerum ut similare cor-. pus sortietur. Fortassis igitur praestiterit .omnia, quae facultatis nutricis functioni accidunt, symptomata percurrere, tum quae ventris corpori, tum quae caeleris partibus omnibus insunt communia, quippe durior ita legentibus oratio fiet, illustriusque docebit quod paulo supra est dictum, symptoma symptomatis causam esse. Atrophiam enim, quum utrum symptoma sit, sive ea in loto stat animali, sive in una ejus sparte, multa praecedunt symptomata. Quum enim quod probe nutriri debet, id et trahere ad se familiare ac proprium alimentum oporteat ; et quoad alleratum sibi assimilaverit, retinere; praeterea quod redundat excrementum excernere ; quumque id excrementum duplex^ genere sit, aut enim quantitate redundat, aut qualitate ; neceste omnino est partem atrophia laborantem vel uno praedictorum aliquo id pati, vel plurimis. Nam sive diminuto nutritarum alimentum, sive non omnino, sive depravate trahat, a trophia para laborabit: sive id quidem quantum et quale esse oportet suppeditetur, caeterum symptoma aliquod in retentrice facultate consistat surrile dictis ventriculi symptomatis, atrophia sic quoque laborabit. Quodsi hae facultales illaesis fungantur actionibus, excretrix autem erraverit, plusquam oportet evacuans; sic quoque pars macilenta atrophiaque tabescens reddetur- Jam alteratricis facultatis symptomatum illud quidem, quod veluti privatio est (quam apepsiam vocari diximus) liquido patet .partem macilentam efficere. Alterum quasi imbecillitas quaedam est (quam bradypepsiam vocamus) haec spatio quidem longiore, sed manifestam tandem aliquando maciem inducet. Tertium vero symptoma, dyspepsiae simile, non macilentam et atrophia laborantem partem reddet, sed parsis ideam permutabit quemadmodum in leuce et elephantiasi cernitur. Sed lnc advertere ac distinguere oportet, utrumne humore aliquo affluente, an Inlidis ipsis ita asseclis, mutatus color sit. Nam si ob humorem mutatus sit, alterius generis symptoma est, non alteratricis facultatis error; si autem tota pars per totam, qualem esse oporteat, talis non sit, alteratricis facultatis id vitium est. Fit enim et in arquatis naturasis coloris mutatio; sed id secretionis est symptoma, nili venarum ipsarum affectio sit; ttmc enim alteratricis est facultatis. Vitiosus autem in singulis privatim partibus col or, nisi ex humore aliquo extrinsecus affluente proveniat, veluti quaedam dyspepsia est tum alteratricis, tum coneoctricis in ipsa parte facultatis. Ergo hanc atrophiam, quae cacotrophia quaedam dicenda potius sit, a praesenti disputatione eximamus; ad atrophiam vero vocatam, qua nutritionis fit privatio, reversi illud admoneamus, tum ipsam symptoma esse, tum symptomatis alias aliis, quae vel attractrici, vel retentrici; vel excretrici, vel alteratrici facultati accidunt, supervenire. Omnium vero horum symptomatum causae - morbi - sunt. Finge enim diminute ad aliquam partem trahi alimentum, ideoque eam non nutriri, omnino morbus aliquis. diminutum hunc tractum praecedit. Dictum enim est, quum pars ipsa imbecillior ad se ipsum alimentum trahit, eum omnino fune rutemperatam esse; morbus autem est intemperies r si vero temperata quidem pars fuerit, sed obstructio aliqua in distributionis organis existens distributionem impediat, obstructio ipsa morbus est; distriluitionis impedimentum, ejus symptoma. Non solum ana tem lingula symptomata percurrens, quae aliqua functionis cedit, resi etiam ex ipsa rerum essentia; licet citra inductionem colligere. Etenim sanitatem actionis causam potuimus, morbum autem laetae actionis causam; at. vero symptomata, de quibus nunc verba facimus, actionum esse laesiones tlixiinus. Quare ex his propositis colligitur hujus generis symptomatum morbos esse causas.

Cap. V. Quod vero reliqua duo genera morbi praecedant,. et causae rationem ad ipsa obtineant, id quoque paulo post docebimus, ubi prius integrum de ipsis absolverimus sermonem, auspicati rursus a symptomatis quae in corporis consistunt affectibus. Sunt autem eorum primae differentiae quatuor; alia namque tuli vitum cadunt, alia tuli auditum; .esta sub odoratum, alia fissi gustum, alia fusi tactum. Ac visilia quidem in coloribus praeter naturam ortum habent vel universi simul corporis, vel quarundam partium, vel partis alienius. Universi. quidem corporis, ut in arquatis su habet, in hepatitide. et spleuitide vocatis morbis, et in hydropum speciebus quibusdam. Unius vero partis, quemadmodum tum in lingua sola alienus color multoties uspiritur, tum .in partibus, quae abscessibus vel nigricant vel livent. Sic et in carbunculis, et eryfipelate, et herpe-. tibus, et gangraenis, naturales colores immutantur. Hujus generis sunt vitiligo, leuce, elephantiasrs, aliaque id genus ; quippe haec quoque naturalem colorem mutant. Jam in multis simul partibus obortam decolorationem in multis morbis .comperire licet, vel circa crura. magis, vel circa faelem, vel circa totam superiorem corporis regionem, vel circa totam inferiorem. Ac visites quidem differentiae hi his sunt contemplandam Odorabiles vero primum quidem in respiratione ac transpiratione; voco autem quodambientis nos aeris per fauces attrahitur et rursus emittitur, respirationem ; quod. autem per totum corpus, .transpirationetu. Ergo quae his accidunt praeter naturam graveolentiae, .in lroc symptomatum constituentur genere; post has vero auri um. narium axillarum foetores. et partium anaecunque ob affectum putrescunt. His amplius in ructu idem symptomatum genus licet invenire, ipso ructu vel fumosam, vel acidam, vel virosam, vel piscium graveolentiam, vel aliam quampiam ejusmodi referente qualitatem. in iis vero quae sub gustum cadunt differentiis laborantes ipsi symptomata conjiciunt ; nam sudorem defluentem in os aliquando gustant; ac ejus quae circa linguam est salivae mutatam qualitatem, quemadmodum sanguinem, quibus is quocunque modo per os vacuatur, alii quidem notabiliter duiceni, alii salsum, alii amarum sentiunt. Ita etiam et quae ex pulmone reficiuntur, et quae ex ventriculo evomuntur, aliis haec acida, aliis salsa, alus amara, estis dulcia, aliis austera sentiuntur. At medicorum non pauci etiam sudores atque aurium praeterea sordem gestu explorandam censent; quippe ex hoc quoque aliquid conjectari autumant. Jam tactiles differentiae, ubi naturae modum excesserunt, in ejusmodi symptomatis numerandae sunt, veluti cutis dura et distenta et praearida; simlli modo praehuruida vel rugosa vel aliam quampiam ejusmodi habens differentiam. Ergo ex dictis manifestum est hoc quoque symptomatum genus universum a morbis ortum habere. Quippe colorum, halituum, et saporum differentias omnes solidorum ipsorum corporum temperamenta sequi, in naturalibus libris didicimus ; ita vero et eas quae Iuli tactum cadunt disierentias, et mullo tane magis praedictis omnibus, quia activis qualitatibus congeneres eas esse dixi, ut quae ad ejusdem tensus judicium referantur: etenim mollities duritiesque tactu judicantur, haud aliter quam effectrices qualitates ipsis cognatae. Quare quicquid in eis praeter naturam est, id totum intemperiei foboles est, ut quod secundum naturam est, temperiei. At est omnis intemperies morbus: quare ejusmodi symptomata morborum stant foetus. Quae vero ex afifluente quodam humore partibus accidunt, ejusdem generis cum praedictis symptomatis, alia namque obstructiones, vel angustias sequentia, alia attractricis et excretricis facultatum functiones male obitus; necesse est haec quoque veluti fontem suae generationis morbos habere. At jecinoris quidem obstructio, quae compositi et organici corporis est morbus, decolorationis in ictero causa est. Cujusque vero simifaris partis intemperies, quae ipsa quoque ejusmodi corporum morbus est, alias aliam ejus facultatem impedit vel attractricem vel excretrrcem vel aliam quampiam; ob quas quum inaequaliter et fine ordine humores in corpore fluant, partes alias aliae in colore, halitu, sapore, omnibusque tactilibus differentiis asserantur. Quin etiam quodcunque reliquum est symptomatum genus, sive id in vocibus sit et sonis, qui in animalibus edmrtur, sive in iis; quae a corpore excernuntur, in eove detinentur; id totum etiam morborum est soboles, vel ipsorum proxime vel meliis quibusdam symptomatis. In vocibus enim morbi, qui in ore, faucibus, arteria aspera, pulmone, et thorace sunt, symptomata faciunt; et turbidas quasdam, tremulas, raucas, clangentesque voces efficiunt. In aliis vero quibusdam animalis partibus sonitus, murmurilla, stridores aliaque ejusmodi, partim quidem ob instrumentorum angustiam, vel errabundum motum, partim ob flatulenti spiritus abundantiam, vel etiam quibusdam, vel etiam omnibus cum his concurrentibus cientur, de quibus plenius inter symptomatum causas agetur.

Cap. VI. Quae vero praeter naturam vel a corpore excernuntur, vel retinentur, ea quoque in prunas tres secantur differentias, quum vel tota substantia, vel qualitate, vel quantitate ab eo, qui secundum naturam est statu, decedunt. Sequuntur autem omnino morbos vel ipsos nullo interposito affectu, vel aliis symptomatis intercedentibus. Nam sanguinis profusio toto excretae substantiae genere praeter naturam est; ea vero vel vulnerato, vel rupto, vel aperto vasis osculo vel eroso vase incidit. Porro horum vulneratio, ruptio eterosio, proprii similarium partium morbi sunt; apertio oscuiorum, organicarum; quae interdum comprehensiva seu retentrice facultate: imbecilla; interdum exeretrice iinmoderate concitata, interdum ambabus simul laesis ortum habeti. Simili modo fluxus muliebris vel propter jam dictarum actionum symptomata fiet, vel quod totus sanguis temus ferosusque sit redditus. Est vero et id symptoma, cujus. etiam multiplex. habetur ortus. Nam veh facultatis sanguinem procreantis, vel tenue et scrotum secernentis, vel excernentis error est; inridere autem aliquando potest, et retentrice immoderate opus suum urgente, et cute densata, et renibus constipatis. Sic et sindones immodice excerni, vel indebite. retineri, aut propter cutis affectum, aut propter dictarum facultatum aliquam. aut ipsam humorum naturam necessario continget. Constat quoque in omnibus. hujusmodi sermonibus nos disjunctivis uti conjunctionibus; omnino enim cuique dicturum symptomatum unus quidam est causae modus, nihil tamen prolnbet duos, tres, et simul onntes concurrere. Patet autem et dyfuriam, et isclruriam, et stranguriam, et hydropem ad matulam vocatum, quem alii diabeten, aliqui urinae fluorem nominant, ex hoc genere symptomatum esse. Jam quod eorum, quae praeter naturam excernuntur, et colores et odores morbos necessario sequuntur, nihil opus est demonstremus, si modo nihil ejusmodi citra intemperiem oboriatur. Patet autem et quod propositum a nobis est, olere esse demonstratum ; omnem enim symptomatum naturam ut morbi praecedant oportet, ut fiat nonnunquam symptomatum ordine sibi invicem succedentium veluti series quaedam : a morbo quidem ipso primum, ab hoc vero secundum, dein rursus post hoc tertium, ac ab isto deinde quartum. Verum hic accurate mentem oportet adhibere ac diligenter distinguere a functionibus animalis symptomata; saepe enim ita similia inter te funi, ut et symptoma functio putetur et functio sympluma. Ac nisi quis in hoc sane sit praestitus juuirio, ex iis, in quibus ipse fallitur, nostram orationem calumniantur. Si namque naturalium excretionum (sic autem vocant eas quae fanis accidunt) vel quantitatem, vel qualitatem, vel genus nitunt substantiae pro scopo sibi proponat, deinde huc intuens, symptomata judicet, passim aberrabit. Quippe fudor aliquando multo amplior quam pro naturae modo, vel alvi dejectio, vel urina aegrotantibus accidit, non solum nulla actione laeta, sed etiam cum virium robore et pronidentis animalis. Quamvis enim quaedam toto genere praeter naturam sint, ut sanguinis per nares prolusio, vel vomitus, vel sanguinis dejectio, vel haemorrhois, vel aliud ejusmodi, tamen praeter naturam adhuc non sunt, si in tempore fiant. Patet autem in tempore dici, si id, quod molesttmr est, expurgetur. Manente igitur sententia, quam ab initio cessimus, quod symptomata actionum laesiones sint; nihil eorum, quae ad animalis commodum fiunt, ex hoc genere symptomatum est; opus namque naturae unumquodque eorum potius est, quam laesio aliqua. Ad alterum fortassis symptomatum genus, ad affectum nimirum praeter na-r turam, aliquis omnia testa reducet; omnino enim divisam esse in quacunque animalis parte venam aliquam, aut ejus osculum apertum, quoad sanguinem, quem prius retinuerat, profundat, hune affectum secundum naturam non esse. Quanquam hic quoque alui fluorem, aut minae copiam docere non possit affectibus praeter naturam omnino succedere ; sanguinis namque profusiones et vomitiones toto genere praeter naturam esse licet quis: at non ea, quae per ventrem aut vesicam aut uterum fit, excretio tuto genere praeter naturam est. Fortasse vero dubitaverit quispiam et de sudoribus, ceu nec ipsi secundum naturam flet; quippe quod Diodes etiam docere tentavit. Videtur autem. dura esse opinio et praeter rerum evidentiam, tametsi eum maxime probabiliter confirmat. Ac de talibus quidem posthac aliquando.fortasse agetur; perpauca enim sunt de quibus ambigitur. De reliquorrun vero symptomatum tota multitudine abunde est disputatum, finiendusque jam hic liber est. Si quis enim exercitatus in concessis fuerit, facilius de lis, quae in dubio sunt, judicium consequetur.