De symptomatum causis

GALENI DE SYMPTOMATVM CAVSIS LIBER PRIMVS.

Cap. I. Causas symptomatum his in libris contumplahimur, eundem orationis ordinem servantes, quem in libro de ipsorum differentiis jam posuimus. Quum igitur symptomatum genera in universum tria sint, de eo primum nobis oratio suit, in quo laesam esse actionem diximus, et ita eam intelligere volumus, si qua etiam omnino perierit. Quum autem duplices genere sint actiones, aliae naturales, aliae animales; ab animalibus auspicati eas quoque tripartitas, alias sentientes, alias motrices, alias principes appela lavimus. Ergo in sentiendi actionibus triplex symptomatum est differentia; una quum ipsum primum tensus orga. num male affectum est; altera, quum sentiendi facultas ; tertia, quum partium ad usum aliquem primi tensus organi procreaturum quaepiam. male habet,

Cap. II. Exempli gratia in oculo primum sentiendi instrumentum crystallinus est humor, eum namque siclum a coloribus alterari demonstratum est. Sentiens vero facultus,. quae a cerebro per nervum in ipsum descendentem proecdit. Ad illius vero -usum caeterae omnes ocusi partes sunt conditae. Itaque una quadam parte ex praedictis laesit vel male ridebit animal, vel prorsus non videbit. Jam crystallini quidem humoris morbi per octo intemperies ili-. stinguuntur, morbi autem facultatis, vel quod nervus, vel quod cerebrum male sit affectum, ortum habeat. Atque utriusque horum octo. sunt morbi, ipsis ut similaribus partibus accidentes; atque alii, ut organicis, tum obstructiones, tuum compressiones, tum quaecunque ex humorum astfluxu molem praeter naturam moliuntur. Continui vero solutio praeter omnia praedicta, tum similaribus, tum orgarritus partibus communis est affectus, qui non cerebro modo, aut nervo, sed etiam crystallino humori accidere po-. test, huic autem, quod a propria sede dimoveatur ac dece-. dat, orgauieus morbus accidit. Haec senis mutatio, si versus aut angulum majorem aut minorem fiat, nihil effatu dignum oblaesus. Si vero sursum deorsimrve translatio. fiat, duplitia, quae cernuntur, omnia apparere sarit. Atque in quidem sunt tum primi villis organi, tum eorum, quae issi facultatem subministrant, morbi. Earum vero partium, quae usum aliquem ei conserunt, hi sunt morbi; si in uveae tunicae foramine, vel etiam inter hanc et crystallinum humor spici tusve tantus constiterit, ut primum xifus organum ad sensibilium dignationem impediat. Ad eundem modum corneae quoque pars ea, quae pupillae praeposita est, visum impedit, sive ea per se; sive esta quapiam ratione ab eo, qui secundum naturum est, statu decesserit. Igitur foramen uveae quatuor modis a propria natura destertit, vel auctum, vel imminutum, vel in aliquam partem divulsum, vel ruptum. Atqui incrementum sive ab ortu sit, sive post acciderit, semper vitum laedit; imminutio vero in utero contractu acutissimi visus est:; quae vero post accidit, pravi. Reliquorum vitiorum neutrum, sive ab origine, sive post acciderit, laesionem effatu dignam risui adfert. Jam enim saepenumero vidimus in parva uveae procidentia cicatrice inducta detortam pupillam, hominem tamen quo minus cerneret haud quaquam fuisse impeditum, quum ante te corneae partem splendidam inculpate haberet. Atque haec quidem experientia docuit. Verum causa propter quum laxitas foraminis ad perspicaciam villis semper sit noxia, angustia non senrper, discussione digna est. Videtur autem milli nervus is, qui a cerebro ad oculum defertur, quem meatum appellunt Herophili sectatores, quod hic solus foramen manifestum habeat, sensibilis spiritus via. Proinde quum altero oculo connivemus, alterius pupillam dilatari contingit, tanquam in rurum solum commeante spiritu, qui prius in duos erat dispertitus. Itaque etiam hoc maxime ligno dignoscitur, an suffusi conpuncta et detracta suffusione visum recepturi sini, an non. Quippe quibus altero oculo conniventibus, alterius pupillam dilatari contingit, iis si conpunctio administretur, recipiendi visus fiducia est; quibus non dilatatur, horum nemo unquam vidit, neque si minimo cum dolore ac commodissime iis est administrata compunctio. Ex his omnibus liquet confluere ad oculos a cerebro spiritum animalem tum in crystallinum ipsum humorem, tum in totum illi objectum spatium, quod uveae foramen determinat. Quum igitur amplior suerit pupilla, sive in prima statim conformatione, sive postea, non probe universa animali expletur spiritu; fundi igitur, disfulvi ac dissipari cogitur, sicut contra in minore pupilla colligitur, constringitur ac densatur spiritus. Atqui in libris de usu partium demonstratum est, ejus collectionem ac constrictionem ad sensus facilitatem illi conducere; contra dissolutionem ac dispersionem ad sensus difficultatem deducere. Cur igitur imminuta pupilla morbi ratione, non natura, multo. deterior efficitur quam mediocris ? An quia pravos affectus sequitur, ob quos necessario deterius cernit oculus sic affectus, non propter pupulae exiguitatem? Quinam igitur in sunt affectus? nam hoc etiam disputatio requirit. Unus quidem ipsius nveae tunicae tantum est; alter humoris tenuis effusi, qui medius inter ipsam uveam et crystallinum humorem locatur. Ac tunicae quidem solius aflectus, extensio quaedam est et relaxatio, qualis in externis articulis saepe cernitur, quum ligamenta redundante humo.re sunt persusa. Humorum vero affectus desectus quidam est, ob quem vacuato interno spatio, uvea in se concidens contrahitur ac nugatur, atque idcirco pupillam imminuit. Deterius ergo aut nihil omnino exi talibus affectibus cernere contingit non propter pupillae parvitatem, sed propter hunroris penuriam. Demonstratum enim est: in iis, quae de villi tum in opere de usu partium tum de placitis Hippo-. eratis et Platonis disseruimus, crystallinum humorem scnrper propugnaculo quodam indigere, quo externum splendo-. rem sine offensa sustineat. Unum igitur propugnaculorum ejus et is humor est, cum eo etiam quod substantiae crystallini humoris nonnihil conducit. Ubi igitur parcior redtlitus hic humor est, et crystallinus ipse sicrior efficitur, quod non amplius liberali humore irroretur, et uvea tunica in se concidens spatium, quod inter ipsam et crystallinum interest, angustius efficit. Atque ita coactus crystallinus humor parvo interstitio cum externo aeris splendore commereium habere, persimilem patitur affectum, qualis solem citra nictationem contuentibus accidit: horum eum aliqui occaecati sunt, omnes vero ita laesi, ut vix risum recuperarint. Nam demonstratum nobis est, fieri non posse, ut splendidam lucem citra laesionem toleret visus organum; ob idque uveam tunicam, quae nigra simul et caerulea est, illi propugnaturlum esse, quod hi colores risum a splendida luce laborantem maxime consolentur. Atque haec quidem causa est cur imminutus, qui in pupilla est humor, tum deteriorem efficiat visionem, tum minus uveae tunicae foramen reddat; eoque potissimum curatu difficillimus est ejusmodi oculorum morbus. Alter affectus, qui propter humorem rhagoidis minorem reddit pupillam, minus illaesi noxius ; difficilius namque est similarem corporis partem exiccatam huinecta- .. re, quam humidam exsiccare. Atque haec quidem medendi rationem quodammodo jam attingunt. Dicamus autem quod ab initio proponebatur. Molesta est pupillae parvitas praeter naturam, bona quae congenita est. Laxitas autem nativa cuidam bona non est: ortae vero nraeter naturam. ne ipsa quidem bona, malum tamen est angustia minus. Quippe laxitatis generandae causa (ut quispiam dixerit) continens, tensio uveae tunicae est; ut parvitatis, ejusdem relaxatio. Quoniam autem duplici ratione tenditur, quum propria ipsius ratione afficitur ; aut siccata ut pars similaris ; aut humectata, ut organica; siccitas quidem ejus difficilis curationis est, humiditas non difficilis. Etenim phlegmouae, scirrhi, abscessus, et alii ejusmodi morbi organicarum sunt partium, ex supervacaneis humoribus oriundi, quos omnes, si in uvea consistant, peritus medicus non magno negotio superabit. Verum accedit uveae nonnunquam etiam ex ac-. cidenti tensio, a multiVdine suspecturum humorum conersata. Impleta enim veluti uter vestrave iis quae inter ipsam et crystallinum humorem acervantur, in omnem partem distenditur et circumducitur. Quoniam autem non so-. tum foraminis, quod in rlragoide est, morbos disputatio percensuit, sed etiam aliquos ipsius rhagoidis commemoravit, praetereaque tenuis humoris nonnullos, sequens fuerit reliquos ipsorum morbos persequi, quibus vel impeditur visus vel omnino aboletur. Ergo ex iis, qui in uvea tunica consistunt ac risum laedunt, unus adhuc morbus restat, tam similarium quam organicarum partium communis, unitatis solutio; quae in hac parte tum vulnus tum ulcus est. Quum igitur tale vitium magnum est, ita ut et admodum disrumpatur uvea, ac tenuis humor ad exteriora prolapsus e tunica effundatur, ut corneam contingat ; duo absurda iude accidere necesse est, tum ut concidat super crystallinum humorem uvea tunica, tum ut spiritus, qui a cerebro in pu- r piliam totus non pervenire potest, per vulnus effluat. Quod autem non fissum ambo haec coeuntia visionem laedant, sed . etiam eorum alterum, iis qui praedicta non negligenter audierum, manifestum arbitror. Mihi vero tempestivum jam . suerit ad lenuem humorerti transire, de quo supra dictum hactenus saltem est. onod is sive adaugeatur. sive imminuatur, risum laedit. Quod autem etiamsi aut crassior ali-. quando sit consistentia, aut colore magis alienus, sic quoque symptoma aliquod circa videndi actionem excitabit, quod dictum prius non est, sed jam id dicendi tempus est. Ergo hic humor si sieipfo crassior sit redditus, tum integram risus aciem adimet, tum longitudinem prohibebit; ita ut neque longe posita cernantur, neque prope admota exacte perspiciantur. Quod si admodum crassius sit factus, quemadmodum in suffusionibus evenit, visum prohibebit. Quod si totum foramen a crasso illic consistente corpore obtenebratum non sit, sed aliqua nars ejus pura supersit; per illam . res externas singulas per te solas nihilo deterius quam ante rident; non tamen similiter uno tempore multas, ob visionis conum, qui seipso factus est angustior. At si in pupillae centro exigua suffusio constiterit, partibus quae in rircuitu sunt manentibus puris, omnia sic affectis veluti fenestras habere ridentur; quippe quod in medio non cernitur, excisum esse videtur. Jam si divulsa, nec inter se conjuncta crassa corpora in jam dicto humore fluitent, facient ut sic affecti circumcursantes cusices foris ridere sibi videantur, Saepenumero vero ex crassiore humoris consistentia, tanquam simulacra quaedam sibi apparere imaginantur. Porro ejusmodi simulacrorum ortus, postquam a somno surgitur, plerumque prodit, potissimum pueris et iis qui plusculum vini biberunt, aut alias caput impleverunt. Quod si colore immutatus sit humor inter crystalloidem et rlragoidem medius, si quidem ad luscum inclinet, veluti per nebulam fumumve hominem ridere -faciet; si ad alterum ullum colorem vergat, ejus phantasiam visibilibus inrpartietur. At si inaequaliter vel a naturali consistentia, vel colore decessit, quaecunque ejus pars sic affecta ad pupillae .locum pervenerit, similem etiam sibi imaginem in visibilibus repraesentabit ; quippe illius tum colorem tum consistentiam tum figuram suris se videre homo putabit. Ex hoc symptomatum genere sunt tum ea. quae suffusi imaginantur, tum quae fle iis, quibus vel sanguis ex naribus profluxurus est, vel qui vomituri sunt, ab Hippocrate sunt scripta. Jam vero quibus adeo exquisitus visus est, ut eum ne vel minimum sensibile fugiat ; exhalationes vero quaedam a ventriculo uscendunt, potissi-. tuum ubi non probe concoxerim, similia symptomata suffitfloribus accidunt; num purissimus natura tum crystallinus humor iis est, tum lue ipse aquosus, de quo nunc agimus. Magnitudo autem symptomatum in his pro morbi magnitudine semper est, non solum in iis, de quibus nuper sermonem absolvimus, sed etiam in omnibus, quae praedicta Bruti. verbi gratia, fimbrium partium intemperies si parvae sint, parvam actionis laesionem afferunt, sin majores habeantur, actionis laesionem ipsis analogam adaugent; sicut quae pluri rimum a naturali statu decesserunt, sunditus actionem tolsunt. Aeque vero et quae de quantitate et .consistentia et colore aquofi humoris fiunt dicta, si paululum a naturali statu decesserint, parvam etiam actioni laesionem asserunt, sin longius decesserint; pro ratione ulnae laesionis etiam actionis laesionem adaugent ; sed quum plurimum a naturali decedunt, omnino actionem adimunt. Ad eundem modum et quae de uveae ruptura et pupillae magnitudine sunt dieta, vel paululum actionem oblaedunt, vel amplius, vel omnino evertunt. Sic et animalis spiritus vel ad unguem purus est, qualis aether, vel nebulae ritu humidus ac turbidus. Praeterea in quantitate substantiae vel plus ejus habetur, vel murus. Si igitur simul et multus sit et aethereus, etiam quae longissime absunt ridet ac perfecte discernit ; sin paucus fit et purus, quae prope sunt exacte dignoscit, quae procul abfunt non videt; quod si humidus simul multusque sit-, longissime quidem ridet, sed non exactu; sicuti etiam si humidus simul exiguusque fit, nec exacte nec longissime ridet. Et de hoc quidem ut ad rem propositam haec abunde. Corneae vero tunicae para, quae pupillae antestat, et quum crassior et densior et humidior facta est, visionem laedit. Sic etiam si colorem suum mutaverit, et si ulcus majusculum in se habeat, et si quid eorum, quae extrinsecus isti praejacent, inauctum obscuritatem asserat. Ac crassior quidem et densior cornea hebetudinem visus creat; humidior autem ac densior sive ut similaris pars, sive ut organica, non solum visus hebetudinem affert, sed etiam ut quasi per caliginem, vel nebulam, vel halitum quempiam, vel fumum cernatur, efficit. Si vero humores non multi, sed colore mutato sint, pro eorum natura haHucinalio sebovietur. Proinde qui regio morbo laborant, pallida omnia videre se putant; qui vero hyposphagma patiuntur, rubras Ulcus vero notatu dignum, non solum quod supervacaneum coacervat humorem, visionem laedit, sed etiam quod exiguo interstitio crystallinum cum circumfuso lumine conversari cogat. At pene trans introrsum versus pupillam ulcus, etiam aliquid aquosi humoris foras effundit; proinde sic affectus in summum caecitatis discrimen adducitur: ob id qui.in parte corneae. quae pupillae praetenditur, vulnus ac-. ceperunt, quum id vulnus introrsum penetrat, ii magna ex parte occaecantur. Caeterum incredibile quiddam nec fieri vulgo solitum m puero vidimus, qui stylo in pupillam sue-. rat compunctus. Nam quum statim effluxisset aquosus humor, tum pupilla ipsa minor est reddita, tum tota cornea apparuit rugosior : caeterum sanatus postea recte aluit, collecto scilicet paulatim eo qui effinxerat humore. Verum haec para sunt: caecitates autem ejusmodi vulneribus plernmque succedunt; ut etiam omnibus jam dictis causis, ubi plurimum sunt auctae. Nam sive vehementer densa, sive ad summum crassa, sive immodice humida cornea est effecta, omnino tenebras oculis offundit, ita ut qui sic est affectus, prorsus non videat. Et quid mirum si singula praedicta,. quum inaucta sunt, animali risum adimunt, ubi ipsa sola cornea rugata aliquando similem noxam adfert? Accidit luo affectus iis, qui ad ultimum pervenere senium. Sane consideranda hoc tempore diligenter est pupillae magnitudo. Quippe quae si minor sit facta, etiam aquosus humor in iis est imminutus; sin aequalis sibi permaneat, corneae solius affectus est. Verum ejusmodi discrimina praesens opus non requirit. Corneae vero tunicae morbi, si magni sint, prora sus risum impediunt; et maxime quum veli pblegmone, vel suppuratione, vel scirriro, aut alio ejusmodi morbo laboians ut pars organica humidis morbis afficitur. Ac corneae quidem tunicae morbi, qui visum laedant, tales et tot incidunt. Membrana vero adnata ubi phlegmone laborat; ef accidenti visus actionem impedit. At in sis, quae vocantur chemoscs, praeterea in pterygiis, non ex accidenti, sed jam et primo pupillam obtenebrat. Ad eundem modum magnae palpebrarum phlegmonae tumoresque, si qui in his praeter naturam orti eo magnitudinis venerunt, ut pupillae umbram offendant. Atque haec omnia aut non videndi, aut male videndi sunt causae.

Cap. III. Atque de oculis quidem haec sufficiunt. Nam exempli magis causa, quam ut singula particulatim persequeremur, de his sermonem instituimus, quum sit mihi nunc institutum per generaliores sermones methodum indicare, qua usus quispiam symptomatum causas inveniat. Quoniam autem non solum novisse methodos ipsas oportet, sed etiam multifariam in particularibus exercitari, quod sacere omnibus in promptu non est; idcirco qualem fieri ntodum exercitationis oporteat, in ocusis nunc ostendi. Eodem enim scilicet modo caeteras sensitrices facultates, qui volet, adeat, consulor etque in unaquaque tum primum ejus instrumentum, tum caetera, quae illi usum aliquem praestant, distinguatque, ut paulo ante dictum est, quinam ipsius facultatis laborantis sint morbi, quinam instrumentorum singulorum, quibus actionem laedi continget. Siquidem audiendi gravitas, et surditas, aut propter aurium ipsarum partem aliquam, aut propter nervum in stas a cerebro defrendentem, aut propter cerebrum ipsum in ea parte laesum, nude nervus exoritur, animali accident. Igitur in nervo quidem ex cerebro morbi sunt similiter iis, qui in oculis ; qui vero in reliquis partibus sunt, ad proportionem quidem, non tamen omnino similiter laedent. Quam enim habet in oculo rationem humor crystallinus, hunc habet in auribus internus auditorii meatus suris, ubi nervum dilatatum contingit; quae vero extra hunc in anfractu meatus funi omnia, iis quae crystallino humori in oculo praetendantur, proportione respondent. Itaque etiam morbos illarum partium huc transferri ex isses conveniet, similarium quidem partium, qui in intemperie et continui solutione consistunt; meatus vero in obstructionibus sive ob aliquem ipsarum partium tumorem praeter naturam, meatum ob-. struentem, ut abscessum, palegmonem, scirrhum, oedema ; sive ob adventitium aliquem aut omnino quemuis tumorem praeter maturam, qualis in eodem meatu saepe fit, quum callosum quid aut carnosum sensim concrescit ex iis, quae meatum praeter naturum obstruunt, inter quae sunt et sordes, quae in auribus colligi solent.

Cap. IV. Quemadmodum igitur in his partium constitntio symptomatum indicarit causas, ita et in lingua et nato indicabit, modo in iis quoque tum primum sentientem^ partem, tum reliquas, quae totum instrumentum complent; noverimus. Mousiratum enim est linguam, quia dualiter facultatibus, seusitrici et motrici, subservit, duas quoquehabere actiones: ac nunc eam ut sentientem considera-mus, Odoratus vero sensorium ipsos esse cerebri ventriculos demonstrabamus, Ac gustandi quidem symptomata sunt tum omnino sapores non sentire, tum prave sentire. Quum autem male sentire, ut monstratum est, duplicrteriutelligatur, alias quum diminute sentitur, alias cum depravam, diminute quidem gestare respondet vitus hebetudius, auditus gravitati; depravate autem gustare est, veluti cum- rerum aut odor; aut sigma, aut magnitudo, aut situs mutatus. ridetur, quod in auditu obauditio nominatur. Horum symptomatum auctores morbi m gustandi tum iacuitute tum actione, partim substantiae linguae similari iusident, partim tunicae, qua hrvolvitur, partim mollibus nervis, partim ei praecipue cerebri parti, unde in originem sumunt: Ac reliqui quidem praedictorum omnium morbi manifesti sunt: depravatus vero saporum tensus, referta extraneo quopiam humore lingua, accidere solet, ita ut omnia, quae gustantur, aut fulta, aut amara, aut usio quopiam alieno tapore praedita videantur, sive is oratione exprimi queat, sive non. Quemadmodum enim videndi facultas ea foris ridere ridebatur, quae in oculo apparebant, eodem modo gustandi facultas in lingua, sensibilibus imputat organorum symptomata, in arquatis quidem bilis amatorem non singuae, sed eorum, quae gustat, affectum esse existimans, in assis autem quibusdam affectibus salsuginem aut acorem eduliis contineri sibi fingens, dum admotum sensibile quietum hactenus in lingua pravum humorem commovet, gestandi autem facultas non id, quod admovetur, percipit, sed quod in ipsis abmrdat. lirterdum autem etiam, licet rarius, priusquam gustetur, percipiuntur ii humores, quibus lingua perfusa est, ob exquisitum gustandi sensum. Huic simile symptonra est, ubi aut in oculis a stomachicis affectibus fuffusionis imaginatio oboritur; aut in auribus soni, nullo extra fonante, sed ipso meningum motu eam speciem creante; aut in naribus, odoris, ab humoribus illic contentis. Sed enim quoniam nasi meminimus duabus facultatibus, itidem ut lingua, inservientia (num et odorandi et respirandi instrumentorum veluti quidam finis est) satius est etiam de hoc, perinde ac de praedictis, disserere. Si quid enim huic accidat morbi, quod meatui incommodet, aut deterius, aut nullo modo percipiet odores odoratrix simultas. Vchementer itaque contusus aut polypo vel alio praeter naturam tunmre laborans, spicitus viam obstructi Hujus generis est et siqua in hrterna ejus membrana fiat phlogmone, quin etiam quaecunque in aliqua parte ossium colatoriorum, aut etiam in cerebri involucris, aut ipsis ossium foraminibus obstruunt, haec quoque odorandi sensum laedunt ; atque hoc magis si in processibus cerebri, qui ad has perveniunt particulus, fiant. At in catarrhis, et corytis, et denique iis quibus ab aestu, frigore, vel hunrore oppleti priores cerebri ventricusi sunt, non Iocorum modo qui istic habentur obstructio fit, sed etiam tum spiritui ipsi, qui in ventricusis est, tum cerebro, quod hos continet, intemperies quaedam accidit. Jam compressiones et sectiones notabiles cujusvis dictarum partium odorum sensum tum difficilem tum deperditum efficiunt. Depravatus vero sensus hic fit propter vitiosum aliquem qui illic continetur humorem, qui mali odoris aliquid exhalans, ascendentes ab admotis corporibus ad odoratricem facultatem halitus obturbat: taleque est in hac facultate hoc symptoma, quale arquatis in gusiatrice accidere est dictum.

Cap. V. Quandoquidem de sensibus, qui in propriis sibi animalis partibus obeuntur, abunde dictum est, de sensu omnibus quomodocunque sentientibus communi (quem tactum vocitant) jam agamus. Sunt utique hujus quoque ad asserunt proportionem symptomata. Utitur autem is non propriis appellationibus, sed communibus, sicut etiam praedicturum nonnulli. Neque enim in gusiatrice, neque in odoratrice ejusmodi noruina habemus, questa sunt in visitrice hebetatio; caecitas et hallucinatio; in auditrice vero gravitas auditus et surditas et obauditio sive obaudi tus, nihil enim ur praesentia interest, quibusnam quiris pro arbitrio utatur nomirubus. At dentium stuporis tum nomen, tum symptoma tutius factricis est insigne facultatis ; verum hoc tam ni ore, quam in dentibus post acidos et acerbos cibos accidere maxitne confuevit. Torpor vero, qui ex tam motus quam tensus difficultate est compositus, in toto corpore et maxime in artubus manifeste videtur a frigore et compressione nervoforum corporumincidere ; adhaec etiam a torpedinis marinae contactu. Si autem tua sponte nulla test causa antecedente accidat, omnino vita deses, et ciborum vel crassiorum vel lentorum abundantia, vel consuetae alienius vacuationis suppressio necessario praecessit. Igitur continens quidem causa sive conjuncta sive proxima, sive quomodocunque quispiam voluerit appellare, talis est quidam nervi affectus, ut a principe ad ipsum facultas transmitti prohibeatur. Porro prohibetur; si meatum aliquem nervus habeat (qualem qui ad oculos descendunt manifeste habete cernuntur) vel ob obstructionem, vel compressionem; flantem non habeat, ob constipationem, vel frigus, vel compressionem: Atque quod animalis quidem facultas, si meatum aliquem tanquam viam a cerebro per nervum porrectam habeat, hoc obstructo impedietur, cuivis patet. Quin etiam quod compresso extriulecus nervo angustia quaedam meatus sequatur, neque id abditum. Quod si nullus suerit meatus, sid ut per aquam vel aerem solis radii transeunt, eodem modo a principio si facultas per ipsum corpus nervorum permeaverit, quum in ad crassiorem consistentiam sunt mutati, transitus impedietur, nec id mihi longioribus probatio-. nibus egere ridetur, recordanti praesertim ea, quae in aqua et aere eveniunt. Quippe nebula et sumus te t nubes in aere consitum ; in aqua lutum et limus solis splendorem ulterius sincerum procedere impediunt ac prohibent. Sic igitur et nervus, si crassior et durior quam pro sua natura sit reddi . tus, facultatis ipsius delationem qblaedet. Sane crassior erit, si vel glutinosis, vel crassis alatur succis, vel violento frigore sit stipatus. Si autem a duro aliquo corpore illi extrinsecus occursante comprimatur, ne sic quidem liberum facultati transitum praebebit. Proinde qui nervi laqueis vel manibus constringuntur, et qui extrinsecus ab alienius partis vicinae- phlegmone vel scirrho comprimuntur, et qui aut luxatis aut fractis ossibus angustiores fiunt, omnes primo quidem torpent, postea vero omnino sensum motumque perdunt: vocaturque ejusmodi nervorum vitium paralysis, nervorum resolutio ; quae quum in eodem genere cum torpore sit, magnitudine ab eo differt. Ac si in omnes incidat nervos, ilico totum corpus sensu motu que privat, ac mbrtem celerem respirationis privatione inserti Si igitur tpinasis medullae principium sit laesum, partibus solis capitis, quoad vivunt honunes, tum sentiunt tum moventur. Sin et cerebro laesio accidat, statim omnibus partibus impotentes insensibilesque efficiuntur. Vivunt autem utrique tanto tempore, quanto viverent qui praefocatione premerentur. Quibuscunque vero spinalis medulla lusca nervorum thoracem dilatantium exortum est laesit, sive vertebra aliqua in-. xata, sive esium aliter, in magius affectibus quidem infensibiles inunobilesque omnibus interioribus partibus statim fiunt, in minoribus torpent ii, non tamen moriuntur, propterea quod respiratio iis illaesa manet. At manuum sensus iis, quibus spinalis medulla circa quintam vertebrato est affecta, totus simul cum motu amittitur ; quibus autem- circa textam, non totus, quippe primae brachii partes illaesae servantur; jam mullo etiam magis, si circa septimum verte-, bram spinalis medulla male sit affecta. Quod si circa octavam sit affecta, paucissimum ; si vero quae post hunc habetur, prortus nullam laesionem patiuntur manus. Caeterum quibus spinalis medulla. in cervice affecta est, iis omnibus vox adimitur, non tamen omnibus dorsi vertebris id accidit. Verum quantum laesionis singulae afferant, in commensariis de voce definitum est; nunc enim missi rideor plura quam pro instituto dixisse; neque enim omnia symplumata particulatim persequi hotein opere est propositum, sed ea in generaliores causas reducere. Ergo generatim misti de omni sensus laesicne sit dictum, quod a quibus ner-c vis bene valentibus suppeditatam sibi facultatem habent, ab iisdem male affectis laeduntur. Quod si quis cujusque nervi nosse facultatem studet, eos qui ad respirationem condu- eunt, in libris de respirationis causis definivimus; eos vero qui ad vocem, in opere de voce explicavimus. Atque in a nobis alibi accuratius explorati sunt. Qui autem cossi, capitis, abdominis, manuum et crurum partibus nervi sucultatem suppeditant, eos tum alii ante nos non male scriptis prodiderunt tum nos de iis in libris de administrationibus anatomicis scripsimus. Ac propositus quidem nobis sermo erat de sensirum symptomatis. Quoniam autem quae partes per nervum aliquem voluntarie moventur, eaedem protinus tentum quoque per eundem obtinent, duplicem iis laesionem ex nervi morbo necesse est accedere, alteram sensus, alteram motus. Quomodo igitur nonnullae ridentur partes ad voluntarias quidem motus functiones resolvi, sentire tamen? Et quomodo rursus usiae moveri quidem, minime autem sentire ? Sane in lingua et ocusis nulla fit dubitatio, propterea quod haec duplici nervorum genere sunt praedita; at in quibus membris duri tan tum nervi fiunt, in iis distinguendus ferino ad hunc modum est. Si cute ablatu subjectus ei nudus musculus immobilis appareat, .tan- gentem tamen sentiat, parvum illi noxam accidisse est putundunt; nempe quod tantam animalis facultatis partem susripiat, quanta ad sensus excitationem sufficiat, ad mnscusum vero movendum non sufficiat. Consistit enim in patiendo magis quam agendo tangendi sensus, itaque etiam parva facultate persici potest. Musculorum motus, quum agendo, non autem patiendo functionem obeat (totum namque corpus ab hoc transfertur) multa eget animali facultate. Contra vero nunquam deprehendas musculum nudum moveri, ut idem non sentiat. At si super jacens musculo cutis sensum amisit, ipse autem moveatur, nihil est quod mirere; quemadmodum si duorum musculorum alter moveatur, alter moveri non possit; aut altero sentiente, alter sit insensilia. Ut enim in iis alterius laesum nervum, alterius illaesum esse licet, eodem pacto fieri potest ut is nervus qui in cutem dispernitur, laesus sit; qui autem in musculum, minime ; sic.-e contrario fit ut illaeso cutis nervo, non illaesus maneat musculi nervus. Ac de propositis symptomatis haec satis.

Cap. VI. Delectatio autem et .dolor omnibus sensibus infident, non tamen finali evidentia, sed in visu minima, in tactu autem et gustu maxima; ab iis deinceps in odoratu, et post hunc in auditu. Quaenam igitur est tum omnium communis, tum cujusque causa propria? Sane communis ea est, quam Plato in Timaeo profert sic scribens. Quum asjectio praeter naturam, violenter et confertim in . nobis fit, dolorem excitat; quae vero rursus ad suam naturam confertim redit, delectationem; quod autem sensim . et paulatim fit, salsum non sarit. Atque ita quidem Plator Hippocrates vero eo antiquior, dis, inquit, quibus natura atteratur et corrumpitur, dolores fiunt. Quippe illud corrumpitur celeritatem simul ac magnitudinem mutationis indicat. Sane tactui accidunt magnae mutationes. naturae a .frigidi calidique violento impetu: et ab iis, quae vel secare. vel distendere vel erodere possunt. Nam humor et siccitas citra calorem vel trigas minime violentiun contactum habent, ut qui opus de simplicibus medicamentis perlegerit, facile dulcet. Ubi demonstratum est frigidum alia ratione oblectationem inducere, quam calidum, quin etiam ipsum quod substantiam divellat, dolorem concitare. Videntur autem et quae contundunt -et quae tendunt, dum rupturae corporibus periculum asserunt, dolorum causae esse ; quemadmodum et quae pungunt et quae secant. Non enim certe et sectio et ruptura postquam facta est dolorem infert; sed dum fiunt hujusmodi omnia, dolorum causae constituuntur, nisi tamen ex accidente aliquo sic affectos dolor sequatur, alias quidem acri humore exulceratum corpus mordente, alias phlegmone superveniente, quae ipsa quoque nunquam non distendendo dolorem efficit, multoties vero etiam caloris injuria vel humorum acrimonia. Divellitur autem et gustus organum, quatenus utique tactus est particeps, a jam dictis causis; quatenus vero gustus est proprium, ab aridis, amaris, acerbis et. acribus, quod haec singula, sicut demonstratum est, continuum dividant. Infestant vero et olfactum qui a jam dictis humoribus exhalant halitus, quod hi quoque continuum divellant. Auditum vero vox aspera et mamma et celerrima; quibus etiam in magnis tonitruis in idem coeuntibus, aliqui auditus sensu omnino sunt privati ipsius instrumento soni violentia divulso. Jam vero ipsum visum maximi splendores nimia semotione non infestant modo, sed etiam corrumpunt. Est autem ipsa quoque secretio ex dividentium genere; videturque omnibus sentibus commune infestam affectionem ex secretione ac divisione continui unitique corporis excitari, quum affatim accidit, affatim autem voco quod vehementer simul ac celeriter. Hoc quoque Plato volebat, quum diceret molestum sensum fieri violento simul et conferto pathemate, quum sensu praeultis corporibus incideret. Neque enim refert vel molestum vel tristem vel dolentem vel dolorificum vel laboriosum sensum appellare, ut neque pathema nitunt, molestiam vel tristillam vel dolorem vel dolentiam vel laborem. Atque perspicuum est, Platonem ipsum pro eadem re dictis nomluibus omnibus promisione usum et in Timaeo et in Phllebo, praeterea et in assis libris sicubi de ipsis temno inciderit. Quod autem et Hippocratis opinio ejusdem sit tum in nominibus ipsis tum rebus sententiae, et ex paulo ante dictis et ex lis quae in ounnbus tuis libris conscripta reliquit, manifestum est. Sic profectu in omnibus scusibus molestum pathema evenit; jucundum vero illi contrarium contrariis ex causis: consertus enim corporis elivelli periclitantis ad eum, qui secundum naturam est, statum reditus voluptatem efficit. Idcirco jucundrssimum oculis spectaculum caeruleum est, sicut molestissimum, quod splendidum simulque album est, quemadmodum fel. Proxima his inter ea quae molesta sunt, album; inter ea quae delectant, fuscum: illud quidem quod. substantiam ejus segreget simul ac dissolvat, hoc quod citra. violentium congreget, Neque enim prosectu fiala congregagatio sufficit ac satis est ; nam sic nigrum quoque Iucundum esset, nunc autem non est; quum enim visionis substantiae sit contrarium, violentius eam cogit, quam ut eam ad naturam reducat. At nigerrimum splendidissimo minus insedat, non quod contrarium minus sit molestum, quam excessus, qui est in genere cognato, (hac enim ratione molestius esset nigrum splendidissimo) sed quod visus organum sit radiosum, radius autem omnis tenuium partium, nigrum vero semper crassarum. Natura autem perpetuo res tenuium partium in agendo efficacior est, quam quae crassarum est. Quum itaque in idem vicissim pervenerint quod tenuium est pertium et quod crassarum, minus agit erassum in tenue, siquidem id a tenui potius pati natum est. Ita igitur et sol risum laedit, quod quum tenuioris sit substantiae, facile eum segreget; ac familiaritate quidem substantiae minus molestus est, quam quae sunt contraria; sed quod actionis velrementia sit violentior, hoc ipso celeritatem quoque .laesionis in vitum obtinet. Quod enim in minimo tempore risus noster a stolis splendore patitur, id in plurimo ubi omnino nullum splendorem vidit, sed in profundis tenebris est versatus; quippe is quoque ad lucem reductus videre non potest, quod extinctus ad quendam modum crassusque sit redditus ac tenebrosus. Iucundissimus igitur merito. gratissimusque eaeruleus color vilui est, si tamen is a side non est discussus. Huic enim quod jam aegrotet, contrarium remedium est: at ei, qui sanus quidem est, sed fatigatus, caeruleum aut fusicum saluberrimum est spectaculum, quod nec eum segregat, ut tum album tum splendidum, sed nec cogit et extinguit, ut nigrum. At luscum quidem ex albo et nigro simul nux- . tis efficitur ; caeruleum vero ex albo ac splendido tum coenutibus tum in saturum nigrum incidentibus ; sic enim Plato nos de ambobus docuit. Ergo ni colores ex contrariis extremisque mixtis medii ac moderati nascuntur, qui et excessum utrumque, quo ritus laeditur, declinant, et mode- i ratas ipsius fatigationes emendant; quemadmodum morbos ex segregatione provenientes nigrum. Verum voluptas ab iis ortu non peraeque manifesta est, ac ea quae in aliis sensibus, quod neque dolor par extiterit. Nam partium tenuitas risus, neque dum segregatur, propter substantiae familiaritatem violentum aliquid patitur (illuc enim, quo duritur, ipsa per se properat) neque dum congregatur, propter mutationis imbecillitatem. Demonstratum enim est tenue a crasso debiliter cogi. Atque ita quidem in visu se habent voluptas et dolor. In auditu vero jucundissima vox est, quae lenissima tardissimaque est; ideo molestissima est tum asperrima tum celerrima. Verum haemtegre Iuno sensui jueundae molestaeque sunt; fatigato vero ausi ca, praeter lenem et tardam, etiam exigua; aegrotanti, simul et lenissima et tardissima et maxime exilis ; atque hac etiam magis, quae numerosa est; absolutum enim silentium simile quid in auditu est atque in visu tenebrae, unde etiam in quaestionem venit, num contrariae lumini sint tenebrae, an ejus privatio, quemadmodum vocis, silentium; et motus, quies Uoduplas autem evidentior in hoc fenta est, propterea quod substantia est crassiore : at in odoratu adhuc manifestior delactatio, quod ejus substantia sit magis crassa : quantum enim aer splendore est crassior, tantum aere crassior est halitus. Est vero splendoris quidem tensus visus, aeris vero auditus, halitus odoratus, quemadmodum humidae naturae gustus, et tolidi corporis tactus. Quum autem odoratus et gustus sensus sint congeneres, sula substantiae tenuitate dissidentes, (est enim halitus humor attenuatus) de ambobus simul disseremus, a gustu perspicuitatis gratia ducto exordio. Jucundissimi igitur huic secundum naturam te habenti sunt sapores omnes dulces et pingues ; hi namque omnes demonstrati sunt corporis substantiae maxime esse samiliares : vitiato autem recenter ab aliqua causa infestante, pingues ; in namque partem exasperatam maxime leniunt: aegrotanti vero, succi contrarii causis morborum efficientibus; crassis quidem, attcnuantes ; tenuibus, incrassantes ; glutinosis, incidentes ; exasperantibus, lenientes; ad eundem modum calidis fiigidi, frigidis calidi, ut et siccis hmuidi, et humidis sicci. Dictum autem doliorum natura in quarto de simplicium medicamentorum facultatibus, legendusque non negligenter is liber est, ut qui tum ad dignotionem tum ad curationem fit utilis. Ventriculus enim visceribus venisque subservit; itaque et quales hae succos requirunt, tales appetit. Porro huic index lingua presset iis succis maxime gaudens, quos ventriculus desiderat; hujus autem societatis potissima causa est tunica ipsum vestiens. Ac delectatur quidem lingua diversis temporibus succis sibi extriusecus occurrentibus aliis atque aliis. Delectatur autem nonnunquam etiam dulcibus, quos in su ipsa sentit; porro dulces in succi pituitae species sunt. Quare quoties effusi venis sanguinis, ut dulcis, sensum lingua percipit, iis simile quid patitur, quae ipsi extrinsecus occursant. At in odorandi facultale externorum quidem tum facundorum tum molestorum sensus perinde se Irabet ac in gustatrice. Halitus autem, quos in se habet, insuaves quidem, ut prius dictum est, aliquando sentit, suaves autem aut in summa jucundos non sentit, veluti nec visus nec auditus ; hi namque sensus, quum tenuis substantiae . flet, nullam in se ipsis vehementem affectionem patiuntur : tactus vero et gustus ne ipsi quidem, vehementem uoununquum vero patiuntur quandam ejusmodi affectionem exilem; lingua quidem a dulci, ut lictum est, pituita, quam Praxagoras et Phllotimus magis proprio nonnne dulcem succum appellunt; tactus vero motum in se non raro sentit, quum eorum, quae intus ipsum exasperant, vel concoctione vel transpiratione vel sensibili excretione ad naturam suam revertitur. Quin esium lassitudine laborantes, ubi messibus frictionibus vel balneis emollito corpore ab iis quiescunt, evidentem sentiunt voluptatem. Jam magis etiam in dictis motibus oblectantur, fatigatis partibus ad statim, naturalem redeuntibus. Sane non solum lotione et molli ex largo oleo frictione voluptas lassatis partibus accidit, sed etiam in caloribus doloribus attrectatio messis, blanda et lenis solatium quoddam non exiguum affert. Sed haec jam externa sunt, dicendumque de sus deinceps. Neque enim de iis quae ad odoratum spectant etiamnum disserere nobis opus est, quum analogiam habeant cum iis quae ad gustum referuntur. Delectamur igitur in hoc sensus genere (ut verbo dicam) dum ad naturalem statum reducimur; contingit autem id nobis semper per contraria, si quis, prout consentaneum est, contrarium accipiat. Est autem consentaneum, eam quae primo et per te nec per alterum medium suris causa est, non quae evidens et externa vocatur, in omnibus ejusmodi considerare, quod Hippocrates tum in aliis multofies nos admonere ridetur, tum quum ait, .est autem tibi . in tetano sine ulcere in juvene corpulento aestate media eopiqfue frigidae perfusio caloris revocationem ejsicit, calore autem haec liberantur. Quippe siquis de his inconsideratuis judicet, putabit aliquos affectus praeter naturam alii. quando a similibus curari, ut et tutanum a frigida lavatione t non tamen ita se habet veritas ; sed perpetuo omnes affectus ad naturalem statum per contraria redeunt, quemadmodum etiam tetanus per caloris revocationem. Quod si consertam id fiat, curatio cum delectatione perficitur ; si vero paula- . tmr contigerit, insensilis erit ad naturalem fletum reditus. Sic autem decessus a naturali statu ad eum qui praeter naturum est, qui confertim fit, et violentus et cum dolore omrino est: qui paulatim, insensibilis. Proinde quum qui omnino non secundum naturam in corpore paulatim accu-:, mulatur affectus, nullum sui Pensum excitet, ejus ad naturalem statum reditus, quum celeriter perficitur, simul cum sensu facundus fit; atque potissimum per ea quae maxime nobis fiunt familiaria, cujusmodi sunt in gustu quidem dul- .. cis ; in odoratu vero quae his proportione respondent, vocantur autem odorata. At vero genitales partes proprio quodam et eximio tensu afficiuntur, quod et facultatem habeant valentissimum, in musculo quidem seminis expultrix-. cem, in soenrina vero tum hanc ipsam in testibus et senrinalibus vasis, tum attractricem in toto utero : conjunxit enim natura summis effusioni et ejus conceptui ingentem cupiditatem simul ac voluptatem. Verum laesio redundantis et intus manentis seminis paulatim multo tempore colligitur, ac idcirco quanquam magnopere rnsestat (de quibus alibi dicemus) impar tamen est magnitudini voluptatis, quae in venere sentitur. Laedentis enim excretio consertam factu etiam delectationis magnitudinem celeritati reditus ad natu- ram proportione respondentem habet.

Cap. VII. Reliquum autem fuerit de symptomatis orificium ventriculi (quod etiam cor appellant) obsidentibus disserere ; sunt enim haec quoque ex eorum, quae ad tactum reserantur, genere. Caeterum nulla pars aut ita exactum habet sensum, aut ita utrumque principium una secum assicit, ut os ventricusi: nominatur autem pro consuetudine non vulgo solum, sed etiam a medicis stomachus. Quae igitur stomachicae vocantur syncopae, hujus partis siymptomata sunt, quemadmodum et cordolia, quae ab altera ejus appellatione nomen sortita sunt. Indurit praeterea et dyspnoeas et apnoeas et suffocationes et epilepsias et deliria et melancholias ; at haec quidem per consensum ; inappetentias vero et diminutasdepravatusque appetentius ipse per te ipsum. Voco autem inappetentiam, quum quis nihil omnluo appetit; diminutam vero appetentiam, quum imbecilliter ; at depravatarum aliae ad immoderatam cibi et potus sumptionem deflectunt, usiae ad alienarum qualitatum desiderium. Dicendum ergo ordine de omnibus, initio a propriis ejus symptomatis sumpto. Sequuntur haec ipsas naturales partis functiones, quarum gratia maximos a cerebro requirebat nervos, propter quos etiam excellentiam hanc sensus stupra partes possidet. Quum enim per cutem unumquodque animal in ambientem aerem dissipatur, accidit partes ipsi subditas primo vacuari, quarum ingenita simultas (quemadmodum in commentariis de simultatibus naturalibus demonstravimus) e vicinis partibus sibi alimentum trahit, ut vacuatum impleat ; deinde rursus illae e sibi proximis ; haeque postea tertio loco e sibi propinquis, atque ita semper per continuum veluti in choro quodam translatione celerrime tacta, ad venas ad ventriculum porrectas vacuatis pervenit. His vero consuetum simul est et a natura compara-. tum e ventriculo alimentum trahere, peraeque ac stirpium radices, quae in terram sunt demissae. Quum enim hoc opus universum non animale sit, sed naturale, similiter in stirpibus et animalibus perficitur. Quare stirpibus terra ventriculi instar perpetuo paratum copiosmnque alimentum irrigando suppeditat, quamdiu temporum fletus secundum naturam se habet, quemadmodum si e terra iqualoris excessu exaruerit humor ; stirpes nutrimenti penuria marcescunti Animalibus autem, utpote terrae non affixis praeter pauca quaedam, natura ventriculum alimenti promptuarium fabricavit, quemadmodum stirpibus terram: Dedit autem animalibus et penuriae sensum, quoad ribum potumque proritata eodem tempore impleantur, vocaturque ejusmodi implendi desiderium appetentia : fit autem ex penuriae sensu, quum venae ex ipsis ventriculo veluti mulgentes fugentesque aliquid trahunt, non ferens autem eum sursum ventriculus, sed tanquam divulsus, molestiae ejus medelam ribum quaerit. Ita namque venae ad objectos cibos convertuntur, atque ex iis alimentum trahunt, nequaquam ex ventriculo. Estque post cibi sumptionem, ut et venae simul ad cibos se convertant, et ventriculus ex iis in se ipsum trahat quantum prius per venas est exhaustum. Ac luctus quidem ipsius sensus fames est. Reliquorum vero duorum alterum venarum suctum praecessit, vocaturque appetentia homonymcs cum altero, quum sit naturale opus, non animale ; talem vero appetentiam vacuatis praecedit, existuntque in totum quinque symptomata ordine quodam sese deinceps sequentia. Primum Vacuatis est; secundum vacuatarum partium appetentia naturalis; tertium ventriculi suetus ; quartum ejus sensus ; quintum appetentia ejus animalis omnium ultima Itaque etiam hujus actionis abolitio aut eo accidit, quod sensus lectionis sit abolitus, aut quod.sectio non fiat; aut quod corpus non vacuetur. Ad eundem modum exiles appetentiae erunt, non perditis iis quae diximus, sed prope ut pereant perductis. Depravatae vero appetentiae, quae quantitatis modum excedunt, vocunturque a quibusdam caninae, tum existunt quom vel acidus quispiam vitiosus humor ventriculum mordet, vel totum corpus immo.dice dissipatum assidua nutritione indiget. Vitiosus. namque succus frigidus similem suctui mensum inseri, appetentiam. vero proritat naturalis affectus similitudine; alimenti autem, non potus, desiderium excitat propter frigus ; at .vitioso succo salso et biliosa ventrem mordente, potus magis quam cibus appetitus. Praeterquam enim quod. calefit siccaturque ventriculus, quae sitis causa sunt; etiam liquari tum meo tum in venis humores contingit. Fusionis autem humorum symptoma partes continentes implet, quemadmodum, arbituor, frigidi tas evacuat. Itaque etiam non parum ad esurictu frigus partum ventriculi confert: nam et. vacua efficit corpora et eorum tunicas cogendo constringendoque ad appetentiam irritat. Non esuriendi continens in primis causa est calor, ut qui solida corpora laxando dissolvat, atque ad tractura imbecelliora reddat, liquida liquando amplius e^tendat. Atque una quidem caninae appetentiae causa est aci-. dus humor vitiosus ; altera, ut dictum est, uberior per totum corpus vacuatio, quae - vel caloris rubore vel retentricis facallatis imbecillitate- fit illata. Proinde in priore affectu ac-. cidit plurimas sumptorum fieri dejectiones ; in posteriore vero, ut quae ex habitus corporis vacuatio ne fiat, alimentum in corpns distribui: .Atque immodica quidem et appetentia et fames ob has causas fiunt. Pravas autem qualitates concupiscunt ii, quibus ventriculi tunicae vitioso aliquo. excremento imbutae sunt, Atque consuerit is .affectus mulieribus maxime vitiosi, humore scatentibus iisque gravidis accidere, vocaturque affectus pica. Appetunt autem in hoc affectu acida maxime acerbaque, aliquando vero acria, nonnunquam vero vel terram cimoliam vel testas vel extinctus carbones vel valde aliena quaedam edulia. Porro sic assiciuntur earum pleraeque usque ad secundum et tertium menrem; in quarto vero desinunt partim vomitione vacuato vitiosio humore, partim lempore concoctu, muliere prae albi aversione pauca comedente, partim etiam abundantia humovum vacuata. Nam primis duobus mensibus parum sanguis uls ad se foetus attrahit, quia adhuc minimus est, quum quod in utero est hoc tempore nondum foetus vocetur, sed conceptus. Hic autem auctior redditus et ipsc ampliore nutrimento utitur, et non siclum quicquid opthnum in venis est id attrahit, ut prius dixi, sed etiam quod pluris indigeat, vitiosi etiam aliquid una tralut. Atque ita totum corpus tum plenitudine laborare desunt, tum minus vitiosi fit humoris. Ipse autem foetus alimenti quod attrahit excrementa in duplicibus membranis reponit. Ac fit quidem magna ex parte ipse quoque et vitiosioris humoris et intemperatior, utpote ex vitioso sanguine nutritus, nisi gravida residuo gestationis tempore valde probis^ utatur alimentis. Verum hoc nihil ad rem propositam. Vitiosae autem qualitatis appetentia, de qua disputans picae memini, aliquando viris quoque accidit, quum iis quoque in ventriculi orificium similis quidam vitiatus humor procubuit. Atque haec quidem circa cibi appetentiam symptomata fiunt. In potionis autem appetentia alia totidem iis similia. Est quidem quasi privatio appetentiae potus, quum vel corpus propter excessum humoris et frigoris omnino motione non eget, vel ventriculus propriam affectionem non sentit. Deficiens vero appetentia, quum eadem ipsa imminuta sunt. Depravata vero potionum appetentia depravatae. : ciborum appetentiae proportione resporulet ; interdum immoderati est potus, quum in ipsis ventriculi tunicis pravus aliquis humor salsus aut biRosus continetur, interdum cum veluti fervet nativa ipsius humiditas. Pravas autem potiones quemadmodum et pravos cibos quidam appetunt pro dominantis vitiosi humoris ratione. Atque haec diuturniori tempore vitiosa victus ratione usis superveniunt, et inexplebili siti cruciatis, ex qua etiam perire novimus tum eum qui viperam devoraverat (erat scilicet dipsas) tum messores, qui vinum cnsu biberant, in quo ejusmodi fera quaedam extincta fuerat, tum eum qui veteri vino fuerat inebriatus, nec non eum qui sitim tolerare decreverat, et alios in navigio, quum deficeret aqua dulcis, quorum qui ausi sunt marinam bibere, quum immoderatius supra caeteros sitirent, quidam etiam eorum soluta alvo cum vehementi morsu celerius quam caeteri in- . terierunt. Noni quendam febre ardente laborantem, quum etiamnum morbus invalesceret, frigidam liberalius bibentem nequaquam, quoad occubuerit, expletum fuisse. Ac talia quidem et tot circa ventris appetentius sunt errata. Est praeterea cordolium oris ventriculi quoddam symptoma, quod ad sentiendi functionem laetam ab hunroribus mordacibus refertur. Praeter haec est quod bulimos vocatur, symptoma ex penuria simul et imbecillitate et refrigeratione hujus loci ortum. Nec mirandum, si ejus dolores tum animi deliquia tum virium lapsus comitentur. Quum enim digiti offensione videantur aliqui animi deliquio laborare, mirum profecto non est affecto stomacho id accidere, quum et ob eximium tensum et ob situs vicinitatem duo principia promplius in consensum ulciscere possit. Maximeque symptomata maxime sensibiles stomachos invehere deprehendas, ut qui magis quam caeterae paries ab omnibus causis infestantibus laedantur, et ad utrasque partes principes tuam laesionem transmittere rideantur. Quum autem universum nervotum genus in aliquo magis tensile, aut magis patibile est, tum vel maxime ipsas quoque principes in consensum promptius adduci contingit, qnum vel affectu estque vel etiam natura imbecillae suerint. Quum vero quatuor concurrunt, maximum necesse est fieri pathema. Quatuor autem dico tum affectum, qui stomachum laedit, vehementem, tum sensum ejus exquisitissimum, tum nervorum arteriarumve genus imbecillum ; ad haec etiam vel cerebrum vel cor infirmum. Sic igitur et comitialis morbus et carus et coma et catalepfis et deliris et melancholiae quibusdam ob stomachi imbecillitatem oboriuntur consentiente principio quod in cerebro et nervis est. At quae cardiacae vocantur syncopae consentiente tum cordis tum arteriarum principio oboriuntur : ita et pulsus abolitio et pulsus parvus et pulsus depravatus; apnoea quoque quum utrumque principium in magnum contensum adducitur : dyspnoeae etiam duplici ratione proveniunt; usiae transversi septi angustia; aliae utriusque principii sympathia. Sunt autem occasiones, quae animal ad ejusntodi symptomata ducunt, non paucae. Nam et valida refrigeratio interdum quidem ipsa per se, interdum vero ex pituita admodum frigida (est autem talis, quae fuso vitro eolore ac consistentia sit sinulis, quem vitreum humorem Praxagoras et Phllothnus nominant) non minime vero ex spiritu flatulenta frigido aut ex potu aut cibo aut medicamento aliquo valde frigido, quod non solum ipsum os ventriculi perfrigerat, sed etiam una cum ipso per nervos quidem cere-. luunt, per magnum vero arteriam cor ipsum frigidum reddit, nervosi quidem societate cerebrum, situs autem vicini.tale cor. Postquam enim maxima arteria a corde exorta super spinam incessit, primum quidem stomacho tum jungitur tum per membranas annectitur, post hunc vero et sub os ventriculi et ipsum ventriculum per longitudinem porrigitur infraque procedit. Ac per hanc quidem arteriam quae maxima est et ex ipso corde nascitur, alterum principiorum cum orificio ventriculi sympathiam habet: per nervos autem cerebrum. Nihil igitur mirum ob ejus morbos maximis et vehementissimis symptomatis animal torqueri. At quis cuusque samptomatis generandi fit modus, in sequentibus dicetur f nunc vero causas ipsas dicere mihi satis fuerit. Hae sunt fungi quidam et buprestis et cerussa et gypsum et lac concretum et ab utero strangulationes in viduis et iis quae non purgantur, praeterea quae in viris ad horum proportionem fiunt. Dicetur vero alibi de respirationis privatione seorsum.

Cap. VIII. Itaque de sensuum organis omnibus, etiam de ipsorum facultatibus, jam finem habere sermonem arbitror. Ad ipsum eorum principium, quod ex se tanquam ex fonte quodam singulis partibus facultates mittit, oratione reverti tempestivum est. Id vero primatu sensorium est. Num cujusque sensus alteratio, quae a sensibilibus inferior, in singulis organis perficitur ; ejus autem sensorium est pars, quae atteratur, ex eo quod a cerebro delatam ad se per nervum facultatem reripiti Ipsum namque cerebrum sensorium organum a natura conditum non est, sed sensoriorum sensorium. Quod autem per nervos semper sentiendi facultatem omnibus animalis partibus transmittat, inde ma-.. x ime liquet, quod praeciso nervo quocumque illico pars, in quam dispergitur, sentiendi facultatem amittit. Constat non minus et in somno aut tensus omnino seriaci aut obscure agere. Rationi ergo consentaneum est aliquantulum facultatis a principio in singulos insuere. Et profunde quidem ac non profunde dormire (sic vulgo loquimur) ex quantitate influentis facultatis contingit. Tanto enim minus influere est credibile, quanto somnus est profundior. Igitur in toto illo somni tempore videtur animalis quidem facultas quiescere, naturalis vero validius agere. Inde autem conjectet quiris, quod ipsa laboribus defessa post somnum robustior evadat, ac potissimum quum ab asumpto cibo moderato somnum inivimus, tum quod per somnum cibus non in ventriculo tantum, verum etiam in universa animalis mole optime concoquatur. Est autem alias consentaneum illam quoque animalis partem aliquando quiescere, in qua rationalis .. animae principatus est. Nam cor paulatim videtur hoc facere, ita ut multo tempore ad quietem non indigeat; cerebrum autem non ita, sed in vigilii s semper agit, in somnis quiescit. Quamobrem liberalius exercitatis altior somnus obrepit, ut quibus multae vires laborantibus a principio defluxerint. Igitur cerebrum tum propter facultatis, quam misit, munitionem, tum propter fatigationem, qua prae multis functionibus laborat, et quiete simul et virium instauratione indiget. Quemadmodum homines autem ab exercitationibus et promptius .et profundius dormiunt, sic et ab nssumpto albo ; quantaque is cibus humilior natura fuerit, tanto magis somnum ineunt. Sic etiam, qui liberalius vinum biberunt, quique caput copiosis balneis calidis levarunt. Haec enim omnia ridentur cerebrum humiditate implere, qua utique indiget, ubi in multis functionibus eodem modo et fatigatum et siccatum est. Sed enim quod caput repletum somnum afferat, demonstratum ab Aristotele abunde est; nec est ea de re nobis nunc quicquam agendum. Qui enim lihrum ejus de somno. et vigilia legerit, tum hoc ipsum daucide discet, capite repleto somnum animalibus obrepere ; tum praeterea quod in ejus sermone claudicat, intelliget. Quanquam enim et ad ratiocinandum sit vehementissimus, et ad disceptationem quocunque velit probabiliter perducendam maxime potens, tamen nihil potuit probabile invenire, cur capite repleto primum sensorium, si id, sicuti ipse exisinuat, in corde sedem habet, quiescat; multo enim probabilius fuit ex pulmonis humiditatibus somnos fieri, quem natura non alia de causa corni circumdedit, quam ut illi mirustraret. Quis vero aut medicorum, qui contrariae sunt sententiae, aut qui a nuda experientia procedunt, in caris et lethargia et comatis, denique in omnibus praeter naturam somnolentis morbis, ad caput non accedit, illudque fomentis pertundit, cataplasmatis induit, raditque; et cucurbitas affigit, omniaque molitur, tanquam hic morbi radix consistat? Sic etiam quum deliria et phrenitides, omnes denique praeter naturam vigilias curant, praesidia capiti admovent. Verum de his alibi pluribus est lisceptatum. Sed ad praesentem seriem orationis illud conseri, quod cerebrum ubi a multa actione quiescere voluerit, naturalem somnum animali inducit; praesertim, quum nutrix in eo facultas largum, quo fruatur, humorem habet. At quum a multo vel frigido humore gravatur, comatis et lethargi somnum affert, aliosque similes iis morbos : horum praecipua causa humiditas ac frigiditas si.mt, vel alterutra per se solam in eo consistens, vel ambae simul junctae. Talia igitur sunt cum medicamenta omnia, quae vere somnifera sinat; tum quae sic quidem vocantur, inserunt autem non somnum, sed coma et carum et totius corporis torporem. Igitur quae duntax at humectant, omnia merito somnifera nominantur ; quae vero perfrigerant, nec somnum nec indolentiam afferre recte dicentur, sed pro somno coma et carunt; pro indolentia vel abolitum tensum vel diminutum ob perhigerationis excessum. Porro dictum prius est torporem affectum, tensum motumque diminutum nervofiarum esse partium ; Utque (ut dictum estj tum ex assis causis tum ex intemperie, quae medicamentis perfriger antibus succedit. Atque ita quidem somni et comata et cari et torpores fiunt. At siccitas immodica et calor, quales in phrenitide propter humorem aliquem mordacem et. calidum spectantur, irritationes inserunt et vigilias, quae quidem neque ex moestitia, neque ex follicitudine oriuntur. Ut autem talia symptomata toti corpori conrmunia fiunt ob affectum principium: sic alia quoque omnibus voluntariis functionibus principio affecto accidunt. Nam et apoplexiae et epilepsiae propter cerebrum asseclam fiunt. Est tamen apoplexia ejusmodi affectio in voluntariis actionibus, qualis in sentiendi actionibus altus siomnus. Aliud vero tale est in epilepsiis convulsio, quale in simfiendi functionibus vigilia. Ambo enim haec depravati motus cerebri fiunt, ideoque etiam partium sigillatim omnium ; reliqua rursum duo actionum ejus tum cohibitiones tum cessationes. At in convulsionibus totius corporis sine delirio vel caro morbus spinalis medullae in collo est; quemadmodum ubi vel munus vel crus vel musculus unus tenditur ac violenter convellitur, unius semper. nervi partem moventis laesio est. Quae vero plane morbi causa sit, qua partes convellantur, difficile dictu est, aeque ac tremoris et palpitationis et rigoris. Rigorem nunc nomino non quidem vehementis frigoris sensum, sed inaequalem universi corporis concussionem ac turbationem. Haec enim omnia musculosum genus vel solum, vel magis quam caeteras partes temere ridentur. Exactius autem id sinemus, si prius eorum notiones distinxerimus. Ad praesens enim quatuor memoravimus appellationes, convulsionem, tremorem, palpitationem et rigorem. Questa vero singula symptomata sint, quae per has significantur, a nullo me priorum accu . ratu definitum invenio ; sed alii ad morborum substantias, quas sequuntur symptomata, statim se conserunt; assi ea distinguere aggressi, in interpretationibus suis falluntur; quod facile intelliget, qui lectis quae a nobis traduntur praeceptis evolvere libros eorum voluerit: neque enim difficlle est ubi veritatem noveris, quae prave sunt dicta, deprehendere. Ergo de sus omnibus proximo agetur libro.;

GALENI DE SYMPTOMATVM CAUSIS LIBER SECVNDVS.

Cap. I. Enimvero convulsio, tremor, palpitatio, rigor, horror, singultus, tussis, ructus, sternutamentum, pandiculatio, ostitatio, dentium stiidor, commune genus omnia motum depravatum sortiuntur. Dissident autem inter sese uno primoque potissimum, quod eorum alia naturae sint opera, ab aliqua morbosa causa violenter ad motum coactae : alia morbosus comitantur affectus, nihil ad ipsorum generationem conserente natura: esta fiunt, ubi ambo ad opus efficiendum simul coeunt, et morbus et natura. Naturae nomen in hac disceptatione pro omni facultate animal sive nostra voluntate sive citra hunc regente, intelligas velim. Nunc enim omni causae praeter naturam, qua laeditur et corrumpitur animal, .totum illud facultatum genus, cujus beneficio servatur, dividendo opponimus. Ejusmodi ergo facallatis opera sunt sternutatio, tussis, oscitatio, pandiculatio et singultus. Solius autem morbi opera sunt palpitatio et convulsio. Amborum morbi facultatisque coeuntium, tum torpidi omnes motus, tum caeteri quos edunt, qui paralyfici fiunt, mandunt autem paralytici facti sunt, ac praeterea tremor. Hae sunt nunc nobis propositi symptomatum generis primae differentiae. Atqui deinceps singulorum propriae quaedam sunt, de quibus nunc disseramus, a motibus, quos innata aliqua facultas ciet, auspicati. Sed et societas istis est cum iis, qui omnino secundum naturam sunt, quam, ut quae fit eorum generatio doceam, necesse est prius exponere. Igitur quum quatuor facultates sint, omnia quae nutriuntur corpora gubernantes; prima quae quod utile est ad se trahat; altera, quae id retineat; tertia, quae niteret; quarta, quae quod excrementum est, expellat, quum naturae legibus animal gubernatur, nullus ipsarum motus synrptoma est; quum vero consuit in corpore aliquid praeter naturam, ubi id excretricum facultatum aliqua dejicere nititur, aliquando insensiles omnino earum motus sunt, aliquando sensiles evadunt. Ac de insensilibus quidem rursum disseretur.

Cap. II. De sensilibus vero, quoniam cum volunta. riis consortium habent, communis a me doctrina tradatur. Ervi voluntariae structionis laesiones sunt, paralysis, convullio,. tremor et torpor. Variantur autem symptomatum horum singula in particularibus organis, non specie symplumatum modo, sed etiam nominibus. Nam organorum respirationem efficientium paralyfis apuoea .vocatur, quemadmodum et vocem esformantium, aphonia; at linguae paralysis proprium nullum nomen habet, et ipsa loquelam, quae voluntatis non leve est opus, prorsus adimit- Rursus vero minae suppressio apnoeae atque aphoniae simile quid indicare videtur: caeterum voluntariae actionis amissio non est, sed naturalis ; quippe quod lotium praeter voluntatem fluat, voluntariae actionis laesio est. Simile quid ac in urina in dejectionibus quoque accidit; suppressio enim earum naturalis actionis est laesio, inuoluntaria dejectio, actionis voluntariae. Porro demonsseatum uberius de his omnibus est in libris De musculorum motu. Atque ita quidem paralyscs speciebus variae sunt. Convulsiones vero hoc modo diserunt. Dentium inritus stridor nrassetemm musculorum est convulsio ; iuverim vero et qui vocantur strabisrni, eorum qui in oculis habentur; quemadmodum etiam gonorrhoeae. alia est differentia; si enim cum penis tensione seminis e/siuxus fiat, veluti quaedam convulsio est; si citra ipsam tensionem, retentricis facultatis imbecillitas. Sic quoque nonnullis singultus convulsio esse videtur. Atque duplex inspirantium revocatio nonnunquam ob musculorum inspirationem facientium convulsionem fit. Est et quaedam expirationis species convulsiva, quae musculorum expirationem efficientium convulsioni succedit; appellatur haec ab Hippocrate spiritus illidens in alterna eruptione. Quod autem apoplexia totius corporis sit paralysis, et epilepsia totius corporis convulsio, supra dictum est; et quidem superius etiam diximus torporem levem quandam esse paralysin. Sane torpore laborantium partium non parva in excessu desectuque differentia est, quoniam id symptoma ex morbo et facultate nnxtum est. Si namque morbus facule. tatem prorsus superet, omnino partem sustinere non valet; sin facultas vicerit, haudquaquam iiupeditur; at si veluti pugna quaedam eorum fuerit, movetur quidem pars, sed aegre; ac si jubeas, quum laesam partem extendunt, ut eam extensam servent, nequeunt; decidit enim quod a nativo pondere deorsum fertur ob facultatis ipsum partem vehentis imbecillitatem; quod enim attollit ac sustinet, facultas est; quod deorfuur fertur, insunt manus crurisve est corpus. causa vero sitistis rei reddita prius est, quum de sentiendi actionibus sermonem sccimus, ostendinrusque nos nervum . quum vel frigore densatur, vel crassis et lentis humoribus obstruitur, vel ab aliqua externa causa gravatur et comptiruitur, in torporem et paralysim adduci. At convulsio in eundem affectum nervos musculosque ducit, in quem, quum secundum naturam te haberent, ab animali facultate ducebantur. Sive igitur ad principium tentis, sive flatus prolapsu impletis musculis voluntarii motus perficiantur, haec in convulsione accident, tum spiritu flatulenta qui in musculis gigni possit, tum multis qui tentionem creent (quemadmodum et phlegmone est) affectibus. Caput autem ipsorum, ut Hippocrates dixit, duplex est, repletio vacuatiogue: in. phlcgmouosis affectibus repletio, in ardentissimis siccissimisque febribus vacnatio. Quod autem repletis vacuatisque plus justo nervosis corporibus tenui eis omnibus contingat, docent non in postremis, quae in hllliumentis musicis lutendantur chordae. Hae namque sive in humidam et hume-. etam, sive in siccam et squalentem domum intentae surt repositae, rumpuntur; ideoque eas artifices, priusquam reponantur, laxant. Quamobrem lictum est antea per aeque ac convulsivum motum a fisso fieri morbo, immobilitatem, quae in paralyst accidit. Etenim ipsa quoque morbi occasione efficitur. At secundum naturam in animalibus motio et mmobilitas, ubi possumus porrigere manrun et immobilem fervere porrectam, utraque ab animali fit facultate. Si autem sanam mauum super solidum aliquid deponentes, omnes musculorum laxaverimus actiones, neque propter morbum neque propter facultatem eo cassi quiescit manus, sed ob innatum animalibus pondus. Quare trium quietum ea quidem quae in paralysi cernitur, a morbo sisto fit, obligata, ut sic dicam, eo tempore facultate ; quae vero in membro, quum extensum est, habetur a facultate; quam Vero paulo ante dicebamus, a neutro, non ignorantibus nobis, quae in libris de musculorum motu de porrecta manu sunt dicta, talem habitum ipsa re vera ex actionum motuumque esse genere, motum praeterea hunc tensivum a nobis nominari diotium est. Atque talis status alio modo motus, esto immobilitas dici potest ; reliqui duo nullo modo participes sunt motus; aeque ut reliqui duo motus, et convulsivus et volemtardus trusio modo ad immobilitatem attinent. Praeterea dictum est porrectam manum ex duobus aeque valentibus constitui motibus facultate ipsam sursum attollente et nativo pondere contra deorsum trahente. Sic tremor quoque ex duobus perficitur motibus, tum eo qui pondere partem deorsum deducit, tum eo quem facultas attollens in contrarium molitur. Enimvero quum robusta fuerit manus, ne vel minimum quidem vincitur facultas a pondere, sed potentior constituta membri deorsum nutu, sustinet id tantumque in sublime attollit, quantum illud deorsum trahit. In tremore vero invita facultate, membrum ruit deorsum; licetque liquido cerni eor um pugnam, neque facultate membrum deortum ferri surente, veluti in paralysi; neque pondere permittente facultatem id sublatum servare, ut quum valens erat. Vicissim igitur vincente victaque facultate, mutueque semper contrariis succedentibus motibus tremor esstcitur, qui est compositus motus, qualis est arteriarum pulsus. Verum in iis sensibilis motuum quies diastoleu a systole dirimit; nisi fortasse densissimus fuerit pulsus, ut in formicantibus Hic autem nullam inter contrarios motus sensibilem quietem invenias, neque enim vicissitudo motuum est, quae ab una perficiatur natura, sed pugna facultatis et ponderis corporis. Quod siquis maxime hunc motum alteri cunilam corporis assimilet, fornicanti pulsui ipsum esse similem deprehendet. Ut enim in hoc arteriae. motus in minima spatii intereapedine agitur, sic in tremore animalis pars, quaecumque ab imbecilla facultate movetur. Patet ergo jam hujus quoque symptomatis generatio ; tum quod omnino cum impetu movendi, tum quod cum facultatis imbecillitate per fialatur. Nonnulli putant animalem impetum a tremore non esse inseparabilem, quum videant totum interdum caput. tremule concuti, fine voluntate movendi. Ignorant enim quod etiam ad aliquam partum rectam servandam tum volentas agit, tum tunduntur ab ea musculi, non aliter quam in aliis actionibus tenderentur. Sane hoc in libris de muscuiorum motu a nobis demonstratum est. Sed et nunc non exigua ponemus indicia, et quod voluntas in tremoribus agat, et quod ob imbecillitatum inconcussam custodire partem non valeat. Illum enim, cui caput tremit, si super molle asse quid supinum reclines, non amplius tremet Ad eundem^ modum si quis scribens secansvc aut aliud quippiam factitans. tremit, si manus ab opere abstineat, tremere jam desistet. Pari modo si quis cruribus quum ingreditur, fit tremens, si ingredi desinet, non tremet : rideas enim non raro robustissimos juvenes, ubi maximum aliquod onus humeris imposuerunt, quum progrediuntur, cruribus tremere, ubi progredi desierunt, aut onus abiecerunt, statim a tremendo liberos ; nam quum grave leveque ad aliquid referantur, suerit nimirum et onus adeo magnum, ut etiam fortissimo sit grave. Ac robustam quidem facultatem maximum onus vincit; quae vero valida non est, hanc non maximum modo, sed etiam parvum superat; quod si adhuc sit infirmior, ipsam ejus m-situm corpus oneris instar grave erit. Eoque fit, ut senes omnes si quando majorum virium opus moliuntur, statim partibus iis, quibus agunt, tremant. Sic etiam qui ad aliquem praeruptum accedit locum, cruribus tremit; deficit enim facultatem timor. Non secus etiam serpentem quis conspectum fugiens, tremens resistitur. Quin et qui formidabilem magistratum adit, toto corpore tremit, qui si loqui eum jnsserit, ne vocem quidem non tremulam edet. Ut igitur [animi affectus, ubi debilitatem motrici facultati intulit, functiones tremulas efficit, sic et corporis morbi quum vi-res labefactant, tremoris symptomata inducunt. Ac primum quidem maximeque facultatem laedunt morbi, qui in intemperie consistunt. Etenim senectus quoque quod intemperies quaedam sit, ad frigidius sicciusque conversa proporrea ineundis affectibus facile corripitur. Corripiuntur et ex juvenibus qui vehementer sunt refrigerati, et qui vino meraco se multo impleverunt, vel multis cruditatibus laborarunt, vel longo tempore cibis repleti, inexercitati otiosique omnino exegerunt; sunt et qui ex frigida intempestive hausta tremebundi sunt redditi. Haec enim omnia frigidam intemperiem creant, saepe quidem in toto corpore et ipso nervorum principio; interdum vero in quibusdam partibus, quae imbecilliores natura sunt, et ad noxam subeundam caeteris magis opportunae. Jam orasti glutinofique humores rias facultatis sic obstruentes, ut perdor iusiuat facultas, tremoris causae constituuntur, potissimum quum prorsus obstruxerint, ac nervorum aliquorum partes quasdam resolutas lrixasque reddiderint. Nam reliquae fibrae valenter musculum intendere nequeunti Ubi tamen humores, qui facultatis vias per nervos obstruunt, non penitus sunt impacti, sed concuti et dimoveri per violentiores facultatis incursiones possunt, ejusmodi motus fiunt, quales in paralysi incipiente nonnunquam accidere prius diximus, membro se aliquando attollente statimque decidente. Siquidem quum excitata collectaque facultas vehementius irruens nervorum obstructiones amolita fuerit, membrum movetur; rursus autem humoribus in priorem locum consiuentibus, deridit immotumque manet, quoad rursus secundo facultas universa irruens, humores, qui ejus rias occuparant, dissipet. Vetum de his hactenus abunde. Palpitatio vero dilatatio praeter naturam est; fit autem in omnibus corporis partibus quae dilatari natura tua possunt; non enim ossa et cartilagines unquam palpitant, propterea quod dilatari nonpossunt. Ergo haec cuti faece accidit, nonuunquam etiam subis ctis illi musculis; maxime vero ventriculo, vesicae, utero, intestinis, jecori, lieni, septo transverto et, ut summatim dicam, omnibus, quae dilatari possunt, ita ut tum arteriis tum cordi ipsi visleatur accidere, quum hic alius in his praeter pulsum motus suboriatur. Itaque hic affectus neque voluntariae facultatis neque voluntariorum organorum proprius est, ut ettremor et convulsio, sed, ut nuper dictum est, omnibus corporibus, quae dilatari possunt, incinit. Sunt autem haec omnia natura mollia, ita ut tum dilatationem tui tolerare tum subsidere possint. Sane causam hujus symptomatis ab manifestissime apparentibus indagari convenit, nempe iis palpitationibus, quae palpebris, quae superciliis, quae fronti, quae denique genis oboriuntur. Cernitur enim in iis cutis et attolli et instari ad eum modum, quo arteriae dilatantur. Ergo quod in iis quaesitum est; utrumne quum a seipsis dilatantur, una cum dilatatione trahant id quod eas implebit, veluti saniorum folles ; an utrium ritu, quum implentur, ditatantur, hoc idem te primum definisse in palpitantibus. quoque partibus oportet. Videntur autem hae partes quaestionis quidem genere in re aliqua arteriis esse similes; facilitate autem inventionis dissimiles. Non enim ut arteriis et semper et secundum naturam pulsantibus probabile est facultatem pulsus erectricem aliquam innatam esse, ita etiam partibus, quae palpitant. Nam et semper iis inesset, ac bene valentibus magis. Quum itaque talis facultas neque semper, neque bene habentibus infit; liquet eas a seipsis non dilatari. At vero si non a seipsis; omnino certe ab aliqua interius in ipsas influente substantia. Hanc autem duplicem esse causam credibile est, vel humorem quempiam, vel aeream aliquam naturam. Atqui humorem esse repugnat celeritas tum generationis tum solutionis palpitationis. Nam et illico fit et statim definit. Humor autem nullus aut ita celeriter influit aut refluit, potissimum in iis, quas modo memorati, circa faciem partibus, ut in quibus super nuda propemodum ossa cutis extenditur. Itaque necesse est causam palpitationis effectricem aeream esse substantiam. At vero si haec tum pauca tum tenuis fuerit, faolle per corpus defluet. Proinde videtur esse substantia quaedam crassa et halituosa, et pro sui multitudine, ad loci quo undique continetur spatium notabilis. Ergo dilatat (ut verisimile est) attollitque ec instat partem, quoad trusa et vi compulsa ad congenerem perspiret aerem, quum simile accidat ei, quod dum coquuntur succi, visitur in bullis; nisi. quod bullae lue rumpuntur, palpitans corpus ob fimntudinem non rumpitur, sed attollitur, quoadflatus per idextrudatur ac transeat; decidit rursus in pristinam sedem, ubi totus vacuatus est et exivit. Consentaneum autem est et iis quibus perfrigerata est aliqua pars, palpitationes accidere. Quod enim ab ea quum secundum naturam se habet, attenuatur, plauequea nativo animalium calore conjicitur, effluit id nunc, ubi ea pars propter frigus est imbecilla; et halituofins et crassius efficitur. Ita nec facile sicut prius, perspiret, sed cohibetur. a culo et transitus angustia impeditum in .via tardatur. Quod si ipsa quoque cutis fit densata, duplicabitur. symptoma ad crassior-. dictem transfluente substantiae, angustia quoque alarum accedente. Sic igitur in palpitationibus attollitur etidistenditur cutis. Sic et musculi, quum in his ejusmodi exere-mentum colligitur, dilatati aliquando totum membrum. at .c tollunt. Distat tamen manifestissime is motus a motu con-, vulsionis, quod membrum neque prorsus extendat neque inflectat. In palpitationibus enim membrum, nec quod no-. labile sit extenditur, nec inflectitur; concutitur autem quodammodo huc atque illuc, quoad musculus palpitare cef-; sese ad eum sane modum motu obito, quo etiam in tremore ; eo autem disserente, quod permagna fiat .intervalla, cum tremor lucidat per exigua. Siquidem palpitans musculus cum satis notabili magnitudine est, dum dilatatur, totum facpenumero membrum secum attollit; dum contrahitur, tan-. quam rem inanimem deorsum serti concedit, ita ut totus motus praeter naturam sit, - non autem .sicut in tremore, mixtus quodammodo et compositus. At qualis est palpalentium membrorum motus, paucus simul tardusque et rarus, talis rigoribus multus, densus, celer accidit. Multum. dico, ipso motuum numero; celerem autem, ipso motus. impetu ; densum, ipso brevi tempore quietum. Est asilum motus hic non ut palpitationi et convulsioui totus praeter naturam, sed alio modo, quam tremor. Est igitur ipse quoque mixtus quodammodo. ex causa praeter naturam et ani-i malis facultate, habeturque in hoc: facultatis pilus quam in. tremore. Imo vero (si fateri verum oportet) motus omnis inlitae est facultatis, quam nos excretrieem et expultricem nominare sistemus. At causa facultatem cogens proritansque ut violenter moveat, praeter naturam est.

Cap. III. Quisquis igitur hujus facultatis functiones, dum sanum citra laesionem animal est, norit, estque alioqui prudens, huic longiore sermone opus non est; qui vero eas, ignoraverit et mentis natura suerit hebetioris, huic suaserim, nisi omnino veritatem amet, ab hoc libro secedere; si vero veritatem studio perquirat colatque, ubi de naturalibus facultatibus commentarios prius adierit et se affatim in iis exercuerit, ad hunc librum redire. Nisi enim adfecerit, meque demonstrationes eorum quae a nobis dicentur assequetur, neque eorum quae prius dicta sunt quicquam citra demonstrationem positum intelliget. Nos itaque statuimus nullam hoc in opere opinionem refellere. Licet autem volenti vigesimo quarto Athenaei libro perlecto, causas quas eo priores cum medici tum philosophi de rigore protulerunt, in quantas ineptias devenerint intelligere; refellit enim eas omnes Atlienaeus. Licet sane et ipsam Athenaei opinionem examinare, quae quidem probabilius quidpiam superioribus, habet, non tamen ipsa vera est. Verum cin veritas est curae, is haec, opinor, quemadmodum exposui, sic facere tentabit. Ego vero, vetuli cum iis qui ea quae de naturalibus facultatibus scripsimus legerunt, paucis agam, si prius ad memoriam revocavero, quae de utero, ventriculo, intestinis ac vesica in iis demonstravi. Siquidem ^demonstratum est, uteros nullos alio modo ad foetuum editionem se comparare, quam expultricis facultatis actione. Hi si quidem tum suetus gravitatem tum sin distentionem novem mensibus perferunt, atque ita ad unguem toto hoc tempore eorum oscusum clauditur, ut ne styli quidem mucronem recipiat, absoluto in ipsis foetu, ad ejus expulsionem accedunt, diversam sibi ipsis constitutionem tribuentes, Etenim eorum fauces prius clausae tantopere aperiuntur, ut foetor faedis detur exitus; tunicae vero antea plurimum extensae undique contrahuntur ac foetum extrudunt, ut quam celerrime per uteri cervicem excidat. At moderatrix foetus facultas ita folicita, ut, licet gravetur, novem mensium spatio substineat et quo perlectus tuto excernatm, provideat; si circa tertium quartumve aut alium mentem foetus sit corruptus, statim eum ejicit, tum quoque similiter lances aperiens, ut quum pariendi tempus instabat, aperuit. Num praefinitum illi claudendi se - aper1endique tempus non circumscriptus temporis circuitus est, sed usus occasio. Ad eundem ntodum demonstratum est ventriculum quoque ruferius orificium suum post cibos claudere, nihilque sinere abire, priusquam plane sit concoctum ; quum eum nihil aliud intereidere actionem cogit, quemadmotum uterum foetus corruptela; quippe similis affectus ventriculo incidit, cibis in eo corruptis aut medius fluius multoties simul atque fiunt devorati, ita depravatis aut copiosis existentibus, ut eos terre non possit. Quamobrem innatantes in ipsi, cibos vomitionibus ejicit; deorsum vero jam prolabentes ad exitum per iuleri ora detrudit. Sed et citra cibos ventriculi facultas strepo ad vomitum insurgit, aut ob bilem, aut pravum pituitam, aut alium quempiam ejulmodi humorem, sauiemve. Iusita namque est fingusis animalis partibus facultas, quae quod . praeter naturam in ipsis est collectum, excernit, ut in propriis de ea facultate libris demonstratum est. Satius namque est ad praesentia disputationis claritatem ea. ex hujusce facultatis operibus retusisse, quae de utero et ventriculo dicta fiunt. Etenim qualis est per vomitiones excretricis in ventriculo facultatis actio, talis est. per tusses in pectore et pulntone. At nullum animal aut nauseare aut vomere aut tussire docetur ; sed enim longo saepe a natali tempore integra sanitate fruentia tum alia multa animalia tum homines neque vomitus neque tussis experientiam habuerunt; si tamen molesta causa vel os ventriculi vel respirationis vias oecupaverit, illico et tussit et vomit animal, quum in vomitu perinde movetur ventriculus, ac in partu uterus. In tussi. ver o aliter fit motus ; neque enim potest pulmo tali motu conoitatus quod molestum est expellere, quum invenerit natura auxilium quoddam ab exuberanti sapientia prosectum; luspirato enim in asperas arterias externo aere, quae et cartulagineae et durae sint, neque contrahi queunt circa id, quod in ipsis continetur, vehementem hanc spiritus foras eruptionem machinata est, quam tussim nominant. Hujus generis quoque sternutatio est, qua protruduntur quae nares irritant; hae videlicet respirationis sunt viae a natura inveniae; expurgat enim spiritus ipsis violenter et impetu ruens ipsarum vias, quemadmodum quum tibias et su tusas expurgant opifices. Quis tamen movendi modus sit, quo hoc fiat, progressus orationis docebit ; quod vero ad res propositas est utile, jam accipiamus, ejusmodi motus naturae esse opera, sed tamen annumerari symptomatis praeter naturam, ob causas naturam moveri sic cogentes. At in intestinis quidem et utero et vesica excretricis facultatis similes motus. sunt, sive quid eorum quae secundum naturam, sive quae praeter. naturum fiunt, excernatur ; quamobrem symptomata non clare distincta sunt. At quae in tenesmis et dysenteriis et lienteriis excernuntur, symptomata sunt; quemadmodum, arbitror, quae tum in urinae stillicidio tum fluore ; quod si quis accurate perpendat, etiam sonorus flatus et stridor et ructus et murmurillum et quae sunt hujusmodi caetera. Atque de his in sequentibus licetur.

Cap. IV. Jam vero ventriculi affectus manifestior in vomitibus est, multi que hos non naturae opus; sed symptourata esse dicunt. In tussi vero et sternutatione evidentior quidem est, qui in tussi notatur: sternutatio vero non similiter videtur praeter naturam esse. Caeterum sunt non haec modo, sed etiam tussis et vomitus et diarrlroeae taliaque omnia ex illo symptomatum genere, in quibus causa aliqua praeter naturam ad- tales actiones naturam excitat. Sed motionis modus neque in omnibus idem, neque ab eadem faculta te fit, verum quae ab utero vel intestinis vel ventriculo vel vellea excernuntur, circa ea ipsae partes contrahunt suse, ad eum modum quod in se continent extrudentes, quo munus nostrae aliquid exprimunt. Facultas autem ipsarum motum efficiens una e quatuor naturalibus est. Quum vero in nsperis arteriis corpus quoddam continetur, quae ipsae cartilagineae duraeque existunt, ob idque circa contentum contrahi non possunt, vehementem spiritus eruptionem foras natura molitur, quae tussim movet. Haec veho fit iisdem organis, quibus magnae et vehementes expirationes, quas cffiationes nominamus, perficiuntur ; ut tussis nihil fit aliud quum vehementissima quaedam essiatio, qua et plurimus simul et celerrime foras erumpens spiritus extrahat propellatque excrementa vias sinas obstruentia tuo impetu; quumque primo conatu expellere quae molesta sunt non valeat, bis torque in ea irruere non gravatur, et finem pleramque assequitur, quum et spiritus ipsis vehementer fertur et. quae obstruunt ad expulsionem idonea sunt; talia sunt quae nec aquosae nec lentae substantiae sunt. Aquosa namque propter tenuitatem potius a spiritu inciduntur, quum ultra ferantur; lenta sic arteriae adhaerent; ut vix ab ea solvi queunt. Quoties igitur spiritus cum ejusmodi humoribus contendit, admodum saepe violenter irruit in ipsos; fiuntque vehementissimae tusses atque cum plurima contentione ab hujusmodi causis. Verum eos humores, qui in arteriis contumaciter haerent et qui difficulter reiiciuntur, magis evellunt sternutationes, quae vehementiorem quam tussis habent spiritus impetum ; . causam vero generationis alteram ; quippe ob ea quae naribus, non ob ea quae asperae arteriae molesta sunt, spiritus violenter emittitur. Emittitur autem cum eo etiam ex prioribus cerebri ventriculis aliquid, atque idcirco tusses caput nihil juvant; ssernutationes, quum ex catarrho quodam non fiunt, maximum remedium capitis halitu repleti suus. Nec mirum unico impetu tum ex pulmone tum ex capite spiritum emitti : demonstra- tum enim est, ubi de musculis disseruimus, cerebrum qui- . dem thoraci motus principium tradere, a thorace vero pulmones et dilatari et contrahi. Quum igitur ad ea, quae naribus inclusa laedunt, expellenda impetu fertur, utriusque simul expirationis riis utitur, altera quidem, quum ipsum per se facit: altera, quam per nervos, veluti per quasdam longas manus, in thoracem descendentes. Nam per hos 11sum contrahit, .Italituosum autem spiritum per celatoris ossa ipsum per se exturbati Atque haec quidem symptomata voluntariae sunt facultatis. Vomitus autem, quum sus pro-. portione quadam respondeat, naturalis facultatis est symptonra. Ut autem vomitiones nauseae praecedunt, eodem modo tussim cerehnos, fundulus impetus. Praeterea ut nonnulli n ausearunt, nec tamen vomuerunt, ita nonnullis cerehnos acridit, nec tamen tussis propter causae parvitatem est sequuta. Nam interdum ex parva faucium nspredine, interdum vero ex tenui aliquo exiguoque prorsus humore cerehnos contingit. Perpetuo enim quicquid offendit, spiritus ejicere id per tussim conatur; est autem id vel humor aliquis a capite defluens, ut in catarrhis, vel in nsperis arteriis collectus, ut in peripneumonia et pleuritide et convenarum jecoris partium pblegmone, vel faucium nsperitatibus. Praeterea catarrhis a capite defluentibus proportione respondent ea, quae et bibentibus et edentibus nobis in arteriam delabuntur. Est et aliud tussis genus ab organorum respirationis intemperie, quod agnoverunt quidem etiam pneumaticae sectae probatissimi, quorum est et Athenaeus : qua tamen necessitate ob intemperiem tussis oriatur, eorum quidam ne conati quidem sinat enunciare ; nonnulli vero sibi ipsi illini spiritum ajunt: alii letiam obscuriore quam hoc verbo usi putant se aliquid dixisse. Sunt autem non quod causam ignorarint accusandi, sed quod pulchrum theorema et suo studio lignum invenerint, laudandi. Fit igitur ea tussis spirandi organis perfrigeratis, uilulque in ea tussientes expuunt, neque omnino violenta tussis, sed adeo exigua ac minime coacta est, ut eam cohiberi et generationem ejus .vel plurimum vel omnino prohiberi liceat. At violentae tusses spiritus detentione non vincuntur. Quae vero res sit spici-tus detentio, saepe a me in aliis jam dictum est. Neque solum tusses ab intemperie spiritus detentione in praesentia fieri prohibentur, verum etiam ab ea emantur, nisi quaedam magnae admodum suerint. Augetur namque in respirationis organis calor ob cohibitam respirationem; permeatque spiritus violenter a pectore pressus omnes augusios meatus: quibus utrisque peractis, aequantur omnia atque in similitu-. dinem temperamenti veniunt.,.

Cap. V. Cur autem ab inaequali spirabilium organarum intemperie laborantes tussiunt (id enim dicebam non admodum commode a pneumatiris melicis explicatum esse) ipse enarrare tentabo, orsus a rei substantia, ut congruum. est iis, qui aliquid cum demonstratione dicturi sunt. Intemperies igitur interdum e nudis provenit qualitatibus, quum ipsa corpora aut calidiora, aut frigidiora, aut sicciora, aut. humidiora redduntur, aut etiam ex quadam ipsarum conjugatione afficiuntur ; interdum vero una quum in iis dispergitur, veluti ros, id quod lutemperatum est. Atque aequalis quidem intemperies omnino sine dolore est, ut indicant et hecticae febres et multi frigidi affectus, qui aequaliter partus occuparunt; fit enim talis mtemperies, lingulis ita affectis, velut acquisititia quaedam natata. Nullum enim corpus laeditur a propria natura, quemadmodum Hippocrates dixit; quibus atteratur corrumpiturque natura, his dotores fiunt, non quibus corrttpta jam et alterata est. Quum enim et mutantur et. a sua natura decedunt corpora, dolent, quemadmodum in priori libro demonstratum est. Quum igitur in aliquo sensibilium corporum intemperies inaequalis gignitur, tanta est doloris magnitudo, quanta est intemperiei. Atque in acutissimis et vehementissimis sensibus dolore assiciuntm solidae animantis partes, dum a calido praeter naturam. mutantur atque asserantur. Praeterea incipientibus morbis, plerique homines priusquam febricitant, sentiunt interdum in tota corporis mole inaequalitatem quandam, quum tamen, qualis sit, explicare verbis nequeunt. Ac miramur quidem si quis eorum, qui hos libros revolverunt, ita fuit fortunatus, ut ipse symptoma hoc nunquam senserit. Nam profundus quidam fit sensus in tota corporis mole, ut dispersae per eam ret cujusdam a natura nostra alienae; id autem quod dispersum est, aliquando quidem veluti subcalidum esse ridetur, aliquando mordax citra calorem, aliquando utroque modo afficiens, aut sine his leviter omnes cernes distendens. Atque in omnibus hujusmodi sumptoanatis tum inaequalitatem quandam sentire se ajunt, tum pandiculantur, tum omnes corporis partus distendunt naturae quodam instinctu, qualem jam dudum diximus omnibus animalis partibus et ad salutem et permausionem a natura datum. Maxime autem distenduntur post somnum, quum in carnibus halituofrun excrementum sentiunt, quod tum ex conjectione nutrimenti tum cessatione ab ejusmodi motibus est collectum ; atque id vel minimi pueruli sine doctore faciunt. Verum ad talem sumtum animalia impellit ip fa natura, quae perspiratum halituofis excrementis molitur.- At hujus molesti sensus altera species est quae in lassitudinum affectibus sentitur, sive hae post multos labores sive sua sponte consistunt. Triplex autem est in lassitudinibus sensus, quod putent -iis laborantes, vel fractam et contusam esse, vel tendi undequaque corporis molem ; vel tanquam multis ulceribus, quoties moventur, conspergi. Quum igitur tunditur corporis moles, ac citra exercitationem is afsectus accidit; lassitudo teAva spontanea nominatur. Fixi autem maxime ex plenitudine quae partes continentes distenuit et ab iis non continetur. Quum vero ulcerosus ipsas partes sensus percurrit, fit quidem et is motis magis quam quiescentibus, nisi admodum magna suerit lassitudo. Pungi vero, quasi multes spinas haberent infixas, su putant, quum a mordaci humore symptoma oriatur. Tertia lassiordo, sub qua te ossifrago dolore laborare dicunt, ne minimum. quidem motum sustinet ; manifestus autem in ipsis est caloris tensus, simulque tensionis et mortus, vitiosi, humore in to-. tam animalis molem ampliter transfusi,. Eorum vero qui hac laborant nemo pandiculari tendat, ut qui omnem motum formident. In aliis duabus lassitudinibus (quarum alleram ulcerosam, alteram tensivam nominere consueverunt) fit etiam talis aliquando motus, quum videlicet vel exiguae omnino sunt, vel ex statualis et halituofis excrementis proveniunt; quum itaque ulcerosa lassitudo major suerit; ne hi quidem ea laborantes motum ullum ferunt, sed dolorem veluti ulceris per corpus sentiunt horrentque. Quod si auge- . atur symptoma, ad horroris assatum prope perveniunt; nam sub hoc horrent priusquam etiam moveantur. Ut autem , quum ulcerosus. fit sensus, quoties moventur, horrent, magisque, si vehementius; sic horroris affectus, quum in motum agitur, concutientem rigorem efficit. Haec namque omnia a mordacibus^ oriuntur excrementis. Differunt autem inter te tum excrementorum ipsorum multitudine tum motu, et quod excrementorum alia magis sint mordentia, alia minus; et quod corpus laborantis vel non facile afficiatur, vel facile patiatur, vel robustum imbecillumve sit, vel acuti natura hebetisve sensus. Nam quod acuti tensus est et imbecillum, etiam ex lenissima causa dolet; contra quod valentissimum, nec facilis tensus est, magnam causam ad talis symptomatis generationem requirit, Utrumne igitur in his felis, an etiam in movendo causam, aut non movendo; praeterea quod movetur, in eo quod vel celerius vel tardius moveatur, plurima est in symptomatis differentia? Ac mihi quidem ita videtur, eunden.ece hominem in quiete quidem fotam inaequalitatem sentire, in motu vero horrere, et in exerrisatione rigere. Ideoque et medici ita laborantibus experientia docti consulunt, ut ab omni motu abstineant. Jam aliquos cruditate laborantes scimus, dum quiescerent, nihil perpeti; quum balneum fuissent ingressi aut in sole stetisfeni, horruisse ; atque hoc magis, si se exercitassent. Nam et sol et balneum et exercitatio excrementa, quae prius quieverant, ad motum excitant, quemadmodum ex animi asfeotibus ira ; a seipsis autem ad motum excitantur quae prius quieverant excrementa, dum calefiunt, attenuantur, et in flatulentum spiritum vertuntur. Nec mirum corpus, quum ipsa excrementa quiescunt, minus laedi ; quum moventur, magnopere laedi et conculi horrore, rigore et febre. Etenim quae dura corpora extrinsecus oculis incidunt, confaventibus palpebris, et parte quiescente, vel parum omnino vel nilul contristant ; moventibus, vix tolerabilem afferunt dolorem. Sed et citra exemplum ex ipsa rerum natura invenire licet, motam causam quiescente molestiorem esse, quum per corpora sensibilia defertur, ut nunc in oculis propositum est. Non enim de humoribus per venas et arterias fluentibus est disputatio, sed de iis qui et in carnibus et to^ to corporis habitu continentur. Quum igitur per haec ali-quid agitur et violenter ad cutim fertur, necesse est, in ipsa per carnem cutimque transitu omnes in quas incidit partes pungere, stimulare, dividere, ac vulnerare. Quod autem omnis mordax et mota causa, sive ea calida, sive frigida sit, animal in horrorem ac rigorem ducit, primum quidem ex talibus inteliexisse licet. Si sano corpori ferventem aquam subito effundas, aut ignis scintiHas incutias, statim horrore vexabitur. Jam quum ulceratos partibus caudicum medicamentum imponitur, primum quidem horrent, deinde rigent, mox etiam febricitant nonnulli. Sed et tertianae febres, quae omnium certe febrium maxime biliosae et calidae sunt, omnium maxime horrorem advehunt; quantaque sinceriores tertianae sunt, tanto etiam rigor in iis incidit vehementior: quin etiam ardente febre laboranti rigor superveniens morbum scivit, inquit Hippocrates, quod bilis, quae prius in venis errabat, a natura critice per carnes ad cutim trudatur. Ergo motus ejus delationisque, quae per sensibilia corpora agitur, simul et symptoma et signum rigor est. Atque jam inde sudant, qui ita obriguerunt, vacuataque in iis bile a febre liberantur. Interdum vero non ad cutim, sed ad internas partes bilis impetum faciens, per vomitiones simul et alvum vacuatur. Saepenumero et intro et foras eodem die defertur, ita ut simul et sudore et vomitione evalui dejeoti one bilis vacuetur. Quicunque vero rigorem prossigandae ardentis febris salubrem esse causam propter frigus putant (num contraria contrariorum sinti remedia) omnino salluatur. Primum enim si id verum esset, liceret ipsis rigorem excitare; partim quidem frigidaaquainsperfaant astu- su, partim aegro ipsis nudo in frigidum aerem delato, aut in frigidae aquae labrum demisso. Deinde si per mutationem ad contrarium assertum iis, qui in ardenti febre obriguerant, solutio accidat morbi, oportebat post rigorem ipsarum febrem sedari. Non tamen ita te habet veritas : non enim quod rigeant, febricitare desinunt, qui etiam. multo graviore febre post rigorem, quam ante, corripiuntur ; sed postquam multum sudarunt, aut flavam bilem vomuerunt, aut per intestinum defecerunt, tumscbris cesut. Nam ex vehementiore bilis molit vehementiorem accendi febrem consentaneum est. Quod igitur homines non solum ex frigidis causis rigore teptentor, sed etiam calidis, jam demonstratum est. Verum quam ob causam capfis maxime. contrariis idem symptoma succedat, deinceps docebimus ; sed admonitis prius, quae de excretrice molestorum excrementorum facultate monstravimus. Non enim. ea, quae in amplis organorum. capacitatibus suus, excernit, ut quae in ventriculo sunt et utero et utraque vesica et intestinis et pulmone et naribus i quae vero in ipsis corporibus excrementa colliguntur, negligit ;- test ab lis quoque quotidie excernit quicquid supervacaneum est, citra ullam animalis laesionem insensibili transpiratiorre, ubi lege naturae animal gubernatur. Quum autem mordax aliquid in iis constiterit, ac potissimum quum vehementi agitur molit, et angitur et 1d expellere festinat eo modo, quo maxime licet ex ipso membrorum corpore aliquid excerni, partibus scilicet ipsis sele contrahentibus atque constringentibus, mox unaquaque earum portionem excrementa, quod in se continet, protrudente. Verum si universas partes hoc motu simul moveri intelligas, concussio aliqua tutum corpus obsidebit et conturbatio, qualis in rigoribus obsidere cernitur. Quum enim musculi omnes eoneutruntur, necesse est, opinor, articulos quoque cum ipsis simul concuti ; et eorum, ubi eoncutiuntur, tum extrusiones quasdam tum inflexiones praeter voluntatem incidere, quum tamen hic motus diversus ab eo sit; qui in convulsione palpitationeque percipitur. In convulsione namque similiter quitum, non tamen ab eadem saltem facultate motus orentur. In palpitatione non similiter,sid ut prius dictum est, quod membrum attollatur una cum musculo, qui a flatulentu spiritu distenditur. At cum concussione rigentibus, ut dudum est dictum, movetur omnis pars, musculo sc ipsum expurgati te ; in illarum vero motu tutus musculus concussus vibratusque articulum, in quem inseritur, una secum concutit. Talis etiam motus et thoranis musculis in inaequali intemperie accidit ; ob idque brevior et levior tussis eos sequitur ; concutiuntur enim musculi, dum student sibi molesta a carne sua per pulmonum arterias expellere. In caeteris autem tussibus vehementer eos pulmonibus incumbere demonstratum est, quod multum simul et celerem efflatum exaltent. Jam etiam vehementius per sternutationes incutiuntur, affatim spiritum excutientes; quum quidpiam naribus inclusum expurgare nituntur. Atque id nonnulli quum intelligerent, viribus quidem imbecllles, sed indigentes sputi per thoracem ac pulmones rejectione, sternutamenta sibi cient, irritatis naribus, quo quae per tusses ejicere non valuerunt, hujus motus violentia expuerent. Verum de ejusmodi tussibus satis prius dictumest. Quae vero ob spirabilium organorum intemperiem accidunt, ex eodem sunt cum concutientibus rigoribus horroribusque genere; disserunt autem eo quod celerior earum fit sensus quod nunquam quiescant spirabilia organa. Demonstratum namque prius est, quod motus etiam in toto corpore ejusmotli affectiones maxime prodat. Quum igitur humida quidem natura flet quae laedunt, violenta hac concussione ac agitatione, quae per tussim et concutientem rigorem correifantur, ab excretrice facultate expulsa, undique ad loca cedantia feruntur, quaedam in Superiorem, quaedam in inferiorem ventrem, quaedam foras ad cutim ; ita ut sensibilis eo.non vacuasse siti- Quum vero statuosa quaedam tantum citra humorem substantia vel calidior justo vel frigidior corpus permeat, utique horrent tunc quoque; aliquando vero rigent ob eandem causam, neque tamen vomunt, neque sudant, neque quicquam his sensibile per. alvum dejicitur, quum aerea sint, quae excretricem facultatem irritant, Sic in balneis praecalidis maximeque si subito et repente tritime praecalfacti ad ea accesserimus, statim horroribus corripimur. Sic quum in frigidum aerem repente transferimur, aut si non subito, saltem si diuturnam .in eo moram facere cogamur, quemadmodum in itinere agendo accidere aliquamdo consuevit. Ejusmodi rigoris remedrtmr calfactio est, non fusior, vel vomitus, aut alui siejectio. Quoniam autem, ut suctum est, et frigida causa et calida rigorem creat; calidae quidem, quae aerea sit, refrigeratio idoneum remedium est, humidae vero febris necessario successit ; simalio vero ejus vacuati o est. At frigidae, quae aerea sit, calefactio remeditnn est, humidae vero aliquando sola concoctio suffiri^ aliquando vacuasse; nonnunquam vero ambae competunt. .Ac .vetus quidem hic ferreo est, Rigori scbrem semper succedere, non tamen est in totum verus, -ne etiamsi quis eum ut decet definiat. Quod etiam par est, amice definire potius veterum dicta interpretantibus, quam malevole redargucntibus. Verumtamen ne sic verus sermo est, nec si definientes dixerimus; Qui citra externam causam. e corpore .nostro rigores concitantur, hos scbrem necessitrio sequi; quippe non nobis felis, sed etiam multis medicis qui nos praecesserunt, jam vili sunt sine scbrc rigores ; non tamen ile vehementes sunt, ac qui legitimas tertianas quartauasve praecedunt, aut qui ardentes febres finiunt. Solent sane ejusmodi rigores pravam sequi rictus rationem, quum homines per otium se repleverunt ac saepe a cibo se levarunt. Quum vero ipsae ciborum qualitates frigidioris saepe ac pituitosioris temperamenti sint; promptissime sic affecti rigoribus, qui aegre calefiant, capiuntur. Non igitur mirandum est antiquos melicos nullum ejusmodi rigorem vidisse. Eominibus, qui tunc vivebant, nihil perinde, ac qui nunc vivunt, in salubri rictu peccantibus, sed nec in balneorum usu tam frequenti. Verum, sicuti dictum moxest, ejusmodi rigores horroris magis sunt, quam concussionis. Primus enim sensus nobis ex villolis excrementis inaequalitatis accidit, quae quum et acria fuerint, mordacitatis tensus est; secundus horroris exigui; deinde maj oris; postea magni itu, ut jam rigoris aliquatenus sit particeps ; tertius rigoris ipsius solius partes agitantis et concurrentis. Hic rigor a frigidis humorrbus nunquam creatur. Principio enim ob erassitudinem vehementer hi humores non moventur; quod si aliquando attenuentur; rigorem quidem excitant, non tamen velrementiorem: neque enim potest eundem recipere tenuitatem attenuata pituita, quam attenuata recipit flava bilis. Ac talem quidem rigorem non admodum norunt antiqui medici; qui autem in lethalibus incidit febribus, hunc norunt. Ait igitur Hippocrates in aphorismis. si rigor fabre non intermittente laborantem, functis jam viribus, invadat, lethale. in talibus enim rigoribus insurgit quidem natura in res noxias expellendas : . sed ricta concidit atque extinguitur; ob idque lethale symptoma est. In quartanis autem mixtus. rigor ex calido frigidoque est; nigra namque bilis frigidus natura humor est ; sed quum putredinem quandam sibi adjunxit, cujus causa febrem accendit, tantum possidet caloris, quantum etiam putredinis. Ac quod rigores quidem calidis etiam causis succedant, judicavimus. Quod autem in talibus quoque omnibus et perfrigerentur et exsangues appareant maxime quidem extremae corporis partes, cum sus vero tum cutis universa, tum quae proxime sub ea fiunt; et quam ob causam id accidat; id deinceps considenandum. Est igitur ex primis ac, ut ita quis loquatur, matime principibus motibus ipsa naturalis caloris lutro forasque delatio, quae multas animi perturbationes loquitur: simus autem cum ipso spiritus quoque ac sanguis alias intro et ad principium feruntur ac contrahuntur, alias foras tendunt et funduntur. Ipsius namque animae substantiam vel alio quovis opere definisse fortasse fit andania; in eo vero quod nunc proponitur, praeter audaciam, etiam supervacaneum. Videtur tamen quaecunque ea fuerit, duorum alterum ; vel primis ad omnes actiones instrumentis et spiritu et sanguine et calore tum alterius tum utriusque uti ; vel in his ipsis. esse. Licet autem motus ejus evidenter contemplari cum in aliis multis, tum maxime in ipsius perturbationibus. In praesentia sint timor et ira, ille quidem intro et ad principium tum spiritum tum sanguinem una cum refrigeratione eorum, quae in summo corpore sunt, adducit ac contrahit; haec vero et foras agit et fundit et calefacit; quae vero coxi posita ex ambobus est, nominata agonia, inaequales habet motus. Itaque etiam pulsus tum arteriarum tum cordis timentibus minimi ac imbecillum sunt; iratis vero maximi et vehementissimi; agonia laborantibus inaequales. At in verecundia primum quidem intro agitur animalis facultatis motus ; deinde rursum confertim ad exteriora redit; quod si non redeat, timor est, non verecundia. Siquidem verecuudia derepente fit, omnino nihil mali expectante animali facultate, sed, ut quis dixerit, prae mollitia et nativa timidilate, hominis longe praestantioris societatem non ferente, sed fugam capere etiam, si fieri possit, pedibus studente; ideoque ipsa veluti refugiens tantum citra ullam perfrigerationem in profundum recedit; ratione vero patibilem partem animi excitante atque impellente, quae terretur et veremurdatur, et redit et foras movetur simillimo motus modo-, quo ex frigida lavatione caloris fit revocatio. In timore vero, quum-ratio patibilem animiipartem nec excitet nec inhortetur, perpetuo magisque extinguitur calor; ita ut etiam rigeant eorum nonnulli. Quod autem in timore confertim, id in tristitia paulatim patiuntur dissidentibus inter se non toto -genere, sed magnitudine et pathematis vehementia. Itaque etiam ex subitaneo. .timore nonnulli jam interierunt, quum. animula natura imbecilla vehementi pathemate detenta consertam .et extincta et suffocata est. Nam. extingui accidit propter ipsam affectus naturam in refrigerando.generationem habentis; suffocari autem, quod totus sanguis una conmreet atque ad principium ; deseratur. At iratus nono interiit, quod neque calor perfrigeretur, neque robur solvatur,. .Prae gaudio tamen lugenti nonnulli homines pusillanimes. interior runt, quemadmodum et timore confecti; non enim una cum robore et fervore movetur ad exteriora annualis facultas; sed contra si quid prius habuit roboris, id nunc et exoletis et laxat; ergo quum plurimum laxata ad exteriora fertur, discutitur. Dolor autem contra quum animam cogat moveri, peraeque ac maximus timor, affert symptoma.; etenim laborantes decolores apparent, rigent, tremunt ac pulsu sunt parvo, atque eodem privantur, demum moriuntur similiter iis qui perterrentur, relegit enim in sus quoque ad principium innatus calor, ubi resolvitur simul et. extinguitur. Quum autem mortem afferant ejusmodi affectiones, nihil profecto miri est, si animi excitent deliquia Ne igitur id quidem nurum est, si reliqua, quae animi deliquia sequuntur, symptomata invehant, cum caetera tum excrementorum praeter voluntatem exituro. Caeterum pluribus in sus morari praesentis occasionis non est, sed ad propositum redeundum. Quum itaque rigor a calidis et mordacibus humoribus excitetur, mirum non est, si refrigerentur omnes extemae partes, animali facultate una cum sanguine in prostmdum commeante. Tunc enim fit tensus externarum per- . tium frigoris, non earum quae sunt in profundo; quippe quum vehementer sitiant eo tempore nonnulli, tamquam servato calore in ulterioribus. Quod autem talia cum ratione rigentibus accidant, licet inde cossini. Si enim in una quapiam parte dolor vehemens infixus tum animi deliquia^ tum perfrigerationem inserat, mirum non est eum, qui in toto fit corpore, etsi non animi deliquia mortem que, certe perfiigerationem efficere. Sunt enim dolores in rigore ejusdem cum caeteris omnibus doloribus generis; deficiunt autem ab iis qui interimunt, magnitudine et tempore, quippe quum et minores multo fint et brevioris temporis. Celicus namque dolor saepe duobus continuis tliebus detinuit; rigor quanto est vehementior, tanto brevioris est temporis. Est enim in eo similis animae motus non ei qui in timore, sed ei potius qui in verecundia ac frigida lavatione fit ; pugnat itaque facultas ac certat contra ea, quae laedunt, quoad excusserit prossigaveritque omnia. Ergo tum ob vehementes impetui, tum quod in prosinrdo collecta cum multo calore revertatur, febrem post rigores accendit, materiam habens in magnitudinem ejus adiutricem. Si quando autem certans prius fatigatur, quam. quae iufestant prossigaverit ( fit enim or hocvel ob. facultatis imbecillitatem, vel causae magnitudinemj necessario mors loquitur, ut. prius est dictum.

Cap. VI. Quum itaque huc. orationem perduxerimus, jam imponamus illi summam, praedicta omnia brevi-. bus capitibus complexi, iis etiam quae deficiunt adjectis. Tussis quidem et sternutatio et singultus et rigores, excretricis facultatis validi violentique sunt motus ; pandiculatio et oscitatio ejusdem quidem facultatis motus sunt, sed moderati p in horrore vero etiam moderatiores. motus sunt; ac multo sane sus moderatiores sunt, quos inaequalitas ciet; ita ut ejusmodi motus dixerit. quis propemodum motus non esse, sed tantum sensus; cujusmodi sensus. in ulcerosa lassi-.. tudine advertimtur; atque hoc etiam magis in pruritu. In hoc enim symptomata pruritum excitantium excrementorum est tantum sensus; neque enim aliter ea nominarelicet, nisi quis nitrosa ea et salsa vel amara nominare velit, talis num que matura eorum est. Licet autem discere tum abexteruis, veluti urtica et scilla et muria et mari ec ejus generis reliquis, tum nihilo minus alitis, quae in ipso sunt corpore. Nam illotos, sordidos, cruditate laborantes et pravi succi cibos comedentes pruritus exercet; multoque manis in siiabie et lepra, quod in his affectibus et copiosior et- crusfior sit vitiosus humor; ideoque et diutius et magis scabiunt, quam ulli alii, qui citra talem affectum pruriunt ; nec tamen .juvantur, nec si seipsos immodice scabendo excorient, quod ejusmodi noxius humor his infixus maneat, ac, ut quis dixerit, cuti impactus haereat; non enim lue exiguus et tenuis est, ut in illotis aut sorde affectis, sed et plurimus et crassius, interdum vero et glutinosus. omnia igitur ejusmodi symplumata vitiosorum humorum sunt soboles ; dissident vero inter se causae tum qualitate tummaguitudine, itemque quiete et motu, Paucus enim tenuis, salsus, immotusque humor in iis est, qui pruriunt. Paucus, tenuis, mordens. et immotus in ulcerofis lassitudinibus. Multus, crassius; falsus et immotus in lepra et scabie. Paucus, tenuis, mordax et num exiguo motu in horroribus. Quod si vel vehementer moveatur vel copiosior mordaciorve fit, rigorem infert, non horrorem, maximum quidem, qui.plurimus. est et vehemensitimus et mordacissimus et vehementissime movetur ; minimum vero, qui propter quid unum horum mediocriter auctum ex horrore in rigorem degenerat. Sane complures alii inter maximum minimumque rigorem sunt motus exceffu et defectu inter se dissidentes, prout causa magis minusve movetur, vel prout magis minusve mordax est; ad haec prout in quantitate est diversitas ; praeterea prout causa rigorem excitans in dictis differentiis vel quibusdam, vel aliqua fuerit adaucta. Atque haec quidem omnia symptomata circa cutim et in omnibus subjectis illi carnibus acervata causa consistere consueverunt. Tusses autem et sternutationes et singultus, tusses quidem in pulmone et faucibus consistente causa, sternutationes vero in naribus, singustus in ventriculo et stomacho. In omnibus autem dictis commune est, quod expultricem facultatem seipsam ad vehementissimos mo-. tus concitare, .ut quae oblaedunt, ea propellat, sicut praediximus et reliqua quae ad ortum eorum spectant, tum quod sternutatio per accidens aliquando humorum in pulmone consistentium remedium fit, quamquam eorum causa non fiat. Sic etiam ventriculum et stomachum, in quibus singultus consistunt, sternutationes ex accidenti purgant, et hac ratione fiunt singultuum remedia; nam abdominis musculi dum extenduntur et contrahuntur, ventriculum simul impellunt, ut violentiorem impetum faciat in ipsas mfestantes causas, quas festinat expellere. Ac diri ferme omnia tum actionum, tum facultatum animalium, una cum causis ipsa gignentibus, symptomata. Verum in primo libro nullius, quod naturalibus actionibus facaltatibusque superveniat, symptomatis mentionem feci; in hoc secundo ex sermonis consortio. de illis quoque pauca loqunti sumus, verum absolutam ac propriam ipsis disceptationem in tertio qui hunc loquetur libro faciemus.

Cap. VII. Nunc quo omnia, quae animalibus facultalibus oboriuntur symptomata, duobus his libris sint absoluta, de scmptomatis quoque ad principes actiones spectantibus disseremus. Sunt igitur in his tria prima symptomatum genera; unum actionis abolitio, alterum actionis laesio, .tertium ejus in alteram speciem mutatio. Abolitio quidem in stultitia et oblivione; visum namque non raro est, morbos in abstessinu aliquem abeuntes stultitiam aut vocatam oblivionem induxisse. Vidimus enim quosdam, qui et literas et artes omnino suerant obliti, imo nec propria nomina meminerant. Cujusmodi aliquid Athenis in peste accidisse memorat Thucydides ; quosdam enim ex iis qui evnserant et su ipsos et suos necessarios ignoravisse. Jam risi sunt et propter extremum senium nonnulli similibus .symptomatis tentari. Quo patet et fatuitatem et oblivionem ex refrigeratione ereari. Quin etiam medicamenta, quae ejusmodi symptomata inducunt, sunt frigida facultatibus. Ac. talia quidem symp tornata ipsum cerebri corpus perfrigeratum esse docent, quemadmodum apoplexiae et epilepsiae ex pituitosi humoris multitudine in ipsius cerebri ventriculis collecti gigni videntur. Proinde subitanea est earum tum generatio tum sulutto, quod accidere per corporum intemperiem nullo modo potest. At .mediocres tum rationis tum memoriae noxae et quasi torpores ex minore refrigeratione accidunt, veluti aut ex medicamento aliquo refrigeranti in corpus assumpto, aut capiti imposito, aut etiam frigido humore in cerebro collecto. Jam deliria omnia, quae depravati motus principis facultatis sunt, in vitiosis humoribus consistunt vel in eorum intem-. perie, quae sunt in cerebro. Nominantur autem, quae cum febre sunt, phrenitides, quae sine febre, maniae, quae in f turdum mordaces et calidos sequuntur humores, qualis uri t xime flava est bilis ; saepe etiam e calidiore cerebri intemperie ortum ducunt. Sola vero illa, quae melancholica vocantur, deliria frigidiorem humorem pro causa habent. Nam phrenitis non suppliciter a calidis humoribus ortum habet, sed etiam a phlegmone, quum in cerebro, vel ejus hrvolucris generatur. In reliquis vero febribus deliria fiunt, ejusmodi humore in cerebro exuberante. Quae vero acutissimarum febrium furnmo incremento oriuntur ., hae vaporem aliquem mordentem ac calidum ad cerebrum afeendentem causam habent. Melancholica veru deliria multarum. sunt specierum e corruptis particulatim imaginationibus, unum tamen, quod ab Hippocrate perhibetur, omnibus commune esse .ridetur ; si timor et moestitia multo tempore perdurent, melancholicum ejusmodi samptoma est. Sunt enim omnes praeter rationem moesti, nec si roges quamobrem moereant, reddere causam possunt. Timent autem eorum nonnulli tum mortem, tum alia, quae minime fiunt timenda, Sunt et qui mortem vehementer expetunt. Caeterum quod ab atra bile rationalis animae arcem occupante timor moerorque ac mortis expectatio accidant, nihil mirum : ridemus enim etiam eorum, quae extra corpus sunt, nihil nos peraeque terrere ac tenebras. Ergo quum veluti quaedam tenehrae rationalis animae parti fuit circumfusae, necesse est bomluem semper timere ; ut qui semper una cum corpore tuo timoris causam circunsserat. Quod enim nobis extrinsecus fit, altissimis tenebris ambientem nos aerem ad tempus aliquod occupantibus, id melancholiae vitio laborantibus, ab interno et ipso corpore confingit; vel ipsa nigra bile cerebrum occupante, vel aliqua mesancholici halitus exhalatione, veluti in, morbo, quem flatulentem et hypochondiiacum vocant.

CALENI DE SYMPTOMATVM CAVSIS LIBER TERTIVS. .

Cap. I. Quod autem quae in naturalibus tum functionibus tum facultatibus symptomata fiunt, eundem inventinnis methodum habent, quam quae in animalibus actionis bus oboriuntur, praestiterit fortassis et in horum speciebus particulatim exercitatos esse, quemadmodum etiam in iis quae animalium fiunt actionum, fumus exercitati. Id profecto caput est inventionis omnium causarum facultates laedentium, cognitio mosti quo hae fartae suas functiones obihant. Si enim conlerendo concoqueret cibos ventriculus, is in conterendo impeditus, concoctionis symptomata efficiet, . si prorsus non conterat, etiam non prorsus concoquat; si prave conterat, prave etiam concoquat. Eadem ratione si putresaciendo concoqueret, quod non putresaceret, non cone coqueret. At si, ut nos demonstravimus, ipsa concoctio alteratio in qualitate est, fit autem a ventriculo cibum sibi assimilante; cuique patet, frustrationem in alteratione coneoerronis symptoma fore. Quod si nullapenrtus alteratio fuerit, id symptoma cruditas vocatur, ad eum modum, quo in animae functionibus immobilitas et insensibilitas, significantibus his vocibus actionum primariae animae partis et abolitionem et privationem. Si vero fiat alteratio, sed non ut oportet, cru-. ditas id quoque appellatur : significat tamen non ut prius sum-. ptoma privationem, sed depravationem solam. Quum autem sit depravatio duplex, vel quod tardet et.nunquam convenientem mutationem cibus suscipiat ; vel quod.corrumpatur omirino, ita ut naturalem perfectionem prorsus recipere nequeat ; priorem quidem tardam concoctionem nominant; secunda nullum proprium nomen adepta est. Tot itaque concoctionis sunt noxae. Causa vero earum communis quidem est, ulteratricis facultatis -a scopo aberrantis frustratio. Ea dividitur tum in species. tum in .genera. Ac prima quidem duo genera frustrationis sunt, alterum facultas ipsa affecta ; alterum extumus quidam error. Dividitur vero horum utrumque ; facultatis quidem laesio sit bifariam, autper suam ipsius substantiam, aut per aliquem morbum organicum. Externus error triplex et ipsa est; estus in excrementis ventiiculi; alius intibis, alius in tempore forum. Verum quae in propriam facultatis substantiam cadunt noxae, intemperies quaedam fiunt activarum qualitatum ; quae vero ab organicis oriuntur morbis, eae in eryfipelatis et oedematis et phlegmonis et srirrhis et abscessibus et carbunculis et caetus ris ejusmodi circa ventriculum partim simplicibus, partim compositis morbis, consistunt. Propter haec quidem omnia ventriculus male concoquit, ipsa qua concoquit facultate laesit, ab intemperie quidem- in propria sui ipsius f abstantia; a caeteris vero morbis, qui simpliciter sunt organici, duntaxat impedita; ab iis vero qui ex intemperie et organicis morbis compositi sunt, utroque mosto laeditur. Atque sus de causis venter male concoquit, etiamsi in caeteris externis mullus error sit. Rursus ventre ipso. minime affecto, non coneo-. quit animal, vel propter eduliorum ac potuum immoderatam copiam, vel propter pravam qualitatem, vel propter tempus inopportunum, vel ob incongruum ordinem, vel vitiosum excrementum, vel somnum exiguum. Verum a vitiosis ciborum qualitatibus et excrementis quae in. ventriculo consistunt cum corruptione fit apepfia ; interdum etiam ob praeposterum ordinem et. tempus non opportunum Dico autem praeposterum ordinem, si mala cydonia; si ita contingat, et punica primis mensis sumantur, olera cum oleo et garo ultimis. Intempeflivitatem vero, ut si quis mane antequam prior cibus descenderit, .vel paulo ante exercitationem pransus suerit, Porro. corruptelae nidorosae a. calidioribus .ma: gisque biliosis accidunt cibis; aridae vero, a frigidioribus natura magisque pituitofis. Ita vero et in excrementis ; acidas quidem creant, quae pituitosa sunt et frigida; nidorosas, quae calida et biliosa. Etiam ipsis venter in frigidioribus nidorosas mutationes facit. Tardas concoctiones efficiunt ea quae aegre quidem corrumpuntur, sed superant facultatem aut somnum. Quum autem citra corruptelam concoctionis omnino est privatio, scire licet eo cnsu prorsus luperatum esse ventriculum vel ab immodica multitudine pro facultatis imbecillitate, vel a vehementi frigore ; ita enim in tali statu ventriculus non concoquit, ut etiam concoquere prorsus non tentet. Ergo haec tibi quoque cruditatis in vasis sanguinis oborientia exempla sunto. Hanc enim rursus ad eosdem modos reduces, sicuti ad hanc etiam eum quae in tertia est concoctione, quam totius molis corporis nutritio sequitur, eandem rationem ad venas habente alimento, quod e ventre in eas defertur ; et ad carnes, quod e venis in has llistribuitur, quam habent ad ventriculum, quae comeduntur .et bibuntur .Haec igitur omnia nobis indicavit concoctionis modus praecognitus... Scientes enim, quod quatuor elemen.torum certa. quaedam temperies, quae proprietatem corporis ventriculi effecit, alterationis ciborum sit causa, tum quod plurimarum id vim calidum elementum conserat, veluti manu ad causarum cruditatis inventionem ducti sumus. Est porro non in cruditatibus modo, sed .etiam in omni symptomatrun genere, aliud actionis veluti jactura, seu privatio, seu quomodocunque aliter id nominare libet, aliud imperfecta deficiensque actio, aliud depravata et erraris. Atque in ventriculo quidem (ut mox est dictum) privatio actionis est, quum cibi ne vel minimam quidem mutationem accipiunt; impera fenta autem coctio in bradypepsiis consistit, quemadmodum. depravata et errans in corruptelis. In venis autem privatio actionis .est, quum humores .omnino sunt crusti; deficiens actio, quum semicocti ; depravata, quum vitiosu Sic et ur toto quoque animalis habitu, quae velut privatio est, in crudis istinc consisti? . humoribus, quae tanquam deficiens est functio, in semico ctis; sicut depravata; in vitiosis hrunori-. hus. Porro ex iis vitiosis humoribus eryfipelata, cancri, gangraenaeque nascuntur; praeterea phagedaenae, carbunculi, ulcera serpentia aliaque ejusmodi. in nutriendi autem actione, privatio quidem actionis atrophia est, deficiens vero nutritio gracilitas ; vitiosa in leucis et elephantiasi appellata cernitur. Causae .omnium praedictorum symptomatum eaedem genere sunt cum iis, quae supra de ventriculo sunt dictae ; quaedam ipsarum ad facultatis imbecillitatem ; quaedam ad alimenti depravationem; tertiae ad vitae rationem, et ea, quae extrinsecus animali incidunt, reductae. Ad eundem quoque modum facultatis imbecillitates, quae quidem propriae sunt similarium, intemperiem, quae non propriae, organicos sequuntur morbos. Depravationes vero nutrimenti in quantitatem et qualitatem humorum dividuntur; quemadmodum, arbitror, et vitae rationum, et eorum quae extrinsecus appropinquant, errores, in ordinem vitiatum, et intempestivi talem quandam^ dividuntur. Voco rationem vitae, equitationem, piscationem, venerem, balneas, ambu-. lationes, navigationes ; venationes, omnia denique, in quibus aliquid corpore agimus. oportet autem medicum non solum symptomatum dignoscendorum facultatem habere, ac generationis eorum inveniendae peritum esse, sed etiam modi quo generentur, qui inter effectricum causarum differentias numeratur. Non enim illud tantum nosse convenit, num ventriculus nihil omnino concoxerit, sed etiam quamobrem ; utrumne propter exuperantem concoctricis facultatis imbecillitatem, an ob copiam aliquam immodicam, an pessimam aliquam ciborum qualitatem. Nam symptoma cibis succedens facile corrigitur; quod vero ob extremum faculturis incidit collapsum, in lienteriam, aut tympanitem vocatum hydropa finitur. In venis quoque simili ratione non solum sanguinis frustrationem aestimari conveniet, sed etiam qua ex causa ea contingat; utrumne ob sanguineae faa . culturis imbecillitatem ( non eniti ita ipsam nominere abs re fuerit) an ob multitudinem humorum crudorum frigidorumque qui a ventriculo distribuuntur; quippe hoc facilis fanatinnis est, illud in hydropem terminator. Ad eundem modum in carne, Ob crudos namque humores, qui a morbis immodice se satiant, flatuosi ac toto corporis habitu aquis turgidi redduntur. Ob imbecillitatem vero virium, qui intercutes vocantur hyderi existunt. Atque omnes quidem magnae intemperies facultatem desierunt. Verum quae ex frigido superante constant, frigidos affectus excitare snnt idoneae; quae vero ex calido, contrarios: eodem autem modo et in reliqua oppositione conjugationeque intellige. In omnibus vero, ut dictum est, communis est a naturali statu marima eversio. Circa mediocres enim et consuetos cibos nilili omnino effecisse, maximum ventris intemperiem prodit. Verum fipropter exuperantem calorem tale quid accidat, protinus etiam corrumpuntur cibi ; generatim quidem corruptela quadam, quae ad nidorosum inclinet; speciatim vero pro sua quisque natura. Nam alia quum corrumpuntur, tanquam virus ; alia tanquam lutum ; alia crudos pisces, aut indicibilem alienamque putredinem olent; nullum enimedullorum vehementer calefactum durare imputre potest : protinus autem sitiunt quoque immodice qui ita sunt affecti, febricitantque interdum tenui parvaque hectica febre. Sin ex frigore immodico periit plane ciborum concoctio, nec sili nec febri affliguntur, et ciborum ipsorum qualitates, sive metare velint sive vomere, plane servant. Quod si exigua quaepiam circa concoctionem eorum sit actio, et ciborum natura sit vel medii temperamenti vel frigidioris, acidi ructus fiunt i sin calidiore temperie cibi sint, aut etiam natura flatulenliores, ventriculus halituofo impletur spiritu. In ejusmodi quidem intemperiem brevi incidere potest ventriculus; in humidilate vero et siccitate adeo intemperatus venter esse, ut actionem amittat, non potest sine prolixo temporis spatio ; debetque praecessisse humiditatem quidem hydrops, siccitatem vero Vel senium vel marasmus. Verum tales distinxisse differentias alterius est operis.

Cap. II. Jam ad retentricem facultatem veniendum est. In hac enim occurrit prima symptomatum differentia triplex; quum ea vel omnino cibos non complectitur, vel diminute, vel depravate. Quod itaque vel prorsus non complectatur, vel debiliter, et inflationes et fluctuationes cum fonitu succedunt; inflationes quidem, quum et cibi flatulenti sunt et ventriculus non admodum frigidus : fluctuationes cum sonitu, quum vel nihil in eo continetur, quod verli in flatus possit; vel quum vehementer perfrigeratus est, talis enim affectus nullum creat halitum. Constat autem citra potionem non posse fieri in ventre sonoras fluctualiones. Extremae vero imbecillitatis ejus causa morbus est; alius, ut similaris est pars ventriculus, alius ut organica. De mol i bus autem in eo depravatis, quod vel tremuli quidam sint vel palpitantes, vel tanquam concussivi vel convulsivi, dictum Iupra est in libro de symptomatum differentiis ; qualis vero dictorum quisque sit motuum, tum quae cujusque eorum causa, superiore libro declaratum est. Nunc tantulum etiamnum adiiciendum est, quod tam. retentricis quam exmetricis facultatis tum morbi tum symptomata miscentur. Verbi gratia veluti convulsi vus- ventriculi motus, qui in singultiendo accidit, convulsio quidem absoluta non est, quae Polis - accidit musculis (ventriculus autem neque ipsis musculus est, neque ejus orificium) fixi veluti convulsio quaedam, ambarum facultatum commune symptoma; retentricis quidem, quod ventriculus^ quum singultat, et prave et non secundum naturam cibos complectitur; excretricis, quod primum ejus sit ipsis motus depravatus, dum ea, quae molesta sunt, expellere conatur. Sane non idem est vomentibus atque- singultientibus motus, quod non idem fit affectus. Nam vomitionibus, quae in capacitate sunt ventriculi, ejiciuntur ; singultu quae in ipsi, ventricusi sunt corpore, simili tum affectu tum motu, qualem in iis, qui ob intemperiem tussiunt, demonsseavimus; omnibus nimirum. ventriculi partibus, quae sibi molesta fiunt, premendo expellentibus. Proinde ejusmodi symptoma tum iis, quibus ventriculus obriguit, tum iis qui piper aut calidum perinde medicamentum liberalius sumpserunt, deinde calidam potionem superbiberunt, accidit; his. magis etiam singultire contingit, quum piper tenuissime tritum fuerit ; nam ejusmodi piper altius in ipsum ventriculi corpus inseritur. Sic et caeteris omnibus refrigerantibus calefacientibusque, quae in corpus ipsum ventriculi descendunt, supervenit; estque is singultus primo excretricis facultatis motus depravatus ; secundo retentricis ac complectentis nominatae. Ita vero et nauseae et vomis tus excretricis facultatis depravati motus fiunt, .ad ea, quae ventriculo molesta sunt, quam citissime per stomachum vacuanda. Simile huic symptoma est et quod in lienteriis apparet, quum ventriculus ab aliqua re vel mordaci vel gravante vexatus, ejicere eam statim cupit. Quum autem. ipsi dud sint orificia, unum superius -ad gulam, alterum inferius i adpylorum, ad utrumcunque horum vergit quod laedit, illo utitur ad expulsionem; quod si toti illi talis affectus aliquamdo contingat, utroque orificio simul utitur, veluti in choleris. Reliqua vero quartaque ejus facultas attractrix triplici genere symptomatum et ipsa corripitur. Vel enim cibos attrahere omnino non potest, vocatur que id symptoma sto- . mariti paralysis ; vel aegre attrahit, quo tempore resolvi qui-. dem incipit, resolutus tamen adhuc non est; tertium praeter haec est, quum aliquid depravate .trahit. Depravati autem motus taepe jam dicti sunt, quemadmodum et affectus, qui-. bus succedunt. Sane accidit aliquando et carnosum aliquod tuber culum, qualia taepe foris videmus, in stomacho nnsci, quod vel omnino ciborum viam obstruit, vel aliquatenus impedit. Vocantur autem ejusmodi morbi organici, et proni-. tum .de iis est- in libro de morborum- differentiis. Quum . enim secundum .naturam se habet ventriculus, e. supernis partibus per stomachum ad te trahit, atque per .inferiores . excernit; quum praeter naturam affectus est, etiam ab inferioribus aliquid assumit; num et clysteres ita nonnullis nscenderunt, ut vomuerint, et stereus per lethales volvulos. Satius enim est existimemus eum in ejusmodi affectibus non trahere, sed quod ab intestinis violenter comprimentibus sursum fertur, duntaxat recipere. Nam in intestinis (jam enim de iis agere tempestivum est) secundum naturam. est comprehensio, ut aliis in libris demonstratum est, et hae . quum utuntur, nutrimentum ad inferiorem suum exitum propellunt. In quibusdam tamen affectibus quum .peristalticus, motus inferne incipit, quae in ipsis continentur, sursum feruntur. Ita quoque humor acer quispiam ad salem aliquando delatus, ab iis qui in foro vel esto quopiam loco versantur aut negocio aliquo, quod deserere pon licuit, distringuntur, violenter retentus, rursus iurium ductus est, ven- . trictllumque mordet ac caput vaporibus implet, principio. quidem motus ab animali organo sphinctere accepto, abhinc,, vero unoquoque intestino ipsum a se ad Iupra positum propellente, simili modo quo prius deorsum protrudebati. Ad eundem vero modum flatus retentus recurrit Ergo mirum non est, clysmatis quoque aliquid et stereoris. ex tam rio-, lente intestinorum comprehensione ad ventrem aliquando praeter naturam sursum ferri, deinde sic ad exitum prope-, rare. Caeteri vero eorum motus ex genere quidem motuum secundum naturum sunt, verum vel diminuti, vel depravati, atque idcirco etiam symptomata. Accipiendi vero sunt ad eorum, qui de ventre sunt dicti, proportionem. Pari modo et motus eorum privatio, quae non levissimum symptoma est: ob eamque causam gignitur etiam interdum volvulus, quemadmodum et tumores praetor naturam, qui interdum mulo modo deorsum ferri excrementa sinunt, interdum vero parciora. Quin et durum stereus in quibusdam intestinorum anfractibus impactum, superiora deorsum ferri excrementa nonnunquam prohibebit. Ac servatur luo quoque ad ea quae de ventre imtt dictu, proportio, omnibus symptomatis vel ob intemperiem aliquam vel ob tumores praeter naturam vel ob ipsa quae continentur exeremen-. tu, saetis. Itaque satius est in his non oratione amplius morari, imo ad aliud ipsorum symptomatum genus accedere tempestivum est.

Cap. III. Est igitur naturale quoddam opus, alimenti ex ventriculo in jecur, ex jecore vero in totum corpus tlistributio. Hanc perfici demonstratum est, quum singulae partes familiare sibi alimentum alliciunt. Quare synrptomata circa hujusmodi quoque actionem triplicia incident, alias diminute, alias depravate, usias omnino non peractam. Causae vero triplices sunt, quemadmodum in antedictis, vel intemperies partium trahentium; vel organici earundem morbi; vel alimenti, quod distribuitur, pratitas. Ac intemperies quidem facultatem reddit imbecillem; organici morbi rias coarctant; alimenti pratitas est crassitudo et lentitia, de quorum dignotione licendi tempus nunc non est. Sed ad secretionem excrementorum veniendum. Est vero in hac quoque causa triplex:; una quidem partium .excrementa ipsis exp urgentium imbecillitas ; secunda viarum .angustia; quae vero superest excrementa ipsius pravitas. Ac imbecillitatis quidem causa intemperies est; viarum anguitiae, obstructio vel aliquis organorum tumor. Verum tumoris ejusmodi causa fluxio humorum est, quae in ipsum organorum corpus decumbit; ob structionis vero, vel crassitudo humorum vellantur vel tubercula. Excrementorum ipsovum pravitas est multitudo, crassitudo et lentor. Quum autem triplex sit in venarum concoctione excrementum, unum amara bilis, alterum melancholicum, tertium serosum: biliosum quidem vesica jecinori adjacens expurgat; melancholicum, lien; scrotum, renes Itaque etiam vitiose purgabuntur horum singula ; vel ob imbecillitatem aliquam propriorum organorum, vel riis quomodocunque obstructis : quum autem via duplex sit, alia per quam trahitur excrementum, alia per quam excernitur, in utraque secretionem laedet angustia; aliquando horum nullum laesionis est causa; sed excrementi mutitudo, quum immoderata est, nec tota simul expurgari potest; una cum sanguine per totum. corpus defertur. Immoderationis hujus excrementi duplex causa, et alteratrix facultas male affecta et alimentorum pravitas. Ac laetae quidem facultatis intemperies partium causa est, ut saepenumero lictum est; alimentorum pravitas cuique excremento respondet: alia namque magis melancholicae naturae sunt, alia magis aquosae, alia magis biliusae, ut in libris de his editis dictum est:. Sed alteratricis facultatis intemperies, quae ad calidius sit versa ; alias biliosum ; alias melancholicum efficit excrementum, (cujusmodi autem utrumque sit, in aliis est traditum) ad frigidius vero mutata, vel pituitosius vel aquatius facit excrementum. Porro singula .excrementa proprie symptomatis species comitabitur; pallidam quidem bilem quum in toto corpore redundat, regius morbus; quum unam quampiam partem obsidet; erylipelata et herpetes: atram vero in toto quidem corpore elephas; in una quadam parte cancer; pituitosp excremento per universam corporis molem succedit hydrops leucophlegmatiae dictus; in una parte, vocatum oedenra (sic autem vocant doloris expertem ac laxum tumorem ) scrofa excrementa quum redundant, tum nsrites vocatus hydrops comitatur, tum papularum in iis animalis partibus, in quas perducta exerentemfa sunt, proventus. Ita quidem fit, ubi singula excrementa sincera redundant; ubi autem inter se et cum sanguine misiccatur, complures tam symptomatum, quam morborum species existunt, de quibus lue pluribus disputare non est necesse ; sed ad propositum redeundum.

Cap. IV. Naturalium actionum prima ac propemodum omnium maxime necessaria nutritio est, quae alteratiscis actionis quaedam est species. Est enim et in ventre concoctio ; est quoque et in venis ; est et in singusis partibus, in quibus et quarta quaedam est alteratio, quam assimilationem appellant, a nutritione nomine quidem divertam, sed opere eandem. Frustratur autem et nutritio, quum vel prorsus non fit, vel diminute vel depravate fit ; rdque vel ob nutricem facultatem, cujus genus est alteratrix, vel ob materiae defectum, vel pravitatem; ob defectum quidem in strophiis, tum quae ex defectu; tum quae ex privatione dicuntur, ob pravitatem vero, ut in elephantiafi et yitiliginibus caelerisque id genus. Acridit enim dum agglutinatur carnibus nutrimentum, ubi pituitusior sanguis est, carnem quoque effici pituitosiorem, non enim idem est ipsi carni esse et pituitosae^ carni esse; ut neque idem est et cerni esse et melancholicae carni esse; neque biliosae et temperatae etintemperatae, et in primis, quas vocant, qualitatibus, humiliori et- sicciori et calidiori et frigidiori. Certiorem fidem sermoni nostro adhibebis, si animalium carnes trusi sanguine praeditorum, tum exanguium aestimaveris; ad haec etiam reptilium; quae veris tempore gigni cernuntur, maximeque ex iis, quaecunque viridibus herbis colore sunt similia.^ Caeterum horum caro simillima ipsis herbis est ; alorum ut-, ba .et exanguis, veluti carabi et polypi atque aliorum alia quaedam ; neque enim nominare facile est eorum differentias, adeo infinitae multitudinis sunt. Ergo quum, ut siilimus, caro longo tempore pituitofo simul ac glutinosa sanguine nutritur, caro quidem adhucmanet, mutatur tamen ejus differentia et in alteram speciem vertitur, fitque media quaedam inter sanguineam exanguemque camem. Ubi autem talis est reddita, accidit ei, ut de caetero allatum sibi nutrimentum non magis tentet in rubram carnis speciem mutare, quam polypodes et .carabi; ita fit, ut tum alba tum pituitosa tota quam citissime evadat, quum nec ipsapossit nutrimentum in ruborem transmutare, et pituitosum il-. lud affluat. Ergo qualem ab initio carabus carnem habet fereque omnes ostreae, talem ex transmutatione habent, qui lauris foedantur (ita enim cernis vitium nominant, a colore albo nomen imponentes] nigrae veru simul et callosae t cernit ab elephante animali nomen fecerunt; fit itaque eodem quo lance modo, melancholico nutrimento ad carnem longo tempore consiuente. Vitiliginum autem generatio praedictis. affectibus similis est; non tamen tota ipsa caro vitiatur, sed in superficie cutis, veluti squamae quaepiam, vitiliglues infiguntur; quae albae quidem expituitoso, nigrae ex melancholico exoriuntur. Quanta vero. fit alimenti saetulas praecipueque ad carnis mutationem, etiam ab Aristotele est traditum, ubi meminit regionum, in quibus pecora, quae tam: colore quam caeteris differentiis sensibilibus mutantur, alo teruntur. Qui vero ab alimento alterari alita non conca-, dunt, quod .victi, non vincentis alimentum sit nomen, hii neque de animantium, neque etiamnum magis de plantarum transmutatione quicquam sanum dicere possunt, sed omnino in rebus unicuique luculentrr apparentibus haerent. Quae de persica planta ex Perside in. Aegyptum ..translata produntur, nemo ignorat; Iethalis siquidem in Perside erat, in Aegyptum autem translata quod inerat- periculosum mutavit; quemadmodum, arbitror, et id viles apud nos, quae quum loca mutant, diversum afferunt vinum. De aliis vero stirpibus tradiderunt qui deagricultura scripserunt, utetiam de herbis, qui de herbario; transportatae enim ex aliis in alia loca, saepe minori quam duorum Radiorum intervallo multis differentiis efferantur. oportebat igitur, qui ajunt alimenti nomen esse rei; quae vincitur, atteratur ac mutatur, eos non.id modo scire ac dicere, sed etiam de lances generatione dissertationem aggredi: Nam aut quae alitur cero, ejus morbi causa est, aut alimenti pravitas; sed si alimentum causa non est (ita enim volunt), necesse est carnem licere. Quo ergo pacto ipsa alimentum sibi in totum non assimllat ? ita enim natura hujus affectionis ducetur causa; at multo, arbitror; satius erat alimento causam imputare. At quod aliti quidem actio sit sibi alimentum assimilare, astumleri vero et transmutari alimenti passio, non tamen propterea impossibile est, quodf n agendo patitur, agenti aliquid etiamsi minimum suerit, rependere. Ipsum erum maxime contrarium in dissertatione de his demonstravimus, neque nos duntaxat, verum etiam philosophorum gravissimi, qui omnium naturae tum actionum tum passionum interpretes suerunt. Apparet igitur, omnia, etiamsi multo iis, quibus-., cum congrediuntur, sint valentiora, aliquid tamen ab ipsis sensibile manifestumque pati ; et si non primo statim eorum occursu, at certe temporis processu. Nam et ferrum acu-. tissimum in mollissima cerne secunda est hebetatum, et durissimus lapis a guttula longo tempore ictus cavitatem contraxit. Jam quid de iis, quae inter sese miscentur, dicendum sit, omnes norunt. Si enim in amphorum aquae fer-. ventis frigidae heminam. inlicias, quod mixtum ex ambabus est, non solum expugnationem heminae declarat, sed etiam. vincentis passionem; si quis rursus heminam calidae immittat in amphoram frigidae; vincetur quidem hemina, .patietur. vero pusillum quid et amphora. Sed enim quod a nobis prius dictum est, neque hoc in opere verbis contendere, neque orationem protrahere mei est instituti, sed quoad fieri potest brevissimam doctrinam tradere. Ergo fauce maximus quidem alteratricis facultatis error est, parvi autem alii complures fiunt, quum per humorem, siccitatem, frigus et calorem caro immutatur. Privabitur alimento pars, non solum ob alteratricis facultatis imbecillitatem, verum etiam ob attractricis infirmitatem, aut immoderatiorem excretricis motum. Porro ad immoderatiorem motum excretrix facultas venit, ut prius dictum est, quum retentrix facultas vel ob multitudinem vel acrimoniam excrementorum vel propriam imbecillitatem gravatur. Tunc enim necesse est excerni cum supervacaneo utile, ut in lien tersis, dysenteria et choleris, exp ultricis vero imbecillitate necesse est carnem et humidiorem fieri et pluribus excrementis impleri. At excrementorum ipsorum uberior Iun generatio alteratricis imbecillitate perficitur. Ubi igitur simul evenit, ut attractrix quidem facultas multum humorem attrahat, sed eum attractum totum alteratrix facultas conficere non valeat, atque hunc ob rem multa excrementa gignantur, expultrix autem facultas eo tempore et deterius et imbecillius quam prius moveatur ; necesse est ita excrementorum copiam in carnibus consistere, atque interdum pro excrementi tum specie tum multitudine estas aliam fieri carnem ; quae interdum oedematis, interdum testationis, interdum hyderi speciem refert. Est enim etiam hyderus, quem annsarca voeunt, ex hoc genere. Verum de talibus producendum amplius sermonem non arbitror ; non enim omnia su hoc libro particulatim recensere symptomata statui, sed in plurimis studiosos exercitare.

Cap. V. Quare jam milii ad alterum symptomatum genus, quod ad laetas actiones spectat, huic ricinum transire tempestivum est. Ipsum igitur genus in quantitate et qualitate excretorum consistit. Accidit autem aut laesione aliqua facultatis, aut intempestiva irritatione, aut depravato motu facultatem excitante, aut alienius organi osculatione, vel ruptione, vel erosione, quemadmodum sane in sanguinis excretione conspicitur; nihil enim deterius ab hac cecpisse, quod genere ipso praeter naturam esse ut plurimum vi-fleatur ; praeter enim eas, quae mulieribus per uterum eruntpuni, caeterae omnes sanguinis vastationes tuto genere praeter naturam stant, illae vero sola multitudine. Ac ruptiones quidem organorum, vel ob plagas aliquas extrinsecus illatas fiunt, aut calcitrante aut percutiente aut alias quomodocunque vehementer feriente aliquo homine. Accidunt autem et tuagnopere saltantibus et ab alto in terram desilientibus et acute et alte vociferantibus, quoniam in eo vocalium organorum partes quam maxime tenduntur. Quae autem in saltantibus laesit sunt, ratione tensionis rumpuntur ; in desilientibus vero ex alto vaso rupta plagarum generis sunt Nihil enim interest, an a lapide aliquo foris illapso, an ejus, qui ab. alto deciderit, vehementi in terram lapsu pars aliqua contusa fit. Atque hae quidem ruptionis vasis manifestae causae fiunt, nec ullus ignorat. Aliae vero ex corporis affectibus excitantur; quum aliquis naribus sanguinem sponte emittit, ; aut vomit, aut extrusit, aut excreat, aut deorsum dejirit, aut mlugit; atque haec quidem toto genere praeter naturam sunt. Quibus autem mulieribus, ut dictum est, per uterum sanguis profluit, toto genere praeter naturam vacuasse non est, sed quanlitate duntaxat. Sane haec omnia triplicem ob causam lucidunt; aut ob facultatem vas sanguinis recludentem, ut in profusionibus sanguinis per nares, aut ob sanguinem ipsum prave affectum, aut vasculum aliquod. Ac sanguinem qui,dem prave affici dico, quum adeo vitiosus est, ut erodat vasa quibus continetur, et quum ita exuberat, ut a vasis contineri nequeat ; etenim is quoque vas rumpere vel reserare potest. Ipsorum vero vasorum vitium in inmodica mollitie et duritie et tenuitate consuit. Erunt autem haec nonnullis quidem etiam in utero statim vitiose formatis : mollities vero non minus ex immodica proveniet humiditate, durities ex siccitate, tenuitas ex atrophiis. Quod immodice molle est, id ob imbecillitatem promptius frangitur; at durum admo.. dum, quod non facile amplius extendatur ; tenue vero ob utrasque venarum ejusmodi affectiones non fidum a causis internis facile rumpi potest, sed otium ab externis. Eroduntur autem non omnia vasa pari modo ; quod enim durum est et crassum, non facile erosio ullius afficitur. Ita quoque recludi vasi et imbecillo et molli et tenui facile est ; robusto vero, crasso et duro non promptum. Fit autem anastomosis vasorum reclusio tum ab irritantibus ora vasorum tum a plenitudine gravante ; interdum vero et natura ipsa res noxias excernente. Sunt qui sanguinis diapedefin quandam ut quartum genus praeter ea quae dicta sunt vocitant. Est autem minime quartum, test vel exiguorum vasorum apertio, vel non excretionis sanguinis, sed fieri species, qua maxime ratione ex jecoris renumque debilitate mejitur ac saepe deorsum dejicrtur cruentum serum. De his autem paulo post ninetur, quum prius de iis, quae vomitione repetuntur, egerinrus. Excernuntur itaque et haec, nonnunquam ut exuberantiora ac ventriculum gravantia, ut interdum alimenti copia; alias vero ut infestantia et mordentia, ut quum vel acidum vel nidorulentum vel amarunt et acre ex concoctionis detectu assumptum nutrimentum evaserit. Sane hujus generis sunt et biliosa et pituitosa et scrofa excrementa, tum quae in ipso sunt genita, tum quae in eum ex toto corporis habitu confluere sunt apta. Est autem ad haec et tertium genus causarum, quae ventriculum ad vomitionem excitant, licet nec degravent nec mordeant, sed praeter naturam duntaxat sint. Porro omnium, quae praeter naturam sint, communis definitio est, si etiam concocta nutrire non valeant. Hac, arbitror, ratione non solum acida pituita et salsa, sed etiam dulcis in ventriculo collecta, non raro eum ad votuitum provocare consuerit : sed et sanguis ipse in ventriculum effusus sic ipsum vomere cogit. Jam deorsum quoque transmittit ventriculus aliquando maturius, aliquando tardius, aut parcius, aut liberalius, aut rere, aut faece, vel utile alimentum, vel corruptum, vel quod in eum superne affluit, vel quod in eo generatur. Verum excretio, quae consuetum praevenit tempus, vel quod gravetur ventriculus veluti a multo cibario assumpto, vel pungatur velliceturque veluti a mordacibus, vel tanquam alienum ac minime familiare detrudat, accidit. Caeterum meminisse debemus nos quum quoddam cibarium multum astumptum elicimus, triplicem id habere generationem, vel quod facultas imbecillior sit quam prius ; vel quod symmetriam excedat quod assumptum est, vel ob utramque causam. Praeter jam dictas causas celerem efficit dejeotionem humidiorum quoque ac magis glutinosorum eduliorum sumptio, quae promptius delabuntur, maxime si qui ab assumptis lente ambulaverint, ita ut concautantur quidem, nequaquam autem ante tempus distribuantur i accidit namque tale quid in concussionibus, Quum enim complures intestinorum sint spicae, necesse prosectu est in. singulis eorum a superioribus in inferiora cibos deferri. De caetero vero prae gravitate quidem non amplius manere possunt; sed qui in spiris sunt impacti intestinorum, ipsorum actione propelluntur, ipsis rerum oblaedentium expultricem facultatem linitam habentibus. Humidi veru et glutinosi cibi sive gravitate ipsa et corporis concussione, sive intestinorunt actione propellantur, facilius permeant. Ac celeris quidem transitus dictae causae sunt. Tardius autem, quam pro consuetudine, excernit imus venter, aut ob intestinorum imbecillitatem, vel hebetem eorum sensum; aut ob ciborum tum paucitatem tum qualitatem. Quippe quae imbecilla sunt, propellere non valent ; quae hebetis sunt sensus, res sibi molestas obscure sentiunt:. at expulsio molestiae ipsis erat fanatio. Jam ipsorum quoque ciborum ii, qui quam deceat sunt pauciores, purum habent excrem.enti, proinde non similia ter gravant ; crassi vero et acerbi omnes tardi sunt transitus, contra quam glutinosi et humidi. Non solum autem propter intestinorum imbecillitatem, sed etiam multiflorum abdominis. dejectio retardatur; potissimum quum excrementa duriora evnserunt, tum enim non susum musculorum abdomi-. nis, sed etiam thoracis valenti actione est opus. At pauciora quam pro multitudinis comestorum ratione excrementa red-. duntur, ubi plus ex ipsis in distributionem venerit. E conerario vero plus dejicitur, quam pro sumpturum ratione, alias ob distributionis defectum, alias consiuentibus superne aliquibus in ea, quae circa ventrem sunt Ioca. Assiduae autem excretiones fiunt ob imbecillitatem vel demersum. Atque imbecillitas quidem instrumentorum ventricusi, ut saepe jam dictum est, ab intemperie provenit; demersus autem ab iis fit, quae in ipsis continentur. Porro quatuor causae generationis fiunt eorum, quae sic mordent : vel medicamentosa quaedam facultas una cum cibis vel per feip-. Tam assumpta, vel etiam ciborum corruptelae; praeterea tum quae ex corpore in ventris partes mordacia excrementa confluunt, tum quae in ipso ejusmodi gignuntur, ut in.dyscn-. tersis ab ulcere maligno subortis. Potest autem. aliquis et quintam ejusmodi symptomatum causam addere, vehementem corporum sensum, sive is a natura, sive ab ulcere pro-. cedat. Alter assiduae executionis motus est, ab omnibus jam dictis genere causae distmctus, qui paralysi succedit muscu-. lorum incumbentium extremo meatui excrementorum ; quippe involuntaria in iis est excretio, proptereaque tum lutum-. pestiva, tum inordinata, tum assidua. Verum de dejectio-. orbus sunto haec sutis.

Cap. VI. De halitus sis spiritibus, quos etiam flatus nominant, deinceps dicendum. Est autem et horum generatio in ipsa ventris regione, humoribus quibusdam inibi pitnitosis, vel cibis a deficiente calore in halitum solutis. Etenim absolutum frigus prorsus halitum non facit, quod id omnino neque attenuet, neque conficiat, neque dissolvat alimentum; vehemens autem calor, quum longo intervallo. alimentum superet, amplius quam pro.halitu generando, id, attenuat, nisi famen statuo tum fit natura; tunc enim gignitur quidem spiritus quispiam turbidus, ac, ut si quis dicat, nehurosus, isque paucus et brevis temporis, ut uno vel altero ructu vacuetur. At calor, qui in cibos agit quidem, aliquanto debilius eos dissolvit, sed non prorsus conjicit; atque lune flatulenta spiritus generatio. Unoque verbo, ut extrinsecus tum frigidissimi temporum status sunt sereni, susuntque maxime flante borea fieri, tum calidissimi, qui aestatis tempore accidunt, ambientem aera purum reddunt, qui vero inter hos sunt, nebulam gignunt : ita in animalibus neque in caloris summa imbecillitate, neque quum viribus est vehemens, sed in iis qui inter hos fiunt statibus, flatulentum excrementum gignitur. Atque id quum per os excernitur, ructum creat; quum per inferiorempartem, tonorum silentemve flatum ; quum. vero per neutram partium emittitur, symptoma creat, quod flatum sed inflationem vocant, quum ventriculus non potest excrementosum nebulosumque excernere spiritum. Jam intestinorum alias aliae partes; ubi tniis spiritus in iis constitit ac me vetui, multiformes edunt sonitus, qui non omnes nomina sunt sortiti; caeterum prudenti viro, quale quanturnque excrementum fit, ac quo maxime loco volvatur, indicare possunt. Quippe si ejusmodi spiritus acutum et tenue sonet, per vacuum et prorsus angustum intestinum defertur, estque tum purior tum magis aereus ; statuo fior autem redditus, similiter quidem sonum edit exiguum, quum in tenuibus intestinis volvitur; caeterum nec prorsus acutum nec tenuem. Atque ejusmodi soni omnes in iis quae circa jejunum sunt locis maxime consistunt : in quantum autem lune ad usia tenuia intestina desceudunt, in tantum minus sunt sonori. Alii vero bombofi sunt, iis, qui ex latissimis tibiis eduntur, similes; quo genere utuntur, qui siticlues vocantur, quae ob materiam, ex qua fiunt, pure sonare nequeunt; -propter autem spuitus riae latituclinem graviter sonant. Tales autem omnes status in. massis fiunt intestinis, quum excrementorum fiunt vacua. Quod si humor quispiam in his contineatur, accedit hinc quoque bombi species quaedam; vocantque homines ejusmodi fonum murmurillum, qui humidi excrementi excretionem de-. nuntiati Quippe species ipsa simi haec ambo praesignat quod a .natura fiatmota, excretionem nuntians ; quod autem cum .ejusmodi murmurillo, humidum. At eorum flatuum, qui extra seruntur, sonitus alius quidem murmurillo cuipiam similis est, excretionem jam suturam indicans; alius purus atque, ut si quis suxerit, sonorus est et aereus, qui vel vacuum esse intestinum docet, vel etiam praedurum quidpiam superius alicubi habere excrementum; jam alius quidam horum est medius, velutique bombosus, ex medio quodam praedictorum affectu proveniens. Tenuis autem sanitus, qui veluti trysmos sive trismos est (quippe utroque modo appellant, alii per v, alii per । scribentes) ex instrumentorum angustia simul et flatulenta spiritu cum exiguo humore efficitur.

Cap. VII. Quoniam autem et de his, ut ad rem propositam, satis est dictum, ad ea quae e supernis in ventrem eonfluunt, redeamus; quippe dictum est haee quoque tum humiditatis dejectionum, tum multitudinis esse causas. De^ fertur igitur superne in ventrem saepenumero excrementum, natuiae expellentis robore; aliquando vero propter imbecillitatem neque quod utile est portare valentiae Ad excer-, nitur quidem quod supervacuum est, tum in crisibus, tum vero sanitatis nonnunquam tempore, veluti mulieribus singulis mensibus. Tales vero etiam cruentas dysenterias Hippocrates in iis accidere dixit, quibus artuum aliquis esset abseissus. Nos autem ridemus id non in iis modo, test etiam aliis quibusdam per definitos circuitus evenire; quos autem ita vacuari vidimus, omnes ab exercitata priori vita penitus ad otium sc transtulerant ; atque hoc quidem excrementum, quantitate stola est alienum; alterum vero qualitate, quod in acutis morbis eratice plerumque excernitur ; aliquando vero ratione colliquationis. Inter hoc autem omnino inutile pr avumque excrementum et illud jam dictum utile, aliud ter-fiunt excrementa genus medium est, quale est in ventriculo cibus semicoctus. Excernitur id maxime in hepaticis affectibus. Eos autem ita nominant, in quibus morbus jecoris est imbecillitas, licet nulla affuerit phlegmone. Tum enim finalis affectus huic visceri accidit, iis qui imbecillo ventriculo accidunt, quum ventriculus appetit quidem cibos, sed quos sibi admovet quum non concoquat, iisdem gravatur et semicoctos ad intestina demittit; atque is quidem ad vomitum quoque concitatur ; jecur autem quum affectum patiatur. aliquem vomitioni proportione respondentem, quod alimentum per vara, quae in mesaraeo sunt, ut per stomachos quosdam attraxit, rursus per eadem semicoctum ablegat. Est autem ejusmodi. exdretionis species ( veluti etiam eam assimilarunt qui ante nos fuere) maxime similis carnium loturae ; praesti . terit autem fortassis non ita simpliciter pronunciare, sed ad exquisitam imaginis expressionem, cruentarum atque recenter jugulatarum sermoni addere. Quin etiam si quis, quod ita excretum est, equulum sanguinem nominet, hic quoque mihi illud clare interpretari ridetur. Atque hoc quidem symptoma semicoctomm ciborum vomitioni proportione respondet: alterum quod dicturus sum, humidis ventris dejectionibus ad exquisitissimam concoctionem perductis, non tamen distributionem consecutis assimilatur. Nam ut has quoque venter omnino ab ipsis gravatus excernere cupit; sic jecur, ubi affatim distributi in ipsum alimenti fructum cepit, non patitur id amplius apud se morari. Quum ergo id ulterius progressi quavis ex causa nequeat, retrorsum ad ventrem recurrat necesse est; apparetque qui excernitur sanguis, et nigrior quam pro natura, et splendens, utpote ex sanguine et nigra bile commixtus. Sanguis enim ipse per se quum ob refrigerationem nigrescat, nedum ullum splendorem acquirit, etiam quem ab initio habebat, amittit. Sed atra bilis etiam sanguine ipso splendidior est, quemadmodum etiam bitumen, quod ex mari mortuo aisertur, Iudaicum id appellanti Non enim grumi exemplo, quum perstigera tar sanguis, atram. bilem creat, sed quum supra modum nsfatus est, ideoque etiam splendorem suum tuetur. Non enim ut grumus sanguine perfrigerato, sic etiam atra bilis generatur; imo contra omnino ex immodica assatione et ebullitione, veluti cinis quidam, atra bilis efficitur ; frigida quidem, quod terrestria; caloris autem particeps, sicuti cinis et acetum. Devenit autem ad dictum affectum qui ex ventricalo in jecur distributus est succus, quum is, quod ulterius in corpus non distribuatur, in hepate diutius moratur. Nominatur autem talis excretionis species a nonnullis dyfenteria; etenim ita affecti saepenumero vellicentur peraeque ac dysenterici, vel, arbitror, pb flavae bilis acrimoniam, quam fangnis, dum assaretur, acquisivit; at vocet quidem quisque prout volet. Jam cruentorum excrementorum quatrtor omnino sunt differentiae quatuor affectibus succedentes, Una est, ubi ipse sanguis per circuitus quosdam emanat, vel ob mutilatos artus, vel exercitationem derelictam. Altera, quum ob imbecillitatem jecoris aquosus sanguis deiicitur, quem loturae carnium assimilant, Tertia, quae nunc dicta est, melancholici splendentisque sanguinis. At hae quidem tres et confertam et fimus multam excretionem efficiunt Quarta vero eam, quae et paulatim et exiguo tempore fit, expulsionem continet, alias quidem sinceri sanguinis, alias grumosi. In hac et saepe puris nonnihil pauculum simul excernitur; etiam ramenta, quae ephelcides dicuntur; et membranula quaedam corpora, intestinorum ipsorum particulae ; sed et stereus super his collectum saepenumero excer- . nitur, sanguinis in se guttas habens. Affectus vero trium primarum differentiarum paulo ante dicti sunt. Quartae vero nunc explicatae intestinorum exulceratio est affectus; atque hanc solam nonnulli dysenteriam nominari censent. Sed (quod a me saepe lictum est) quo nulla res omittatur, magna solicitudo est habenda, de nominibus vero minone curandum. Est autem ex eodem, quo jam dicta dysenteria, genere et qui tenesmos vocatur, quum ulcus in recto intestino factum est; is caetera quidem symptomata infert. dyfentericis similia, tensiones tamen multo vehementiores.

Cap. VIII. Urinarum autem tum suppressiones, tum depravatae vacuationes, ventris excrementorum retentionibus et contra naturam excretionibus proportione respondent. Supprimuntur eum vel ob vesicae imbecillitatem excernere non valentis, vel ob ejus orificium occlusum. Atque bi quidem duo velleae morbi unum commune symptoma ischuriam habent; detinentur enim in ea urinae. Vocat autem vulgus medicorum non secus ischuriam, quanquam isthmia non sit, illud quoque symptoma, quum urina in vesicam omnino non venit, deperdita renum actione. Et ipsis concedendum est ita nominare, quum propriam appellationem non habeant ; non tamen ignoranda est amborum affectuum differentia. Nam alter eorum affectus est, quum vesica quidem est plena, sed nihil excernitur ; alter, quum vacua est, nihil omnino in se continens. Sub tali enim affectu, in quo: plena est vesica, aut occlusum est ejus orificium, aut hoc se-. eundum naturam se habente, ipsa ad sete contrahendam ac lolium foras extrudendum, est imbecilla. Itaque ejus orisicli occlusio vel propter ohsseuctionem vel conniventiam oboritur. Fit autem obstructio tum a grumo, tum crasso pure, tum calculo, tum cesto, et tuberculo aliquo in ejus meatu nato, qualia et in reliquis omnibus externis partibus, aure, naribus, pudendo et sede fieri ridentur. Conniventia vero, aut ob tumorem aliquem praeter naturam, aut ob multam siccitatem accidit. Ac tumor quidem a phlegmone, scirrbis, atque aliis perficitur tumoribus, qui vesicae cervicem attollentes, in internum meatum molem porrigunt. Siccitas autem in ardentissimis ac siccissimis febribus, in quibus laborantum saepenumero neque loqui posse videmus, nisi os madefecerit. Imbecillitatis vesicae causas nihil opus est recenseam: expositae enim jam mihi in multis partibus fiunt, sive iis ut similaribus, sive ut organicis accidant. Sed pecusiare quiddam magis accidere in vesica videtur, quum siupra modum. impleta est; quod fieri non nos modo vidimus, sed etiam ab aliis audivimus. Ipsa namque impleta quum surgere e convivio ac mejere quosdam puderet, actionem ejus destrui contigit, nec urinam qui ita sunt affecti, quamvis magnopere connixi, excernere praeterea potuerunt. Sane ridetur et ventri et intestinis tale quid accidere, sed vulgus latere ; in his quidem, qui in ipso ventriculo id patiuntur, quod celeriter suffocentur : in illis vero, qui excrementum in omnibus intestinis collegerunt, quod melici propter sequentia symptomata ad alia convertantur: in folia enim purgationibus ad intestina demissis, atque inibi manentibus, tale quid accidere fossili Atque hi quidem affectus veluti privationem inferunt excretionis minarum. Qui vero ejusdem sunt cum issis generis, magnitudine tamen destciunt, veluti obtusas torpidasque actiones edunt. Aliis autem affectibus tertium symptomatum genus, quod in depravatis vacuationibus consistit, supervenire solet. Sunt autemmultae ejus species. Prima quae stranguria dicitur, ob imbecillitatem vesicae, vel urinae acrimoniam accidit. Secunda ventriculi fluxionibus est similis; de qua melius est copiosius fiemel hoc loco elisserere. Fit igitur quaedam veluti renisio vel colliquatio vel resolutio sive dissolutio aut quo-. modocunque quis aliter nominare voluerit, aliquando totius corporis, aliquando humorum qui in venis sunt duntaxat. Atque hujus colliquamentum usias ad ventrem confluit, alias ad urinas, alias ad trilores pellitur, Ac humoribus, quos venae continent, in scrofam famem resolutis, renes ad excrementum id trahendum nati, potissimum quum fani sunt, ferum quidem a venis expungunt, fluxionem autem ad velieam assidue mittunt. Ubi autem renes trahere non valent, aut venae ejusmodi ferum in ventrem mittunt, aut toti id corpori partientes, subitaneos hydropum status luducunt. Si autem quod liquatum est, crassam sit, quamque renes tra-here non possunt, totum in ventrem necessario confluit. Carnosio vero genere ita colliquata, tum venter fluxionem ejus recipit, ubi ea est crassior; tum sudores multi snpervealunt, ubi in halitus est resoluta. Atque haec quidem de colliquatione tum carnis tum sanguinis ad praesens satis. Reliquorum urinae symptomatum quaedam vel vesicae vel renum affectum quendam indicant, de quibus Hippocrates in aphorismis prodidit; quaedam quousque concoctionis cruditatisve sanguis pervenerit, docent; scriptum autem de his est in prognosticis.

Cap. IX. Itaque jam ad Indures transeundi est tempus, de quibus hactenus saltem dictum est, quod interdum resoluto corporis habitu eveniunt, vocaturque hic affectus syncope; cui contrarius status est, qui per decretorios aocidit sudores, qui robustam naturam indicant, non autem resolutam; atque ejusmodi quidem sudores corpus expurgant. Similes iis sunt, quos medioeres exercitationes et balneae et calor aestivus excitant. In immoderatis vero exercitiis etiam boni aliquid effluit. Porro odorem coloremque excremento, quod vacuatur, similem habent. Copia vero eorum aut ob corporis raritatem, aut propter excrementi abundantiam, aut ob ejus quod vacuatur tenuitatem provenit. At propter horum contraria retineri quoque solent, quum paucum vel glutinosum vel massum fuerit excrementum, vel meatus constipati. Id autem adcidit ipsis vel propter obstructionem vel conniventiam. obstruuntur a crassis et glutinosis humoribus; connivent ob atrophiam, vel perfrigerationem; vel mollitiem. Fit autem et ob imbecillitatem facultatis in carnibus, sudorum tum retentio tum excretio, quemadmodum etiam reliquorum excrementorum. Etenim et vesica et ventriculus contenta in se ipsis excrementa nonnunquam magis tolerant, eaque expellere cunctantur ; saepe contra ne vel minimum quidem sustinent, sed et gravantur et statim aspiciunt. i .

Cap. X. At hunc sermonem omnibus partibus comnrunem omnium postremum simul tractandum reservari. Etenim vix credibile ridetur esse, laeso aliquo corpore, non ex aequo omnes ejus facultates simul laedi, sed alias magis, alias minus, usias haudquaquam. Enimvero nisi oblaesir aliquatenus cujusque partis substantia, non posse functionem ejus interturbari, cuique manifestum est. At saepenumero quacunque parte functionem obeunte, estas alia ejus laeditur actio; non enim simili apparatu opus est tum ad alterantes tum practicas functiones. Alteratio namque fit omnium, mutuo sibi appropinquantium, quae minime desiderant aut locum e loco mutare, aut aliquid apprehendere, aut tenere, aut alicui inniti ; at quae vel tractura aliquid sunt vel retentura vel repulsura, eorum actionem cum loci mutatione necesse est fieri. Qua ratione quod ita est molle, ut tum humidum fit tum fluxile tum nulli innitens, id nec trahendi siutiliter, nec retinendi, .nec repellens vim habet: in omni namque ejusmodi opere nisum tensionemque esse in operanti oportet. At vero alterare propinquantia potest vel quod humidissimum est, ac maxime quum simul calidissimum est;. nulla enim activarum qualitatum adeo brevi, quod appropinquat, alterare videtur, ac calor; unde palum est corpus, quod humidissimum calidissimumque sit, celerrime alteraturum, i. e. tum concoctarum proprium alimentum tum sibi ipsi assimilaturum esse. Quod vero durum hactenus est, ut nec difficile ad flectendum sit et firmiter innitatur, id et trahere valenter quicquid voluerit poterit, et violenter trudere et. fortiter tenere. Neque enim sicuti quae valde fiunt mollia, remittitur, cum id tendis ; nec si vehementer tenditur, frangi periclitatur ; et quae semel apprehenderit, ea complectens tenet ; nullo nec quod propter duritiem difficulter flectitur, nec quod propter humorem est molle, sic agere valente; illa enim non fimi i ter complectuntur ; haec imbecillo complexu usa, quae apprehenderunt, facile elabi sinunt. Atque optime quidem nutriuntur calida humidaque corpora, quippe quae alimentum alteram celerrime et in se recipiunt et agglutiuant et assimilant: pessime vero frigida et sicca, ut quae neque alterare neque in sc ipsa recipere neque agglutinare neque assimilare queant. Ac quod celerrime alteret, quod calidissimum est, prius est dictum; hoc vero erat concoctio. Quod vero humidissimum rnollissimumque prompte alteratum in su recipiat, admonitione potius quam probatione indiget. Sicuti contra quod siccum durumque est, nihil in se ingredi sinit priusquam ipsum ex aliqua parte divisum sit ac velut exulceratum. Etenim et quod facilius ac celerius tum agglutinentur tum coalescant humiliora corpora, duriora vero partim nunquam, partim vix, nullus ignorat. Ut igitur quispiam aes, ferrum, aurum et lapidem omittat, et ad plumbum orationem agat, id cum altero plumbo omnino non coalescere ridetur, nisi calefactum liquetur. Itaque pueris et aliis quibus calidius et humidius est corporis temperamentum, optima tum concoctio est, tum appositio, tum agglutinatio, tiu, nutritio. Nam concoctio et nutritio alterationes sunt: Appositio vero fit, quum alitum in roris speciem alimentum in se recipit. Adhaesio vero alimenti, agglutinatio quaedam olus unitioque est. A quibus omnibus non leve commodum ad assimilationem est alendi corporis humiditas, nutriendi consistentia similis. Distributionis vero organa pueris, licet ad functiones oheundas non admodum sint valida, satis tamen idonea sunt, et viribus nullatenus indigent. Etenim commoderatam jam duritiem ac robur eorum venae obtinent. Retentrix autem facultas iis imbecillior est, atque idcirco sive ab aliquo pondere premantur, sive alias infestentur, celeriter excernunt. Similiter huic pueri etiam excretricem in imbecillitate commoderatam habent. Quanquam retentrix facultas non solum pueris, sed etiam caeteris omnibus expultrice videtur imbecillior, etiamsi actionis diuturnitate sint aequales ; matime enim diuturna est retentricis facultatis actio, ut cujus retinere opus sit proprium ; expultrix vero brevem habet actionem, ut quae unico impetu quod laedit propeHere et abjicere potest. quemadmodum igitur in externis rebus Idem homo, qui ad deiciendum onus maxime sufficit, portare Id tota die non valet, sic internis quoque instrumentis propellere quod molestum est quam diu retinere est promptius. Itaque pueri, de quibus sermo est; alteratricem quidem fa-. cultatem valentiorem habent quam qui aetatis rigore provecti sunt:; attractricem vero iisdem juvenibus imbecilliorem, non tamen ad situm usum desilientem; reliquas vero duassimultates imbecilliores possident quam aetate florentes. Caeterum non deprehenditur expultricis imbecillitas, ob actionis tuae brevitatem ; quippe tum vomunt tum dejiciunt frequentius quam aetate florentes, non expultricis robore, fixi retentricis debilitate. At in ventris concoctione, quae humida et media sunt, similiter ac aetate florentes concoquunt, quae vero dma, deterius. Pueris enim ludituosior est calor, florentibus aetate siccior. Jam vero quibus humidius est corpus, ii nutritura alimenta humidiora postulant, quibus siccius, sicciora. Ergo si concoctio alteteatio sit in propriam asilorum qualitatem, pueris quidem molliora lunnidioraque edulia magis congruunt; florentibus aetate, duriora magis idonea sunt; senibus autem .ad- omnes fere actiones corpus prave affectum est; quippe multo siceius quam aetate florentibus, illisque solis frigidum est; Neque igitur probe concoquunt caloris penuria t neque nutri-. untur, piopter tum siccitatem tum alteratricis facultatis imbecillilatem. Distributio ipsis, veluti a jam torpentibus prae frigore organis, et tarda et imbecilla fit. Et defectiones praeterea, quae breviores sunt, facultatis imbecillitatem noii arguunt; quae diuturniores, male obeuntur. Porro ad activas actiones siccum calidum que instrumentum magis est idoreum ; humidum et frigidum, magis imbecillum ; horiam in messio duae reliquae conjugationes sunt. Atque in aetatibus quidem humidum et frigidum corpus non invenias;- fenum enim corpus frigiuum. esse et siccum, demonstratum est. In pravis autem temperamentis, tum quae secundum naturam cuique propriam sunt, tum quae in acquisitis affectibus fiunt, invenias: ut verbi gratia phrenitis quidem calidus et siccus est morbus, ideoque in actionibus activis maximum habet robur; lethargus autem imbecillis, ut qui partes humore copioso frigidoque perfundat. Tale quippiam est et hydropum genus, maximeque ex iia leucophlegmatiae et anasarca. Ubique autem frigidum, sive cum siccitate conjunctum sit sive cum humiditate, tum imbecillius est tum torpidum. Ad eundem modum retentrices facultates, quae naturales sunt, in siccioribus et calidioribus organis validior res sunt; in humidioribus et frigidioribus, sive a nalivitate alicui sive alias contigerint, imbecilliores. Meus autem adhibeenda est in singulis partibus ametriae magnitudini; ut verbi gratia nervi et tendones et musculi et ligamenta quanto sunt sicciora, tanto sint robustiora necesse est, ad illam usque ametriam, qua vix flectantur ob duritiem, et veluti rigidentur ob siccitatem ; ita namque convulsionibus corripiuntur. Rursus naturalia organa, quo sunt humidiora, eo sunt ad nutriendum magis idonea, etiamsi ultimo temperamenti gradu humida sint Ad concoctiones vero neque se. ipsis neque aridioribus aptiora sunt, etiamsi similiter sint calida, nisi sicco et squallenti organo siccum alimentum humore largo non admixto dederis. Ad distributiones vero et expulsiones valde dura corpora sunt inepta ; etenim difficilius tum dilatantur tum contrahuntur, quorum alterum: attractionem, alterum excretionem promovet. Quo vero ad paucos dirigat quis scapos, in summis rem totam distinguam. Calor adauctus valentius suerat, quousque eo virium perveniat, ut nondum colliquet, tum namque ad omnia est inutilis. Frigus vero nulli functioni est utile. Siccitas ad robur et firmitaten conducit, quamdiu nec motu difficilia, nec facile frangibilia facit. Humiditas ad nutritionem maxime idonea est, sed ad alias functiones maxime contraria, auctione excepta, ad quam magis quam ad nutritionem est utilis, quum quae probe sunt augenda, facillime tum tendi tum perflari undique debeant.

Cap. XI. Equidem par erat fortassis huic operi jam finem imponere; non. enim, ut antea diximus, ut omnia particulatim persequeremur; sed ut studiosos exerceremus ploribusexemplis, ad multas symptomatum tum species tum genera fertnonem duximus. At concedente etiamnum libri magnitudine, aliquid et Me iis quae praetermissa sunt disseretur. Sive enim e naribus, sive auribus, sive palato, sive oculis, sive faucibus, sive utero, sive ex reliquarum partium quacunque aliquid excernatur, ejus tum quantitatem, tum qualitatem considerare, atque excretio ns modum ad yam .dictas causas reducere oportet. Omnia namque invenientur symptomata ab intemperie similarium et organicis morbis ortum habere, praeterea a materiae ipsius tum qualitate tum quantitates .Veibi gratia catarrhi et corysae causa est cerebmm, ut pera quidem similaris vel a frigore, vel peraeque a solis ardore ad intemperiem reductum ; ut organica vero, quatenus impletur. Ergo qualis in ventre diarrhoea affectus ex dyspepsia fit, talis in cerebro praedictorum uterque ; catarrhum nominantibus nobis, quum excrementum in os defluit; coryzam, quum in nares: raucitas autem catarrhis supervenit, faucibus humore imbutis. Quod si in gmgulionem fluxio procumbat, aut vocatam in ipso arulam creat, aut alias eum in tumorem attollit ; at si in glandulas sibi invicem in fine oris utrinque oppositas, antiadas facit; si autem in partes iis proximas, paristhrnia. Defertur a capite fluxio et in ventriculum et in nsperam arteriam, utrumque magnopere laedens. Verum saetas ab ejusmodi fluxionibus laesiones tum alii ante nos diligentius exposuerunt tum nos prolixius in medendi methodo de iisdem amplius disseremus. De iis vero, quae ex pulmone et pectore rejiciuntur, in libris de crisibus jam egimus. Sed nec eorum, quae, ad mensium suppressionem, aut molestam omnium, quae ab utero. manant, expulsionem pertinent, etiam arduum est causas invenire, si quis ad similes dirigat scopos. Etenim quum ipsius uteri corpus densiori durumque fuerit, fuppressiouis causa erit; tale scilicet aut a natura conditum, ut omnino nunquam purgetur, nili quis ipsum medicamentis longoque tempore ad meliorem statum transferat; aut certo tempore, sub illo affectu, quicmr que subinde uteros occupaverit. Etiam venarum angustia statim a principio congignitur, ubi . hac parte semina male formata est. Huic asieotui respondet et quae ex circumjacentibus partibus vasorum fit compressio, quum praeter modum corpus crassam evaserit. Uteri veru intemperies tum natura tum affectibus quibusdam suboritur, ut densitas. Aderit autem aliquando et ob ipsum materiam menstruorum retentio, quoties quod vacuatur, vel crassam vel glutinosum est. Quin etiamsi id menstruum optimum fuerit, obstructio tamen aliqua vasorum ad uterum descendentium ab hujusmodi humoribus prius facta est; sic v quoque supprimetur menstruum Praeterea ob universumcorpus interdum prorsus non purgabitur musier, interdum pardus, aut liberalius, aut depravate. Prorsus quidem non purgabitur tum propter plura exercitia, tum tenuem victum, tum humorum in alias partus sumptionem. Ob has autem ipsas causas, sed quam pro naturae lege moderatiores, minus purgatur ; plus autem, tum od diuturnum otium tum copiosum victum. Sed et depravatae per uterum fluxiones (vocatur autem id symptoma fluxus muliebris j expurgato per hanc partem universo. corpore fiunt. Est autem perpetuo quod evacuatur, tale specie, quale et quod in animali redundat; aliud rubrum, sanguinis sanies; aliud album, a pituita; aliud pallidum, quod est biliosum; aliud aquosum et setosum. Est autem et praeter haec eorum, quae ab utero profluunt, vernatio prava, ob affectum aliquem in ipsi, exortum. Est praeterea quoque talis mensium suppressio, quum neque ob sanguinis penuriam, ut post plures exeretsationes et tenuem victum accidere dictum est, neque propter affectum in utero consistentem, sini interdum ob virium robur, sanguine in alias partes irruente, purgationes uteri sistuntur. Verum, ut nuper dicebam, haud arbitror difficile quemque lus incommentariis versatum et jam in multis exercitatum per se ipsum quoque talia invenire. Etenim quod et propter uteri proprios morbos, tum qui in ejus cornibus, tum qui in cervice consistunt, tum qui in toto ejus conceptaculo, aliquando quidem aut plura quam prius, aut pauciora feruntur menstrua ; aliquando autem prorsus non sinant, aut prava effluant, nemluem latet; etiam imperviae seminae in sermonis nostii divisione sub hoc genere inveniuntur. Sic autem et qui priapismus vocatur, tumescentia et inflatioin voluntaria est marium pudendi, symptoma ab inflante spiritu natium Quinetiam gonorrhoeae, quae citra tensionem pudendi sunt, imbecillitate retentricis seminalium vasorum facultatis fiunt, quae vero tenso quodammodo pudando, ceu convulsioni cuidam similes erunt affectus. Non est igitur de bis pluribus disserendum.

Cap. XII. Transeuntes autem ad reliquum symptomatum genus, quod multis verbis non instiget ob ea, quae de consequentibus se invicem symptomatis praedicta sunt, jam huic operi finem imponamus. Ergo colores mutabuntur, ut summatim dicam, ob humores, qui a naturali specie decesserunt, aut qui in altum corpus revertuntur, aut cutem veluti pertundunt. Particulatim vero propter causas, quae humores ad ejusmodi tum motus, tum affectus pervenire oompellunti Hae vero stant tum animi perturbationes, tum ambientis nos aeris in calorem et frigus mutationes ; tum ipsius corporis affectus, sanguinem vel calidiorem, vel frigidiorem, vel parciorem, vel uberiorem, vel suras protrusum, vel intro revulsum continentis. Hujus autem generis est omnis vitiosius humor, qui tua specie etiam totius corporis colorem asserat, ut in aurigine et hydero et elephante et splenio et jecoris imbecillitate. His autem proportione respondent cujusque partis decolorationes. Figurae vero naturales partium immutabuntur, quum hae vel immoderatius replentur, vel vacuantur, vela propriis sedibus transferuntur, vel avelluntur. Causae vero cujusque horum affectuum plures sunt, quas etiam invenire huic arduum non est, qui superiora non oscisanter perlegerit. Sic nec graveolentiae autmolliciei aut duritiei, aliorumve his similium causas in ventre operosum est: ei, qui a praedictis progrediatur ; quinymo jam ni- .. ctae a me sunt in fine libri, qui De symptomatum differentiis inscribitur ; ac proinde in his haud immorandum. Sed hoc loco opus de symptomatum -causis finem habeat, hoc tantum a nobis adjectis, quod in libro De symptomatum differentiis huc demonstrandum distulimus, quaedam symptomata te invicem necessario sequi, quaedam non necessario ; quod ipsum. quoque non longo milli sermone videtur indigere; test satis erit me sub unico exemplo rei methodium demonstrantem particularium multitudinem abjicere. Hortor igitur, ut uni-. madvertas, utrum ab unica causa perficiatur effectus, an pluribus. Si enim ab unica, causam efficientem sequi neri nesse est; pluribus autem ad sui. generationem si indiget, non necessario. Atque. haec quidem in rebus omnibus commanis est methodus. Ad hunc igitur modum tibi symptoniata exploranda sunt. Quippe si unum samptoma ab uno fiat,: necessario illi succedit: sui ad secundi symptomatis generationem aliae quaedam causae concurrant, minime necessario priori succedet. Non enim apepfiam necessario inflatio sequitur; ut neque mordicatio, neque humida aut multa dejectio, neque nausea, aut inappetentia, aut intensa appetentia, aut ad actiones ignavia, aut mentis torpor, aut capitis gravitas, aut vigilia, aut eardialgia; neque praeterea magis epilepsia, aut amentia, aut extasis, aut coma, ut neque nroe- . stilla ulla, neque alia quaevis molestia, neque mullo magis melancholica, praeterea neque omnino coli, vel renum, vel lienis, vel jecinoris, vel thoracis, vel articulorum dolor; ut nec luaequalitas, aut horror, aut rigor, autsebris. Quanquam tum horum tum reliquorum prope omnium symptomatum nullum invenitur, quod non aliquo tempore in iis, qui male concoxerunt, appareat: imo pro cruditatis magnitudine ac differentia, et naturae hominis facili. fertili atque difficili, singularumque corporis partium robore aut imbecillitate, alias. aliud symptoma gignetur. Quippe magna cruditas et maj ora et plura symptomata ereat; parva cosse;tra pauciora minoraque. Jam vero et cruditatum ipsarum differentiae, quae ad frigidum .et pituitosum deflectunt, aliorum symptomatum sunt causae ; quae ad nidorem et.calorem, aliorum; sic et quae non mordent, et- quae in halituosum spiritum solutae sunt, aut non sumtae; Sed et huminis natura, ut dictum est, symptomatum generationi tum conseri tum repugnat. Verbi gratia, quibus hebetis sensus ventriculus est, ii neque vehementer mordentur, neque dolent, neque multa excernunt; eodemque modo nec cardralgia laborant, nec facile capite infestantur : quibus boni est tensus, iis omnia haec ex facili superveniunt, principe parte e supernis symptomata emittente. Quid dicendum, singulis cruditate laborantibus eam partem maxime laesionem sentire, quae imbecilliora est? Proinde dicere non par est, symptoma ullam necessario eruditatem loqui Atqui actionis distribuendi in corpus alimenti sive privatio sive imbecillitas atrophiam necessario indurit ; quemadmodum etiam alteratricis in singulis partibus facultatis laesio et secretionis excrementorum a sanguine frustratio, quae secretiicis actionis est symptoma, necessario decolorationis adteri symptomata. Vocatur alterum eorum morbus regius ; alterum, quod melancholico excremento succedit, sine nomine est. Simili modo in omni symptomatis genere, et quae semper sibi succedant invenies, et quae non semper. Ego vero longitudini parcens, hinc libro finem imponam.