Cap. IV. De aliis vero, in quibus intereunt; paulo post dicam, absolutis prius iis, quae distinctione quadam inter praedicta indigent. Unum igitur hoc ipsorum est, an vigor perpetuo temporis expers ex tua natura sit, licet temporibus conspicuis frequenter extendi sensibus appareat; an perpetuo latitutlinem quandam habeat, nunc majorem, nunc minorem ; an in morbis quibusdam tempore vacet, in aliis tempus habeat. Quia vero longiorem sermonem disputatio requirit, risum est mihi totum eum relinquere, imitato Hippocratem de humeri lunatione verba facientem : Non tamen ego assero de eo, licet habeam quid dicam. Quemadmodum enim ille perpetuo visis sibi contentus fuit, ita ego quoque nunc, quae semper vidi, in medium producam. omnem vigorem particularium accessionum temporis [patio fieri conspexi. Quare etiamsi ex natura tempore careat, nullam inde utilitatem percipiemus. Nam quum primum sensui manifesta declinatio fit, tum convenientibus ei praesidiis utimur; quousque ab aequalibus numeris febris magnitudo constiterit, eo usque vigoris magnitudini propria agere convenit. Simili modo in ophthalmia, pleuritide, omni inflammatione et in aliis morbis singulis generalia tempora Pensu aestimata, diversorum auxiliorum usum significant. Logica igitur fit contemplatio de vigoris latitudine, sive de particularibus accessionibus, sive de tum morbo consideretur; at nunc haec distinguere propositum mihi non est, ut ii qui omnia in omnibus adducunt, factitare sissent, quorum unus est et Arcuigenes. Immiscet enim hic vir disputationibus maxime medicis interdum quaestionem de nominibus, interdum de ipsis rebus, sed logicam. Nos vero ut hoc cavimus perpetuo, ita nunc quoque faciemus, relicta de rigore quaestione aliis, temporisne expers sit, an cum tempore quodam, usum ejus metiemur, naturam videntes ; tum in aetatibus, eam quae viget, temporis latitudine manifesto dissolvi; tum in morbis, interdum longiore, frequenter minore tempore, omnino autem sensibili. Verum hanc ipsam temporis differentiam clarius videre licet in animantium aetate vigente. Etenim et canes venaticos, et equos pugnaces proprium aliquod opus augmenti tempore facientes jam ridemus; post: haec etiam adultos ipsos evasisse dicimus, et manifesto conspicamur forHores, quum antea; quin et peri robore non anno uno, sed duobus quoque interdum et tribus permanentes ; sicut homines pugiles non tribus anuis modo, sed quatuor etiam et quinque frequenter, aequali fortitudine, quantum sensu deprehendimus, perdurare. Eadem ratione et in morbis, ut diri, et particulares accessiones rigorem manifesto tempore faciunt, et multo his magis universalia totius morbi tempora latitudinem quandam obtinent, tum esta omnia, tum nihilonunus rigor, tum interdum alia singula. Cognoscere autem eos interdum aperte licet, aliquando obscure; Vel etiam diu plane ignorantur. Hinc quidam morbi statim ubi invadunt, vigere videntur-; quod fieri non potest; neque enim quaenominatur synochos febris, protinus a rigore unquam invasit ; verum a primo intuitu usque ad perfectissimum rigorem, horis vel quatuor, vel tribus, ut minimum, pervenit, .lude prorsus aequalis sibi permanens continue ad judicium usque. Sed neque id quod repente maxime invadit, rigere quis dixerit, apoplexiam ; nihil enim tale ad amussim est ; sid brevi sime tempore et principium et ascensum percurrit, non tamen caret principio, nec statim perfectissime invadit ; quem admodum nec comitialis morbi accessio ; nullus siquidem tam fuhito symptomata corripitur, quum ii quibus cervix detruncatm ; quanquam horum quoque sectio primum aliquod tempus habet et secundum et tertium et quartum, ut si chiiurgus rem quamlibet secet. At enim, si vis, concedamus sine temporis spatio comitialem et apoplecticum fieri collapsum, ut quod ab initio proposui, recenseant. Hoc enim ipsum symptoma est, collapsus ille, morbus autem hoc non .est, sed corporis aliquam necesse est eum, sicut ostensum est, esse asa sectionem ; si vero vel generatae ipsius, vel increscentis notam nullam habemus, ideo sequens ferme non pervertitur, quo omnem morbum necessario per ascensum ad vigorem pervenire dicebamus ; feli difficile interdum cognitu et multis etiam ignotum testatur hoc esse morborum incrementum. Porro verum hoc esse, quod dico, paucissimis verbis lusce tibi perfuufero. Scirrhofos tumores plerumque in cruribus conspexi statim ab initio sine inflammatione praecedente constitutos, tribus interdum et quatuor annis paulatim augescentes, sine manifesto necessariarum cruris actionum impedimento ; temporis autem processu, propter magnitudinem conspicuam, postea tandem incessui incommodare. Quamobrem puta, non enim est impossibile, tumorem quendam in caris jecinoris constitui scirrhosum. Latebit aliquamdiu hujus constitutio, postea tamen affectio ipsa manifestior evadet; nec tum tamen ex qua affectione hoc accidat, invenire adhuc poterimus ; at aliquanto post jam allusio aquae continget, tumore scirrhuso videlicet nondum tactui te prodente, sed postea tandem conspicuus apparens, prioris nos ignorantiae monet. Non paucos itaque vidi in tali symptomatum via brevi tempore tumorem injecore scirrhosio nonparvumosten-. disse ; constitutum quidem jamdiu, sed latentum propter ipsuus parvitatem et probam musculorum, qui hypochondriis subjacent, nutritionem. Postquam vero scirrhus augescens gibbas jecinoris partes ascendit, simulque atrophiam tum aliis animalis partibus, tum musculis hypochondriorum attusit, ex utrisque his evidenter brevi spatio dignosces, magnitudine ipsius scilicet jam insigni. Hujusmodi sime omnia affectatum partium inspectioni conjuncta sunt, de qua in praesenti considerare institutum meum non est; de communione tamen ipsorum non citra frugem est disputatum. Verum fiermo primum institutus opportune modo repetetur. Morbi uniuscuj usque proprium est generationis tempus, interdum sensiri manifestum, interdum non manifestum ; post quod rursus incrementi tempus est, non aeque manifestum, neque ipsum in omnibus ; quae algoris tempus sequitur omnino sensibile; quum fateamur nos nullam aliquando nolam evidentem principii morbi et incrementi habere. In his igitur ad artis usum vere lices, solum rigoris tempus esset Si vero talus futura est, sequitur ipsum prorsus declinationrs tempus, et hoc sensui subjectum, ut quod non simplici, sed lato spatio constet. Etenim si per sanguinis eruptionem, vel fudores aliquis .acute judicetur, tempus certe declinationis et huic .est manifestum. Quod si minus hoc in estis morbis fiat, et tribus vel quatuor vel pluribus diebus declinet, hoc nihil priorem sermonem offendere ridetur; neque pronunciati tummam subvertit, sed relinquitur adhuc omnium morborum, qui solvuntur, ut rigorem, sic etiam declinationem quandam esse.

Cap. V. His a nobis abunde demonstratis, de mor- . his, qui non solvuntur, considerabimus. Duplex autem eorum natura est ; nonnulli enim. ipsorum constitutionem habent, quum exactu illam absolutum lusit consecuti; assi ex natura quidem illorum sunt, qui solvuntur, sed quum occidere occupant, secundum hoc eis fieri contingit. Triplex quoque horum modus est ; aut enim propter - aegrotantis imbecillitatem, aut propter morborum vim, aut propter utrumque prius enecant quum soluti surt. Alia ratione communis unus omnium hujusmodi modus est, quum supra vires existunt. Nam quod aegrotantis exitium continet, in hoc positum est, quod neque servari quis possit, nisi natura morbum superaverit; neque perire, nisi natura ricta sit, morbusque ea superior evaserit. Hinc est, quod nonnulli unum ex magno morbo, qui in relatione consistit, significari arbitrantur, ignorantes interdum etiam magnum morbum ita diri, quemadmodum si majorem diceremus, quum supra vires nostras est; dici autem et ex propria substantia, ut hominem, vel equum, vel bovem magnum. Caeterum de hoc duplici significatu srequenter jam alibi suximus; omnia autem in omnibus elaborare, nugatorium est; quod itaque ad praesens opus conducit, hoc dicam. Morbi singuli ex tua quidem natura magnitudinem quandam possident, melius enim est sic appellere claritatis gratia. Haec morbi magnitudo vel tupra vires est, ut eas gravet ; vel e contrario viribus aegri imbecillior, ut ab istis superetur, si omnia bene fiant. Proinde quum supra vires fuerit, homo prorsus morietur.

Cap. VI. At morbi tempora tum partim similiter ac in praedictis sumuntur, partim dissimiliter. Principium enim simili modo in morbi generatione constitutionem habet; ascensus autem non in concoquenda, sicut in iis, qui superstites futuri fiunt, sed in cruditatis lethalibusque signis consistit. Demonstravimus enim, ni fallimur, haec inter si: differre; attamen et nunc ipserum nonnulla ad memoriam refricandum dicentur. Itaque urina boni coloris et mediocriter crassa omnium est optima, quantum ad colorem eti consistentiam ; adesse autem ei vel salubre enaeorema, vel nebulam convenit, vel sedhnentum, ut morbi natura postulaverit Alia enim in biliosis morbis, alia in plenitudini- . bus ex crudis humoribus ortis sedimenta fieri demonstravimus. Ex opposito, ut ita dicam, cruda urina est, quae neque suspensum quicquam, neque sedimentum, neque nebulam habet, imo neque crassitiem usiam aut flavum colorem assumpsit, sed alba est et consistentia tenuis, quemadmodum aqua. Si tamen nebulae quaedam, vel suspensum, vel sedimentum ip ipsa nigrum suerit, et maxime si tota sit obscura, lethalis est; quemadmodum. et si quaedam parti farinae crassiori similia, vel laminis, in ea appareant. Quinetiam quae vehementer foetet, et quae pinguis est, quam oleaceam vocant, mortem minatur. Hae igitur sunt urinae, magni morbi notae, quem natura sua magnum esse dicebam. Magnus etiam, si sputum pleuritide et peripneumonia laborantibus vel nigrum vel fulvum vehementer, vel spumans, vel impense foetidum est, vel non expuitur omnino, ingenti dolore, vel spirandi difficultate hominem occupante. Respondet his et in aliis morbis, qui jecur et ventriculum exercent, lethalium lignorum genus ; unde hujusmodi morborum rigorem similiter atque salubrium determinare non licet ; nam illic maximae accessiones statum definiebant ; hic autem maximae accessiones non aeque pussunt determinari ; quippe quum morbus omnino non coneoquatur; verum intellectu id quod maximum est, accipere oportet, ad quod alias morbus pervenit, alias prius occidit. In inflammatione quae solvitur, puris generatio vigoris terminus est; in cavero, quae solvenda non est, fieri qui-. dem potest, ut homo in eius nscensu moriatur; fieri vero etiam potest, ut vires validissimae existentes ad extremam usque magnitudinem perdurent. Hujus .etenim inflammatinnis, quando solvenda non est, maxima magnitudo vel in gaugraenam, vel in putredinem terminatur ; quousque vero horum nihil adsit, augeri ipsa potest. Ad similitudinem vero inflammationis aliorum morborum uniuscujusque generis incrementa censeantur. Diximus autem ipsorum non genera modo, sed etiam differentias et species libro uno, qui de morborum differentiis inscribitur. Uni autem maximc animum te adhibere velim, quo neglecto, non mediocriter quis errare possit.

Cap. VII. Nam uno et eodem tempore duobus, tribusve morbis homo infestari potest, quorum alius jam declinet, alius principii tempus adhuc vel inerementi primorella occupet, tertius plurimum auctus sit; deinde mori, non propter declinantem, aut nunc incipientem, sed ob vehementer auctum. in primis igitur tria facultatum corpus totum gubernantium principia considera, quo in statu sint; dico autem haec, cerebrum, cor et jecur; deinde alias quoque universas partes ex singulis principiis ortas, nervos, venas et arterias; ad haec illas, quae naturum propriam quidem habent, sed ab omnibus principiis reguntur, quaedant sane aequaliter, quaedam ab hoc magis, ab illo minus. Nam ex hac speculatione primum utrum unus, an plures in homine morbi sint, invenies; postea cujusque propria tempora inspice ad praesidiorum inventionem necessaria, ob quam sirrmo hic nobis elaboratur.

Cap. VIII. Etenim circa principiaret fines omnia imbecilliora sunt; in vigore sariinra; quae haec mtereedunt, medio ordine consistunt. Nam principio viciniora, vigori propinquioribus imbecilliora fiant, sicut etiam fini propiora; quae vero aeque a principio et rigore absunt, mediant utriusque extremorum vim obtinent; pari modo quae a vigore et fine aeque recedunt, media et haec propriorum extremorum sirut. Igitur in rigore quod rnitigandi vim habet, in curatione praepollere debet; in principio et fine, quod vehementer agit; at menia tempora pro extremorum proportione capiantur, ut in medendi methodi libris copiosius dictum est, nunc vero rudimenti loco ipsa capita rerum percensui, usum temporum in morbis distes rentiae ostendens. Neque enim quam quis rictus rationem instituat, invenire poterit, neque quando abstineat, quando nutriat, sine certa temporum distinctione, siquidem conjicere oportet statim ab luitio, quando morbi rigor suturus sit, et quantae laborantis vires existant. Si namque vigoris tempori etiam sine alimenti exhibitione sufficere queat, optimum fuerit, donec morbus declinare coeperit, a cibo abstinere; quod si sufficere citra cibum non possit, protinus ab initio, quolibet apto ad alimentum tempore alendus aeger est; hoc autem tempus est remissionis. Voco autem remissionem modo secundam partem totius circuitus in duo universa divisi, accessionem et remissionem. Hippocrates itaque omnium- primus, quos sitiamus, recte haec distinxit; praestat vero artem ipsius excolere, quod nemo prope factitarit ; nonnulli etiam ab ea plane recedentes, in verborum ambages abierunt, ut Arcliigeues cum in alus omnibus, tum in duobus libris, quos de morborum tempevibus inscripsit. Hoc clare disces, si haec duo adamussim disquisieris; unum, an haec, quae toto hoc libro declaravi, ad curationem et praenotionem utilissima sint; alterum, an . ab Archigene dictum sit aliquid; si enim quum nihil his desit, dicere videatur alia, dupliciter peccat, tum quod neque utilia doceat, .tum quod longis inutilium rerum nugis librorum sinorum lectores opprimat.