GALENI DE TREMORE, PALPITATIONE, CONVOLSIONE ET RIGORE LIBER.

Cap. I. Quandoquidem Praxagoras Nicarclri filius, cum in aliis medicinae partibus praestantissimus tum in naturalibus speculationibus peritissimus, non recte mihi videtur de pulsu, palpitatione, convulsione et tremore sentire; ut qui omnia arteriarum esse affectus, differre autem inter se magnitudine existimet; idcirco de omnibus ipsis communitur hoc libro a me tractandum esse putari, non ut Praxagoram in iis, in quibus errorem admittit fallitmque, redarguam, (id enim Herophilus ejus discipulus abunde factitavitj sed ut iis quae recte ille scripsit, ea quae desunt, adjiciam. De pulsu igitur, quid tandem sitiet quomodo fieri soleat, in opere de pulsibus demonstratum est, et nunc tantum dicetur, quantum ad praesentem disputationem utile esse videbitur ; de aliis autem hoc commentario sum tractaturus, inde sumptu initio.

Cap. II. Motus scusibiles in animantium corporibus, quum sana sunt, genere duplices apparent; ex impetu sane, aut arbitrio seu voluntate, aut quomodocunque nominare velint nominum quidem periti, rerum autem scientiam negligentes; qui nervis. musculisque fiunt; atque has mediet voluntarias actiones appellare solent; alii vero motus in animantium corporibus existunt, tum in arteriis, tum corde, quos vitales nuncupant, (imo et aliud quoddam tertium motuum genus in venis habetur, quod sensibus non percipitur) de quibus in praescntia dicere opus .non habeo; verum. qui musculis et nervis perficitur, per quem. et manus et crura movemus, in tremoribus, convulsionibus, rigoribus morbidis, interdum et in palpitationibus apparet. omnes etenim ejusmodi affectus depravati motus sunt organorum eorundem, quibus arbitrarii sanorum motus obeuntur.

Cap. III. Tremor itaque facultatis corpus vehentis moventisque infirmitate oboritur. Non enim ex se ipsis scilicet animantium partes, tam graves quum sint deorsum, que ferri natae, in omnem locum motum .habent; verum facultas, quae per nervos musculis a principio transmittitur, tanquam vehiculum quoddam et ala motus ipsis est; quam quum prorsus perdiderint (perdunt autem resolutae) deorsum feruntur, et axis cui penuae defluxerint instar, concidunt; unde nullus ita affectis partibus motus relinquitur.- Sin autem facultas quidem reliqua suerit, sed pauca et imbecillis, ut neque corporis partes satis attollat vehat-que, aut tanquam grave pondus aliquod ferre nequeat ruocesse est partem ita dispositam, in tremore conspici; siqui-dem motus, qui ab imbecillibus supra vires et violenti et ad necessitatem fiunt ; tremuli existunt. Puto te saepevidisse aliquem, qui gravi pondere sublato incedere violenter conaretur, quam cruribus intremiscat ; quin etiam si manibus praeter vires grave aliquid portare aggrediatur, manus habebit tremulas.- . Pari modo homo quum timet oxpavesritque aliquis, sive manibus quid facere, sive incedere volet, manus quidem, si sus functionem obire aliquam audeat, tremulas: tremula vero crura, si conetur incedere, habebit. Minuit enim et timor nihilo minus caeteris virium robur; quae ubi semel collapsae fuerint et debilitatae, quiduis etiam multo levissimum grave redditur; quapropter et corpus animantis, quod prius erat leve, oneris modo ipsas aggravati Ac senes simili modo ex imbecillitate ut plurimum tremuli sunt. Praeterea, quibus ex morbo corporis robur laboravit, nec iis quoque citra tremores motus fiunt. Nam in omnibus sic se habentibus facultas partes movens atruslensque, nunc debilitata^ id quod prius attollere solebat, amplius non potest, tanquam in motu vacillans. Sivero. universimr naturae robur. remiserit, tum corpora, facultate attollente destituta, suo pondere deorfumferuntur, ac illic. remanent quemadmodum in parulyfibus, si universum faeni-. talem robur omnino destituerit; quantum autem ipsius reliquum est, id rursus vehere corpus conatur; verum neque nunc quantum vult, prae imbecillitate potest; .sed modice quidem elevat, magis autem desinit, imperfectum mutilumque hic quoque motum relinquens. Rursus igitur corporibus deorsum ferri concedit, quod quum continue fiat, et deorsum tendens latio sursum vergentem excipiat, rursusque subjungatur sursum tendens, duplex sane et compositus totus fit motus, partibus loca semper per alces mutantibus. Nomen autem affectui est tremor, quo corpora deorsum pondere suo vergunt, .rursus autem in altum a facultate attollunturc.

Cap. IV. Sed et palpitatio, forstm dicet aliquis, .similitet atque tremor, motus est inuoluntarius ac inritus partium, quae quum palpitant, attolluntur et deorsum aguntur. Quomodo igitur tremor a palpitatione differret ? Hactenus sime nihil inter se discrepare ridentur ; verumtamen discrimen intercedit; neque enim locum affectum eundem esse trementibus. et palpitantibus, neque causam, neque symptoma dico. Quippe nemo, qui artus movere non instituerit, tremet; palpitantes autem partes, etiamsi inquiete suerunt, etiamsi nullum ipsis motum luduxeris, palpitant. Decipiuntur. hic quoque multi, dum capita tremula conspiciunt, ac manum immobilem et crus, ut visum fuerit, extenfum habentibus nonnullis, deinde nihilominus trementibus. Quos hanc sententiam docere convenit, quae non a me nunc primum dicitur, sed etiam a multis veterum, non quae moveri ridentur, ea moveri sula pronunciantibus. Multa siquidem citra motum esse ridentur, unum eundemque locum obtinentia, nihilo autem minus moventur. Siquidem aves non modo quum sursum et deorsum feruntur, sed otium .si locum unum in aere occupent, in motu tuno quoque esse censent. Nam si in eo loco mortuum axis corpus situm fuerit, facile ad terram decidet, pondere suo inestuans. Unde constat et corpus quod in eodem manebat loco, motus cujusdam auxilio in sublimi constitisse, tanto utique motu, quantum haberet; si finio pondere deorsum ferretur. Quare quam immobilitatem esse putas, motus est compositus, ex duobus quibusdam constans, qui corpus in contraria loca possunt.abducere ; quorum si alterum sursum vergentem tollas, reliquum ridebis facile corpus in locum inferiorem deducere. Hoc igitur et Hippocrates his verbis docet: stare, ulceribus minime conducit. Et alibi: si . in crure ulcus habeat, neque sedere, neque obambulare, sed quiescere et otio vacare confere Nam quietem et otium tanquam profutura commendat ; stare autem et sedere minime prodesse ait; ut quae a conquiescendo et otiando sint diversa ; etenim et tunc musculi, qui gestant corpus, et a terra attollunt eriguntque, intensi. sunt; idcirco flere nihilo minus, quam obambulare, lassitudinem parit, ut quod et ipsum motus existat. Anima igitur, quae corpus et. urovet et erigit, ablata, statim quod prius rectum erat, in terram inclinare videbis ; quo conflet etiam quum rectum erat, non fuisse citra motum, sed habuisse aliquid, quod subleva.ret, gestaret attolleretque ipsum. Ego itaque ne decumbentem quidem hominem, si caput sublimius habeat se pedes autem humiliores, citra motum omnino esse dixerim; suillaberetur enim facile ad pedes ex sublimiori in declive vergens nisi motu contrario huic propeusioui reniteretur. Haec sane et Hippocrates asserebat: si vero praeceps agatur, et a lecto ad pedes delabatur, gravius periculum minatur. Nam ad pedes sublabi decumbentem, facultatis extreme imbecillis nota est firmissima. Stare etenim aut sedere aut furgere non posse, grave quidem, sed minus grave periculum timuit; quippe multi aegrotantium adhaec deveniunt destnuntque, ad extremam nondum iinbeclllitatem prolapsi : at decumbere non posse viventis modo; sed lue quoque tanquam mortuum et inanimatum corpus deorsum ferri, extremum malum. Hoc Hippocrates in commentario de humoribus, ἔῤῥιψιν i. e. virium prostrationem appellarit ; quod interpretes libri non lutelligentes, multa nugati sunt. Nam prostratum esse instar corporis inanimati, omni robore prorsus exsoluto et perlito, ἔῤῥιψιν vocarit; ut non idem sit prostratum esse ac decumbere, sed quam habet rationem delahi ad decumbere. Ita etiam in avibus aliud est ad terram devolare, aliud in terram decidere: etenim illud actio, hoc affectus est. Sinnliter igitur his actio quidem decubitus est, affectus autem prostitutio. Quorsum igitur haec misti dicuntur? eo nempe, ut isses, qui aut crus aut manum in altum sustulerunt, deinde ita ut habent, servant, ne immotos esse arbitreris, neque si unum eundemque locum semper quam maxime occupent. At si nolis, ita dispositis motum adesse concedere, certe actionem ipsis omnino concedes, et hoc duplum simplicis actionis robur. Nam in simplicibus unum musculorum genus, aut flectentium, aut intendentium artus, operatur; quum vero extensos ipsos conservas, utraque musculorum genera- pari robore functionem obeunt. Quod si hujus memineris, vera observans, quae prius licehantur, verba invenies, nempe, quod ei, qui nullum motum aggreditur, tremor non obveniat; est enim impotentis, et infirmi motus symptoma. Unde cuivis constat, corpus; cui moveri neutiquam licet, id neque circa motum imbecille et impotens fore.

Cap. V. Palpitatio autem iis etiam, quae non moventur, partibus accidit. Etenim supercilium, palpebrae et oculus taepe citra omnem voluntatem attolluntur. Unde et hoc manifeste arbitror magnam habere vim tum ad asseotus naturae cognitionem tum. ad exactam a trementibus distinctionem. Nam quae in palpitantibus partibus elevationes depressionesque apparent, distentiones quaedam stant corporum, ut quae replentur-, et eorundem subsidentiae, ut quae rursus inani untur. Quae vero trementibus accidmrt, totius membri motus sunt, quod -interdum deorsum quidem vergit, rursus autem ad superiora fertur, sed nullo modo dilatatur, neque contrahitur. Eapropter tota sime pars tremit, quum aliquid facere aggredimur, nullo eorum, quae in ea habentur, manente immobili; sed similiter quidem musculi, similiter his arteriae, nervi., .venae, ipsaque ossa et cutis nunc sursum, nunc deorsum feruntur. Pal-. pilant autem non omnia; nervum igitur, aut os, aut certilaginem, aut aliud quid hujusmodi nunquam videas palpitare ; non enim habent ventrem, quo vicissim dilatato et contractu, attolli quidem quum dilatatur, collabi .autem. quum contrahitur, partibus liceat. Porro musculorumne sit .affectus tantum palpitatio, ut Herophilus opinabatur, an etiam cutis, aut arteriarum, ut censebat Praxagoras, id rursus considerabimus : siquidem ea speculatio ad lori affecti inquisitionem magis pertinet. Nunc autem tantillum repeteutes ad priora digrediemur, nempe quod palpitatio di-, latatio quaedam sit et contractio .praeter naturam, tremor autem motus partium praeter voluntatem, quo sursum. deorsumque vicissim feruntur. At idem non .est .neque diistari .ac sursum ferri; neque contrahi ac- deorsum vergere. Etenim quae sursum etdeorsum feruntur; priori suco: relicto in alium transeunt; quae dilabantur autem et contrahuntur, pristinam. sedem conservantia partim -ambientem regionem occupant, partim relinquunt. Quare moveri quia dem utrisque commune; tum quae dilatantur contrahunturque tum quae sursum et deorsumferuntur, peculiare autem his sane minorem locum aut ampliorem occupare, ita ut veterem non deserant, istis autem, semper loca mutare ita ut nunquam in eodemmaneant. -opus autem, opinor; erit lue quoque distinctione, ut in totum formo verus evadat. Nam. saepenumero jam pluribus simul musculis aut uno quodam insigni vehementer palpitante, attollitur quidem membrum una cum iis quae dilatantur, .concidit autem rursus cum iis quae contrahuntur. Hic invitam elevationem depressionemque membri tremorem vocare non oportet; nam ridebis manifesto musculos palpitantes, a quibus membrum movetur; ipseque motus -non : qualis trementibus apparet. Nam in iis, qui membrum solum in motu propter musculos palpitantes retinent .propriis et sensilibus extremis uterque motus circumscribitur; trementium vero affectus talis non est, sed altero motu adhuc incipiente; ut ita dicam, contrarium ipsi subjungi deprehendes, ut ad superiura latio semper deorsum tundentem excipiat; haec autem ab illa rursus continue impediatur, ita ut imperfecta semper turium latio, imperfecta quoque deorsum inclinatio existat. ac itae sane affectuum tibi notae erunt, his symplumulis invicem. differunt. Reliquum est, ut locum affectum et causam efficientem consideremus. Palpitationum causam esse pronuncio. [picitum crassam et vapornsum, cui non sit transitus. Hunc autem colligi oportere dico in cavitate quadam non admodum exigua, si pars dissentionem sensibilem habitura fit. Atque totum quidem negotium summalim explicatum est. Caeterum oportet, ut cum tu substantiam illam esse spiritualem demonstras, causae addas, ob. motus, generationis ac solutionis celeritatem. Quid enim tam facile vel congregare vel inaniri potest aliud, quam spiritus? Etenim quae hominem constituunt, ut Hippocrates nos docebat, sunt solida, humida et spiritus. Meminit autem ipsarum his verbis, Continentia dicens, con-tenta, et impetu ruentia. Continentia quidem solida nuncupans, ut quae comprehendant tegautque humida: contenta autem, humores, ut qui a solidis comprehendantur : quae impetu feruntur, spiritus, si quidem in omnem corporis partem momento temporis et facile et citra impedimentum perveniunt. Citam igitu r vacuationem, aut replelienem, aut distentionem, aut contractionem, aut depressionem, aut elationem, aut alium quendam motum, nullum ex omnibus praeter spiritum effecerit. Quare et palpitationum causa substantia quidem spiritus, qualitas autem substantiae huniditas est et crassities, ut paulo ante dicehamus, quum crassem eum vaporosnmque nominavimus. Si enim aethereas fuerit tenuis et purus, citra impedimentum transiens, neque replebit unquam, neque vacuabit partes : crassior autem, quam meatus corporum exigant, in quibus colligitur, reclusus intus, si quidem cavitatem corpus obtinet, hanc replens, et excitat et distendit regionem circumfluam; sin minus, inter duo coljectus corpora, ab uno ad alterum transit, ascititium sibi linum efficiens. Hic sane modus secundus dictas etiam in cute crebro palpitationes excitat; non cute ipsa cavitatem quandam in se sortita, sed in spatio, quod cutem et corpora sublecta intercedit, spintus tunc colligitur. Prior autem dictus modus in musculis potissimum accidit, in his enim cavitates et multae sunt et exiguae. Praxagoras autem pulsum arteriis attribuit, sicut nimirum et palpitationem, tremorem et convulsionem arteriarum affectus esse dicit: ac pulsum sime in naturali statu, palpitationem vero, tremorem et convulsionem magnitudine invicem differre, sed motus esse l taeter naturam. Quod autem non recte senserit, solis arteris palpitationem attribuens, haud difficile est deprehendere; nam manifesto videre est frequenter et cutem palpitantem et musculos, cum nulla in eo loco sit arteria: vel si esse quandam contingat, ea sit admodum exigua, unde liceat manifesto alicui cognoscere, tantam distensionem non ex arteriae magnitudine proficisci. Porro num recte nonnulli musculosis corporibus solis palpitationem attribuant, id mihi multo dignius consideratione videtur. Ego etenim etiam plane existimo, arteriam manifesto non modo palpitans, sed etiam convulsorium quid saepe repraesentantem inveniri, quemadmodum et alii pulsuum perili fatentur. Verum de hoc disputatio prolixior est, et in libris de pulsibus comprehensa. Jam plerisque hominum non raro palpitationes in sola cute evidenter fieri apparent, cum vaporosus spiritos in aliqua ipsius parte generatus retinetur, et in transitu moratur: ita etiam, si in musculis aut alio quodam corpore spiritus flatulentus redundaverit, in illa palpitationem excitat. Quoniam vero spiritus crassas, nebulosus, aut caliginosus, aut flatulentus, aut quomodocumque nominare velis, palpitationis causa est, ideo et aetates Rigidiores palpitationi obnoxiae sunt, natura corporis frigidior, regiones frigidae, anus tempus hibernum, Vita otiosa in repletione et ebrietate, cibi frigidi et flatulenta et ut semel dicam, omnia quae corpus refrigerant. Quae vero his contraria sunt, palpitationes statim toliunt. Nam calefacientia spiritum attenuant et corpora reddunt rara molliaque; refrigerantia autem densant quidem et contrafiunt, et corporum meatus cogunt connivere; incrustant autem eoarctantque et turbidum reddunt spiritum; facile igitur retinetur, a perspiratu impeditas tum sua ipsius crassitio, tum corporum ipsum continentium densitate. Calida rursus. contrario refrigerantibus modo dum fundunt, laxasti aperiunt corporum meatus, ipsumque spiritum attenuans et ad motam facile incitant, faciles ita transitus ipsi efficiunt Quapropter etiam veteres medici palpitationum remedia ad^ invenere, quae extenuare et calefacere possunt; cujusmodi sunt, quae constant euphorbio, pyrethro, limuesia, fid^ phure et pipere, aliaque id genus composita medicamenta ; item inter aquas, - quae e terra prosiliunt calidae, atque ex his. potissimum nitrosae, sulphuratae et bitumiuosae, easque commendanti Utuntur autem et marina aqua, calefacientes ipsam, et muria, si marina desit. Tum potui .exbibent medicamenta calida, praesertim ex castorio consecta. Hoc sane etiam extrinsecus impositum, non modo epotum, generosum est medicamentum, ut quod calefacere simul et extenuare siccareque abunde possit. Palpitationis sane omriis ex frigido generatio est ; tremoris autem neque una occafiot neque causa semper frigida est; verum affectio quidem, facultatis corpus moventis est imbecillitas; causae autem, quae huc corpus perducere potest, non una species est; sed vel alimenti inopia, quemadmodum in cholera, valido alui profluvio, largo sanguinis fluore, aut magno jejunio ; vel vitali robore solutu, quemadmodum in stomachicis et cardiacis exolutionibus ; ver violento et valido frigore occupaule, aut plenitudine ipsa ponderis modo degravante, imbecilla ad motus efficitur. Unde neque uria remediorum species trementibus, quemadmodumpalpitantibus, adhiberi potest. Verum si a perfrictione tremorem experiantur, calitium ipsis praesidio est. Nam qui per hiemem iter faciemtus, deinde valido frigore correpti, semimortui et tremuli domum -revertuntur, sacillime ab affectu liberati sunt caloris beneficio. Similiter his medemur et illis, qui per refrigecantes febrium insultus et rigent et tremunt. At si disctrssi fiunt tremuli, ut in deliquiis cardiacis et stomachicis, calefacere hos extremum malum est; quippe contrarium in tris convenit, nempe cutem densare, quae refrigerant; adstringunt coarctantque meatus, adhibentes, non quae calefaciunt, laxant et adaperiunt. Quod si penuria alimenti, ut in- longis jejuniis aut immoderatis vacuati orribus, tre-mores oboriantur, hoc ne verbis quidem indiget; cuivis enim constat, alimentum nos desiderare. Qui autem viribus humorum copia gravatis tremunt, his vacuationes remedio sunt; quemadmodum et Hippocrates alicubi docet his verbis: Estymargei ancillae, cui neque sanguis finxerat, postquam filiam peperisset, os autem vulvae aversum erat, ac dolor in coxam et erus pertingebat, ex talo sanguis detractus profuit, etsi tremores totum corpus occuparent. Sed ad occasionem veniendum et occcasionis fomitem. Mulieris niennnit, quae a partu ea puerperii purgatione, quae secundae vocantur, non purgata, deinde fremore correpta est. Hanc, inquit, sanari sanguinee malleolo detracto, etsi tremores totum corpus occupabunt. Quid ergo aliud luo . subindicat, quam quod estus sanguinem non misisset? Eri.. gidus enim affectus tremor esse creditur, sanguis vero calidus. Noni igitur ausus fuisset aliquis sanguinem vacuare in affectu, qui calefieri desiderat. Ego tamen, inquit, ausus sum; et rationem docet. Sed ad causant veniendum est et ad causae fomitem. Id quod infestabat, inquit, et infestantis causam noveram. Quod igitur infestabat, sanguinis copia erat; causa ipsius, vulvae ad coxas hrclinatio, propter quam mulier purgata non erat Sanguis igitur, quem vaenatum esse oportebat, non evacuatus, sed in corpore oberrans., naturae pondus erat. Unde tremoris causam intelligens, sanguinis copiam, fomitem vero causae uteri affectum; deinde copia quidem vastationem indicante, parte autem affecta locum per quem vacuare conveniebat, ambo haec conjungens, sanguinis detractionem ex malleolo molitus est; sanguinis quidem detractionem; quoniam sanguinem vacuare volebat; e malleolo autem, quia uterus affligebatur. Quod igitur. sanguine abundante venam incidere oportet, cuique arbitror manifestum, siquidem in venis ille continetur. Quod autem utero affecto, circa malleolum aut in poplite secarecon venit, nisi prius venarum communiones ex anatome didiceris, haud poteris id, quod dico, assequi. Alia enim alii corporis parti vena communicat, oportetque vacuatisnes semper ex communibus moliri; nam si venas niltil parti affectae communicantes incideris, neque affectae medebaris, et simam semper offendes. Necessarium igitur semper videtur, eum qui recte medebitur, causam ex qua affectus oritur cognoscere. Verum de tremoris causa haec sufficiunt. Locus autem affectus in tremoribus unus necessario nullus est ; atque hoc loco carpendi mihi veniunt Praxagoras et Herophllus; ille, quod arteriarum affectum tremorem dixerit; Herophllus; quod tremorem in nervoso ipsi, genere. semper constitui ostendere contendat. Praxagoras igitur longe a vero abest; Herophllus autem deceptus ast; dum facultatis affectum instrumentis attribuit. Quod etenim ner- votum genus, non arteriosum, motibus voluntariis serviret, recte intelligebat; quoniam autem non idem nervorum corpus motus causa existit, sed hoc quidem organum ; causa autem movens, facultas est, quae per nervos dispensatur: lue reprehendendus venit, qui facultatem et organum. non distinxerit. Si enim distinxisset, statim utique opus laetum iri, non instrumentorum modo.,. sed etiam facultatum affectu deprehendisset. in mortuis igitur neque nervi, neque musculi affectus ullos experti sunt, quos pati ipsius et Heroplulus et Praxagoras arbitrantur; deseruit autem eos omnis motus protinus una cum anima; at hujus instrumenta musurdi sunt et nervi. Non igitur musculi est neque nervi movere, sed animae. Neque enim tibiarum opus est tihiciuium, neque citharae citharista ; sed tibicinium opus quidem est tibicinis, per instrumenta tibiarum; citharista vero, musici; instrumentum autem cithara. Depravabitur autem et tibiae et citharae sonus plerumque propter operum artifices; interdum autem propter instrumentorum, quibus utuntur, laesionem; ita et motus in animante arbitransi opifex quidem artisexque facultas est, quae animal gubernati instrumenta autem nervi et musculi. Itaque non moveri et prave moveri aut ob instrumentorum^ affectum, aut facultatem sus instrumentis utentem accidet: Palpitationes igitur, convulsiones et paralyfes instrumentorum laesiones fiunt, tremores autem facultatis imbecillae affectus.

Cap. VI. Ac tremor sane a palpitatione manifeste dlllinctus est; a rigore autem tremorem hoc paeto distinguas licet. Prius autem considerandum venit, quid fit rigor. etenim et hoc ex iis, quae admodum sunt cognita, esse putatur; nihilo tamen minus difficile dijudicatu est, non eo. tolum, quod causam invenire, vel affectionem, quae ex ea corpori obvenit, haud proclive .fit; sed ante haec adhuc, quod in ipsa notionis descriptione errare mileo videntur. Rigorem enim si ita. absolute perfrictionem dixeris, ut nonnulli pronuntiarunt, error manifestus est ; quum multi quidem vehementer perfrigerentur, non tamen etiam rigeant: imo nec si vehementem perfrictionem statuas, ne hoc quidem verum est. Nam qui stomachice, aut cardiaco laborant, vehementer quidem frigent, non autem rigent. Jam perfrictionem cum tremore rigorem dicere, in quam siententiam plerique medicorum descendunt, occasionem habet deceptionis concussionem corporis ac agitationem, quae vehementibus rigoribus conjuncta est. Arguitur autem manifesto, quod neque omnibus rigentibus accidat, sed solis vehementer. rigentibus; neque iis, quibus accidit, affectus qui advenit, sit tremor, sed quaedam veluti concussio et agitatio. Tremor etenim, ut demonstravimus, nisi partem movere velit, non accidet; concussio autem j quae validos rigores comitatur, tam violenta et necessario corporibus incidit, ut conquiescere non liceat, etiamsi quis strenue admodum renitatur. Ac tremor sane unius .partis affectus, rigor autem totius corporis est. Unde mihi et Platonem mirari fulsit, qui tremorem cum rigore consundat. Si enim ii, qui rigorem interpretati sunt tremorem cum p ^frictione, aberrarunt, quomodo ipse, idem esse tremere et rigere exifirmans, vera praedicaverit ? Nam praeter ea, quae dirimus absurda, etiam hoc adhuc ei refragatur, quod nonnulli tremant, nullum frigiditatis sensum habentes, non tamen fieri possit, ut quis citra perfructionis sensum rigeat. Idcirco neque illi, qui rigorem perfrictionis sensum esse dictitarunt, procul ab affectus notione abiisse ridentur, non enim idem sane dixeris perfrixisse et frigus sentire. Quae exitu resoluta sunt, torpida, difficili aut prorsus nullo sensu praedita, omnia perfiixerunt; item quod tremorem experitui.su paraplexiam, epilepsiam, similiter et flatus, et aquam inter cutem, et inflationes, et oedema totum frigidum est, sed nullum ex his frigiditatem quae in ipso est percipit, unde neque riget; sin autem sentiat, protinus certe et rigebit. Quas ob res Platonem dico non recte opinari, idem esse rigorem et tremorem, neque unius est partis affectus rigere, ut tremere; neque sensus frigiditatis trementibus, ut rigentibus, et motus in rigentibus sane citra movendi partes volentatum omnino inritis est; in trementibus, non citra movendi arbitrium. Sed Platoni sane aliquis forsan condonayerit, quod in tam tenuibus et medicis rebus errorem admittat, quamvis aliorum affectuum corporis prope tumusum generationem exacte sit persecutus ; Athenaeum autem Attaleum demirati par est, multo etenim Platone adhuc recentior, non in causae rationibus modo Platonem sequitur, id enim tolerari poterat, sed etiam circa notionem similiter atque ille consusus apparet. Neque enim rigoris tremorisque notionem distinxit, describensque rigorem in hunc modum altu Pugnam concussionentque hanc tremor rigorque comitatur, totus autem hic asuetus frigidus, et causo ejsiciens idem nomen sortita est, ut et Plato (inquit ille) asa firmat; hic enim ipsum Platonis sententiam protulit. Habet autem universa hunc in modum: nam humorum corporis partes grandiores quum in minorum sedes subire nequeant, compellentes nostros morbosas (suat autem minimi) extrinsecus alium ex inaequali motum, (neque) immotum ob aequalitatem et compulsionem facientes, conjungunt, quod autem praeter naturam cogitur, pugnat secundum naturam ipsum sibi, in contrarium repellens. Huic autem pugnae. et concussioni tremor et rigor nomen positum est, frigidus affjectus totus; hoc et ipsius canfu ejsiciens sortita est nomen. Quod sane neque tremori idem sit rigor, imo nec perfrictio sunpliciter, neque etiam perfrictio valida, manifesto ostentum est. Quod autem paulo superius dictum est, nempe perfrictionem esse, sed sensibilem, discutiamus num fasso prolatum sit. Nonnulli enim rigorem non sensibilem frigiditatem, sed molestam esse arbitrantur; si quidem multi etiam exspuis frigere admodum se dicunt, alii sponte refrigerii desiderio diutius in aqua frigida immorati, quidam autem etiam quia opus habent in frigida diutius versantur, rigent autem non statim, quemadmodum nec qui lavit, deinde seipsum in frigidam coniecit;. neque enim lue, nisi admodum diu immoretur, riget, etsi frigiditatis qualitatem manifesto -sentiat. Quapropter quantum ad frigiditatis sensum attinet, omnes hi statim rigerent, si rigor frigiditas esset sensibilis; sed non rigent, merito, non, enim est omnibus cum dolore refrigeratio ; sed nonnulli ipsorum, qui aestivo tempore validum calorem non tolerantes in frigidam tele conjiciunt, adeo frigiditate oblectantur, ut tamdiu in ea morentur, donec tangenti tibi glariei modo refrigerati esse rideantur. An igitur totum jam habebimus, si rigorem dolorificum frigiditatem definiamus ? an quid adhuc desideratur? Forte enim non quilibet rigor ita destciendus venit. In aegrotantibus fiane non idem esse ridetur rigere ac.horrere, aut frigere; dicimus igitur saepe accessionis insultum, huic sane cum rigore, alteri cum horrore alii cum fligi ditate sola obortum ; et in omnium medicorum commentariis idem usus verborum existit. Ita quum quit nulla concussione corporis et agitatione perfrigescit, non hic riget, verum si affectus rigor appellari debeat, inaequa^ lem, et praeter voluntatem motum ei accedere oportet i quod sine hoc accidit, si ne cutem quidem inaequaliter commoveat, perscictionem nominant; sta autem hanc quidem perturbet, concutiatque per quosdam insultus, corpus autem totum non commoveat, horrorem nominant; ut hic culis solius affectus talis existat, qualis totius corporis rigor. At in sanis alio modo rigere dicimus, extendentes ad omnem dolorificum perfrictionem ; sin autem ratione morbi obveniat rigor, non satis est hoc tantum dixisse, sed totius corporis perturbationem apponere convenit. Quod aliqui inducentes, perfrictionem cum tremore ipsum appellarunt; manifesto autem non sunt interpretati ; tremorem enim nuncupare neutiquam oportet, sed agitationem quandam praeter voluntatem^ aut vibrationem aut concussionem, aut aliud id genus nomen invenire ; nam tremoris vocabulum de peculiari affectu eunciatur. Qui igitur morbi rigorem deliniunt perfrictionem, alium nullum dicere videntur quam eum, qui sanis accidit; etsi morbosum rigorem, de quo medici omnino disputant, etiam commemorati viri definire statuerant: morbidum autem vocamus, quum a nulla exteriori causa violenta corpus, sed ex se talem obtinet afsectionem. Ita enim, puto, Hippocrates quoque ajebat: Quum quis causo asstigitur, si rigor superveniat, liberatur. Non igitur aqua frigida febricitanti superfusa rigorem excitabitis, sed quum ex ipsa corporis affectione suscitatur. In eundem modum et haec sunt pronunciata: Cum rigore desipientia, malum. Item : oblivio, malum. Rursus t Sexto die rigores despicite judicium notant. Item t Rigores incipiunt mulieribus ex lumbis per spinam potius, sed et viris potius retro quam ante. In omnibus enim hia rigor non qui fanis accidit, sed qui aegris, explicatus est, qui est perfrictio dolorisica cum quadam inaequali totius corporis concussione agitationeque. Quum igitur quid tandem rigor sit noverimus, deinceps inspiciamus et quae causa sibefliciens, quas potissimum antecedentes causas comitetur, etb quibus superveniat affectionibus, ac de universa ipsius generatione. Quod enim rigor nativi caloris affectus sit, omnibus fere in confesse est. Requirit autem totus hic sermo auditorem diligentem, et qui plurimum mensis habeat. Ego etenim nativi caloris: affectum rigorem esse dixi, ne quis externi dictam esse ratus, mentiri forsan me opinetur contra Erasistratum, Praxagoram, Philotimum, Asclepiadem; aliosque innumeros, qui calorem non insitum, sed ascititium esse censent. Quomodo enim in nalivi caloris affectum dixerint, qui prorsus nativum calorem ignorarunt? Verum genuinum sane, ut diximus, non omnes calorem esse fatentur; generationem autem ei ascititium molientes, varie alius aliam, unum hoc omnes concedunt, esse aliquod secundum naturam in unoquoque animante calidum, in conveniente mensura aestimatum; ac circa hoc rigorem, horrerem, omnemque perfrictionem fieri ajunt. Asclepiades igitur, quum non modo calidum, sed ne aliam quidem ullam facultatem inlitam statuisset, omnem febrem propter quasdam corpusculorum in meatibus obstructiones semper constitui dictitat; in magnitudine autem meatu, differentiam ipsius ponens, molitur ita ostendere; quibus necessario conjunctus sit rigor, quibus non. Ac ego quidem nisi lon- . giorem, quam par est, sermonem fore sperarem, et prae.cipue iniquum censerem de Asclepiade quidem solo agere, aliorum vero dicta omittere, : aut rursus omni: -r mentionem^ facere aggrediens ; in longam ac munitam sermonis prolixitatem incidere; deinceps utique de omnibus opinionibus contemplatus, unde unaquaeque probabilem occasionem haberet, quid potissimum eis imponeret, et ubi aberrarent, quum. ostendissem, ita ad nostram descenderem opinionem. Verum hoc in aliud tempus differatur. Neque enim Athenanum laudo, qui de Asclepiade, Heraclide Pontico, Stratone physico aliquid dicat, nullius autem aliorum meruinerit; etsi non modo horum opiniones de rigore, .sed alias multo plures .nihilo minus celebres et probabiles explicare potuisset. Nos igitur initio hoc sumpto, quod omnibus in confesso est, nempe rigorem affectum. esse caloris in unoquoque animante nativi, rideamus quomodo oriatur. Proce det autem disputatio ex Hippocratis principiis; nec vero corpuscula et meatus statuemus corporis nostri elementa ; rrcque calorem, motus^ aut collisionis aut alterius cujusdam causae sobolem pronunciabimus ; sed corpus quidem tutum conspirabile et confluxlle censebimus; calorem autem non acquisitum, neque animalis generatione posteriorem, verum ipsum primum, primigenium et insitum. Ac natura sane et anima nihil aliud, quam lue, existit; quare si subsumriam per se. et semper mobilem ipsum intelligas, haud errabis. Singula autem haec scorsum indagemus, etsi de ipsis alibi discere licet; in praesentia autem sermonis continuitas examinanda est. Nam calor lusitus, ceu semper mobilis, neque intro solum, neque extra fertur; sed alterum ipsius motum alter semper excipit Celeriter enim, si intus calor maneret, in immobilitatem cessaret; si suras efferretur, et hic motus dissiparet ipsum atque hac ratione perderet; modice autem extinctus et modice accensus, ut Heraclitus ajebat, semper mobilis ita perseverat. Incenditur igitur, quum ad intima inclinat alimenti appetens ; ab intimis vero elatus et undequaque dispersus, extinguitur. Verum ad superiora exterroraque lationem, et ut ita dicam explicationem a suo principio, quod natura calidus sit, experitur; intro autem et deorsum, hoc est ad proprium principium eram init, quoniam frigidi aliquatenus particeps est; quippe ex calido et frigido temperatus. Prima sane calidi ratione sua sponte movetur, atque hoc potissimum ad actiones indiget; magnum tamen ipsi usum et frigidum exhibet. Solet enim calidum in sublime attolli ac secum alimentum adducere. Si autem frigidum non obstaret, otium longissime procederet. Fit autem frigidum hujusmodi caloris motui impedimento, ne dispersus aboleatur ; quippe periculum est, ne ipsis prae lenitate et impetu sursum a corporibus discedat; sed frigidum retinet impeditque, et vehementium nimii hujus motus tollit. Redeamus igitur ad sincerius infututum, ostendentes qualisnam nativi caloris affectus sit rigor. Quod etenim ubi in naturalibus temperamenti terminis manet, animal sanitate fruatur, verbis non instiget; hoc est, quum, ut Hippocrates ajebat, calidum et frigidum mutuo inter se temperamento mediocriter habent. Sin autcm alterum altero- sit fortius, animal aegrotare necesse est ea morbi speciei, quae causae superantis naturae respondeat. Inflammationes igitur, eryfipelata, herpetes, carbunculi, affectus testantes fervorem aestumque igneum, ac omnes febriles affectus, quum vis calidi evicerit; contra convulsiones, tetani, palpitationes, stupores, resolutiones, epilepsiae, et paraplegiae, frigidi superantis affectus. Ex hujusmodi affectibus unus est rigor hic, non simpliciter perfrictio exiflens, steti cum sensu; unde adliciendum ei- est, subita ac universim facta. Praeterea vehementem perfrictionem et violentam esse oportet, ut mauiseste ac vere definire liceat, rigorem insiti caloris perfrictionem esse subitam et violentam. Rursus enim, ut Plato dixit, quodsensim etpauldtim fit, insensibile; quod autem sensile, necesse est hoc vehementer moveri et tremere subito. Quare perfrictio quidem insensilis longiori temporis spatio et paulatim accidit; cita autem et emergens admodum, cum sensu prorsus contingit; neque enim hujusmodi affectus latere poterit. Talis autem affectus cum frigoris sensu non omnis dolorem adfert, sed interdum etiam volup latum. Dicebat enim rursus Plato, affectum praeter naturam et violentum et celeriter oborientem in nobis dolorificum esse ; qui vero celeriter et -con-. furtim ad -.-naturam redit; eum seiavem esse. Quare utrique et suavi et dolorifico .commune est, necessario, ne affectus lateat; conjunctum ;- praeter hoc autem, quod non latenter in naturalem statum reducit; suave est; quod autem extra naturalem statum educit, dolorificum. Unde unum et idem numero frigidum, partim oblectat, partim dolorem inseri; si quidem corpori praeter modum calefacto admoveatur, omnino oblectet; nam immoderato calore laborans; per deficientis frigidi ingressum mitigatum, oblectatur quidem quum mitigatur: suam autem naturam obtinens, si ce-. leniter et consertior refrigeres, dolore assides, nam ob tumperamenti immoderationem laborabit. Nam, ut ait Hippocrates, quibus natura allevatur cormmpiturque, dolores fiunt. Non solum igitur celerem et .vehementem frigiditatem esse oportet, ut rigor oboriatur, sed adjicienda huic adhuc est violentia affectionis, hoc est praeter naturam status; ut rigor sit subita perfrictio in statum praeter naturam perdueens. Atque hoc mihi observandum in hoc sermone videtur, praesertim si de affectus generatione vera quis promrnciatrnus est, ubi dixerit, in rigore subitam violentamque nativi caloris perfrictionem fieri. Refrigeratur itaque etiam quum dissipatur, robore quod continet ipsum, destituente; item alimenti, .a quo accendebatur, penuria; sed neuter hotum affectuum rigorem efficit; aut omnes, qui moriuntur, rigerent. Quapropter corrumpi calidum, ut ita dicam, omullius morientibus commune est, non tamen rigent; non enim absolute calidum refrigerari oportere assero, sed et subitu et violenter, hoc est robustum ipsum perseverans, neque substantia neque tenore laesum, ab exteriorum causarum aliqua infestari. Considerato mihi flammam extrlusecus interdum materiae unde accendebatur penuria interire, lui turdum in solo splendido contabescere ac emori; rursus ab aqua multa extingui, aut lignorum super eam cumulatim injecturum copia fustocari; quatuor haec accidentia quatuor de causis, non eodem omnia modo, flammam afficiunt. Ejus enim quae in side contabescit, robur dissipatur, aeris nos ambientis violentia discussum ; nam radiorum solis robur igne fortius est et dmabilius. Quum vero materiae penu-ria non amplius accenditur, substantia deperdita, interit; quod enim accensum est, semper in motu ad exteriora discutitur dissipaturque, intro autem inclinans alimenti accipiendi gratia, deinde eo alimento destituta, imbecilliter adeo fecnnda vice porrigitur. Materiae autem copia gravata et respiratione destituta strangulatur. De noxa autem quae ab aqua provenit, manifestius est quam ut verbis indigeat ; pugna. enim valida flammae est adversius omnem sinceram et multam humiditatem, ut si et oleum ipsi cumulatim exhibeas, necessum .sit, strepitum et concussionem quandam oboriri, igne propemodum voce violentiam fatente. Talem sane affectum in calore lusito rigorem intelligite; neque enim, quum materiae inopia calidum laborans nec alimentum sentiens contabescit, nec quum a copia ipsius gravatum, nec quum imbecille labnscit, rigorem fieri deprehendes; sed quum validus existit adeo, ut expandi possit, deinde prohibetur. Propter hoc ipsum etiam concuti corpus accidit, duplici hic quoque et composito motu oborto, ut in trementibus, sed diversa ratione. Illic etenim facultatis corpus moventis imbecillitate mixtus motus ortus est, prout robur membrum erigens remiserit, partu semper deorsum sublabente, nunc autem naturali caloris motu vi impedito, rigor occurrit. Cupit etenim, utpote nec substantia nec robore oblaesus, expandi et in omnes corporis partes distribui ; prohibitus autem et ri in altum repulsus, ad proprium principium resugit; quum autem ibidem manere nequeat, nam substantiae semper mobili loco consistere mors est, sese colligens et veluti in unum congregans, aequabiliter sane non intro libero motu protenditur, sed vehementi latione utens et veluti a carceribus exiliens, nonnunquam insurgit adversus ea, quae motum ipsius prohibent; illa sane propellere, rias autem sibi puras reddere contendens. At in ea impingens, a latione sane impetuosa cohibetur, totum autem corpus eo incursu perturbat... Nam praeter alia etiam vaporosae nunc redditus, dum illiditur in ea, quae obsistunt, intro rursus resilit, ceu ictu rep ereussus, ac iterum ad principium revertitur; lude rursus erumpens incidit violentius, iterumque resilit etiam ab hoc incursu; idque frequenter per successionem fit, quamdiu noxia perseverant. Hac itaque ratione affectus dolorificus, quippe corpore ex ictibus laborante, et motus inaequaliter invadit, et in utroque motu animal riget. Nam quum in naturali statu erat, connatus noster calor aequalibus et liberis transituum viis utebatur; tempore etmensmamotus in se inclinans, deinde se explicans; quum autem riget, motus ipsi neque inclinationes neque explicationes existunt; justius autem dixeris ipsum intro quidem proficiscentem, utar autem non meis, sed veterum virorum vocabulis, resilire, impelli, reprimi et concurrere ; foras autem tendentem, erumpere, excuti, elabi et exilire. Etenim et hae vetustiorum hominum dictiones sunt, omnes recte prolatae et affectum accidentem, quam licet maxime, manifesto interpretantes. Concuti autem dico omnia in corpore, et agitari turbarique ; ac omnis in rigore motus inaequalis, inordinatus, citra voluntatem eveniens, ob inaequalem, validum et violentum illapsum invasioncmque et repul-, tum caloris insiti, vaporosi redditi, perficitur. ^Idcirco corpus post rigores amplius recalescit quam quum in .natu-. rasi statu calidum erat. Jam effunduntur etiam sudores. Quuui enim per multos insultus noxia libere propulerit, et absolute respiraverit, tribus de causis. corpus incalescere necesse est; primum, quod frequenter calor aperipiratu exteriori repressus in alto colligitur; deinde, quod nunc totus foras vehementer expansus est; postremo, quod calor insultu, ictu violentoque motu accendi soleat. Ac lignum aut lapidem confricans nonnunquam ignem accendes; af inlitus spiritus, quum natura sit calidus, si vehementer moveatur, non multo magis accendetur? Sed hoc in naturalibus motibus evidenter videre licet; nam currentes homines, luctantes, confricantesque se ac alio quodam modo moventes, nihilo minus incalescunt quam si quis in sese aestivo et apud ignem incaluerit. Saepe sane et in hujusmodi ex asto reditu calor veluti fervens aliquid humorum consertior effundit, quod nempe sudorem appellamus. Quocirca post rigorem refrigeratum non recalesieri iterum, malum est; nam calor inter pugnandum victus est. Vincitur autem nunc causae laedentis robore, nunc quum ipse est imbecillior. Sic itaque et illud lictum est: Ex rigore perfuga- . ratio non recalescens, malum. Rursus affectiones utrasque, ob quas rigores fiunt exitiales, docens, inquit: . Post oculorum perversionem -in scbre laboriosa rigor perniciosus. Hic sane rigor vehementis causae soboles est; estus autem propter facultatis imbecillitatem, lethalis: . Si rigor.. incidat scbre non intermittente, aegro jam debili, lethale. Verum de his alibi uberius dicetur.

Cap. VII. In praesentia vero considerandum venit, num merito omnes fere rigorem frigidae causae attribuant. Quod enim frigidus affectus .sit, cuivis constat; an autem et causa ipsius efficiens talis existat, inspectione mihi dignum videtur. Tertianae igitur exquisitae, si quid aliud; certe. rigor nota est; nam accessiones una cum vehementibus rigoribus invadunt, etsi febrem hanc nemo vel insanus ex frigido constitui humore dixit. Caussis enim est genere tanto. ut.tero causo continuo inferior, quanto calor febris et flammeus et perurens intermittit. Sitis autem assidua .et refrigerii desiderium, t bilis merae vomitus, et quod post vomitiones .aeger melius habet-, quomodo non sunt omnia manifeste ob calorem redundantem ? Quomodo igitur rigent in tertianis? qr.imodo in causis continuis, si non intermittentes, sed perpetuo mentes affligunt, rigor supervenit, et febrem per crisim solvit? . Caiise namque laboranti, ait Hippocrates, si. rigor supervenerit, morbus solvitur. Imo acre et calidum medicamentum ulceri admotum, primum sanedolorem aufert, mox horrorem, deinde rigorem excitat, ac multos novimus tum. rigasse, tum febricitasse, ob ulcera ab acribus medicamentis irritata. Sed et inflammationem, quum in abscessum mutatur, rigorem horroremque c bitari necesse est. Multarum vero et aliarum affectionum mentionem facerem, in quibus rigor ob aerem potius quam frigidum humorem clare constituitur, nisi sermonis prolixitatem vitarem. Ne igitur frigido foli coacti rigorem tribuamus, quoniam et horrendum aliquid auditu et spectatu nonuunquam et rigorem et horrorem facit. Hoc tane et Plato, non tantum Hippocrates, sciebat. Quum igitur de morbis, qui ob flavam bilem fiunt, dissereret, rigoris etiam meminit; unde tum aliorum multorum gratia mirari subit medicos p est illum natos, tum in sermonibus de rigore maxime. Quomodo enim non grave est, si Plato non medicus norit etiam ex bile nonnunquam fieri rigorem, causamque invenire studuit, in autem tantum ab hujus cognitione omnino absunt, ut ne ex bile quidem et acri quodam humore excitari rigorem siciant? Sed difficile est causam invenire, quomodo ob acrem calidumque humorem frigidus affectus constituatur; forsan autem difficile non est, siquidem nec Plato dubitavit; multo autem sane satius erat, si re vera difficile est, non evertere conari rem evidenter apparentem, sed causae ignorantiam. faleri. Tollere autem id quod apparet, simile est ac si fatearis ne ridere quidem nos, eo quod ignoremus quomodo videamus. Quod igitur nihilonunus ob acrem -et calidum humorem, quam.frigidum et congelantem, rigor excitatur, longe verissimum est. Deinde inspiciendum est, num frigidum aut acre simpli ester abundare oporteat, ut rigorem possit excitare. Postea autem illud multis incertum definiemus ; neque enim simpliciter frigido humore redundante, neque simpliciter acri, rigor oritur. Sed de frigido sane superius manifesto ostendi, quum in memoriam revocarem omne quod oedema, torporem, paralysin et aquam subteri cutem repraesenlat. De calido autem et acri nunc tibi indicabo; nam cacochymi, arquati et febricitantes acute causoque occupati omnes rigerent. Neque igitur. simpliciter aut frigidum humorem aut acrem ad rigoris generationem abundare oportet, sed peculiarem utrique ipsorum modum esse opor; ter Erit autem modus, neque enim totum sermone persequi veri studiosis detrectandum est, aut copiae mensura, aut humoris qualitas, aut locus aliquis corporis; in quo hunc colligi oportet. Erit autem et in quo loco manet aut mdvetur et in motus modo haud parva differentia. Ad has igitur ipsas Plato quoque respiciens dicebat: Quum fibrae in sanguine hanc sane vim habeant, bilis natura vetus sanguis saeta, ac rursus ex carnibus in hune liquata; . ca. lida et humida paulatim primum incidens, propter fibrarum facultatem congelatur; congelascens autem et vi resiincta hiemem tremoremque latus parit, copiosior autem induens, caliditate, quae ab ea venerat, sibras exuberans, praeterque modum exaestuans, conservat. In his Plato omnia conatus est persequi, quae in omnibus affectus generibus scire convenit. Nam speciem humoris dixit, bilem ipsum nominans ; indicarit et qualitatem, calidum et humiclam appellans; uudeetiam hujusmodi bilisexoriatur, nam ex eame liquescente ipsam fieri protulit; jam et locum in quem fluit adjecit, ex eo quod indicat bilem influentem a fibris in sanguine contentis concrescere. Huic orationi etiam affectus generatio adjuncta est, ubi hiemem tremoremque fieri pronunciavit, hiemem tune nominans frigiditatis in rigoribus sensum, tremorem autem inaequalem concussionem et agitationem, in qua non hunc modo, sed etiam mea elicorum plerosque hallucinatos damus. Nos enim superius motum in tremore obortum ab eo, qui in rigore accidit, distinximus. Quum igitur, ait, copiosior iusiuens fibras evicerit, corpus excalefacit, ad suam ipsius vim fibras transmutans vice versu, ut ipsa prius ab illis mutabatur. De veritate igitur eorum, quae Plato dixit, considerare propositum nunc non est, quum in aliis commentariis fimus tractaturi, fenteutiamque laturi de iis, quae in Timaeo memoriae mandavit Quod autem nihil omiserit eorum, quae dici conveniebat ab illis, qui de rigore pronunciant, id jam ex verbis ipsius apparet. Etenim humorem dixit, a quo rigor nascitur, et locum in quem fluit, motusque speciem; praelorea modum quo refrigeratur et rursus incalescit corpus. Itaque de Platonis opinione in expositione eorum, quae ipsis in Timaeo medice prodidit, examinabimus. Nunc autem nostram proferimus sententiam, accommodantes ea, quae ex Hippocratis opinione paulo ante dicta sunt. Etenim calidorum medicaminum applicationibus nonnunquam, solus horror, saepe et rigor supervenit ; quemadmodum in causis et tertianis febribus, quum flava bilis non in vasorum conceptaculis, sed per carnes movetur, vel quod copiosior lue humor in ipsis creatus sit, vel quod per ipsas a natura expurge.tur. Hae enim ipsa ratione sola ardentes sebres a terthuris differunt, quod ardentes in vasis bilem habeant, tertianae extra vasa per sensilia corpora vagantem ; nam dum per ipsa rapitur, acrimonia laedens, dolorem excitat. Contingit igitur interea duo quaedam fieri, inclinare.nempe in corporis altina sanguinem, atque ideo. exteriora ejus refrigerari; partes autem ipsos. corporis, in quibus bilis est, unamquanque ipsam a. su ad vicinam excretrice alienorumfacultate propellere, usque dum ex omnibus abacta, per sudores aut vomitus aut etiam per alvum suerit excreta. Hoc autem et cruditate laborantibus, aut vitioso humore plenis, aut in selem aestivum aut balneum progressis, aut exercitatis accidit; horrore itaque statim corripiuntur, nonnulli ipsorum etiam rigent. oportet enim non modo causam quandam in nobis esse mordacem, sed etiam vehementer agiletam ; si factura fit rigorem ; ac commune hoc utrique causarum generi accidit, et quae frigidae, et quae calidae facultatibus existunt, nempe ut corpus dolorifice moveant. Ideoque in quartanis febribus et tertianis rigor fimus invadit, etsi ab humoribus contrariis facultate constituuntur; frigidus etenim melancholicus humor, calidus autem flavae bilis. Non absolute autem abundare ipsos dixi oportere, si aut rigorem aut horrorem sunt facturi, sed etiam motu vehementiori per corpora sensilia serti. Quo autem tempore sanguis et cum eo etiam nimirum calor in altum corporis et. viscera resugrt, cutis partes et crurum manumnque extrema frigida et exanguia redduntur, ec quod plurimum a visceribus absint. Si igitur in alto calorem insitum extingui contigerit; vel suffocatum, quod foras non transpiret, vel a frigidis causis evictum, animal emoritur. Sin autem in altum quidem refugiat, causis autem laedentibus collectus resistat, in hoc veluti instrumentum efficitur facultatis alienorum expultrieis, quae in omni corporis parte consistit. Ipsa enim jam per se noxia expellere nata, mullo id magis efficit caloris ex alto emergentis subsidio, qui simul ea robore lationis in quodcunque proclive ei fuerit, elicit. Multoties igitur noxia per cutem excutit, saepe per vomitus et ventrem iuleriorem. Caeterum non modo ex flava aut nigra bile rigor, sed etiam ex frigida admodum pituita fieri solet; vocat autam hunc hunrorem Praxagoras vitreum. Verum talis rigor neque vehemens est, etsi diebus nonnunquam plusculis deinceps perseverat; conquiescentibus autem et nullo modo agitatis, ipse quoque cessat; motos vero statim comitatur pro motus mensura, ob validiores et robustos motus vehe-, mentior, ob imbecilles lenior. Vili hoc symptoma mulieribus magis quam viris accidere, actis musieribus, quae instio maximo degebant, et balneis post cibos utebantur. Novi et adolescenti cuidam ex nostris condiscipulis in Alexandria accidere, quum primum illuc appulimus initio autumui. Ingesserat autem -hic pluribus deinceps diebus palmularum glandes multus teneras et recentes, et post balnea et ante haec ; erant autem plures ipsarum non exacte tuasurae. Accidit itaque ei, ut primum post exercitium et balneum a vehementi inciperet horrere, propter quem et opinatus te febricrtatmum decubuit et vestimentis contectus conquievit. Quum autem tota nocte transacta febre careret, surrexit mane ad consueta munia revertens.; horrorem inturea sentiens, iterum decubuit, quievitque usque ad balnei horam. Ac quum ut ad balneum accederet, rursus furrexisset, horror vehementior invasit, eratque symptoma rigor quoque jam exiguus. Tunc igitur omni modo febricitaturum te arbitratus, multo adhuc magis in quiete sie continuit. Quum autem toto die nocteque insequenti experiendo deprehenderet se ob mediocres motus horrere ; si quando sargius moveretur, rigere; consilio trostio de iis, quae fieri expediebat, usus est. Ego itaque memor hujusmodi quiddam mulieri in Afia nofitra accidisse, familiarem et metu lihera vi, et adhortatus tum, ut cibis, potionibus et melicamentis uteretur calefacientibus et crassitiem humorum incidentibus. Ille igitur hoc pacto convaluit. Postea imiliter affectis per initia quidem dedi medicamentum ex tripiior pipere; deinde nostium diacalamiuthes ; postea ex liquore Cyrenaico .et castorio compositum, quod etiam quaternariis ciccuitionibus est utilissimum, praesertim ubi a rigere vehementi algescunt. Ne mireris autem, si apud veteres medicos scriptum invenias, sebrem comitari neeestarm rigores, qui sine fulgore obveniunt externo, ex ipsa corporis affectione prodeuntes.; nihil enim tale veteribus, nec tot balucis post cibum nec alta otiosa utentibus, accidebat. Hoc autem tempore ambo haec frequenti in usu habita, etiam rigorem hunc ; qui quod excalefieri nequeat anecthermantos appellatur, excitant, novum quoddam et peregrinum symptoma, propter victus novitatis rationem; omnibusque ita affectis vel tensionis vel gravitatis sensus in dextro hypochondrio oritur, ubi jecur situm est, venis nimirum ipsius crassitie humorum obstructis. Quemadmodum autem gras vitatis et tensionis in viscere sensum affecti habent, ita et rigorem percipiunt, ab eo, qui quartanis et tertianis acri-. dit, diversum. Nam in quartanis talem sibi rigorem fieri affirmant, qualem quum pev frigus validum iter faciunt; in tertianis item et causis febribus, tanquam ab aciculis acutis et tenuibus in carnibus lancinantur punganturque, saepe sentiunt. Ego itaque et ipse quartanarum rigorem non exportus sum, alterum autem expertus, ut qui in Iuventute quater tertiana febre laboraverim, cauto autem semel; quare de dicta rigoris. qualitate. in hujusmodi affectibus testiumaium ferre possum. Qui autem quartanarum rigorem experti sunt, ad ossa usque pertinere dictitant, ubisitvehemeus, finalem rigoribus, qui ex ambiente nos aere adurodum frigido nascuntur. Verum hoc quoque tertianis causisque. febribus. adjicere possumus, quodquartanis non inest. Etenim plurimi sitiunt, et calorem per imas partes in ipsi, rigoris tempore sentiunt, quorum neutrum in quartana febre rigentibus accidit.

Cap. VIII. Quoniam vero et de rigore abunde dis ctum est, reliquum fuerit etiam de convulsione adhuc disserere. Erit autem neque longus neque obscurus ferme. si quis eorum, quae hactenus recensui, - memor fuerit. Iuripiam autem etiam nunc a repetitione eorum, quae in libris de musculorum motu demonstrari. Quum enim omnes arbitrarii motus musculis obeuntur, quando ad sua ipsorum capita contracti, unamquamque partem, cui inseruntur, simul attraxerint; si affectus aliquis in tensionem ipsos ducens acciderit, hunc motus sequitur, similis quidem naturali, sed citra voluntatem, ac vocatur affectus convulsio. Quod enim musculus et tendatur et convellatur ad suum principium, sicut et quod illa corporis pars cui inseritur, cum ipso simul attrahatur, commune id et sanis et convallis exisiit; quod autem invito hoc accidat, praeter naturam asse-. ctis, non fanis. Si igitur a quot causis nervosa corpora tendantur, invenerimus, finem sane et lue jam sermo nobis accipiet. Atqui nihil est eorum fere, quae extra corpus sunt, chordis nervosius, quas quotidie et in lyris et in citharis ab artificibus intendi quidem videmus, ubi insim, mentis usuri sunt; remitti autem, quum cessantes ea reponunti At rumpuntur in immoderatioribus aeris temperamentis, in humidis sane et austrinis commadesactae.; in sic-.. eis .autem et. aquiloniis vehementer siccescentes. Propter. hoc igitur remittunt ipsas quum seponunt, praesertim ubi. ambiens fuerit qualis dictus est ; rumpuntur enim utroque modo tensae. Considerato mihi et nervos et tendones in animalium corporibus vel distentus a superflua humiditate,vel siccescentes a causis siccantibus, in tantam perduci ten-, sionem, in qua sanis motus fiebat arbitrarius. Considerato item fieri posse, ut pars quaedam corporis, quae. aut inflammatione, aut alia quadam causa valde fit affecta, nervos continuos secum attrahat convellatque. Etenim quum has omnes affectiones mente conceperis, ob quas convulsio oriatur, invenies. Siquidem hrflammationes nervosarum partium, ac praesertim quum in nervorum principio aut etiam prope aptum generantur, nervos continuos attrahentes tendunt,. quemadmodum artifices extrinsecus chordas. Si autem nervosa corpora ab humorum copia madefacta tendantur, similis interea affectus oritur, atque chordis, quae propter ambientis humiditatem vehementius intenduntur. Contra in malignis febribus ardentibus et valida phrenitide fieri apparet; ut enim lora prope ignem siccescentis contrahuntur tendunturque, eodem modo convulsiones fiunt ob nimiam morborum .siccitatem, quae nervosum genus admodum arefacit. In ardentibus igitur febribus id ex sola siccitate evenit Phrenitides autem et ex principii nervorum inflammatione symptoma comitatur. Nosti vero jam hunc affectum, primum quidem emprosthotonon esse et dici, alterum opisthotonon, tertium f etanon, omnes habere pro consesso. Quum sane in anteriora corporis partes tenduntur, emprosthotonon; quum in posteriora, opisthotonon; quum denique ad utrasque partes aequali tenore, tetanon. Atque ex siccitate convulsiones nunquam sanaveris ; quippe ita afsecti protinus emoriuntur, ne cogitandi quidem remedii tempus permitrentes; quae autem ex copia, aut inflammatione fiunt convulsiones, his medeberis, copiam sane evacuans; inflammationem vero propriis ipsius remediis persanans, quae in medendi methodi libris didicisti.