De difficultate respirationis

GALENI DE DIFFICVLTATE RESPIratioNIS LIBER PRIMVS.

Cap. I. Quod respirandi difficultas respirationis quaedam laesio sit, quemadmodum sentiendi difficultas sientus, et movendi difficultas motus, ipsum nomen sufficienter demonstrat. Quot vero sint laesionis differentiae, et ob quas causas fiunt, et quomodo nitas singulas dignoscere oporteat, non ex appellatione elucere nunc datur, sed natura ipsis respirationis indicabit. ob id sane etiam cogni-. tioejus, quod secundum naturam est, a veteribus medicis omnibus studiose investigata- est, cum ob usia -multa -tum nihilo minus indicationis eorum quae praeter naturam fiunt gratia. Quandoquidem enim unum est id quod secundum naturata est atque id velut regula et mensura et sibi ipsi simile existit, varium autem et dissimile et multiplici errore involutum est quod praeter naturam, adeo ut propemodum sequatur multitudine esse infinitum, arte vere incomprehensibile : risum est impossibile esse, ejus immensitalem certis ternuuis comprehendere, citra cognitionem ejus quod secundum naturam est. Quum enim unum fit hoc et animali commodum, palam est etiam esse commoderatam. Si vero hoc commoderatum est, incommoderatum utique luerit id quod praeter naturam est. Si vero incommodaretum, duplex quidem omnino genere est;, aut enim deficit . quodammodo ab eo quod secundum naturam habet; aut excedit. Tot autem in feipso particulares differentias habebit, quot potest ipsis res suscipere circa commoderati excessus et desuetus. Suscipit autem simplex quidem duplices, compositum vero ex- pluribus duplo plures numero quam ea- quae ipsum componunt. Si igitur unum quiddam ei simplex sit: -respiratio, duplices quidem habebit ametrlasfu duplices etiam genere respirandi difficultates. Si vero non unum, differentias habebit duplo plures numero quam ea, quae ipsum componunt. Itaque si manifesta simulque concifa haec est doctrina, merito longa censetur quae ab .his discedit.

Cap. II. Itaque quum duae quidem sint primae et praecipuae totius respirationis partes, suspiratio et expiratio, duae vero aliae per accidens interjectae quietes, in quatuor sane his universa consideratio de respirandi difficultate consistit. Quare oportebit omnino in praedictorum aliquo aut pluribus, aut simul omnibus aberrare et vitiari ab ea, quae- secundum naturam est, specie, ut fiat respirandi difficultas. verum manifestioris doctrinae gratia non deterius suerit simplicem appellare respirandi difficultatem, quae unam totius respirationis partem singulatim- occupat; compositam vero, quae in pluribus constitit. At quum p osterius sit semper compositum sunplicibus, rationi consepta- neum fuerit, de- iis, quae natura priora sunt, prius sermonem facere; quare et a simplicibus respirationis- difficultatibus initium sumere. Ubi vero has sufficienter explicaveris mus, postea vicissim permutantes tum motus tum quietes et mutuo et inter te, ita et compositas inveniemus. Quae igitur sunt naturales causato lationis spiritus foras et intro meantis? quae etiam utriusque quietis ? hae enim erant omnes respirationis partes. Quandoquidem duo ex his quas diximus partibus, motus sunt, .latio spiritus foras et intro meantis, duae vero hos distinguunt quietes; generatio autem motibus quidem composita, quietibus vero simplex est; conspicuum plane est illorum anretrias plures, quietum vero geminas fieri. Hae namque simplices existentes, stola temporis quantitate differentias habent ; motus vero non hac siclum, sed et quantitate spatii localis per quod feruntur, differunt. Itaque geminae quidem erunt ametriae ipsorum, quemadmodum etiam quietum, utraeque temporis quanti-^ tate divitae, quibus aut celeres aut tardi appellabuntur; duae autem aliae quantitate dilatationis sperabilium organorum disserentes, quibus ipsius aut magnos aut parvos appellunt. Siquidem enim inseparabilia imrt ab omni locali motu, tum tempus in quo movetur id quod movetur, tum spatium per quod movetur; ob tempus quidem celeriter aut tarde motum fieri dicemus, ob spatium vero multum et modice. Verum dilatationem spirabilium organorum non modicam et mulsam, sed parvam et magnam nominare consuevimus, veluti etiam contractionem; eadem enim ratio utriusque motus existit. Quemadmodum autem motui propria sunt celeritas et tarditas, ita et quantitati quietum raritas et dealitas. Densas namque vites et oleas aut quodcunque tandem hujusmodi plantari dicimus, quum luevrssimum spatium ipsorum distantiae indicere volumus : fio et raras, quum multus locus in medio plantatorum corporum suerit relictus. Et rrt in summa dicam, omnia ex pluribus distinctis composite haec nomina usurpant. Quum igitur et ipsa respiratio en contrariis motibus per quietes distinctis composita sit, densam ipsam reddet brevitas quietum, raram vero longitudo. Hae igitur universae fiunt simplices spirandi difficultatis differentiae et haec ipsarum nomina, tum priscis aliis medicis tum Hippocrati injustam recepta. Si quis. vero .usitor appellare .velit, quemadmodum jam quidam ex recentioribus medicis solent, nostra nihil interest. Verum sitiat hic te neque Hippocrati familiaribus neque aliis veteribus, -imo mec aliis omnino Graecis usurpatis nominibus uti; quodsi. vero et hos contemnat, neque proprieneque perspicue res interpretari. Si namque unum nomen ambobus tribuat, etmotui et quieti, sive celeritatem falam sive densitatem et rursum in- contrariis sive tarditatem solam sive- raritatem, reliquis in totum non utatur, obscuritalem palam hic affectat. Multo enim clarius esse opinor; utrique rei seorsimseorsum unum nomen ipsi que proprium imponere, eoque perpetuo uti, scientem communia nomina, quae alterum non magis quam alterum significant, auditorem confundere et perturbare, .ut non cognoscat, quid sit tali-, dem quod dicitur, priusquam aequivocatio distinguatur. Si vero unum quidem utrique rei quis imponat nomen, non vero quo nos distinximus modo ; sed vice versa celeritatem t quidemet tarditatem tribuatquietibus, raritatem vero et densitatem motibus; haud stio quid sibi velit per impropri-r orum et inconsuetorum nominum usum, quae pro proprii; et consuetis inducit. Quod enim omnes, qui nunc vivunt. homines atque etiam antiqui tarditatem et celeritatem de nulla alia re praedicent, praeterquam de iis quae moventur, nemo ignorat. Quid sapiens. itaque iecerit, qui nominum usum adeo permutarit, ut- quietes motuum nominibus appellet? quid sapienter factum, si quietum nomina actioni^ bus imponat? Quemadmodum enim et vites et oleas densas, ubi modicum interjectum: est intervallum, dicimus, raras nominantes, si amplior intersit: sic animalium actiones; quae modico tempore interjecto fiunt, densas, quae multo, raras appellamus. Quod siquis; ut .sivi; non ita, sed aliter nominare velit, neque Hippocralem nequeallos .veteres neque omnino Graecos sequi dignatus, imo nec manifestati interpretationis curiosius, illi permittendum est ut Cadmeam victoriam vincat.

Cap. III. Cum caeteris vero, tantam nominum curam habentibus, quantum eorum ad doctrinam est commodum, et omne studium eo dirigentibus, ut in rebus inveniant veritatem; jam disseremus de iis quae a principio loribere instituimus. Quum respiratio. genere quidem motus sit, sed ex duabus partibus inter te contrariis compotita, quarum alteram inspirationem, alteram expirationem nominamus ;. habeatque etiam duas estas per accidens partes non .similes, quae quietus et cessationes appellantur; laesioner fiunt circa motus quidem in celeritatem et tarditatem, magnitudinemque et parvitatem ; circa quietes vero in raritatem et. densitatem. Et .praeter has non reperias simplicem aliam difficultatis suspirandi .differentiam; methodus enim divisionis ita demonstrat.

Cap. IV. Reliquum. autem suerit causis eurum inventis ,. deinceps ad compositas transire. Quae igitur est causa celeris et tardae respirationis et uniuscujusque restquarum ? Mihi quidem etiam lue methodo ad eurum inquisitionem utendum videtur, et non simpliciter enunciandum. Quae est igitur methodus? Quum unumquodque ab iisdem pejus aut melius reddatur, per quae omnino fieri solet, si sciverimus a quibus causis respiratio fiat si sciemus nimirum et respirandi difficultatis causas. Quae igitur sunt respirationis causae? Habes quidem ipsas alibi cum demonstratione conscriptas; nunc vero capitum tantum recordati suffecerit. Facultas quidem animalis movet thoraoem; cum hoc simul pulmo movetur ; ad hujus vero motus, ubi dilatatus, sequitur inspiratio ; ubi contrahitur, expiratio. Demonstratum etiam ibidem est, maximum quidem. et principalissimum respirationis usum esse insiti caloris conscrvationem, jam vero et animalis subitus nutritionem. His. itaque sic habentibus, quum .et facultas et usus et unumquodque. organum recte ac prospere habuerint, naturae lege animal respirat; quum vero quid ex eis vitiatum suerit, illius causa otium respirationem impediri necesse est. Itaque quemadmodum in libris de pulsibus duplicem fecimus doctrinam, aut secundum unumquemque ipsorum inquirentes causas, aut secundum unamquamq ipsarum alterationes: ita et lue in utramque partem exereileri operiet, ut proposita causa statim sequentem respirationis difficultatem dicere possimus, et vicissim nominata respirationis difficultate facile ejus causam efficientem in memoriam revocare. Incipiendum itaque nobis etiam lue eodem modo a simplicibus respicationis difficultatibus, quemadmodum illic a pulsibus, et quaerendum quae causae celerem inspirationem sariant. Celerem enim pulsum demonstravimus urgente usu, integra facultate et obsequentibus organis fieri. Videor autem mihi et hic easdem causas recte referre posse, si utique non male in libro de usu pulsuum demonstravimus, eandem utilitatem a respiratione quidem ei qui in corde est calori, a pulsibus vero ei qui per totum animat dispersus est, contingere. In illis autem iisdem libris de caulis pulsuum, fulsicientur. dictum est de Archigenis adversus Magnum disputatione, quod non a facultatis robore celer pulsus fiat, sed magis ab imbecillitate, nec oportet bis de iisdem dicere, quum unus et idem demonstrationis modus esset futurus. Et si ita circa respirationis difficultatem, ut circa pulsus, ju-. mores medici curiosi fuissent, et non penitus ipsam neglexissent, accommodatius utique hic celeris motus ratio investigari posset, utpote quum manifestior res ipsis fit et ob id prius doceri debeat. Verum haud feto quomodo de ipsa quidem respiratione plurimum inquisierunt et neque usum cujus gratia fit, neque facultatem a qua efficitur, intactam reliquerunt, de organis etiam ipsis curiosa, quot, qualia et quomodo moveantur, investigaverunt, de respirationis vero difficultate sermonem tanquam non magis necessarium, aut non magis varium, aut non multo difficiliorem inventu, omnino segniter praeter- ierunt, quidam ne minimum quidem penitus de ipsa dicentes, quidam vero paucis admodum rem attingentes. Quanquam Hippocrates in libris de morbis epidemicis, tanquam oestrum quoddam, difficilium respirationum differentias finipscrat, a quo punctos et stimulatos ipsius aliquando a profundo somno excitari oportebat et quaerere, quis in unaquaque ipsarum sit affectus locus, et quis affectionis modus, et quae causa, et an haec ab Hippocrate penitus praeter missa sint, an aliqua quidem ab ipso relata, aliqua vero non, et in quibus id factum sit libris, aut quomodo ; num perfecte et. manifeste, an non integre et quasi fennnatorie. Nihil enim horum ullus unquam inquisivit, neque quisquam pro rei dignitate, et eorum, qui se Hippocraticos appellant, ejusque librorum commentarios enarratorios conscribunt, tractationem de respirationis difficultate perfecte explicavit. Verum nos quae in singulis ipsius libris relata sunt, in unum coacervenrus omnia, et demonstremus, etiam in hac parte longe reliquos. omnes ipsum antecellere; non tamen jam hoc faciendum est. Non enim solum Hippocratis fententiam exponere propositum est; sed etiam proprias dogmatum demonstrationes apponere, atque veritatis; quae in eis est, certitudinem iis, qui in haec inciderint, exhibere: ad hoc autem multo melius est non praeoccupare tempus opinione venerandi simis. Et ideo lue primus liber ea quae vera sunt cum demonstratione docebit; qui deinde sequitur secundus ea, quae Hippocrates de respirationis difficultate statuit, exponet.

Cap. V. Rursum igitur ad id redeamus, unde digressa est oratio, nimirum, quod quaestio de celeritate motus in libris de pulsibus nobis in totum absoluta est, propterea quod circa illam tractationem plurimi juniorum meelicorum multum operae impenderint, circa eam vero, quam nunc in manibus habemus, omnes negligentes fuerint, quanquam manifestior longe sit, et non minus quam illa utilis existat. Verum et hujus rei causam ipse seruisse reseram in sermonis progressu; nunc vero quod consequens est, absolvamus; quod videlicet omnibus celer motus et ob urgentem usum fiat et amplius. facultatem ei subservire valentem, hoc. est robustam; et nullo organorum reluctante; quorum demonstrationes in libris de pultibus a nobis relatas dicebamus. Dictum est etiam in illis, possibile esse quandoque, usu multum urgente, etiamsi facultas paulo sit desiilior, motum fieri celerem; si vero amplius debilitetur, non amplius posse fieri celeriter, sed tunc densam magis pro celeri fieri actionem. Omnis enim densitatis actionum unam existere causam, prioris actionis defectum; coguntur enim illa urgente, non amplius quiescere diutius. Omnia autem haec in illis libris de pulsibus stant demonstrata. Comnrunis autem est eorum ratio et respirationi; primum quidem quod de omni motu in universum dicta sunt, deinde vero non multum abest, quin omnis respiratio pulsuum propcrtioni respondeat. Composita enim est ex contrariis motibusper quietes distinctis, atque ejusdem usus gratia fit; et ex .partibus ejus inspiratio quidem consimilis existens pulsuum diestolae .insitum calorem refrigerat; expiratio vero velut. systole pulsuum, sumosum adusiionis excrementum excernit. Quin et ad nutritionem animalis spiritus ambas actiones conserte, et in quietibus eam quae post dilatationem fit, breviorem esse, quae vero contractionem sequitur, longiorem, ambobus communia existunt. Itaque quomodo celeritus motibus spirabilibus accedat, suctum est.

Cap. VI. De magnitudine autem deinceps agam. Oportet igitur et m hac usum ad opus provocare, eiqire facultatem. robustam subservice, et promptitudinem adesse ipsis instrumentis. Eundem enim causarum concursum magnitudo respirationis requirit, quem et celeritas. At contraria eorum tarditas et parvitas non omnino opus habenti contrariis omnibus simul, sed unum ex ipsis adesse penitus oportet, plura non est necesse. Si etenim usus valde extolutus sit, solvitur simulet celeritas motus et magnitudo dllatationis, etiamsi robore maxime valeat facultas ipsa ; otio— . sam enim habebit hanc, quousque animal ejus actione non indigebit; si magnus quidem fit usus, exsolvatur autem ali- quomodo facultatis robur; sique adsint quidem haec, laesio autem aliqua acciderit instrumentis, qualem in libris de pulsilius indicavimus; quodcunque tandem exuis fuerit, impedietur et celeritas et magnitudo respirationis.

Cap. VII. Atque in sus sane pulsus respicationibus omnino similes existunt. Quare etiamsi causas primum exponamus, et alterationes respirationis consequentes persicrutemur, ipsas consimiles reperiemus. Velut si - calore auctu, reliquis respirationis causis immotis manentibus, qualis sit respirationis difficilis species, quaeramus; reperdemus enim, ut etiam in primo de causis pulsuum est demonstratum, quod parum quidem eo aucto, major manifeste, non tamen celerior; plurimum vero aucto, et maxima et celerior et jam etiam densa inspiratio reddetur. Eodem modo etiam si calor secundum naturam fit imminutus, aliis causis immotis manentibus, quod parvam ita et tardam ac. raram necesse est fieri auspicationem, sed paulo tamen, quam secundum naturam, rumorem, multo vero tardiorem, plo-rimo autem rariorem. Robusta enim existente facultate, non est possibile multo minorem fieri dilatationem. Sed si ulus multum fit exolutus, plurimam quietem fieri verisimile esu non tamen propterea omnino tarde moveri, si facultas modo fit robusta Quae porro ex aucto calore, eaedem ex animali spiritu ad nutritionem urgente, species erunt respirationis difficultatum, earum videlicet quae circa inspirationem consistunt. Quemadmodum sane immoderatio fuliginosae horum exustionis, easdem respirandi difficultates circa expirationem operabitur, quae circa inspirationem sunt relatae. Celeres enim erunt et magnae et densae, ubi mustum ejusmodi excrementum suerit collectum ; tardae autem et parvae et rarae in contrariis affectionibus. Numquid igitur ite quidem esse ratio ipsa polea, repugnat autem quippiam eorum, quae evidenter apparent? Ego quidem omnia haec consentientia tum in aetatibus tum in regionibus tum prorsus in universis ambientis nos aeris constitutionibus reperio. Fidem autem maxime sariunt tum quae in omnibus exercitationibus tum quae in morbis contingunt. Ubi enim calor abundat, et .celeres et magnas et densas vislere est fieri inspirationes ; . ubi rursus trigas, contrarias, i et tardus et parvas et raras. At vero quibus animalis spiritus evacuatur, et ob id cita renutritione opus habet, in non solum valde, sed et cito et dente inspirant; quibus vero ni-. nil evacuatur, hi contrariam illis habent inspirationis speciem; si veno ambo concurrant, et caloris incrementum et spiritus consumptio, in omnium maximam et celerrimam et densissimam inspirationem habent; et maxime si ambo vehesilenter fuerint aucta; ut etiam ubi ambo vehementer suerint imminuta, minimae et tardissimae et rarissimae fiunt inspiralienes. At vero et expirationum species, si multa quidem fumosa excrementa siut collecta, et maxima et celerrima et densissima erit; si vero paucissima penitus suerint excrementa, minima et tardissima et rarissima. Ex aetatibus porro omnes quae in augmento sunt, magnam et celerem et densum inspirationem- facere ridemus; quae vero decrescunt, contra, raram et parvam et tardant. Propterea quod illis calor amplior, his paucior .existit; et illis quidem.animalis spiritus substantiam cum corpore .simul augeri necesse ;. est, his vero contabescere. Ob utrasque igitur causas inspirationis speciebus-juvenes a senibus multum differunt, ut propter alias duas causas in expirationibus. Quoniam enim in aetatibus crescentibus tum ob. insiti caloris robur tum ob ipsum incrementum plurima copia humorum consumitur ; in decrescentibus vero, quantum ad ipsam ritam susum necesse est, ut quae neque augescunt amplius, et .jam perfrigerantur; ratione sane illis velox et magna et densa; his vice versa per omnia contraria expiratio apparet. Hunc vero eandem speciem etiam pulsus secundum aetatum differentias habere reperiuntur, quemadmodum et hoc in tertio de causis ipsorum offendimus. Quemadmodum vero in aetatibus; ita et in anni tempestatibus et regionibus et omnibus ambiens lis nos aeris constitutionibus tum pulsus cum respirationibus tum respirationes cum pulsibus proportionem habent; in calidis quidem ad magnitudinem et celeritatem et deusitatem vergentes, in frigidis vero ad contraria. Et relatum de his omnibus est etiam illic, quemadmodum et de exercitiis ; in currendo namque et luctando. et quomodocunque alias viriliter exercendo, valde et velociter et dense respiramus; quiescentes vero, parum et tarde et rare; quod in concitatis motibus calor quidem augeatur, consumatur autem spiritus animalis ; ubi vero quiescimus et immoti manemus,: calor marcescit, spiritus autem. aut nullo modo aut omnino modice consumitur. At vero et ex lavacris calida quidem celerem et magnam et densam faciunt respirationem ; frigida vero contrariam. In somnis porro etiam valde aniurum ad hoc quod contingit, advertere oportet. Nam et magnitudine et celeritate motus expiratio inspirationem excedit, quando ciborum et humorum omnium confectiones et concoctiones maxime fiunt; plurimum igitur verisimile est in ipsis coacervari famosum recrementum.

Cap. VIII. Atque in morbis etiam, nam et de his. jam dicendum, in fabrilibus quidem omnibus, et maxime ubi circa aliquod respirationis organum, aut circa eor aliqua eaque multa caloris coplae est coacervata, omnis respiratio magna et velox et densa fieri apparet. In quibus vero perfrigeratus est calor, contraria; adeo ut et quibusdam jam penitus periisse putata sit ; atque haec est illa, quam Hera-, elides Ponticus ἄπνοννη e.spirituprivatam scripsit. Quemadmodum enim in aliis omnibus, sic etiam hic proportionem respiratio et pulsus Tabere ridentur. Neutrum namque ipsorum in totum perire potest, donec superfuerit animal;, attamen periisse putari propter parvitatem, nihil mirum est. Neque enim his salum, sed et aliis omnibus extreme parvis commune est, quod tensum effugiant.

Cap. IX. At postquam de iis quae respirationibus et pulsibus aequaliter adsunt, sufficienter dictum est, quaeremus jam et quantum in ipsis sit, quod non similiter habeat; proprietatem enim, i quae esu a facultatum diversitate irr sin- gulis actionibus, verisimile est etiam multipliciter disserentes ipsarum species facere. Hanc igitur considerare oportet ac quaerere et invenire mesto do. Videor autem mihi ri-. dere statim ab ipsis rerum substantia- maximam quandam dssferentiam. omnium animalium functionum a vitalibus esse. su illis enim voluntas potestatem habet generationis; et potu est aliquando, etiam si usus provocet et facultas fit integra et singula respirationis instrumenta ad actionem accommoda, tamen prohibere et impedire ipsa a motu. Ubi vero ita po- . tentor cohibere potest, .certe longe facillimum ei fuerit, tarde aut cito movere, et amplius aut minus attollere, et per longius aut brevius tempus, In vitalibus vero fractionibus non ita se res habet, sed quum usus provocat et facultas robusta est et organa apta existunt ad motus, neque tardam neque parvammossibile est fieri actionem. Itaque in pulsibus circa inflammatus partes evidentissime apparet, ob motum arteriarum in ipsis dolorem accedere vehementem, propterea quod non in nobis sit motum facere magnitudine minorem aut ceferitate tardiorem. Atqui si in nostra potestate esset minerem aut tardiorem ipsum reddere, nihil magis ex re facere possemus, mitigaturi utique ex hoc dolorem. omne namque inflammatum integram quietem desiderat; si enim moveantur et invicem atterantur ipsorum partes, premuntur, fluxione lufestantm et universim dolore vexantur. Quod si quandoque ob urgentem alum ad motum coguntur, minorem plane et tardiorem motum facilius ferunt, quam majorem et velociorem. Ita et crus, ubi pars aliqua in ipso fuerit inflammata, maxime quidem quietem expetit; si vero urgente aliquo illu ipsum movere cogamur. minus et tardius ambulamus. Verum hoc impossibile est in arteriis facere: non enim in nostra potestate est ipsarum motus, ut vel eum qui fit, sedare, vel velociorem tardiorem, vel majorem minorem facere possimus; sed necesse est eunt, qui adest, boni consulere, sive celer sive magnus sive utcunque sit violentus. Ideo ubi in inflammatis partibus arteriae moventur,. dolore affligimur quidem, sed neque obtusiorem neque minorem neque tardiorem motum facere possumus, quum tamen per actiones voluntarias, aut in totum quietem cruri dare, aut valde parvum et tardum motum illi permittere queamus. Caeterum quando parvum et magnum motum dicimus; quod non proprie, sed a spaciis per quae fertur id, quod movetur, appellamus, omnibus manifestum. Atqui quum thorax una quaedam animalis pars organum fit respirationis, ut arteria pulsuum et crus ambulationis; si sane respiratio inter functiones vitales sit, consimilem habebit arteriis motus proportionem ; si vero inter animales, ad crurum similitudinem movebitur. Atqui intersanimales censetur, quemadmodum alibi demonstratum est : manifestum rgitur, quod ad- crurum similitudinem movebitur. Si igitur thorax inflammatus fit et moveri cogatur, et tardius. et mullo minus quam oporteat dilatabitur : verum si hoc feceritr non satis respirabit. Si vero secundo etiamnum ac tertio id ipsum effecerit, quod deest fiugulis. respirationibus in unam fmnmam eamque no latu dignam collectum; animal prope suffocationem adducet. Ut igitur id ne fiat, deusiores actiones facit, non amplius tantum quiescens, quantum solabat, quum secundum naturam habebat, finale quid faciens iis, qui quod sufficientem ribum semel ingerere non possint, assidue modice aluntur. At in hoc necessarium est totam respirationem fieri parvam et tardam et densam, et quam par fit multo minorem, quam tardiorem. Etenim dolor non ita graviter vexat thoracem ob motus celeritatem, ut ob dilatationis magnitudinem Celeritas enim quamvis circa ipsum actionem dolorem excitet, tamen quia brevi tempore omnem motum esurit, minus thoracem laedit; brevi siquidem tempore eo quo properat pervenit; properat autem ad quietem, eamque quam celerrime assequi cupit, tanquam quae sola dolorem ex inflammatione ipsi lenire possit. At vero dilatationis magnitudo penitus molesta est, tum propter violentiam motus, tum quod comprimat et distendat inflammata, et dolore omnimodo thoracem afficiat. ob id igitur . plus de magnitudine quam de celeritate adimit. Et sane quum lue siclus affectus est, dolor quidam thoracis partium, non vero urget usus, manente videlicet calore cornis intra naturales terminos, tunc motus thoracis manifeste tardior redditur. Si vero ardor quidam in ipso corde oboriatur, celeritas quidem non exolvitur ob eas quas antea diximus causas, aufertur autem etiam lue multum de magnitudine, verum pro ipsis deusitas generatur ob urgentem usum.

Cap. X. Quare etiam ex jam dictis perspicuum est, dolorem ipsum per se circa aliquod Respirationis organum consistentem parvum et tardum et densum spiritum efficere; cum ardore vero parvum quidem adhuc similiter, sed densiorem eo, qui ob folium fit dolorem, et jam etiam aliquanto celeriorem; quae vero ob stilum ardorem contingit retpirandi difficultas, eam antea ostensum est magnum et celerem et densum spiritum efficere ; ut perspicua sit et facile discerni possit et utraque simplex et quae ex ambabus composita est. Quae enim ob stolam fit caloris copiam, quamvis destsum reddat spiritum, similiter ut ea quae ob solum fit dolorem, tamen magnitudine et celeritate palam distinguitur; Quae vero ex ambabus causis concurrentibus generatur, ab ea quae ob ardorem fit, sola parvitate differt; ab ea vero quae ob dolorem, magnitudine et celeritate. At vero respirationis difficultas ob perfrigerationem naturalis caloris evidentibus notis ab omnibus sus distinguitur; par.. vum enim haec, ut demonstratum est, et tardum et r amor spiritum efficit; nulli vero aliarum simul accidit tarditas et raritas. At quanturniin defectibus et excessibus caloris ipsa respirationis species ab eo qui secundum naturam est rhythmo decedit, in sus eodem modo se ac pulsus habet ; quae vero in dolorosis organorum affectibus contingunt, non amplius eodem modolo habent; verum quatenus evadent, manifeste, opinor, demonstratum est. Reliquae tamen organorum affectiones, quae citra dolorem per obstructiones, aut durities, aut compressiones, aut omnino coarctationes quasdam fiunt, consimiles alterationes in utrisque actionibus, animalibus et vitalrhus, efficiunt. Parvus enim in ipsis et celer et densus fit spiritus; parvus quidem quod ab angustiam suscipientium organorum paucior, quam oporteat, attrahatur ; densus vero, quod usus non expleatur; et ob eandem causam letiam celer. Ostensum est autem in commentariis de pulsibus,quod quando magnitudo diestoles sufficienter explet usum, nihil indiget celeritate ; quando vero deficit aliquantulum, tunc jam etiam ad celeritatem se convertit, si robusta fit facultas; si vero neque haec sufficiens fuerit, tunc et ad densitatem. Ob has itaque causas parvus et celer et densus redditur spiritus pulsuum et respirationum in praedictis affectionibus; sed lictum est in libris de pulsibus, quod etiam est inaequalis, quae vel praecipua ipsarum est nota, et causae ratio in illis enarrata est; et quod in ipsis partibus, in quibus obstructio haeret et quae cum sus communicant, inaequalitas maxume fiat manifesta, et parvitas pulsuum aut semper aut ut plurimum cohaereat; in aliis vero magnitudo. Si vero propinquus principio fuerit affectus, communis in hune mo- . dum fit omnibus arteriis. Atque haec quidem illic relatu sunt et monstrata.

Cap. XI. Verum, quae spirabilibus organis propria sunt, nunc .commemorabimus, ut nihil defit orationi. Quum igitur aut propter tubercula cruda in ipsis consistentia, aut ob tenaces et crassas hunrores, qui rias spiritus occuparint, aut ob scirrhosu.n aliquem tumorem in ipsis connutritum, aut ob quodcunque tandem ipsis vicinum corpus quocunque modo in tumorem immoderatiorem elevatum, paucior quam oporteat spiritus propter locorum angustiam suspiratur, necessario accessit ipsi celeritas et densitas ob praedictas causas. Species autem quaedam in genere hujus respirandi difficullatis plures constituuntur, alias aliis partibus in respiratoriis organis coarctatis. Tumores etenim praeter naturam circa ventrem et hepar, splenem item et colon et his conjunctas partes, consistentes, ob septi .transversi coarctationem, parvum et velocem et densum faciunt. spiritum.; eodem modo et. hydropicis et uterum gestantibus et supra modum cibo expictis et prominentem ventrem habentibus, hujusmodi fit re.spirationis species; in orthopnoeis autem. appellatis, lentis et orestis humoribus in asperis pulmonis arteriis collectis. Sic autem et si aliquid circa ipsum induretur, aut tuberculum nascatur premens et coarctans ipsum asperarum arteria-. tum genus (hae enim suscipiunt aerem, qui inspiratur) par-vus et densus et celer erit spiritus. Eodem autem modo et si in thorace tale constiterit tuberculum, propter quod sane faece tum in posteriorem tum in anteriorem partem luxa.tm tpina, imo et in obliquum torquetur, parvus, densus et. celer generabitur spiritus, occupante nimirum tumore praeter naturam pulmonis regionem, in quam dilatatus extendebatur. Saepe vero et ipsum totum thoracem angustiorem hujusmodi affectiones reddiderunt, si aut statim dum in utero adhuc sunt foetus accidant, aut etiam postea obveniant. Nihil autem refert, quod attinet ad id quod coarctatus pulmo non possit sufficientem aerem trahere, an thorax totus angustus reddatur quacunque tandem affectione, an inter.rnedia regio amittatur ab aliquibus praeter naturam corporibus in ipsa consistentibus .occupata, an etiam ipsis pulmo induratus fit aut obturatus aut intumuerit, velut in pulmonicis et peripneumonicis appellatis affectibus contingit. Una haec enim in omnibus est conjuncta causa, ob quam parva inspiratio redditur, coarctatio asperarum arteriarum; propterea vero quod parva ipsa est:, ob id etiam, ut saepe dictum est, densitas et celeritas accessit. Verum quum in ip-. tum pulmonem affectus incumbit, quamvis thorax te pluri.tuum distendere possit, tamen parum inspirant: ita etiam ubi intermediae ipsorum organorum regiones suerint occupatae. Quum vero totus thorax, aut foetibus aut aliter, parvus et angustus redditur, manifestum est quod et dilatationem ad siti ipsius proportionem parvam esuriens, pulmoni causa est velocis inspirationis. Sic vero etiam quum septum transversum ab aliquo comprimitur ad infernam thoracis extremitatem, velut in affectionibus dolorem non inserentibus contingit. Hujus namque rei maxime memorem esse opor-i tet, quod aliquando solius thoracis affectus, aliquando solius pulmonis, quandoque vero intermedio amborumregionis, ad parvitatem, et ob id etiam celeritatem ac densitatem resipis rationis mutationem facit, si sane facultas fuerit robusta; oram et hujus meminisse oportet saepe jam iam antea relati. Ne igitur amplius pleuriticorum, aut abscessus aliquos aut .omnino dolorosus tumores habentium in thorace, mentionem faciamus in hoc sermone (de affectionibus autem dolorem non inferentibus, quae comprimendo pulmonem et coarctando asperas in ipso arterias minorem faciunt inspirationem; omnis praedictus habebatur ferum ) sed illa quidem ad affectionqs thoracis antea conscriptas referamus, in quibus dicebamus thoracem, propterea quod minus distenderetur ob dolorem, spiritum facere parvum ; eorum vero, qui suppurati appellantur, affectionem, quamvis saepenumero ejus generatio ex plemitide contingat, his jam proxime relatis annumeromus, quae citra dolorem in pulmone coarctationem facientia, parvam reddunt respirationem. Pus enim quod in ipso per hujusmodi affectiones continetur, causa fit ejus, quae circa distentionem.fit, parvitatis. Itaque quod neque ipse fecuni. dum naturam distendatur, minime aequalem sarit spiritus attractionem. Quomodo igitur hae spirabilium organorum affectiones citra dolorem consistentes, -id enim praesenti adhuc deest sermoni, ab iis, quae cum dolore fiunt, distinguentur, si fiane et parvus et densus- ambobus similiter redditur spiritus? an celeritate motus? In affectibus enim cum dorore modice quidem respirant etdense, nontamen . celeriter, quum utique citra febrem ejusmodi acciderit affectus; quando vero cum febre, quamvis in parvitate et celeritam similiter respirent, tamen densitate distinguuntur: Nam non modice ipsis spiritus densatur; - quod non evenit illis, qui ob coarctationem organorum respirationis dissimile ter respirant; verum etiamsi densior ipsis spiritus reddatur, moderate tamen hoc fit, et multo infra summamdensitatem. Quin et expiratio febricitantibus major simulque calidior est, quod non contingit iis, qui ob coarctationem parum et dense expirant. Quomodo autem cognoscere oporteat exacte tum parvitatem tum magnitudinem utriusque parsis totius respirationis, paulo post dicetur, ubi prius omnem de organis sermonem absolverimus. Quod enim difficultates respirandi citra organorum dolorem ab eis quae cum dolore sunt differant, jam relatum est.

Cap. XII. Utrum autem, ut simpliciter ostendimus coarctationem oportere ad pulmonem pervenire, ejusque asperas maxime arterias, ut animal difficultatem respirationis incurrat, sic etiam dolorem in respiratoriis organis fieri oportere, et praesertim in thorace, dicendum est, (non multum enim abest, ut pulmo sensus sit expers) an aliquam aliam in ejusmodi respirandi difficultatibus inquirere nos oportet enuntiationem? Nam qui dicit ad solos respi ratoriorum organorum dolores ejusmodi difficultatis respirandi speciem sequi, eum non opinor videri poste omnem de his rem probe cognovisse, -aut meminisse superiorum ratiocinationum, in quibus non ob affectionem, sed ob actionis facultatem; quae animalia existit, parvus et densus spiritus fieri ostendebatur: At vero species difficultatis respicandi, quae ad coarctationem pulmonis consequitur, nihili opus habent facultate ad fuit generationem; quod de illo probe indicavimus, ubi tutius rei tractationem peregimus. Verum de dolorosis asseetio tubus non simpliciter id dicere convenit, quando sane in respiratoriis partibus consistunt. Non enim propter ipsam partium. naturam privatim; sed quod animalis facultas earum motum moderetur, respirationem ad parvitatem mutari contingit, ut ne amplius videlicet animal dolore affligeretur, ipsa minus quam oportet thoracem distendente. Atque haec sane pro ridentia, ut ne vehementius animal dolore assiriatur, etiam aliis omnibus inest partibus, quae ad respirabilium organorum motum simul moventur, stomacho, ventriculo, hepati, spleni, peritonaeo, colo et superioribus tenuibus intestinis, et musculis hypochtmdriorum; hae namque ad thoracis motus, et maxime si fuerint majores, commoventura Perspicuum igitur est, quod amplius in magnis thoracis molibus dolore vexantur; minus vero in parvis; et ob id parvus et densus non solum in pleuriticis, sed et quibus stomachum aut ventriculum dolor infestat, spiritus erit; minus quidem, quod etiam sensus eis minor sit, at consimiliter sane difficulter respirabant qui hepar, aut splenem, aut aliam quandam ex praediolis partibus dolore vexatam habent. Tales enim omnes partes, aliae quidem appensae, aliae vero insitae respiratorns instrumentis, ad horum ssiotum commoventur; et ob id in respirantibus offenduntur. Atque ita non ut antea de respirabilibus partibus, sed de omnibus simpliciter, quae in respirationibus moventur, communis nobis sermo fiat ; atque audeamus in universum ptonmt clare, parvum et densum spiritum signum esse doleus omnium animalis partium, quae per respirationes csississi^ rentur. Num haec solum inter pulsus et respirationes disstmilitudo est? an etiam secundum spsam privatim facultati^ causam, citra organorum complexum, aliquam differentiam invenire licet? naturales enim facultates omnes semper necessariis sibi. operibus vacant, et nunquam torpent aut negligentes suxi.; quae vero sub voluntatis potestatem veniunt, haec saepe, quum ipsa circa alias actiones occupatur, negligentius persiriuntur. Ambulantes igitur aliquando concita-: tuis ad opus aliquod moliendum, deinde inter eundum cogitantes quid, ac postea id ipsum considerantes et curiose de ipso meditantes, multum ab illa ambulandi concitatione remittimus, non tamen intelligimus id ipsum neque cognoscimus, quousque sane mentem issi curae adhibemus; equum vero quiescimus ab illa cura, atque cogitationem circa nullam rem amplius habemus quam circa solam ambulationem, tunc velut ex somno aliquo excitati cognoscimus circa institutam actionem nos fuisse negligentiores quam pro primo impetu oportebat, rursumque ad ipsam actionem nosmet excitamus; sic etiam insanientes mentem, ut arbitror, iuvilienibus, velut in quibusdam curis habentes, animales actio. nes omittunt, meque lotium excernunt, nisi quis eos nronu- . erit, neque ventris onus deponunt, neque potum neque cibum petunt, neque quicquam aliud ejus generis, si quid vero forsanaliquando petierint, id. oblatum interea oblivioni. dederunt, ac ructum monitis opus habent. Itaque norimus plurimos, qui petita matula, eaque ipsis data, non jam lotiumefsunder ent, sed matulam ociosc in manibus detinerent. Alios autem novimus, qui exurgerent quidem tanquam ventris onus deposituri, postquam vero desedissent, penitus obliviscerentur, atque nihil efficerent, donec a praesentibus admonerentur. Quemadmodum autem interjecto mullo tempore actiones faciunt hi omnes, sic etiam magnes. Acervatim igitur plurimum mingunt, et una vice ultra mensoratu bibunt, et-.singula alia eodem modo faciunt. Nec mirum id esse opinor. Quod enim saepe decenti tempore sar cere oportebat, id ipsum acervatim urgente usu explere coguntur, et praesertim ubi necessarium id est ad ritam. Etenim aliquis minus quam oportet bibens non ad dies tantum, sed ad integros menses sufficere potest salivere minus quam oportet respiret, is- ne minimam quidem diei partem duraverit. Quare tametsi plus uno haustu mente capti bibunt, tamen quod multo tempore interjecto assumant, universus ipsis potus multum a conrmoderato deficit: Verum si respirationis usus non expleatur, quod imminens simulque molestum periculum habeat, excitat ad actionem, nec sinit torpere ne momentum quidem ; recuperat autem statim id totum, quo per quietis tempus suit privata ; atque ita non rarus solum, sed et magnus spiritus efficitur ; et tanto sane quam convenit major, quanto et rarior. Quod ipsum in potu non contingit; multo enim rarius, paulo vero plus bibunt; unde Hippocratesipsos paucibibos appellavit. Atque haec quidem ratio demonstrat desipientium respirationem in raritatem et magnitudinem mutari. Testimonium autem non minus rei conspectio. praebet iis, qui in ipsis artis operibus speculationem exquirere volunt. Quicunque vero in adolescentulorum gymnasiis in sublimibus soliis alti et undiquaque conspicui sedentes, artis opera neglexerunt, quicquid vero in buccam venerit, id effutiunt, his non magis credibilia fiunt ea quae evidenter apparentibus confirmantur, quam lis, qui neque. a principio, an appareat quicquam, cognoscunt. Caeterum ex hoc genere sophistarum quispiam aliquando mecum contendit de eo quod rarus et magnus spiritus mente vacillantibus contingit. Supponebat enim respirationem unam quandam ex sumptionibus vitalibus esse ; verum cum hujusmodi hypothesi non consentiebat quod palam apparet; unde cum eo sibi contendendum esse norit. Principio namque dixit, ejusmodi respirationis speciem in deliriis non. apparere. Nam quae nunquam conati sunt fophistae in ipsis aegrotis observare, de his, ac si sexcenties viderint, impudenter contendunt; neque verentur sis tuagnam habere experientiam ja clare eorum, quae ne per simtnium quidem viderunt. Atvero quicunque .observant apparentia et quae aegris accidunt, in ita ut Hippocrates seriluunt; viderunt enim, ut opinor, multos infirmos similes iis, quos ille descripsit, qui satis magnum testimonium praedicto sermoni praebent. Atque apponerem sane jam eos, quos in epidenuorum libris conscripsit, nisi propositum esset mihi omnem sequentem sermonem secundum in eorum euarrationem, velut etiam antea nixi, reservare ; hunc vero lo- . lum per se cum propriis et sinceris demonstrationibus absblvere. Itaque formo de mente motis hic finiatur.

Cap. XIII. Quomodo vero quis magnam et parvam respirationem optime dignoscat (Icio enim et hoc me in prioribus distulisse) jam referatur. Proclive equidem erat opinari, nihil differre sive magnitudine distentionis retpiratoriorum organorum, sive substantiae, quae inspiratur, copia, magna inspiratio judicetur; quemadmodum tane etiam aliqui dicunt, putantes quantitatem inspirationis semper se habere oportere ad proportionem quantitatis dilatationis orgauorum; atqui hoc minime in universum venum est, sed distinctione quadam opus habet. Quum enim secundum naturam su habent organa, quantitas spiritus semper ipsorum dilatalienibus proportione respondet; non tamen quum praeter naturam fuerint disposita, verum possibile aliquando plurimum dlltendi thoracem et parum externi aeris inspirari; multae enim sunt affectiones, est modo praedictorum mentiulmus, in quibus pulmo coarctatus multum aerem suscipere non potest. Nequaquam igitur ad affectionum omnium respirandi organorum proportionem, sed solum asperarum arteriarum, inspirationes fiunt.At vero harum distentionem impossibile est per ullum sensum dignoscere. Ergo non est adhibendus animus organis respiratoriis, quum inspicationis quantitatem volumus dignoscere; sufficit enim ipsum solum aerem inspicere, quantus inspiretur et quantus rati tum expiretur. Neque enim ex ventris mole de ciborum copia conjecturam tacturus, sed sufficit etiam lue stolam eorum, quae eduntur, ruspicere quantitatem. Quoniam vero in expirationibus aliquando quidem omnes musculi in totum otiosi sunt, permittentes thoraci collabenti propriam recuperare constitutionem, aliquando vero operantes amplius ipsum contrahunt, id quod nobis de sus saepe est Memonstratum; contractiones sane thoracis citra horum concitationem nunquam magnam expirationem facere possunt ; quae vero cum musculorum concitatione fiunt, quae sane etiam essiationes existunt, ut et hoc est demonstratum, hae opifices sunt magnitudinis. Verum neque in his denudato homine inspicere jubeo musculorum tensionem, sed sufficit eam quae cum essiatu fit, speciem expirationis notam statuere maximam. Urgente itaque usu aeervatim expirare cogimur, ut etiam quum inspirationis urget usus, multum et confer-tum externum aerem attrahimus.

Cap. XIV. Quandoquidem autem deliis abunde disseruimus, repetitis capitibus eorum quae ab initio dicta sunt, ad reliqua progrediamur. Capita autem erant, ut opinor, haec, quod simplicibus respirandi difficultatibus inventis, connectere oporteat causas conjunctas respirationis, et demonstrare singularum ipsarum efficientem causam ; et vice versa, quae respirandi difficultates ad singulas causas conteortantur ; in quo sane etiam compositarum respirandi difst unitatum mentionem facere coacti sumus. Verum qui tractatio pulsuum cum respirationibus consentiat, et qui differat, etiam hoc non erat exiguum eorum, quae explicavinrus, caput.

Cap. XV. Quoniam vero haec omnia absoluta sunt, . compositas deinceps spirandi difficultates contemplemur; hae namque desunt adhuc priori eorum, quos proposuimus, commentario. Inventis autem simplicibus, non amplius arduum est etiam has invenire, quae ex illis componuntur. Quum enim aliqua sit magna inspiratio, similiter et velox et contrariae sus parva et tarda, necesse est quatuor fieri omnes respirandi difficultates in suspiratione compositas, magnam siurulque tardam, magnam et celerem, parvam et celerem, et quartam parvam ac tardam. Ita et in expiratione easdem quatuor conjugationes necessarium est fieri, duas utaguas, et duas parvas, quae velocitate et tarditate distinguantur. In quietibus vero impossibile est compositam spirandi difficultatis speciem fieri; neque enim duae oppositiones in eis existunt, ut in motibus, sed una sola in densitate et raritate consistens.

Cap. XVI. At vero ipsis motibus inter se collatis, inspiratione, inquam, cum expiratione, species quaedam erunt rhythmorum totius respirationis, quemadmodum in pulsibus dilatatione ad contractionem collata contingit. Post sibilo est enim inspirationem fieri magnam, expirationem vero parvam; aut vice versa inspirationem parvam, expirationem magnam; aut utrasque parvas, aut utrasque magnas; sic et velocem aut tardam utramque, aut alteram velocem, alteram tardam.

Cap. XVII. Quin et inaequalis est quaedam respiratio, quemadmodum et pulsus, tum in motuum collectione, tum in motu uno. Similiter autem et ordinale ac inordinata respiratio fieri potest, ut etiam pulsus; atque quot differentiae inaequalium pulsuum tum in uno motu, tum in pluribus consistentium existunt, tot etiam sunt respirationum. Verum quod in principio statim hujus tractationis. dixi, omnes penitus negligenter respirationem tractaverunt; atque hujus negligentiae causam fortasse reseram in progressu sermonis. Nunc quod propositum est nobis, absolvendum, ab inaequalitate in uno motu ductu exordio, quod ea et secundum naturam videri possit in medio posita esse earum quae exacte simplices et quae ex confesso compositae existunt. Contendit itaque aliquando quispiam mecum de ipsa, tanquam non esset composita; quod certe non fecisset, nisi simplicibus propinqua esset; verum compositam esse inde perspicuum est. Si quis incipiens inspirare, celeriter attrahat aerem, circa finem vero tarde, aut vicissim ex tardo principio in celerem defluat finem, hanc sime inspirationem neque celerem simpliciter neque tardam esse dixerimus, sed compositam, utpote quae alteram fui partem habeat celerem, alteram tardam. Eodem modo etiam, si expiratio quomodocunque alteretur, sive ex tarditate in celeritatem, sive rursus ex celeritate in tarditatem motu transeunte, constare dicemus ex partibus contrario modo. inter te habentibus, et ob id neque simplicem, sed compositam existere. Similiter autem cum quies aliqua sciderit et interpellaverit alterum motum, sive inspirationem sive expirationem, compositam esse etiam tunc dicemus eam, quae divisa est, utra tandem ea existat. Ullum est autem aliquando, raro tamen, non alteram tantum, sed ambas totius respirationis partes, in nuo et .eodem homine ita habere, et maxime hoc fieri, quum humorum copia in asperis arteriis coacervata hominem suffocat, ex plemitide perniciosa, aut peripneumonia non expurgata, aut suppuratione istic consistente; ita ut in hac parte respirationes cum pulsibus conveniant: demonstratum est enim et in illis propter obstructiones organorum, cornpressiouesque et omnino coarclationes, inaequalitatem fieri. Itaque si quis ea, quae de assis arteriis per tutum animal dispersis, in secundo de pulsuum causis dicta sunt-, probe perdidicerit, majorem utique copiam similia dicendi de asperis in pulmone appellatis arteriis habebit. Illas enim ad inaequalis pulsus generationum coarctari oportet, asperas vero arterias ad inaequalis respirationis. Relatum etiam in illis, quod ob facultatis imbecillitatem pulsuum luaequalitas fieri possit, quum prae impotentia arterias una vice perfecte dilatare non potest:; resistunt enim interea et conquiescunt, velut lenes in via. Fieri autem potest aliquando et in respiratione quaedam inaequalitas, tum quae in una actione, tum quae in pluribus contingit et systematica appellatur, ob quandam facultatis ipsam efficientis debilitatem.

Cap. XVIII. Quum vero haec. animalis fit, vitalis vero ea, quae pulsus operatur, fieri potest quaedam ad praenotiones ex ipsis differentia, nimirum pulsibus debilitatem facultatis semper suae ipsorum- laesioni proportione respondentem indicantibus, respirationibus vero non eodem modo, nisi. quis etiam addat aegrotantis voluntatem. Nam si. testiVariam responsionem a moderato homine saetam malum esse Hippocrates dicit, inon tamen in temerariis natura nedum talem responsionem, test ne ipsum quidem delirium, quicquam magnum puta portendere. Ile etiam habet inrespiratione; desides enim ac molles circa singulas actiones inaequaliter respirabant, etiamsi nihil magnum ipsos-cogat;. qui vero laboriosi. .et generosa mente praestiti fiunt, priusquam ad extremam debilitatem eorum facultas deducatur, non unquam inaequaliter respiraverim. At vero in pulsuum .inaequalitate eadem praenotio assertionis est in iis. qui generosa ac - iis qui ignava mente praediti existunt. Ut enim in universum dicam-, ubi voluntas nihil conseri ad actionem, ibi. quod significatur, aequale est omnibus; ubi vero aut tutum aut plurimum, ibi amplius etiam inspicere oportet mores ipsius aegri. Quemadmodum autem differentia facultatum efficientium actiones tum circa pulsus tum. circa respirationes disserentes facit praenotiones, sic .etiam circa ipsam organorum naturam quaedam indicationis di-. versitas erit. pulsus enim per laeves arterias,. .respirationes vero non per solas asperas arterias fiunt, sed non minus quam per ipsas, imo for tussis magis, -per musculosum genus. Hoc enim est quod primum animalis facultas movet ad respi-rationis generationem ; ab eo vero totus thorax motus ipse rursus pulmonem commovet eo quo diximus in horum tractatu modo; pulmonis autem partes sunt asperae arteriae; iniquas primas aer qui inspiratur pervenitis Quemadmodum igitur harum affectiones totam respirationem saepe inaequalem reddunt, sic et affectiones musculorum ; propterea Iane, quod illae spiritus sunt loci, musculi veto primum motus instrumentum. Verum non eadem affectio in utroque organorum genere inaequalem respirationem sarit, quum neque usus ipsorum similis existat. Siquidem igitur unumquodque^ organorum in eo ipso, quo sanum existens actionemjurit, eam aegrotans laedit, asperarum utiquearteriarum laesio coarctatio quaedam est; musculorum vero depravatus et inordinatus motus; atque illarum quidem ut spiritus locorum, horum vero ut motus organorum laesio est. Et coarctationis quidem in asperis arteriis tumores praeter naturam causas esse dixi; depravatorum vere in musculis. motuum causas nunc referemus. sunt igitur propriae muscuiorum affectiones, convulsiones palpitationes et tremores quemadmodum in alio loco est demonstratum. Verum quod hae etiam depravati motus sint, verbis non eget. Si vero ambo haec insunt his affectionibus, ut et depravati motus sint et musculorum, atque haec ipsa sunt quae quaerimus, finem jam nobis hic habebit institutus sermo; erit namque aliquando inaequalis respiratio et propter aliquam harum affectionum. Quemadmodum enim ambulatio inaequalis fit crurum musculis aut trementibus aut palpitantibus aut convulsis, ita et. respiratio aliquando inaequalis erit propter thoracis musculos, .ut dictum est, oblaesus. Quare omnium inaequalitatum, tum quae secundum unam actionem tum quae circa plures ex ordine consistunt, aut asperarum. arteriarum coarctatio, aut thoracis musculorum deprivatus motus, aut facultatis ipsam .efficientis debilitas causa steti .

Cap. XIX. Scriptum est autem, ut dixi, fusissime de omnibus inaequalitatibus in secundo de pusillum causis, et ob id, quae communia stant cum illo sermone, omnia relin- . quimus, solummodo mentione ipsorum facta; quae vero propria funi respirationi; in hoc libro explicamus. Usus itaque, ut jam antea dictumest, communis utrisque est; asperarum etiam arteriarum et laenium ratio consimilis est; verum muscuiorum genus proprium et privatim destinatum respirationibus est, praeter pulsuum rationem. Opifices autem ipsorum facultates partim quidem similiter, partim vero non ita habent: quatenus enim causae efficientes sunt, eatenus similiter habent; quatenus vero voluntati permissum est arbitriuni respiratoriae facultatis, vitalis autem facultas nullum superiorem habet dominum, sed libera penitus existit, eatenus disserunt. Igitur et peculiare quid ad inaequalitatis generationem respiratio habebit, si cum pulsibus eam contuleris, quod non praetermittamus. Est autem duplex, partim quidem ab ipsa -animali facultate sola proficiscens, partiu. a complicatione ipsius cum doloribus. Modicum enim . quidem et cognitu difficile est, quod a sola facultate proficiscitur; amplius vero et manifestius ac magis varium, quod propter dolores. in deliriis enim funerat quidem raritas et magnitudo, apparet autem quaedam inaequalitas et orsiuls perturbatio, tum in pluribusrespirationibus tum in una aliquando sula; nimirum, quod et phantasmata aliquando plus, aliquando minus rationem ab eo, quod secundum naturam est, emoveant. In hujusmodi enim visis rationi consentaneum- est, etiam respirationem transmutari ac aliquatenus variari ad inaequalitatis et permutationis ipsius ordinis generationem, etiam ab usus quantitate. Nam quamdiu parum deficiunt ab ea singulae actiones, parva est ejus quod secundum naturam est, immutatio ; quando vero defectus ab eo, quod secundum naturam habet, contluget satis multus, tunc necessarium jam quietum quidem quantitatem, motuum vero non solum quantitatem, sed jam etiam qualitatem alterari atque ob id totam .respirationem inaequalem et inordinatam reddi. Idem hoc et doloribus accidere uecessarium est. Neque enim etiam ni istis usus. expletur in singulis actionibus, nam neque celeriter, neque dense, neque plurimum distendere thoracem possunt; omnia enim haec ipsis molesta sunt, et praesertim magnitudo, deinde celeritas, jam vero etiam densitas: dolentibus namque miti nus molestum est per longius tempus, quam per brevius moveri. Ob id igitur a magnitudine omnino multum detrahunt, a celeritate vero minimum, a densitate autem auferunt quidem nihil, sed addunt etiam quippiam, parvitatis ab eo quod secundum naturam habet, defectum per eam corrigentes. Non tamen adhuc tantum est quod apponitur, ut omnem expleat defectum. Quantum igitur deficit ad usus expletionem, hoc in multis deinceps actionibus coacervatur; et quum parum abest, ut animal suffocetur, tunc volemtalem cogit, ad aliquod saltem tempus, majorem facere respirationem et multo velociorem et priore densiorem. Verum quum m hujus actionibus usus quidem .expleatur, animal vero doloribus crucietur, voluntas .rursus a magnitudine et celeritate ac densitate aufert aliquando plus, aliqu ando minus, utpote quae consilii inops sit, et neque. sistere actionem possit ob suffocationis timorem, neque aliquam reperire doloris medelam. Quare modo ad hoc, modo. ad aliud transit; illud quidem, ut usum expleturum, hoc vero ut dolorem mitigaturum. Quum vero omnia usum explentia exacerbent dolores, dolores vero mitigantis augeant usum, atque nulla communis utrisque medela reperiatur, multiformiter. ad omnia transit ob consilii inopiam, semper aegre ferens quod praestem est. Atque lune tum inaequalitas circa singulas et omnes etiam deinceps respirationes, tum multiformis illa ordinis perturbatio originem habet. Ex corruptione enim aequalitatis inaequalitatum omniunt itemque ordinis perturbationum generatio oritur. Monstratum namque et hoc in libris de pulsuum differentiis, aequalitatem continuam aequabilitatem esse, periodicum vero ordinem; et continua aequalitate corrupta, inaequalitatem, periodica vero, ordinis perturbationem generari. Attamen quamvis multa inaequalitas et multa ordinis perturbatio in ejusmodi affectionibus incidat, Inperat tamen id genus respirandi. difficultatis, quod in parvitate et densitate consistit. Etenim si magnam aliquando respirationem una vice faciunt, veluti periculum facientes ejusmodi respirationis, desistunt tamen e vestigio propter dolorem, ac per multum tempus valde respirant, donec urgente usu coacti ad alian rursus convertantur experientiam magnae respirationis. Assiduitas igitur inaequalitatis et inordinatae mutationis in celeritate ac tarditate et in densitatis permutationibus maxime consistit, quum nunquam quidem simpliciter rara respiratio fiat, propter ungentem usum; minus tamen et magis densa, atque in hoc sane inaequalitatem acquirat. Quare densius semper hoc modo affectis est spiritus, magnus autem raro, tardus vero nihil - magis quam celer, propter repentinam ipsorum in utramque .partem mutationem. Recte igitur antea lictum est, omnibus dolore vexatis organis, quae in respirationibus commoventur, parvum et densum spiritum oboriri ; et eadem ratione in deliriis magnum fieri et rarum spiritum; quamquam etiam his vel maxime inaequalitas covmes siti Exuperat enim in ipsis raritas et magnitudo; magis enim et minus rarus, et magis ac minus magnus spiritus in delirantibus redditur, parvus vero et densus nunquam. Atque haec quidem mihi sufficere ridentur de inaequalitatum cognitione, tum quae in una actione tinn quae in pluribus consistunt: dicta sunt enim et de iis quae ratio postulat, ob sermonis communitatem; et evidenter quidem hae compositae sunt, multis omnino actionibus ad generationem et dignotionem indigentes; quae vero circa unam actionem consistunt, ut etiam ante relatum est, fere videri possint alicui simplices esse. Porro non de systematicas tantum inaequalitatibus, sed etiam de ordinis perturbationibus lue disseruimus ; sunt enim in specie quadam inaequalitatum, velut etiam in libris de pulsibus demonstratum est.

Cap. XX. .Ad caeteras igitur .compositas spirandi difficultates redeamus, ac eas in primis explicemus, quae in- una actione quacunque tandem consistunt. Equidem inspiratio magna simulque. velox fit urgente usu, obsequentibus organis et facultate vel tuum robur integrum fervente, vel parum immutata. Demonstratione autem hic sermo non habet opus apud eos, qui superius dictorum meminerunt. Rursus vero magna et tarda. solis mente motis contingit, at-que his non semper ; et conspicua utique etiam lue est causae consideratio ex praedictis ; quemadmodum etiam, cum parvam habent inspirationem et tardam, quibus insitus calor multum est perfiigeratus. Quae restat autem adhuc oonjugallo quarta, parvitas erat cum velocitate, et sit perpetuo quidem in nulla affectione simplici ( quemadmodum neque magna simul que tarda, quam aliquando desipientibus accidere diximus) sequitur tamen, quanquam. non semper, sed ut plurimum, ubi fimus dolor et usuisencrementum concurrunt; parum enim necessario in doloribus respirant.; inexpluto autem manente usu, tum ob hanc. ipsam parvitatem, tum quod. per se ipsum exuperare supponebatur, non satis est solum densari ipsas actiones, sed coguntur. etiam saepe ecnvulsurie inspirare. AL eodem cum praedictis modo etiam in expirationum conjugiis ipsas affectiones perscrutari opor- . tet. Nam in his aut facultatem, aut .aliquod organum affectum, aut caloris modum immutatum inveniemus. Quae enim velut fuliginosa ac favillosa et fumosis excrementa vp.camus in caloris genere, ea omnia terrea sunt et velut femicocta ab lunato calore, quemadmodum fumus ab igne; ap.p arent enim in hoc evidenter acria omnia et calida fumosa materiae excrementa, indicantia susceptam quidem esse in se ipsa ignis facultatem, non tamen adhuc penitus ab igne se superata ; flamma enim ita esset et non amplius sumus. Quare si quis, tumulo calore in corporibus animantium resimulante, expirationem magnam simulque velocem fieri dicat, non utique efrarit. Manifestum est autem quod. et facultatem integram esse tune oportet, et nullum ex. organis affectum. Similiter autem. et magnam simulque tardam in quibusdam delirantibus fieri, eodem modo quo contingit circa inspirationem: sic et parvam simulque tardam fieri iis, quibus nullum sinuosum excrementum est coacervatum ; et parvam ac velocem, quibus est collectum, et dolent simul aliquae partes, quae in respirationibus moventur. Semper enim hujus memorem esse oportet, etiamsi- aliquando in sermone omittatur.

Cap. XXI. Atque hae quidem sunt quatuor spirandi difficultatis conjugationes, quae in utraque totius respiraticuis parte scorfim consistunt. Aliae vero in ipsius veluti rhythmo et consonantia, non in utraque scorfim parte fiunt, sed quum inspirationem expirationi conserimus, quemadmodum ur pulsibus diastolen fastosae, rhythmum hoc ipsum appellamus. Manifestum autem, quod .eandem speculationem lue locus capiet, quam de pulsuum rhythmis Heroplulus conscripsit, Dicta quidem etiam nobis de infixi quae necessaria sunt, in pulsuum tractationibus ; dicetur autem et nunc quam fieri potest brevissime, quibusnam veluti scopis quibusdam animum attendere oporteat, ut saclle causas distonuntiae in resphationibus inveniamus. Quae enim jam te- . eundum utramque totius respirationis partem, suspirationem dico et expirationem, in superiori sermone recensuimus, ea ipsa etiam nunc inspicere. operae pretium existimo circa ipsorum dissonantias. Velut verbi. gratia (non enim deterius fuerit in uno quodam tanquam exemplo demonstrare id quod dicitur] sit quidem tardior et minor quam secundum naturam inspiratio ; his sane. ita affectis dicemus calorem secundum naturam imminutum esse, auctum vero fumosum. Rursus in altera dissonantia, contrario modo se habente, ita ut inspiratio quidem sit magna et velox, expiratio vero parva et tarda, auctum naturalem calorem dicemus et .nullum esse fumosum recrementum. Duplicem enim genere semper intelligere oportet calorem, alterum genuinum et corpori innatum, alterum vero acquisititium ac spurium. Palam .igitur est, quod hujusmodi conjugatio nihil evariat ab iis, quae in utraque seorsimseorsum, hoc est alterutra existunt. Si enim inspiratio parva et tarda forte suerit, perfrigerationem significat caloris secundum naturam, quomodocunque habeat ipsa expiratio ; si vero expiratio eodem modo suerit affecta, ideus indicabit ; nam et si magna aliquando ac velox fiat, redundantem significabit calorem praeter naturam, quomodocunque habeat ipsis iuspiratio. Quare nihil amplius ad praenotiones hujusmodi complicatio docet, quam ea, quae jam singulatim de alterutra ipsarum fiunt cognita.

Cap. XXII. Itaque ad solas illas compositas referraudi difficultates animum attendere nos oportet, in quibus simplices quidem communes sunt plurium affectionum, et. ob id nihil certi indicant; conjugatae vero aliis quibusdam, ad certum ac minime fallax discrimen veniunt. Magnitudo enim respirationis ipsa per se respirandi difficultas quaedam est simplex, verum nullius certae cognitionis signum est;t si-. quidem et urgente usu et laeta menti fieri solet; at si cum densitate consistat, urgentem usum; si cum raritate, delirium indicat. Similiter autem et partitas ipsa quidem per se ipsam, aut dolore affectam aliquam partem, aut usum exolutum ostendit; itaque neque ipsa aliquid certi indicat; quando vero componitur, cum densitate quidem dolorem, cum raritate vero usus exolutionem portendit. Quinetiam si ipsam densitatem per te stolam aut raritatem proponas, ipsar um neutram per te inveneris quicquam certi significantem, nisi hoc discrimen accipiat cum altera quapiam respirandi difficultatis specie copulata ; densa enim simulque magna, facultatis^ augmentum indicat; densa vero simulque parva, organi alicujus quod cum respirationibus commovetur, dolorem. Ipsa etiam rara, quae deliria et perliigerationes sequitur, si quidem cum magnitudine fuerit copulata, prius ex praedictis ; si vero cum parvitate, posterius indicat. Et ob id sane omnium compositarum respirandi difficultatum hujusmodi conjugationes utilissimae sunt, et manifeste et con. stanter unam quamque affectionem indicantes, densitas quidem cum paucitate dolorem; si cum magnitudine fiat, usus augmentum; raritas autem cum magnitudine delirium, cum parvitate usus exolutionem. Fiunt autem quatuor hae conjugationes differentiis actionum in magnitudine et parvitate, cum quietum differentiis permixtis. Duae enim oppositiones inter t se permutatae quatuor constituunt conjugia. Quare et lue perspicuum jamfit, quod neque plures, neque pauciores possibile est fieri ex sus oppositionibus. conjugationes. Verum in quietibus quidem una sola contingit oppositio circa densitatem et raritatem ;in actionibus vero non solum oppositio circa magnitudinem et parvitatem, sed etiam circa velocitatem et tarditatem contingit. Quatuor itaque etiam in harum permutationibus nascentur conjugationes; prima quidem densa et velox, secunda densa simulque tarda, tertia rara simul et velox, et quarta rara simulque tarda. Caeterum nullam certae cognitionis signum simpliciter et necessario exhibeat, quemadmodum priores quatuor; verum hoc modo distinguere oportet; si quidem multa ad densitatem, pauca vero ad velocitatem, transitio fiat, tum doloris tum usus augmentum significat; si vero vice versu ad velocitatem plus, ad densitatem minus ab eo quod secundum naturam est excedit, usum solum auctum demonstrabit. Concurrit autem cum hac respuendi difficultate omnino et magnitudo.; - ad alteram autem aufe ipsam relatam parvitas : quere neque omnino opus habebimus velocitatis meminisse. Si enim conjugatio in velocitate et densitate indistincta nihil certi nobis indicat, ubi vero sub distinctionem venerit, velocitate quidem abundante, statim etiam cum magnitudine fit; densitate vero exuperante, necessario consequentem parvitatem habet; densa utique simulque magna secundum alteram distinctionem erit, densa vero simulque parva. secundum alteram. Sic autem etiam densa ac tarda conjugatio demonstrabitur. Abundante enim densitate, solus dolor mdicabitur; ubi vero tantum ab eo, quod secundum naturam est, excedit, quantum et secundum tarditatem, compositae affectionis signum erit; nam et usum imminutum esse ostendet et partem aliquam dolore affici. Sic vero et quum tardites densitatem superabit, signum erit affectionis jam dictae, sed minus tamen dolore affici ostendit ita habentes, magis vero facultatem esse imminutam. Itaque neque hacconjugatione indigemus ad praenotiones: in primis enim praedictis quatuor, quas utilissimas: esse dicebamus, signa habemus et doloris et usus imminuti magna. Quin et tertia conjugatio jam dicta; rara simulque velox, nihil necessario indicabit; assidet autem ver deliriis quibusdam, vel cum ipsis etiam usus augmentis. Relatum autem antea est, quod mente caplerum rara penitus est et magna respiratio, velox autem non omnino, quemadmodum neque tarda ; fieri enim utrmnque ipsorum inordinate et inaequaliter; quum tamen simul inciderit et usus augmentum; tunc coguntur et multo ampli- us respirare quam si solum mente capti essent, et jam etiam citius. Quare neque hac conjugatione ad praenotiones indigemus,ea, quae per ipsam indicantur cum distinctione; jam in primis quatuor conjugationibus habentes. Restabat autem adhuc quarta secundum hoc genus composita respirandi difficultas, tarda simulque rara, quae etiam ipsa et deliriis quibusdam assidet et usus imminutionibus ; itaque ne- . que hac opus habemus, nam et delirium et imminutum usum ex primis quatuor conjugationibus perspectum tenemus.

Cap. XXIII. Non solum detuousirando. differentiam in velocitate et tarditate non, necessariam ad praenotiones esse, meque si fiolam accipias- neque si cum aliis. copules, utis litas eurum fit manifesta, sed etiamex infer ei; natura apparet. Quum enim tria sint prima .genera causarum ipsius respirationis, usus, facultas et. instrumenta; palam est.; quod si repererimus, ex quibus et quot respirandi difficultatibus affectiones in ipsis cognoscantur, hae quidem rmbis- omnium utilissimae ad praenotiones erunt, reliquas vero omnes .ex abundanti considerabimus. At repertae.sunt magna quidem et densa usus augmentum, et contra parva ac iara imruinutionem significantes ; delirii autem propria magna ac rara, dolorum parva et densa. Accesserunt his forinsecus inaequales quandoque musculosi certeris affectiones, quandoque etiam asperarum arteriarum coarctationes indicantes. Facultatis autem aegrotantis primum quidem nullum necessario reperitur cognitionis signum ex ulla aliqua .respirandi difficultate, quum aliter desides, aliter laboris tolerantes, respirationem forment ; quod si quippiam etiam sit inaequale et inordinatum, minime conspicuum est; et ipsas inaequalitates itemque ordinis perturbationes generant impuritates, quae in densitate et raritate et parvitate ac magnitudine consistunt; quibus accedit, quod per sexcenta alia animalis facultatis debilitas cognoscatur ac innotescat, ut nihil nobis hac in parte respiratione opus sit, quorum opportunissima et plurima Hippocrates in praenotionum tradidit scriptis, si quid autemaliam relictum est, facillime ex praedictis inve-. niti potest. Quodsi quis ipsius respirandi facultatis insumae, atque in communi omnis facultatis animalis propria signa habere velit, et maxime perfrigeratae, is almum nasi motum habebit, et- omnium musculorum circa. scapulas actionem et subitam thoracis collapsionem. Quando enim lue debilius quam conveniat, movetur, in inspirationibus quidem spiritus ductum juvant alae nasi, externum aerem etiam ipsae simul attrahentes .eodem modo, quo per os aliquid attrahere volentes, labia Contrahimus ; rursus vero in exple rationibus subita sit thoracis collapsio, non paulatim demissio. Dictum est. autem diffusius in libris de musculorum motu, qui disserat collapsio partis a demissione et - laxatione, ulmirum quod altera facultate infirma contingat, altera -integra eadem et valente. Contingit etiam amplius circa expirationes iis qui imbecillam habent respiratoriam facultatem tale quiddam: Thorax tensionem, quam antea in inspirationibus simul cum septo transverso obtinuit, omnem acervatim deponit, tanquam repente moriens. Relatum est autem in commentariis de respiratione, quod solum septum transversum expirantibus tensionem exolvit ; sed non est idem paulatim exolvere et acervatim omnem deponere. Caeterum paucum quid .hujusmodi expirationibus cooperantur intercostales musculi, per quorum actiones efflatus fieri demo nstravimus. Talis Iane et ob has causas respirationis. [peries est iis, qui aegram facultatem habenti.

Cap. XXIV. Verum quod misti adhuc deesse videtur ad expletionem hujus primi. sermonis, jam dicetur Quum duplex existat quies in respirationibus, una ante in. spirationem, altera ante expirationem, uter sane motus laedatiir; quietem etiam priorem ab eo quod secundum naturam habet, immutati Duplici igitur exsistente in motibus laesione, ac duplici item in quietibus, usus quidem defectus semper diuturnas efficiunt quietes, exuperantiae vero breves, Quare quum dicimus densam et magnam fieri respirationem prae copia caloris, in utroque motu verus erit sermo. Abundantia namque caloris secundum naturam inspirationem magnam reddens, statim etiam praecedentem ipsam qui- . etem brevem esurit ; abundantia vero caloris praeter naturam et summi ut expirationem magnam, sic etiam quietem praecedentem brevem reddit. Quare magnus et densus peultus fit spiritus, quando caloris redundarit genus ; non tatnen neque eandem respirationis partum in magnitudinem, neque eandem quietum in densitatem transmutat. Sic etiam si usus imminutus sit, ob caloris lurminutionem, ubi quidem innatus calor imminutus parvam inspirationem reddit, etiam longa quies praecedit; ubi vero calor praeter naturam deperditur, parva quidem expleatis, longa. vero ante ipsam quies contingit. Saepe vero calor praeter naturam auctus est, calor vero secundum, naturam imminutus; atque ita quies ante expirationem diuturna redditur, altera vero hrevis. Utrum enim ex motibus ipsis usus urgebit, is praedis. etam quietem cunctari non permittit.

Cap. XXV. Dictum igitur jam de ipsis, quantum ad praesens institutum utile erat; si quis vero adhuc haeret circa differentiam calorum, hunc non est nunc tempestivum de his edocere, sed ad commentarios de innato calore remittere; opinor enimipfum, nisi penitus contentiosus existat, omnis haesitationis tuae istic remedia- inventurum. Quid igitur restat? addere quidem nihil, quod non etiam prius fit relatum; verum praediola in memoriam revocare, ut quae deinceps referentur facile assequamini, paucis totam eorum summam habentes. Porro summa haec ab ipsius rei substantia procedit.- oportet enim facultatis et organorum et usus affectiones perspectas habere- Monstravimus autem quot uniuscujusque dictorum sint affectiones, et quae respirandi difficultates earum cognitionem exhibeant; et quod necessariae quidem sint quatuor conjugationes, et supra has inaequalitas quinta, reliqua vero omnia quae respirationibus accidunt, tum simplicia tum composita, ad quas causas consequantur, necessarium esse monstrari; minime vero debere existimari, necessario ea aliquid indicare, sed ut ex illis ad praenotionem aliquid ex abundanti habeatur ; accuratissimam autem et constantissimam eam solam esse differentiam, quae in jam saepe dictis quatuor conjugiis consistit, atque adhuc etiam eam, quae circa inaequalitatem fit, difficultatis resipis. rationis differentiam.

GALENI DE DIFFICULTATE RESPIRATIONIS LIBER SECVNDVS.

Cap. I. Hic quidem liber explicatio est eorum, quae ab Hippocrate de respirandi difficultate pronunciata sunt. Dicta sunt autem ab eo multa in multis locis, partim quidem in libris ipsius, partim etiam in commentariis Plurimos enim ex libris epidemiorum, si non utique omnes, merito quis commentarios esse censuerit. Est igitur expohtio, ut quidam veterum alicubi dixit, explicatio obscurae orationis. Verum nos non hoc solum praestituros nos esse pollicemur, sed etiam quod vera sint omnia quae ab ipso de respirationis difficultate scripta fiunt, testatura s esse, non tamen demonstraturos quicquam eorum in hoc libro, sed in praecedentem remissuros, in quornihil citra demonsseationem dictum est. Et ut ne quis ab Hippocratica sententia flectatur, ac citius jam dictis fidem praebeat prius quam per demonstrationes cogatur, primum sermonem seorsim et per se conscripsimus ; postquam vero ille cum convenientibus ratiocinationibus absolutus est, in hoc libro ipsum inventorem ac veluti patrem dogmatum venerabimur. Hoc est enim justum simulque decens praemium eorum, qui quodcunque tandem in vita bonum invenerunt, ut inventa ipsarum non occultentur, neque hominibus sint ignota, sad tum ipsa appareant, tum ratio et methodus, quae ipsa invenit, cognoscatur. Sic enim et pro dignitate ipsos in admiratione constitui continget.

Cap. II. Primum igitur, quod semper observandum veritatis cultoribus censemus, ut nihil eorum quae manifeste apparent, occultetur, etiamsi causae ratiocinationem quam maxime incertam habeat, ob. id ipsum fune Hippocrates cum in aliis omnibus, tum vero in sermonibus de respirandi disficultate vel maxime laude dignus. Rarus enim et magnus spiritus sexcentis quotidie delirantibus .accidere videtur. Verum sophistae, qui ejus causam reddere non possunt (sunt autem ii, ut antea monstravimus, qui respirationem iuvoluntarium et naturale opus opinantur j neque fieri ajunt unquam talem difficilis respirationis speciem ; atque propterea quod causae ignari sunt, lude ideo substantiam rei evertere audent, quum non hac, sed prava tua opinione eversu, oporteret quae aegris accidunt, observare, ut Hippocrates faciebati Huic enim, inquit, perpetuo spiritus, velut revocanti, rarus et magnus ; huic, Philisco videlicet, qui primus scriptus est post tres constitutiones in pruno de morbis popularibus. Num igitur huic foli spiritum rarum et magnum, an etiam assis quibusdam Hippocrates factum vidit ? non huic foli, sed et estis multis et ei, qui deinceps scriptus est, Silene- nomine. Enumeratis enim et de hoc omnibus, quae ipsi aegrotanti acciderunt; sub ipsum sermonis finem haec scribit:- Ab initio -huic et perpetuospiritus rarus, magnus. Rursus autem ini sequentibus aegris, Dromadas, inquit, uxorem a partit, et omnibus aliis ratione saetis, secunda die rigor prehendit. Deinde paululum progressus est, spiritus rarus, msighus. Hoc igitur statim in primo die ita scripsit, rursus autem de fenta die disserens, sic scribit: sexta mane superrignit, cito perealuit, sudavit universo, extrema frigida, deliravit, spiritus rarus; magnus. Equidem in primo lepidemrorum sexdecim aegros Hipp cerates describens, quater rari et magni spiritus mentionem facere ridetur. At vero praeclari illi sophistae prorsus ne vidisse quidem se ullum aliquem ajunt magnum et rarum spiritum ducentem. Verum hoc fortassis ipsis credendum ; neque enim aut hanc, aut aliam ullam dyspnoeae differentiam riderunt, quum neque ipsos aegros rideant, sed intus desideant prava sophismata componentes.

Cap. III. Num igitur amplius etiam alii nobis aegri memorandi sunt, quos in alus opulentiorum libris. scripsit magnum. et rarum spiritum ducere? an ad rei nunc proposse tae fidem haec sufficiunt? Apparet enim Hippocrates, qui confessione ac suffragio omnium medicorum in eorum, quae aegris accidunt, observatione diligentissimus fuit, multus hoc modo respirantes vidisse. Verum in sequenti libro etiam aliorum quorundam aegrorum mentionem facere necessarium erit, qui magnum et rerum spiritum duxerunt, de quibus in sequentibus libris ipse Hippocrates scripsit; ad propositam autem nunc rem probandam hoc non erit, quum. ipsa jam sit manifesta, sed ad aliarum quarundam quaestionum in ipsu de aegris sermone contentarum exuositionem ; fides autem etiam ejus rei, quod videlicet multi sic respirent, obiter augenitur. Cujus igitur affectionis hujusmodi spirandi difficultas significationem exhibet? .nullius alterius, praeterquam delirii; ob quam causam rh primo libro olere est demonstratum ; commemorationis autem gratia etiam nunc paucis referetur, Revera enim proprium desipientiae. symptoma est, magnam et raram; hoc est multo tempore interjecto, respirationem facere. Quid enim plus inspirare oportebat, quum non copiosiore spiritu opus esset? aut per mullum tempus, quum liceret per brevius? - Quod vero non co-. piosiore aere^ opus habeant qui magnum et rarum spiritum inspirant, ipsa raritas ostendit. Omnino enim frequentius inspirare urgerentur, si copiosiore indigerent; quod vero. per longum tempus quiescant, signum est non multo opus esse ; sed videntur ambo hae tanquam obliviscentis actionis affectus esse. Etenim immoderatam facere spiritus attraorionem, rursmnque immoderatam quietem, ejus est, qui neque quando desinere ab actione oporteat norit, neque quando rursus incipere, sed in utrisque mensuram egreditur ob ignorantiam convenientis. Quemadmodum igitur detiplantes saepe postulata matula, quo mejant, obliviscuntur inferea, neque mingunt, nisi quis monuerit, sic quandoquidem et respiratio animale opus est, ipsis autem ratio laesa est, oblivrosiores tum circa actiones, tum circa ipsarum interstitia fiunt. Ambo itaque, et actiones et quietes, in multo tempore facientes, hoc modo et magnitudinem et raritatem circa totam respirationem faciunt. Num igitur nos quidem sic dicimus, Hippocrates vero aliter sensit? .an etiam ille in praenotionibus in hunc modum scripsit ? spiritus magnus et per multum tempus desipientiam significat. Quamenim in primo epidemiorum rarum nominavit, hunc in praenotionibus per multum tempus appellarit, mutans nomen in orationem. At enim et in illis aegris, quibus magnum et rarum spiritum fuisse ait, praeter alia symptomata etiam defipientiam scribit. Et in primo quidem omnium Philisco, hoc modo; Noctem inquietam tulit, non dormivit, penitus deliravit. Sic quidem in tertiae diri narratione. in quintae vero rursus : somni parvi, verba, deliramenta. In secmrdo autem aegro, Silano dicto, in secundae diei enarratione, Modice deliravit, inquit; in tertia vero ; verba multa, risus, cantus, cohibere se non poterat. Et deinde subjungens uit, Quarta per eadem. Et fiane quod Philiscns et Sllenus deliraverint, sic meminit. Verum in Dromadae uxore, nam et hunc rarum et magnum spiritum habuisse dixit, hoc modo scripsit: sub meridiem multum deliravit, et rursus cito parum resipuit. Sic quidem in quinta die, deinde infert, Nocte dormivit, deliravit. Eodem modo et quae texto die facta sunt describens, in haec verba inquit: summae partes frigidae, deliravit. Sic quidem igitur in primo epidennorum, ubi magni et rari spiritus, ibidem etiam desipientiae mentionem sarit. Eodem modo etiam in sequentibus libris nos monitos facit, nusquam magui et rari spiritus mentionem faciens, ubi non etiam magui delirii.

Cap. IV. Quod igitur hujusmodi dyspnoeam in de-. lirio factam Hippocrates saepe viderit in aegris, et quod universe de ipsa in praenotionibus pronunciavit, satis jam dictum opinor; confirmabitur tamen nihilominus adhuc et per ea, quae deinceps reserentur. Nam et justum fuerat non valde multa de ipsa dicere; verum .propter eos, qui in ratiocrnationibus de natura respirationis errarunt, tum prae contentionis studio impudenter jam altereantur, coacti sumus et nos plura quam convenit dicere, si quo modo queamus ipsos vel nunc tandem ad meliorem mentem revocare. Nulla scilicet est tinctura; quae tam aegre eluatur quam eorum, qui non ratiocinantur, in pravas opiniones affectus; neque enim ustis persuasionibus revocari possunt ipsis innu- . triti, ut qui neque in demonstrativis methodis exercitati sint, neque omnino aliquod veri et salsi dijudicandi adiumentum sibi compararint, imo neque, plerique saltem ipsorum, esse velint et hanc sapientiam odio habeant. Ex luis aliquando quispiam aegroto nobis demonstrato delirante quidem, sed neque magnum neque rerum spiritum ducente, deridens, imo. potius. impudenter oachlunans, ac tum Hippocrati tum nobis illudens abiit, neque rationem nobis reddens, neque. audire quicquam sustinens, quamvis docturos nos promitteremus, non pugnare quod apparebat neque cum nostris dictis neque cum Hsppocratis scriptis. Hic enim magnum et rarum spiritum desipientiae signum esse ait, non tamen si. quis deliret, hunc omnino rarum ac magnum spiritum ducere; atque hoc talum etiam nostra dicta profitentur ; quum nihil adulteramus, neque mutemus ex iis, quae ille scripsit, sed expositiones tantum ac demonstrationes apponamus. Si vero tibi, bone vir, inquam, inventum est, quod omnibus delirantibus rarus et magnus spiritus fiat, palam indicas te nihil scriptorum Hippocratis legisse, quamvis te simules ipsa contemnere; tanquam sane prius legeris. Verum ille quidem abiit priusquam aliquid utile didicisset. Tu vero quisquis tandem hos- libros versas, si veritatem revera amas, Hippocratem audias in tertio epidemiorum in aegroto quodam, nomine Pythione, sic scribentem in septimi diei enarratione: Nocte turbatio multa, deliravit, nihil dormivit. Deinde in octavo die sic; sero rursus incaluit, deliravit. Et postea rursus in. nono : Circa solis occasum inquietus erat, delirabat. Ut igitur haec annisu, sic rursus audi, qualisnam dyspnoeae species huic Pythioni astiterit. Cognosces enim -eum neque rarum- neque magnum spiritum duxisse, quamvis delirus esset. Mentionem igitur fecit Hippocrates difficilis respirationis, quae ipsi accidit, bis per totam narrationem, tum circa secundum tum circa octavum diem. Verum de octavo die prius apponam, in quo et delirasse etdifficulter respirasse hominem ait, sic scribens : octavo ma.. ne quidem sarum dormivit, siatim vero frigus, taciturnitus, spiritus tenuis et imminutus; sero rursus incaluit, deliravit. Hic igitur eadem serie scripsit, et quod spiritus ipsi tenuis erat ac imminutus et quod uno et eodem octavo die deliravit. Num igitur jam per Iovem manifestum est, quod non in omni delirio Hippocrates rarum ac magnum spiritum fieri alt? Nisi sane putas, bone vir, imminutum nihil a magno differre ; si enim hoc putas, manifestum est, quod ne;que imminuere quid sit nosti, etidem esse putas quod an.gere. Ne igitur a nobis talia discas, sed ad eos, qui prunas literas docent, .eas. Ceterum velut elementa non didicerat ille, significationis verbi imminuere ignarus, sic neque Hippocratis scripta legerat; omnino enim sexcenties repetisset,. et imminuere et imminui et imminutionem, per omnes fere numeros et genera et casus ubique- declinata-, et contrarium verbo augere et augmento significantia. Quare etiam imminutus spiritus contrarius utique fuerit aucto. Sicigitur auctus magnus, imminutus parvus est. Sic igitur etquum diem secundam enarrat Pythionis, brevispirum ipsum appellat; brevis enim spiratio et actionem et quietem ipsam brevem fieri indicat; quemadmodum longa spiratio contra, ambo esse producta, quanquam etiamsi alterum sutorum indicaretur, tamen etiam sic in confesso esset, quod non omnibus delirantibus magnus et rarus spiritus fieret. Rarus enim et magnus juxta ambo longus est; et actionem et quietem; brevis vero spiratio omnino juxta alteram ipsorum brevis, quemadmodum etiam tenuis et imminutus spiritus brevis omnino existit.

Cap. V. Ipse itaque Hippocrates manifeste norit non omnibus delirantibus esse necessario spiritum magnum et rarum; nec certe pugnat hoc cum pronunciato de ejusmodi spirandi difficultate. Rarus enim et magnus spiritus proprius est delirii, et propterea necessario ipsum .significabit; non tamen si quis delicat, necessario magnum et rarum spiritum habet ; non enim inseparabilem, sed proprium esse diximus delirii rurum et magnum spiritum ; quemadmodum esse geometram, esse architectum, esse philosophum, esse rhetorem, . et esta innumera, quae singula nulli alii adsunt animali, praetorquem homini soli, et ob id propria -ipsius esse dicuntur, non tamen etiam inseparabilia, quemadmodum est rationale ; non enim quicquid proprium est, statim etiam est inseparahile,.. Quemadmodum autem haec nos improbata ab ipsis dialectica docuit, sic etiam quod tale pronunciatum, si magnumet rarum spiritum ducit, delirat, neque idem est quod hoc) si delirat, magnum et rarum spiritum habet, ecquo necessarium est ambo simul esse vera; non enim reciprocant haec inter se mutuo, sed solum invertuntur. Ut igitur siemo olympia vincere potest, nisi prius multo tempore sit e:eereitatus; sic neque veritati sermonum praesidium ascrre, qui non didicerit etiam horum luctas. Lt quemadmodum ne cadere quidem decente, saiunt luctae penitus rudes, sed aliquando supini ad terram prostrati, et tenent et sirangulant et non dimittunt victorem : eodem modo artia sermoni . nandi rudes saepe manifeste turpissimo casu lapsi, fontum abest at verecundentur, ut etiam vicisse sc ^existiment. Quemadmodum etiam hic, qui delirantem nobis demonstravit parvum spiritum ducentem, atque inde per hoc experimentum Hippocratis sententiam redarguisse feexistimavit. Hic itaque turpissimo casu lapsus, putarit tamen se nos prostravisse. Quomodo enim non turpissimus luo duplus est simul inveniri nihil ex scriptis Hippocratis legisse, et ob id. putasse frustra diem, quae deinde scripta sunt ; simulque ninil intelligere ex illius dictis, sed obaudire, et idem esse putare magnum et rarum spiritum delirii esse signum et addelirium omnino dictam dyspnoeam sequi? Deinde quid mirum est in curandi ratiocinationibus caecutire eos, qur tam parva non cognoscunt ? Verum parva ex aliis itidem parvis dependent, quorum nihil pensi habuerunt. Etenim ignorare, quae facultas respirationis actionem gubernet, principium est hujusmodi errorum; ignoratum est autem illud, propterea quod ante ignoratum suit, unde .propositiones conquirere oporteat ad demonstrationes. Circa hoc enim luctae genus aut inexercitati, aut penitus rudes, ejusmodi casus incurrunt; demonstratumque nobis in aliis est, et maxime in secundo de motu musculorum, quod in qui respirationem involuntarium opus esse dicunt, ex eo quod non potuerint a substantia ipsius rei propositiones ad demonstrationem quaerere, sed alia prout occurrerunt, secuti fint, in errorem inciderunt, Verum et Hippocrates ipsam rerum naturam contuitus, et caeteris ut contingentibus posthabitis, in universum constanter pronunciavit in praenotionibus.; sisuti ritus magnus et per multum tempus. delirium significat. Particulatim vero per apparentia in morbis sermonem extremis ad rei certitudinem experientiis factis probarit; quas, opinor, admirabitur qui dictis animum advertere voluerit. Discet enim quod omnibus deliriis magnus et rarus spiritus ex propria ipsorum ratione comes est, non tamen omnibus deliris, sed illis solis, qui non per usiam quandam affectionem delirio majorem respicationem habent aliter alteratam. Concedat autem mihi, ut prius unius aegrotae sentinae apponam enarrationem, quae in tertio epidemiorum est concripta, ad jam relatorum demonstrationem, et ad eorum, quae nunc proposita sunt, inventionem. Auspicatur itaque de ipsa sermonem hoc modo: Jn Thasc Dealcis uxorem, quae in Lero decumbebat, scbris cum horrore acuta ex moerore corripuit; ab initio autem pannis contegebatur, et adfinem sempersilens palpabat, vellebat, scalpebat, pilos legebat ; lacrymae et rursum risus; non dormiebat; a ventre irritatio, nihil prodibat; parum commonita bibebat; urinae paucae, tenues, sedimentum non .habentes; fabres ad manum tenues, extremarum partium sargus ; nono multum delirabat, et rursus sedata ese silens. Quod igitur et ab initio et perpetuo haec desipuerit, didicimus; neque enim una desipientiae species ipsi accidit, neque vulgeris, sed multae et sortes, partim silenti, partim loquenti, et partim cum lachrymis, partim cum risu. Audiamus autem deinceps ex Hippocrate qualis dyspnoeae species ipsi oborta fit. Scribit autem sic : Decimo quarto spiritus rarus, magnus, per tempus, et .in,sus brevejpma. Hic equidem rursus manifeste per oppositionem dicta est hrevispira ad eam, quae magnum et rarum spiritum habebat. Et nullus sane amplius; etiamsi omnino imperitissimus sit, dubitaverit de eo, quod non omnibus delirantibus Hippocrates raram et magnam respirationem fieri dixerit. Itaque in una et eadem foemina utriusque difficultatis spirandi ex ordine metuinixi et paululum progressus amplius sic scribit: Vogesimo. verba multa, et rursus sedata ast, obmutescens, brevspira. Deinde ubi diris; vigesimo primo mortua est, ad finem totius sermonis haec addit : Huic ad finem spiritus rarus magnus, nihil sentiebat; semper contegebatur.

Cap. VI. Manifestum igitur est: ex omnibus, quae retulimus, Hippocratem aliquando magnum et rarum. spuitum delirantibus fieri novisse, aliquando vero ipsius contrarium ; aliquando utrumque in eodem homine singulatim incidere. Et Iane me tibi demonstraturum esse confido, si modo mentem adhibueris, neque perfunctorie quae dicuntur audiveris, in ipsis quos descripsit aegris, lingularum praedictarum disterentiarum causam ab ipsi, indicari. Initium autem faciam a postrema nobis ascripta- aegrota Dealeis uxore, in qua omni completo sermone, deinde ut consuerit, brevi-. ter contenta capita recolligens, haec scribite. Huic ad finem spiritus rarus, magnus, nihil omnium sentiebat. Etenim unum erat de omnibus et respirationis usus, cujus itidem diutius negligens crat ; propterea quod nihil scntiebat; et quum per hoo longa quies efficeretur, rarus spiritus reddebatur, nimirum tune primum ad actionem voluntate concitata, quando prope perniciem et suffocationem perveniebat. Quemadmodum autem haec foemina pon sufficienter bibebat (parum enim, inquit, admonita bibebat), sic neque respirabat, priusquam a violentia suffocationis admoneretur, multo vehementius pungente ac stimulante et ad actionem excitante, quam qui ad bibendum commonerent. Ubi vero jam respirare coepisset, revocabat nihilominus omnem priorem desectum per magnitudinem actionis, similiter iis, qui in moerore et luctu suspirant. Verum issi quidem ob duplicem causam- hoc patiuntur, tum quod in curis sibi molestis versentur, et ob id rarius ac minus respirantes per multas ex oreline actiones, deinde a delectu coacti, omnem ipsum semel explere cogantur; tum amplius etiam propterea quod in moeroribus et spiritus et calor intus movetur; in ejusmodi vero affectionibus latenter et paulatim multus calor in alto coacervatus ubi primum hominem presserit, necesse est amplius respirare. Verum in affectionibus delirantium necessitas quidem a prima causa consimilis est; a secunda vero non itidem existit; non enim intro magis, quam suras his calor movetur, nisi fortuito aliud quoddam symptoma fiat. Differunt autem et quod febricitent delirantes ab iis, qui alias moerore affecti sunt. Atque ipse Hippocrates reperitur in ipsis revocationis vocabulo esse usus, quemadmodum alibi et de Pullis eo loquens : Huic spiritus perpetuo veluti revocanti? Quid igitur tandem per tempus, et hoc justum est exponere. Si enim deest multum, idem est per tempus ac id, quod in praenotionibus suctum est; spiritus magnus ei per multum tempus desipientiam significat; verum si hoc est, bis .oulequ enter idem lictum -fuerit tum in Dealcis uxore tumin adolescente apud Meliboeam ; scribit enim in utrisque consimiliter, spiritus rarus, magnus, per tempus; si multum apponitur, quod dictum est tale fiet: spiritus rarus, magnus, per multum tempus; et bis licetur utique rarus. An non igitur particulam multum deesse putandum est; aut certe non sic deficere, ut nunc diximus, sed aliter et alio modo, ut fit quod dictum est tale : spiritus magnus et rarus non continenter, neque consequenter, ded per longus tempus ? Si enim continenter et consequenter omnes respirationes contingat fieri magnas et raras, non ap. ponere eum hujusmodi respirationibus per tempus, sed simpliciter scribere, spiritus magnus et rarus. Si vero plures quidem respirationes non fiant magnae et rarae, incidant autem aliquae paucae hujuscemodi, tunc eum sime non simpliciter spiritum rarum et magnum licere, sed per tempus apponere. An otium cum hoc pugnat, quod in Dealcis uxore dictum est in fine totius sermonis? haec enim ait, spiritus perpetuo rarus .et magnus ; quamvis superius dixisset in decimoquarto die, spiritus rarus et magnus per tempus. Manifeste enim quod. nunc: per tempus, hoc in sequentibus ad finem dixit. Quid. est igitur- ad finem? id videlicet quod usque ad finem per omnem morbum contingit. Verum cum hoc pugnare videbitur quod in decimoquarto die est dictum : spiritus rarus. et magnus, per tempus, et rursus brevispma. Quomodo enmr si per omne tempus magnus et rarus erat spiritus, et rursus brevispira, adscriptum est? Siquidem enim omnino aliquod tempus luit, in quo brevispira erat, non penitus longispira erat. At vero quod perpetuo velit aptam longispiram factam esse, tametsi non per haec verba .in derimo quarto die, at in fine utique, quum ait, adfinem, manifestum redditur; ac omnes hoc ipsum concedent; qui Hippocratis dictionem audire suntassueti. Non enim semel aut bis, sed valde frequenter reperitur apud ipsum adfinem, neque in alio ullo usurpatum, quam ubi per omue tempus indicare velit. Quare hoc dubium prorsus manet, sive hoc ipsum, ad finem, per tempus significare suspicemur, sive aliud quicquam. lino sane neque dubium est; sed frustra nos ipsos ludificamus. Non enim interrumpit, quod raro incidit, in usio aliquo eorum, quae sic dicuntur, universalem enuntiationem ; quemadmodum, si sic diceremus : huic foeminae per omne quidem tempus magnus et rarus erat spiritus, inridebat tamen aliquando raro spiratio brevis. Quod ... vero hujusmodi sermo ipsi Hippocrati sit familiaris, cum ex aliis libris ostendere licet, tum ex ipso tertio popularium. morborum, in quo etiam haec aegrota conscripta est. Pesti- . lentem enim constitutionem enarrans, sic sane incepit: annus austrinus, pluviosus, sine saltibus perpetuo. Et paululum progressus ait: Etesiae parvi dispersim spirarunt. Verum ob hoc ipsum stne statibus annum dixit, quod neque alii ulli venti, neque qui etestae appellantur, continenter et insiguiter spiraverint, sed parvi et dispersim; tum Apollouium Abderitanum decimnmtertium ab hae constitutione scribens, postquam de omnibus morbi ipsius diebus recensuit, adfinem tutius sermonis apposuit: Delirus perpetuo;: quamvis paulo supra de ipso scripsisset his verbis : Circa siigesimumquartum per lenitudinem, alia quidem in eodem statu, parum autem resipiebat. Verum non sufficiens erat ipsum parum resipuisse ad hoc, ut totam de aegroto prolatam sententiam subverteret; et .ob.id recte dixit, delirus adfinem, hoc est, usque ad sinam; quod idem valet, quod per totum . morbum.

Cap. VII. Jam igitur, tandem enim orationi finem imponere oportet, per tempus non idem est ac adfinem. Et quandoquidem hoc monstratum est, causam deinceps referamus, ob quam aliquibus delirantibus rarus et magnus per totum morbum fit spiritus, aliquibus vero nunquam; et quibusdam per longius tempus raro intereidente aut simpliciter diverso aut etiam contrario ; quibusdam vero vice versa raro quidem magnus et rarus, saepe vero aut contrarius aut quoquo modo diversus ; quibusdam vero ex aequo uterque. In memoriam itaque et hic revocemus ea; quae in primo libro sunt demonstrata de simplicibus affectionibus. Dolorem etenim solum in aliqua parte, quae - in respirationibus ruovetur, factum parvam. et densam.efficere universam respirationem monstrabatur, delirium vero solum contrariam issi ipsi, raram et magnam ; augmentum autem caloris, magnam et densam; et contrariam ipsi frigiditatem, parvam et raram. Si igitur. a solo delirio respirationis et integritas confundatur, magnus et farris erit spiritus perpetuo ; si vero a solo dolore, parvus et densus ; si vero ambo concurrant, et solor vehementer superet, obscura omnino alteratio ex. delicio erit; si vero moderatus suerit dolor, aut plus quidem ex dolore, minus vero ex delirio, respirationem alterari continget, aut rice.versa, aut aequaliter in utroque. Neque enim delirium omnino tlemoliri potest. alterationem, quae sit ex dolore, nisi ipsum quidem valde sit magnum et vehemens, dolor vero parvus et obsumus ; at dolor ubi -vehemens suerit, perfecte evincit respirationis difficultatem, quae ex delirio induceretur, ut ne prorsus compareat. Sic etiam si cum alia quadam affectionedelirium complicetur, respirationis tpeciem alias aliam efficit-, quatenus aut superat, aut superatur, aut aequabilitate pollet, aut nunc quidem, si ita contingat, superat, rursus vero in alio. temp ore morbi superatur. Monstrabimus igitur, quodetiam hoc ipsum in libris epidemioru m docet, per conscriptos in ipsis aegrotos. Monstrabitur autem evidenter et manifeste, ubi prius paucum quiddam de Hippocratis .propositu praefati fuerimus. Existimant enim veteres omnia, quae aegris conthrguu t, nisum conscribere, velut Thucydidem ;. verum res non ita habet, sed hoc ipsum est, in quo ver maxime contraria sunt Hippocratis et Thucydr.dis scripta. Thucydides enim omnia scribit etiam restotis nota, nihil ipsorum penitus praetermittens ; Hippocrates vero pauca ex iis; quae ad tutam affectionem pertinent, in . qua aegrotus est periclitatus; multa vero alia ab idiotis quidem neglecta, artificiosam vero et .exactam cognitionem ex. lubentia, et quae etiam optimos melicos saepe latere possunt. Hic celer in interpretando, et nihil, quod non magnopere juvet, scribendum sibi ducens, ridebitur tibi rursus propria mente emoveri, quando etiam quae penitus non sunt facta aegro, scribit, hoc ipsum insuper indicans, quod non fint facta; qui enim etiam ex factis plurima omittit, non videbitur in non factis tempus terens delirare ? Verum si melita- . tus esses ob eandem causam tum illa relinqui, tum haec feribi, tunc sane opluor te ipsum esse admiraturum ; neque enim vulgaria, neque quae quilibet medicus assequi queat, hic scripsit. si Demonstratum est autem de his nobis tum in aliis multis libris tum in iis, qui sunt de .Hippocratis dissectione scripti, nec minus etiam in iis, qui de Thucydidis peste. Horum igitur memor, haud difficulter intelliges ea quae dicentor ; demonstrabo enim, quamvis praeter opinionem hocesse videbitur, multos difficulter spirantes esse in morbis popolaribus conscriptus, verum Hippocratem nihil de difficili ipsorum respiratione dixisse, propterea quodmanifesta erat et omnibus medicis perspicua. Si enim aut. pectus aut costas aut partes circa claviculas aut fauces alicui inflammari contigit, et ob id parvus ac densus spiritus necessario sequutus est, ut in superiore .libro est demonstratum; Hippocrates neque difficilis respirationis speciem, neque omnino, quod difficulter spirans factus fit, scribere dignatus est. Multam enim et frequentem hujusmodi dyspnoeae speciem quotidie fere ridere est et in peripneumonicis et pleuriticis et in angina, ac simpliciter in omnibus quibus aliqua pars thoracis ac pulmonis est inflammata. Quin et hepatis inflammatio nes, praesertim gibbae ejus partis, et splenis, et maxime ipsius capitis; itemque peritonaei ; ejusmodi difficilis spirationis species sequitur. Imo etiam quibus ventriculus inflammatus est, et magis si os et stomachus ipsius, et quibus membrana aliqua aut musculus circa praecordia, aut ipsum adeo septum transversum, his omnibus parvus et densus fit spiritus. Saepe vero etiam intestinum aliquod tenue, et maxime ex. iis, quae ad jejunum sunt et superiores coli par-. tes, majori inflammatione correptum-, ita hominem difficulter coegit spirare. Per inflammationem autem nunc intelligendus est durus et calidus et doleus tumor, quemadmodum et Erasistrato vocare consuetudo est, et recentioribus melicis omnibus; quandoquidem veteres ita phlogosiu nominasse nemo fere ignorat. Demonstratum est autem in libro hunc praecedente ob quid et hydropicis et iis, qui sc aut potu aut cibis supra modum expleverunt, et praegnantibus, et prominentem ventrem habentibus, parvus et densus fiat spiritus, et universim loquendo, omnibus quibus aliquod respiratorium organum coarctatur. Sic enim et asthmatiris et pulmonariis et suppuratis, et quibus spina dorsi magnopere dsstorta est, et quibus crudorum.tuberculotum collectio vel in thorace vel iit pulmone, ac denique omnibus, quibus scirrhus, aut alius quispiam tumor insignis .in quibuscumque praedictis partibus existit, necessarium est parvum et densum spiritum ducere. Ili igitur neque vulgeres quidem medicos latere possunt, neque affectiones rpfiorum, ad quas necessario sequitur spirandi difficultas. Nam et affectus manifesti sunt, et species dyspnoeae evidens est, et plerisque tantum non quotidie contingit. Verum, quod Hippocrates nihil .ex tam manifestis scribat, saepe demonstratiun est. Thucydides enim quae aegris contingunt velut idiota idiotis conscripsit; Hippocrates vero ut artifex artifiribus.

Cap. VIII. Dicamus igitur jam etiam ipsos difficulter spirantes aegrotos, in quibus non dignatus est non solum speciem difficilis respirationis, sed neque ipsum hoc solum simpliciter dicere, quod difficulter spiraverint. Quoniam vero septem sunt in universum opulentiorum libri, et ex his septimus manifeste spurius esse omnibus ridetur, inroret recentior ac interpolatus ; quintus vero non magni Hippocratis Heraclidae filii, sed j unior is filii Draconis ; secundus vero ac quartus et textus ab aliquibus llippooratis filii, ab aliis vero ipsius Hippocratis esse putantur, non tamen opera; neque Graecis divulganda, sed commentarii potius esse ; quibusdam vero, qui mihi accuratius librorum vim expendisse videntur, a Thelfalo conscriptos esse quinque libros conjectura est ; duos autem esse magni Hippocralis, et ob id sane inscriptos esse Libros ex parva tabelia ; Thessalo videlicet omnia, quae pater suus scripserat, in idem coacervare studente, quo nihil deperiret ; solus autem reliquos ex his septem libris Hippocralis magni esse fere ab omnibus concestum est, nempe primum et tertium; proinde rationi consentaneum mihi visum est primum aegrotos his in libris conscriptos in manus sumere; postea vero etiam eos, qui in aliis epidemiorum libris prodili sunt, ipsis statim annectere, prout sermonis consortium postulaverit, etiam quaecunque in aliis ipsius scriptis de respirandi difficultate dicta sunt. Et sane primi omnium Anaxionis mentionem faciamus, quem, velut ipse ait, febris acuta prehendit; lateris dextri dolor continuus, tussivit aridas, neque primis diebus expuebat. Ac primum hoc ipsum demonstremus, cur tandem, quum breviloquus sit Hippocrates, licuissetque ipsi uno verbo, quod pleuriticus erat.Anaxion, elicere, sic relalis hujus- morbi symptomatis, per illa magis dignatus sitsacere deipso enarrationem. Neque enim tusis ipsi mos est, sed plane contrarius, ad unum nomen et caput particularia semper reducere. a. Neque vero verisimile est nunc eum surtnito fio scribere, qui .nihil quicquam temere scribat. Quaenam est igitur causa? Singulis morbis in su n t symptomata alia necessario, alia ut plurimum. Eorum ipsorum, quae necessario insunt, plores sunt differentiae ; quaedam saepissirne .videntur, et ob id naturae morbi propria esse creduntur; quaedam raro admodum et ob rem aliquam praecipuam, privatini obortam. Hippocrates igitur quum consuetae species symptomatum extiterint, tunc sane finio universali morbi numine .-contentus est; quum vero aliquid ex raris incidit, post: universalem et communem totius morbi .appellationem statim illud aptum discriminat ; quod si plures aliquando conspiciat affectionum species, i quae singulae, supra ^communem et consuetam naturam propria distinctione. opus. habeant tunc universale quidem transgreditur, enumerat autem sta-. tim lingula particularia, tanquam rane exibis etiam illud manifestum stati Pleuriticis itaque necessario accidit .et lateris dolor, et cum febre, et respirandi difficultas et- tussis: non enim datur plemiticum esse, cui non omnia haec ausint; verum educi quicquam ab inflammatione una cum tussi, non quidem necessarium est, ut plurimum tamen contingit. Sic vero etiam eorum, quae educuntur, forma subrubra, aut subflava, aut spumosa existit. Quemadmodum autem in jam dictis aliud consuetum, aliud peregrinum est ; sic etiam in ipsis, quae necessario accidunt, quaedam formae saepissime, quaedam raro ridentur. Hippocrates itaque in propositu nunc. aegroto .Anaxione, quum particulares affectiones .distinctione indigerent, ut quae rarioris formae essent, lis autem distinctis plemiticum concursum manifeste cognitum iri videret, supervacaneum existimarit scribere, quod em.nisio .circa conscriptionem intelligi poterat. Debris enim, inquit, acuta corripuit, et dextri lateris dolor continuus, et t ussit de aridas, tussiculae videlicet. Non solum igitur, quod febris fuit, sed etiam qualisnam, didicisti ; acuta enim, inquit; et non solum quod lateris dolor, sed etiam qualis, nempe continuus; et non solum quod tusses, sed etiam quae et quales, nimirum aridae, neque quicquam expuentes. In eodem autem hoc sermone didicisse et quod pleuriticus fuerit hic homo; nulli enim ex omnibus morbis praedictavum affectionum concursus adest, praeterquam pleuritidL Una itaque oratione et quod pleutitide conflictatus sit homo et qualis haec ipsa fuerit ostensum est. Quando vero respirandi difficultas necessario pleuritidem sequitur, scribere omisit, quod difficile spiraret. Si namque et de hac quicquam peregrinum ac rarum, quod diceret, habuisset, non utique tacuisset; quum vero scilicet consuetam speciem servaret, merito omisit. quemadmodum autem haec reliquit, sic alia ascripsit, quae neque necessario pleuriticis adsunt, neque ut plurimum, neque ex dictis intelligi possunt. luquit enim, siticulosus. vigilans, urinae autem coloratae. multae, tenues ; deinde inserens, sexto delirum, ad caltfe ctoria vero nihil remittebat. Horum nihil neque necessario pleuriticis adest neque ut plurimum. Si vero et septimi diei audiveris enarrationem, adhuc manifestius cognosces voluntatem viri. Habet autem hoc modo : septimo die magis laboravit, fabris enim inolevit, et dolores non remiseruat, tussesque infestabant, ac dejsiculter spirabat. Hic sane difficilis spirationis mentionem ferit, hominem male asfici conclusurus, inter alia etiam ipsam recensens, quae a principio quidem ipsi inciderant, non cessaverant tamen neque remiserant. Febres enim etiam increvisse affirmat; re-. liqua vero tria ( quatuor enim sunt comperta, quae pleuriticum concursum perficiunt j eadem permansisse ait, dolores, tusses ac difficilem spirationem, ab ipsa morbi substantia eol- figens ratiorinando, hominem laboriose affici. Si enim. ex affectionibus ipsum morbum con sii tuentibus, quae quatuor erant, tres quideur eodem modo habentes permanebant, . quarta vero etiam deterior reddebatur, omnibus manifestum est, quod homo male habebat. Quate palam rides eum dis- . ficilis respirationis mentionem propterea fecisse, quod ea opus suerit ad constitutionis morbi praenotionem, alias ipsius haud ullam mentionem facturus. Et ob id primum hunc aegrum ex omnibus proposui, ut ostendam eum non male nunc difficilis respirationis mentionem facere, de qua per initia nihil dixit, quod prorsus ea non opus esset. Si enim mentem adhibueris dictioni, invenies ipsam hoc indicare. septimo, inquit, magis laborabit, nam et fabris increvit, inquit, et dolores non remiserunt, tussesque infestabant] ac difficulter spirabat. Hic enim, ut dixi, unum quidem malum increvisse ostendit, reliqua. vero manere in eodem statu. Nam quod ostendit per hoc, non remiserunt, id ipsum etiam in reliquis tussibus, et difficili spiratione, ex communi intelligere oportet, quum familiarissima fit ejusmodi loquendi ratio non Hippocrati solum, sed et assis veteribus fere omnibus. Ut enim dolores nihil remittebant, sic etiam tusses inlassabant, eodem modo fodicet, nihil remittentes; et difficulter spirans erat, eodem videlicet modo, nihil remittente difficili spiratione. Qum et .ipsa vox erat idem ac similiter ut prius. Non enim. difficulter spirans factus est, dis xit, quamvis dicere potuisset ; e.t magis utique quum omnia alia dixisset, si circa septimum haec affectio insuper accestisset, cum non fuisset prius ;sed neo accessit videlicet; omnino enim a principio ipsam cum aliis consistere oportebat, Recte itaque Hippocrates docuit, in principio quidem .enarrationis ipsam omittens, postea vero ejus mentionem faciens: At vero in aliis multis aegrotis ut in principio omisit, sic neque in progressu sermonis difficilis spirationis mentionem facere videtur. Caeterum omnes ipsos deinceps nseribam, tum qui in primo epidemiorum, ut dixi, tum qui in tertio sunt conscripti, ubi prius appofuero, quae desunt adhuc expositioni in praescriptum aegrotum. Quemadmodum igitur eum difficulter spirasse ex ipsa morbi natura cognovissemus, etiamsi non postea ab ipso Hippocrate lictum esset; sic etiam difficilis spirationis speciem ipsi parvammc densam spisse non obcurum est, etiamsi Hippocrates non scribat. Ut enim quod pleuritici difficulter spirent apparet, sic etiam quod parvum ac densam spirationem habeant... Diximus autem antea Hippocralem nihil eorum, quae etiam aliis manifeste cognoscuntur, scribere. At etiam deliravit Ine homo ; dicit igitur sic de ipso : sexto delirus. Sed hoc quidem non ut morbum natura sua mentem pereellentem, sed ut affectum validarum pleuritidum consectarium, non sane commutationem ex dolore superaturum erat, neque per se ipsum distrcilis respirationis speciem formatorum; verum quum dolor lateris vehemens existeret, per se ipsum omnino respirationem alteraturus erat Si autem ex hypothesi dolor obscurus fuisset, delirium vero vehemens, omnino sane aut perlecte delirium dolorem superasset;- aut certe plurimum; atque ita per totum morbum talis aegrotus magnum et rarum spiritum duxisset; aut ut plurimum quidem sic, raro autem parvum et densum; et hoc prius Hippocrates prorsus significasset, ut in adolescente Meliboeo ; huic enim et hypochondrii tensic quaedam submosses erat, sed et magnopere despuebat. Scribit itaque de tensione quidem sic; hypochondrii tensio submollia, oblonga ex utrisque. De desipientia vero sic : decimo die sensim deliravit, decimo quarto multum delirabat, vigesimo furebat, inquit. Sola itaque vox ἐζεμἀνη i. e. furebat, sufficiebat ad delirii magnitudinem indicandam ; sed et quod moderatus esset ac taciturnus adolescens, non parum magnitudinem delirii auget; siquidem sane et in praedictionum libro, responsiones temerarias, nedum deliria ipsa, malas esse ait in modestis; neque enim alterius rei gratia in decimi diei enarratione, ea quae ad mores adolescentis pertinent, adscripsit. Ut vero ne putaremus, propterea quod scriptum est, deliravit sensim, simplex quoddam et vulgare esse delirium, ob id sane infert, erat autem moderatus et taciturnus, per quae omnia vehe.. mentium delirii indicavit. At vero tensionem hypochondrli ex utraque parte, fortassis putaverit aliquis parvum ac densum spiritum effecturam ; verum per ea quae de ipsa sicripsit, ratione ostendit spsam a delirio victam esse; neque enim simpliciter dixit, erat autem hypochondrii tensio, sed apposuit, submollia; ostendens, quod non suerit cum magno .tumore. Molle enim est vacuum. Ex verbo autem oblonga contrarium ostendit ei, quod ipse saepe dicit, hypochondrio revulso. Quum enim a septo transverso tenditur, tunc quidem revestitur ac totum occultatur, ad thoracem tra- ctum; quum vero ab aliqua infra sita parte, tunc sane oblonga ipsa tensio apparet; non est enim quicquam ante situm, quod ipsam occultet, ut in thorace fiunt tum costae spuriae, tum ipsum pectus. Non solum igitur ex sus palam est, para vam. omnino. fuisse affectionem circa hypocbondrium ad diffidilis respirationis generationem, sed et ex eo quod Hippocrates de ipsius dolore nihil ascripserit, non taciturnus, si cum dolore fuisset, quum ipsi mos. fit, ut nihil ejusmodi rerum negligenter praetereat Si igitur haec ipsa omnino erant parva ( neque enim tumor aliquis magnus erat in ipsi,, neque dolor, neque septum transversum premebat, sed per totum extendebatur ventrem] delirio vero contra nihil dvj. erat; quo minus maximum et gravissimum esset; pro ratione utique ab ip lo- penitus evicta est hypochondrii affectio, ut ob id per totum morbum respiratio rara et magna sit facta. Et propterea Hippocrates utriusque .simul meminit, tum speciei difficilis spirationis tum hypochondrii affectionis. Habet autem ita textus r spiritus rarus, magnus, per tempus, hypochondrii tensio submollia t ut ne quis negligenter praetereat sermonem, sed duas deinceps legens affectiones, contrariam difficilis respirationis speciem efficere solitas, contideret causam, cur omnino quidemsuperet delirium, vincatur autem hypochondrii tensio. Verum nos tune et causam diximus et mentem viri exposuimus, et oportet nos jam alio digressos reliquam propositi sermonis partem explicare. Quum enim delirium perfecte vicerit contrariam affectionem, ipsum solum per propriam- vim respirationem alter at; velut in praescripto lictum est adolescentulo si qui in tertio epideunorum ultimus recensetur. At vero lanosi etiam dolore perfecte exuperante, nihil appareat difficultatis spirandi delirii confectariae, in Anaxione demonstravimus, qui et ipse in .tertio epidemiorum scriptus est octavus a pestilenti confututione. In Dealcis autem rursus uxore, cujus etiam antea mensionem fecimus, octava ab hoc, decimaquinta post pestilentem constitutionem scripta, ut plurimum quidem deserium exuperat, raro vero exuperatur; verum verba paulo ante, quum exponerem quid significet, per tempus, ascripsi; nunc vero affectiones ipsas pugnantes referam, sequuturus et hic sermones ab Hippocrate prolatos. nulla itaque dofuris affectio huic muliereulae accidisse videtur, praevaluit autem perfrigeratio, marcescente inlito calore; ex eo enim quod scriptum est de ipsa : Pebres ad manum tenues, exiremarum partium frigus, hoc ostenditur et ex eo, quod per totum morbum contegebatur; quum enim dixisset, ab initio autem contegebatur, postea in fine totius narrationis semper contegebatur ait. Quin et ex moerore initium sumpsisse, bis contentis- Quid enim inquit? Eebris cum horrore ex moerore corripuit. Sed et ipsa febris horrifica eandem ob causam facta est. Et sane etiam hoc, quod potulenta ventrem pertransirent, neque parvo tempore consistentia, maximum signum est innatum calorem extingui. Quin et cutis arida nihil aliud est quam resiccata. Deperit autem una cum ejusmodi siccitatibus innatus calor. At vero, quod haec omnia in ipsa facta sint, docent haec verba. Decimo septimo enim, inquit, irritationes a ventre turbulentae, postea vero ipsi potus pertransibant, neque conststebant, omnino nihil scntiebat, cutis aridae circumtepsio. dure igitur per totum morbum magnus et rarus spiritus praevaluit; intercedebat autem aliquando etiam brevis, perstagerationes sequens. In memoriam autem revocabo etiam nunc ipsos textus, ut antea jam ascripsi: Decimo quarto spiritus rarus, magnus, per tempus, et russus brevispira. Vigesimo verba multa, rursus sedata esu taciturna, brevispira. Vigesimo primo mortua est. Huic perpetuo spiritue rarus, magnus. Hic igitur delirium perfrigerationem superabat, et propterea raro quidem hrevispira, per omnem vero morbumlongisplia observata est. Vice versa inPythionein Pythione, cujus jam antea memini, brevis spirabo per totum quidem morbum erat, raro autem quandoque longa spiratio contingebat; atque id ratione; duae enim opponebantur delirio affectiones brevis spirationis causae, dolor et perltigeratio, quae ambae parvam respirationem facere solent; verum dolor cum densitale, perfrigeratio vero cum raritate. Eum itaque delirasse, saepe scriptum est apertis verbis ab ipso Hippocrate, ut hoc quidem neminem latere possit; sed neque dolor in alvo, nam et hic aperte sic scriptus est: In alvo gravitas cum dolere; quod vero perfrigeratus fuisset, et insitus calor contabesceret, clarum ex his fit: Secundo circa medium diem frigus extremarum partium, verum magis circa manus et caput. Deinde consequenter in tertii dici enarratione: fero circa solis oceasum subfrigefactus est parum. In quarto autem dic non solum frigus, sed etiam quod recalefactus sit post tempus, ascriptum est. Clarius autem adhuc de octavo die narrans: mane quidem dormivit, inquit, parum, statim autem frigus; sero excalefactus est, rursus item in decimo die, multum frigus, ait. Ex his igitur manifestum est, frigus etiam, non solum dolorem et delirium suille Pythioni. Quod vero praevaluerit quidem brevis spiratio, suerit autem et quaedam longa spiratio, perspicuum ex secundi diei enarratione redditur. Sic enim scriptum est: Brevispirus ad tempus multum. Hoc enim quod ait, ad tempus multum, indicat non solum scisse brevem spirationem, sed et ipsam longam spirationem ab illa funeratam. Porro hic Pythion in tertio epidemiorum scriptus est tertius post nestileutem constitutionem. Quare licet unicuique per se diutius in ipsius senis sermonibus immorari, ne nos omnes ipsos asaribendo longum sermonem faciamus.

Cap. IX. Enimvero, quod nullam dictionem his a nobis prolatis contrariam volentes praetermittamus; marime is crediderit, qui ad ipsos. libros legendos accesserit. Ob idque indicamus nos, tum in quo libro aeger, de quocunque tandem nobis subinde sermo fit; Scriptus sit, tum quotus aut a principio, aut a constitutione numerandi exordio facto, ut .ne quis cunctetur ob haec, et circa inventionem pigritestu aut citra experimentum nobis eredat, quod minime expetimus, aut nos suspectos habeat tanquam qui scripta depr avemus, quod multi interpretes fecerunt. Verum illi propterea libros silent ac volentes celant, ex quibus irequeritur adscribunt dictiones; nos vero non ipsius solum, sed et locos ipsos ac capita indicamus, quo quae volumus facilius reperiri queant; trimus enim firmiorem fidem habituros illos eorum, quae dicimus, qui totum libri locum legerint, ex quo textum ascribimus. Caeterum praedictorum aegro- tum mentionem nos facere sermonis sequela coegit, quum vellemus ostendere, quonam modo interdum fidum delirituu spirandi difficu.lt-..tem efficiat, contrariam eyincens affectionem; interdum vero penitus Inperatum etiam ipsum evanescat, atque interdum quidem, ut plurimum exuperet, raro intereidente diversis spirandi difficultate ; aliquando vero exuperetur, rere ipsum apparens. Et jam sime perspicuum est id, quod a principio dicebamus,,nempe cui magnus et rarus.est.spiritus, huic omnino esse etiam delirium; cui vero delirium, huic non omnino magnum et rarum esse spiritum.

Cap. X. Quod autem propositis deest, id orationi addamus, omnes aegrotos tum in- primo tum in tortio epidemiorum scriptos percurrentes, a primo usque ad ultimum omnium eundem orationi ordinem ponentes, quem ipse id scribendo observavit. Primus itaque omnium Pluliscusl quod quidem deliravit ac magnum et rarum spiritum siabuerit, superioribus sermonibus Hippocratis dictionem inserentes demonstravimus ; quod vero nullus dolor ipsi luerit in ulla partium, quibus affectis parvam ac densam fieri respirationem dicebamus, nunc ostendemus, ipsa etiam hic senis dictione in memoriam revocata, quae sic ha bet: splen inlumuit orbiculari gibbo. Neque igitur alias dolori obnoxium riscus splen, neque septum transversum premit, sicut hepar et venter, nisi maximum sane habeat tumorem circa caput, quod in Phllisco non erat, et ob id splen ipse sufficiens minime erat, ut spirandi difficultatem ex delirio inductam superaret, quum neque dolorem, neque septum transversum premeret. At vero Silemus, qui deinceps scriptus est, cujus item in superioribus sermonibus post Philiscum mentionem fecimus, quod rarum et magnum etiam ipse habuerit spicitum, et quod deliravit, illic ostendimus; quod vero nullam affectionem habuerit, quae delirium superare posset, hoc loco demonstrabitur. Etenim tertii diei ipsius morbi enarratio et hoc scriptum habet : hypqchondrii disientio, ex utraque parte oblonga, ad umbihcumsubniollis. Igitur et ad umbla ficum secedebat distensio, neque dolor quispiam neque tu-. nror memorabilis erat, Quin et quod in sine suctum est, hypo.chondrii palpitatio, neque ipsum sufficiens est difficilem ex delirio respirationem alterare. Dictum enim sexcenties jam est .aut dolorem esse oportere in aliqua parte, quae per respirationes moveatur, aut aliquod ex respiratoriis organis coarctari, ut parvus et densus spiritus fiat. Igitur neque Silanus hic, ut neque prior Philiscus, aliquam aliam assedionem habuit, quae respirationem alterare posset, praeterquam delirium. Neque enim dolor, neque compressio orga-, norunt respirabilium, imo neque perfrigeratio -aliqua aderat,. qualem in tertio opulentiorum Pythioni et Dealcis uxori faetam esse ostendimus. Caeterum tres deinceps ab his scriptos, Herophontem et Philini et Epicratis uxorem, reperias,, si diligenter enarrationes de ipsis perlegeris, minus delirium habere, quam ut ex hoc respiratio alterari possit. Sed Herophonti splen elatus est j et siYpochondrii, alt, difientio, neque apponens, submollia, neque oblonga, neque ad um- . laticum; quare huic partes circa septum transversum iusiammutae suerunt, quod primum et principalissimum respirationum organum esse, a nobis in commentariis de caulis respi-. rationis est monstratum Atvero, Philini uxor dolebat, inquit, cor et siYpoehondriiim dextrum. Lpicratis vero uxor non solum cor dolebat, sed et lateris, ait, sinistri gravitalem cum dolore habuit. Ob id igitur neque. ascripsit ulli horum parvum et densum spiritum, sed penitus obticuit, morem hunc habens, ut etiam antea indicavimus, ut quae. omnibus manifeste cognoscuntur, relinquat. Manifestissimaautum et omnibus nota erat, ut item ostendimus, respirandi difficultas in parvitate ac densitate, quam necessario prae-. scripti tres aegri habebant. Quin et Cleanactides, qui post ipsos scriptus est, itidem necessario similiter difficulter spirabat ob sinistri lateris dolorem ; verum neque in hoc quicquam scriptum est de difficilis spirationis specie, ut quae citra scriptionem intestigi possit, neque vero deliravit lue Cleauactides. Qui vero post eum scriptus est Meton, neque quae dolorem inferre posset, neque quae aliquod respirandi. organum coarctare valeret, affectionem habuit, uno neque. delirii ustum morbosum argumentum; verum quid praeter opinionem et quod occurrere non valde sidet, ipsi accidit. Quinto enim dic sanguine ex naribus effusi, cum sudore, per-. secte judicatus est. Sanguinem igitur effundebat adhuc etiam post judicationem, vigil existens ; imo et praeterloquebatur, inquit, quamvis ante judicationem penitus non deliraret.; et oh iti etiam nos diximus nullam morbosam affectionem deti-. rii ipsi affuisse. Verum sic delirabat hic, ut ebriis contingit, ex capitis repletione ; ob hoc autem et vocem praeterloquebatur Hippocrates scripsit, ut ostenderet similitudinem ebrretatis ipsi factam ex capitis repletione. Pervenit enim non pauca sanguinis copia ad nitunt, ut ex sus, quae contigerunt, conjectare licet, ob. quam tune totus morbus est judicatus, suscipiente nimirum capite omnem ipsius affectionem. Verum ex hoc sanguine non parum statim quinto die impetuote excretum est cum sudore ; multo vero plus quam evacuatumest, in capite remansit, quod ipsum gravavit, et hominem delirare coegit Unde Hippocrates balucis capitis usus est, inquiens, sanguinem e naribus saepe post crisinsundebat. Quare in hoc non solum nullum difficilis respirationis modum scripsit, sed neque an principio difficuller spiraverit. Non enim quomodocunque deliria loquentibus, aut temulentis, sed solis desipientibus magnus et rarus fit spiritus ; ob idque in praenotionibus ait:. spiritus magnus et per longum tempus, desipientiamsignificat. At aegrotus, qui post ipsum scriptus est, Eruimus, necessario difficulter spirabat; at praetermissa est spirandi difficultas ob saepe dictam can-. sinu Nusquam enim prorsus ullam molestam affectionem, aut respirandi organa prementem praedixisse apparet, atque deinceps sequentem difficilem spirationem ascripsisse, sed ubique velut omnibus notam reliquisse. Quod vero fuerit ejusmodi affectio ipsi Erasum, clarum fecit quum dixit: lippoohondria sublimia, difientm cum dolore. Magnitudinem enim inflammationis dederat, ob quam, tametsi homo delirabat, pon limen difficilem spirationem delirio propriam passus est, aut certe hujus omnino mentionem Hippocrates fecisset. Quemadmodum enim parvam et densam in doloribus contingentem semper omittere reperitur, propterea quod estmanifesta; ita quum eam, quae in deliriis contingit, norit ambiguam, nusquam reliquit neque indefinitam praeteriit. Nam quae in Critone post eum deinceps scripto acciderunt, mani- . festam causam habent. Quum enim secundo .die mortuus sit inopinatissime, ut ex ipsa narratione discere licet, merito de respirationis difficultate quicquam dicere omisit Hippo-. crates, aut quod qualis ea fuerit non. observarit, aut quod mentionem ejus facere non sit dignatus ; utrumque enim ip-. forum rationi consentaneum existit ; quod non observaverit quidem, tumob mortis celeritatem, tum propter symptomatum admirabilitatem ; non enim mediocriter mirum, sicutinem obambulantem, et consueta vitae munia obeuntem, deinde magno pedis digito vehementer dolorem, pruno die paululum subcaluisse, sequenti deinde mortuum esse. Quum igitur nulla mora interea facta sit, sed repentinae homo morti concesserit, desipuerit autem. non simpliciter, sed, ut ait, surens insanierit, non potuit observari quomodo respiraverit. Etenim furiosos ne prope quidem accedere sustinemus, verum omnibus modis ab istis recedimus, metuentes ne quid mest etiam nobis affricent. Aut igitur non observarit, ut diximus, aut non dignatus est speciei difficilis respirationis mentionem tacere, propter mopluatum omnium symptomatum concursum, ad quem suium nos mentem adhibere convenit, et non distrahi ad ea, quae per alios aegrotos inveniri possunt. At deinceps Clasomenium describit, qui caput et collum ac lumbos, inquit, a principio dolebat; verum haec non sufficiebant ad spiritum parvum ac deusum efficiendum, nisi de collo sane hoc dicere velimus ; verum de hoc in progressu sermonis determinabimus ; at vero hypochondrium cum tumore elatum sufficiens erat. Quare tametsi lue desipuit, non tamen propriam desipientiae respirationis speciem habuit, quum praedictae dolorificae affectiones exonerarent. Caeterum Dromadae uxor, quae post .hunc sequitur, quam etiam statim a principio hujus sermonis apposui, non solum defipnit, sed et magnum et rarum spiritum habuit, quum neque thoraci neque hypochondrio ulla affectio inesset, quae parvam et densium spirationem efficere ex natura sua posset. Ob id igitur et Hippocrates omnia, quae musierem ipsam invaserant, accurate describens, primo die circa hypochondrium, inquit, dolere coepit, nauscabunda, anxia; pratus videlicet humoribus istic os ventricusi mordentibus, non tamen usia inflammatione existente, neque etiam ulla usia affectione, a qua parvus et densus spiritus produci sideat. Et sane in hac narratione paululum progressus Hippocrates, ubi scripsit hypochondrii dolor, vocem anxia ap-. posuit, ac deinde rursus, siticulosa. Neque igitur quicquam eorum, quae circa hypochondrium aut thoracem fiebant, sufficiens erat delirium exuperare ; test neque calor innatus extinguebatur, quemadmodum aliis sic contigisse ostendimus. Quare merito, quum nulla affectio ex delirio oppositis respirationem alterare posset, magnus et rarus spiritus huic foeminae fiebat. Quando vero ascriptum est et hoc, siatim revulsus, hoc ipsum adhuc me annotare nunc oportet, ne quis suspicetur nos id segniter praeteriturus. Verum nunc sime id exponere non est tempestivum; explicabitur autem tequenti libro una cum assis similiter dictis. Caeterum praesenti libro reliquos adhuc tres aegros in manus sumemus, qui quidem et ipsi desipuerunt, non tamen proprium delirio difficilis respirationis speciem habuerunt. Ob id in primo . quidem scriptum est : liypochondrii dextri dolor, inflammamatio submollia ex interna parte, ex ea videlicet, quae ad septum transversum vergit. In secundo vero ; .In hypochom. dido tumor elatus cum dolore; et paulo post; hypochundrii dolor; .et rursus deinceps: Circa clavieulam sinistram dolor permanebat. In tertio autem aegroto, mulier vero erat haec, velut etiam praecedens, Capitis, inquit, et colli et pectori, dolor sartis; et paulo post: Dolores permanebant,

Cap. XI. Atque hi quidem quatuordecim aegroti sunt ex primo libro opulentiorum, eo ordine ab Hippocrate, quo etiam nos ipsorum mentionem fecimus, conscripti ; libro autem tertio epidemiorum duodecim sunt ante pestilentem constitutionem aegroti; sexdecrm vero post eam, qui omnes consentiunt cum iis quae initio supposuimus. Pro comperto autem habeo, me, si omittam ipsos, et committam iis, qui volunt in omnibus consensum intueri, ut privatim et per se ipsos narrationes a sene conscriptas legant, non propterea, ut longiores vilem sermones, hoc facere visum iri, sed. quod non possim pronunciata a principio supposita per totum sermonem tueri. Si vero omnes demceps recenseam, nugator et loquacula esse videbor, ut qui ea quae quisque per sese expendere poterat, ipse frustra ascribam At vero .si penitus me alter um absurdum incurrere oportet, aut videlicet suspicionem falsi dogmatis, aut loquacitatem, reperio autem loquaritatis. aliqua solatia, suspicionis vero nulla, satius est de omnibus dicere. Quae igitur sunt loquacitatis solatia? primum ut paucis percurram ipsos aegros, neque amplius similiter immorer singulis, sed eorum solum memoriam replicem; alterum vero, ut adhorter eos, qui ne tam pauca quidem sustinent audire, ea transgrediantur et ne scripta quidem esse putent. Quemadmodum enim insplendida epulatione quum multa sint apparata, alius aliud eligit, hoc quidem ut suave, aliud vero ut profuturum, sic etiam iermonum apparatum opiparum esse oportet, electionem autem in utentibus.

Cap. XII. Primus itaque omnium aegrotus, nomine Pythion, ex ipsa narratione manifestum est, quod nullum difficilis respirationis argumentum habuerit. Secundus vero, Hermocrates, Caput, inquit, dolere incepit et lumbos; hypochondrii distentio submollis; non tamen quod infra ad umbilicum ipsa tensio processerit, aut quod oblonga suerit, adscripsit; ex quo clarum fit, quod a septo transverso inflammato hypochondrium revellebatur, et ob id etiam submolle apparebat, ut quod pusiam propriam haberet inflammationem. Hic igitur etiamsi delirabat, tamen ipsum delirium ab alio majore affectu superabatur; quemadmodum etiam in tertio et quarto quintoque ac sexto. Etenim in -tertio hypochondrii dextri distentio submollia scripsa est In quarto vero hypochondrium dextrum disientum fuit, ad .interna procubuit. In quinto autem, collum dolebat. Verum in sexto aegroto, erat autem haec mulier, praefatus Hippocrates: Haec incipiente morbo dolebat sauces, et perpetuo ruborem habebat, gurgulio repulsus, sitlxiones multae, tenues, parvae, acres; tussiebat, maturum autem nihil educebat; paulo post ait: Erat autem et quid congenitum tabidum. Quare manifesta etiam in hac fit affectio praedominans, in spirabilibus organis confiflens. At vero eam quae inde sequitur enarrans aegrotam, hoc modo auspicatur: Mulier anginosa apud Aristionis; progressus autem inquit, Spiritus sublimis; quod ipsum etiam in progressu sermonis exponemus, nunc vero quod propositum est absolvamus. In octavo deinceps aegroto scriptum est: hypochondrii tensio submollis utrinque. In nono vero: Dolores circa hypochondrium. Verum haec tane mulier non defipuit. Quae vero sequuntur duae muliereulae, eas ex corruptione foetuum male habuisse ait; affectiones vero, quas recenset de ipsis, ut universim pronuntiemus, uterorum inflammationes fiunt; particulatim vero, quae ad ejusmodi affectiones etiam alias consequuntur. Postremam vero, quae adhuc restat, cor doluisse ait, non opponens vocem, anxia. Quin et frigidum sudasse, et per totum morbum horrore laborasse, ut magnopere perfrigereretur et vix recalesceret, aut nullo modo. Quare manifestum est etiam hanc omnino secundum utrasque affectiones, tum doloris tum perfrigerationis, breyispiram fuisse; non tamen dignatus est in hac Hippocrates difficilis spirationis mentionem facere, ut quae valde esset manifesta.

Cap. XIII. Subsequitur autem pestilens constitutio, a qua rursus primum quidem aegrum Parium definibit; ur quo circa finem sermonis, tibi quae in toto corpore continenter permanserunt, scribit, hoc adjicitur: Cum doloribus vigilans. Secundum vero in Thaso, de quo ait: Tusses autem continuae, humidae, multae. Tertius est Pythion, quem jam antea explicavimus. Et quartus phreniticus. Et quintus; cui.repente dextrum femur dolere incepit, et quum fluxio in caput conscendisset, statim quidem deliravit, et statim item mortuus est, similiter ut is, qui in primo epidemiorum, dolore ad magnum pedis digitum oborto, secundo die mortuus est. Quare in his de difficili respiratione penitus nihil scripsit; ob causas quas in illo ipso jam ante retulimus. Sextus deinceps neque defipuit neque aliam usiam affectionem difficilis respirationis effectricem habuit. Septimus autem aegrotus virgo est, quae ob sanguinis copiam ita caput vexata est, ut in primo epidemiorum septinrus item scriptus aeger, cui sanguis ex naribus profluxit; quae iam de illo diximus, ea etiam huc transferantur. Octavus vero aegrotus Anaxion est, de quo in superioribus egimus. Nonus autem tum virgini tum illi primi libri epi-. demiorum, muox naribus sanguis profluxit, consimilem totius morbi hypothesim habuit. Decimus vero, qui est Abderitanus Nicodemus, deliravit quidem semel sexto die, tum vigesimo per sudorem judicatus, quum risus esset sine febre esse, rursus febricitavit et rursus paululum deliravit. Scribit de ipso etiam haec: Exacerbationes autem et dolores huic ad finem. Verum quarum partium dolores? quaesierit fortassis aliquis. Cordis equidem dolore ipsum statim in principio impetitum fuisse dixit; paululum autem inde progressus, dolores omnium, scripsit. ob id igitur et. delirium, quod exiguum et breve fuerit, respirationem non alteravit. Deinceps consequitur muliereula, quae ex moerore in morbum incidit, in qua scribit: Dolores magni, continui; quin et convuisiones multae, alt. At in aphorismis de convulsionibus hoc modo scribit: In febribus spiritus intereisus, malum, convulsionem enim significat. Itaque species difficilis respirationis huic muliereulae partim ob dolores, partim ob convulsiones flebant; ob id igitur quamvis delira esset, tamen magnum ac rarum spiritum non habebat, ut qui ab aliis duabus fortioribus affectionibus superatus esset. Postea vero virgo Larissaea duodecima post pestilentem constitutionem ab Hippocrate conscripta, quae ob sanguinis multitudinem aegrotarit, et per fluxum sanguinis ex naribus judicata est, itemque per sudores et fluxum menstruorum tunc primum conspectorum, nullam ullius difficilis respirationis dispositionem habuit. At vero Apollonio Abderitano, qui inde sequitur, hypochondrii dextri, inquit, elatio cum dolore. Quin et quod semper suerit magnis visceribus praeditus, et quod dolor in hypochondrio ipsi extiterit familiaris, hoc ipsum in principio narrationis scriptum est. Nihil igitur miri est ipsum, quamvis deliraverit, non tamen respirationis speciem delirio propriam habuisse, quum videlicet affectionem molestam tantam in hypochondrio haberet. Deinceps ab hoc sequitur musier, quae Cysici gemellas puellas peperit, de qua sic scripsit: Capitis et colli gravitas cum dolore; quare etiam spirandi difficultas secundum hanc affuit. Restant post hanc duo adhuc aegroti in tertio epidemiorum libro, uxor videlicet Dealcis et adolescens Meliboeus, qui ambo et deliraverunt et magnum ac rarum spiritum habuerunt; de quibus in superioribus sufficientur diximus. Caeterum quum hic liber jam ad justam magnitudinem pervenerit, de reliquis omnibus, quae de difficili spiratione a sene tradita sunt, sequenti libro speculabimur.

GALENI DE DIEEICVLTATE RESPIRATIONIS LIBER TERTIVS.

Cap. I. Universo de difficultate spirandi sermone in duplicem doctrinam a nobis dixiso, ..in primo quidem libro, quae medicum de ipsi, cognoscere oportet, una cum propriis demonstrationibus ostendimus ; in secundo vero, qui hunc praecessit, et hoc ipsis tertio omnium, quae ab Hippocrate de spirandi difficultate dicta sunt in omnibus ipsius scriptis, expositionem facimus. Quare qui ipsorum lautum artis operum studiosi fiunt, nihllque de veterum dictis cmiosius investigandum, velut ipsi ajunt, censent, omnia quae cupiunt, ex primo libro sufficienter habebunt : qui vero etiam Hippocratis sententiam discere expetunt simulque possunt, .ex his sane libris eam assequentur. Appetere itaque cognoscere ea, quae ab optimis dicta sunt, commune est omnium natura honestatis studiosorum ; verum posse etiam ipsa discere, longiore tempore instiget, neque similiter omnibus licet; plerique enim prae multitudine negotiorum orio ad optima prosequenda privantur. Haec sane quum nos non laterent, ea quae maxmre ad artis opera pertinent, in pruno horum commentariorum explicarimus; verum seorsum Hippocratis sententiam per reliquos duos libros exponimus, quorum alter secundus est, alter tertius ex ordine a primipio constituto. Et oportet eum, qui quae in ipso dicuntur, assequuturus sit, prius diligenter secundum librum versasse, in quo primum tutam mentem Hippocratis offendimus, quod nihil vulgare, neque eorum quae vulgus medicorum norit, scribere dignetur; deinde vero et particulatim omnes ex pri.mo et tertio epidemiorum aegrotos recensuimus, demonstrantes, queri. in multis, quanquam difficulter spirare necesse . erat ipsos aegros; tamen non ascripsit; quemadmodum neque esta multa, quae scriptis necessario succedunt (quae enim quispiam ab iis, quae Hippocrates dixit, incitatus, citra hoc quod ab ipso ea discat, invenire potest, haec non putarit scribendaj. In multis vero etiam ipsam difficilis respirationis speriem ipsis narrationibus de aegrotis nscribit, quando aut non necessario sequitur aegrotos, aut non prompta est cognosci ab iis, qui ipsius scripta legunt. His igitur scopis etiamnunc intenti, postquam primum et tertium epidemiorum in superioribus exposuimus, rursus a secundo initium faciemus, ipsique etiam reliqua Hippocralis scripta connectemus. Quemadmodum autem primus et tertius non solum ab Hippocrate compositi esse videntur iis qui optime de sus judicant, sed etiam ob speculationis affinitatem mutuo inter se connexi, eodem modo, opinor, habent ea, quae in secundo, quarto ac sexto habentur. Concedunt enim jam etiam hos Thessaium Hippocratis suium composuisse, tum in parentis membranis quibusdam aut tabusis commentarios nactum, tum etiam aliqua eaque non pauca de suo addentem. At quintum ec septimum epidemiorum non ridetur misti quispiam genuina Hippocratis doctrina dignos censinus, nec, ut ego sentio, quartum, quamvis quidam etiam hunc a Thestalo competitum esse putent. Caeterum praenotionum liber et aphorismi et liber de aquis, locis et aere, ac praeterea de rictu in morbis acutis, quem aliqui in Cnidiae sententias inscribunt, non praeter rationem Hippocratis scripta esse eredita fiant. Horum igitur librorum, ubi usus postularit, mentionem satiemus; itemque aliorum, qui partim ipsi. Hippoorati, partim Emyphonti et Thessalo ac Polybo auctoribus tribuuntur.

Cap. II. Exordienda itaque jam expositio est a textu in secundo epidemiorum scripto, qui hoc modo habet: spiritus parvus, densus ; magnus, rarus; parvus, rarus; extra magnus, intro parvus ; alius quidem extendens, alius vero urgens; . dupla intro revocatio velut superinspirantibus; calidus, frigidus. Idem vero textus texto libro perfectius scriptus est. Supra tres enim conjugationes ipsius difficilis spirationis, quarta item adjectaest, quae manifeste secundo epi densiorum omissa est, non ab ipsi, auctore, ut mihi ridetur, quum perspicuum sit ipsum non ab experimento quopiam et memoria multitudinem spirationum disscitium coacervasse, sed ex rationali divisione. Nequaquam igitur relicturus erat aliquam difficilis spirationis speciem, verum in hoc quispiam ex veteribus descriptoribus librorum peccavit; atque ita postea se habens liber divulgatus est, servatusque est lue error huc usque; merito sane, quum aliqui negligenter plane veterum libros versent, ut neque an destciat quippiam, neque an in alio libro dictum sit, sciant; quidam vero etiamsi sinant, tamen quod deest apponere non audent. Neque enim. similiter nostri aeri hominibus priores faciles erant, neque prompti ad mutandam veterem dictionem eodem modo in omnibus exemplaribus scriptam; sed signilicere solum contenti erant, quod hic quidem imperfecte, in sexto vero epidemiorum perfectu divisio difficilium respirationum scripta esset, tuor quae secundum magnitudinem ac parvitatem fit, tum quae juxta raritatem ac densitatem Has enim duas oppositiones, eam videlicet quae secundum magnitudinem ac parvitatem fit, et eam quae secundum raritatem et deusitatem, Hippocrates manifeste inter sese complicat, et conjugationes difficilis spirationis quatuor facit; unam in qua minor simulque densior, quam quae secundum naturam respiratio fit ; alteram, quum major simul et rarior ; et praeter has aliam tertiam, in qua minor et rarior ; et supra Eas quartam, quam in secundo epi densiorum desiderari diximus, in qua major simulque deusior sit. Ostensum enim suilli saepe est, etiamsi hoc citra demonstrationem omnibus manifestum fit, duas oppositiones inter sese complicatas quatuor conjugationes facere. Sed dictio Hippocratis in sexto epidensorum non .solum in hoc differt ab ea, quae in secundo^ habetur, sed et in eo, quod in sequentibus, quando iuspirationis magnitudinem confert cum magnitudine expirationis, altera conjugatio penitus relicta est in secundo libro, indicante et hic ipso librorum descriptore extremam socordiam, aut temeritatem. Si enim integras dictiones transgressus est, extreme socors erat ; si vero similes inter se, nescius quatenus differrent, unum et idem utrasque significare putarit, deinde alteram strstusit, ad ineptissimam siedusitatem progref- tus est, emendatorem scriptorum Hippocratis non ministrum te sptum statuens. Hoc equidem utile est ad plerasque obsumas dictiones meminisse, in quibus aut relictum quid esse credibile est, aut mutatum. Nihil enim vetat in illis, aut quod deest apponendo, aut quod delictum est corrigendo, perlectum ac verum reddere sermonem. Quemadmodum enim mutare veteres dictiones temerarium est, sic ut scriptum est servare, et pantis quibusdam appetitis aut immutatis dubitationes dissolvere, bonorum expositorum opus est. Verum de his opinor me paulo post per ipsa opera monstraturum esse quae facere oporteat non enim simpliciter, neque prout contingit, hoc faciendum est, sed ostendendo veritatem rerum, adhucque prius ipsam senis sententiam sic se habere, et utramque consentire juxta dictionis mutationem.

Cap. III. Sed ad propositum jam progressi, et perfectiori dictione apposita, quae texto opulentiorum habetur, videamus qualisnam sententia ipsis sit. Quod enim ex rationest divisione invenire conetur omnes difficilis spirationis differentias, hoc ipsum etiam iis, qui libros ipsius exposuerunt, ridetur, et conjectare omnibus facile esse opinor. An vero recte dividat, et an nulla relicta fit difficilis .spirationis species, hoc non etiam omnibus invenire facile est ; sed qui de his judicatutus est, eum et dividendi methodi peri tum esse oportet, et circa Hippocratis dogmata non inexercitatum. Et methodussane ad id quod dividitur respicere oportere ait, qualis naturae existat. Si enim simplex fuerit, ea quae secundum substantiae ipsius rationem sunt, quotfint, et quae, ac qualia, considerare oportet, atque ex sus dividere ;- si vero compositum, utramque aut singulas partes dividere, ut suctum est, totum vero ex modo competitionis. Verum quae fit Hippocratis sententia de compositione, nobis alibi susissime dictum est : relatum est etiam in superioribus. Quare nihil vetat ad hos scopes respicientes ipsam epidemiorum dictionem contemplari, quae sic habet: spiritus parvi densi;. magnt rari; parvi rari; magni denti; extra magnus, introparvus; intro magnus, extra parvus; alius extendens, alius urgeas ; dupla intro revocatio, veluti superinspirantibiis; calidus, frigidus. Quod igitur non quarta solum conjugatio in denso et magno consistens secundo epidemiarum relicta est, sed et ex sequentibus duabus, in quibus- ex-pirationrm cum inspiratione conseri, altera scripta quidem est in praesenti jam proposito sermone, relicta autem secundo epidemiorum, promptum ridere est; neque enim in illo libro scriptum est, intro magnus, extra parvus; sed altera sola difficilis spirationis species ostenditur, in qua magnus spiritus expiratur, parvus vero inspuatur. In multis tamen codicibus reperire licet hunc desectum ascriptum ; verum in plurimis et fide dignissimis exemplaribus relictus est; atque hoc sane nihil ad praesens refert ; propositum est enim nobis perfectiorem loquntionem considerare-nunc ascriptam. Quod itaque ex spiritus intro et extra meatu totius respirationis actio. composita est, et quod altera ejus pars inspiratio, altera expiratio appellatur, dictum quidem est primo libro statim in principio; verum etiamsi a nobis elicium non esset, nemo fene ignorat. Quod vero. nullius alterius rei quam motus propria fint celeritas ettarditas, dictum quidem et hoc jam est, sed etiamnunc in memoriam revocetur. Magnitudo autem et parvitas ut non sunt motui propria, sic omnino inseparabilia sunt ab eo, quod per spatium fertur. Et ob id secundum utramque respirationis partem duae elisiferentiarum .oppositiones fient, altera secundum celeritatem ac ternitatem, -altera secundum magnitudinem et parvitatem. Quod vero totius respirationis adhuc alia sit oppositio secundum densitatem ac raritatem consistens, id etiam antea relatum est; et quod haec oppositio non respirationis ut motus, sed ut compositae rei, ex intervallis fit conflata. Quare in his tribus generibus omnes respirationis differentias esse necesse est; in celeritate quidem et tarditate, propterea quod haec propria et ab omni motu inseparabilia stant ; in magnitudine vero et parvitate, propterea quod motus organorum respirationis per distantiam sit, densitas autem et raritas. terfi sim ex praediolis genus,n neutrius propriarum ac primarum respirationis partium proprium aut inseparabile est, Venae totius respirationis pars fit .per accidens quoddam, quia composita res est ex duobus contrariis motibus quiete distinctis. Hae Agitur sunt primae differentiae Totius respirationis. Cae^ torum quum respiratio res .sit, quae et facere aliquid et pati possit, aliud etiam erit differentiarum genus in ipsa, utraque videlicet parte aequaliter aut inaequaliter perfecta; at Vero et rursus aliud, i ipsius totius ut compositae partibus inter fa collatis. Hhec quum ita habeant, sciendum primas quatuor difficilis respirationis differentias in proposita Hippocratis dictione scriptas totius respirationis esse; neutrius emat partis est. densitas et raritas, si sane meminimus eorum, quae statim a principio primi libri dicta sunt; sic etiam sequentes duas, Luam et in his duae totius respirationis partes censernntur, et ob id sic scriptum est: Extra magnus, intro parvus; intro magnus, extra parvas, videlicet spiritus; sequentes autem deinceps duas differentias, in quibus dicitur: Alius extendens, alius urgens, alterius partis ipsius respirationis proprias esse putandum est, quam sane in substantia esse maxime ipsius respirationis suximus. Extendens enim tardus est, urgens autem velox; tarditas autem et velocitas ab omni motu inseparabilia sunt. Quod vero deinceps dicitur: Duplex intro revocatio velut superinspirantibus, inaequalem inspirationem ostendit. Inquirenda est autem eadem oppositio in expiratione, quam ego relictam esse credo a trans scribentibus potius quam ab ipso. Hippocrate, quandoquidem in aliis scriptis etiam ejusmodi speciei difficilis spiratio. nis mentionem facere apparet, ut in sequentibus palam osterdam; Quod si cui ab ipso Hippocrate. relicta esse videatur; hic .peiora pro melioribus eligit. Equidem penitus nullam, inaequalitatis mentionem fecisse in neutra respirationis parte, sed- penitus oblitum esse ac omifisse, minime conveniebat Hippocraticae diligentiae : verum ego sane., - etiamsi id quod nunc de inspiratione scriptum est omnino scriptum non esu fet, exscribentis magis peccatum esse quam ipsius Hippocratis dicere ausus essem, rationem tamen utique aliquam sic haberent hi, quibus ad pejora animus inclinat; at vero quum et inspirationis speciem adeo manifeste indicaverit, ut non suium dixerit, duplicem intro fieri spiritus revocationem, sed etiam velut superinspirantibus apposuerit, quomodo tandem aliquis adhuc suspicari queat ipsum expirationis esse oblitum? De his igitur etiam rursus agemus; deinceps autem alia adhuc difficilis respirationis specierum oppositio adulta est in fine totius sermonis sic habens : Calidus, frigidus; ut videlicet et hic subaudiamus, spiritus. Quemadmodum enim magnus et parvus et densius ac rarus, sic etiam calidus et frigidus spiritus expiratur. Quanquam et lue decepti quidam ex iis, quae non intelligunt, corrigunt et textum mutare audent, non frigidus et calidus, ut nunc di- ctum est, ..scribentes, sed ipsa cum praedicto connectentes, atque hoc modo legentes, velat juperinspirantibus calido frigidum. Hi quidem igitur praeterquam quod textum nullius sensus efficiunt, etiam palam produnt, se neque senis libros legisse; omnino enim meminissent eorum, quae aliis locis ab ipso sunt scripta de calida et siigida expiratione, quae quanam ratione aut illic ab ipso scripta sint, aut hic relicta, non habent qui dicant. Si enim non putavit ex difficilium spirationum genere esse calidam et frigidam expirationem, non recte in aliis locsa ipsarum vetuli difficilium respirationum meminit; si vero in illis recte fecit, non recte nunc praetermisit. Verum haec non ita habent; nam et hic recte in difficilium respirationum divisione continentur et quid indicent, aliis locis recte dictum est.

Cap. IV. Relictis igitur jam his, qui sic a senis mente aberrant et omnia magis quant sententiam ipsius intelligunt, ipsi per nos ipsos inspiciamus, quidnam in prae.notionum libro de difficili respiratione in hunc fere modum scnbat: Spiritus densius existens dolorem aut inflammationem significat in locis super septum transversum sitis ; magnus autem et per multum tempus desipientiam prodit; frigidus vero ex naribus et ore pl odiens valde iam perllioiosus est. Apparet enim in hoc libro harum trium tautum difficilium spirationum ipsum mentionem fecisse. Atqui si tot solum sunt, quid tandem multo plures ipse in epidcmi orum libris scripsit? si vero adeo multae sunt, cur pauci firmarum in praenoti onum libro mentionem fecit? An numerum quidem ipsarum nosse, commodum existimavit: quid vero singulae indicent, non utile esse putavit? An hae solae aliquid indicant, reliquae vero nihil; sed possibile est quandoque praeter naturam quidem respirare, nullam tamen affectionem in animali praeter naturam esse? An verum hoc ut sit tantum abest, ut penitus necessarium sit in animali ipsam affectionem praeter naturam steti difficilis respirabonis causam? Si igitur causae rationem habet affectio ad difficilem respirationem, erit utique hoc modo et tempore et ordine et facultate prior. Quomodo igitur Hippocrates in praenotionum libro tantum difficilium respirationum namerum relinquit? Equidem ea gratia volebam ipsos espositores inter Ic conferre, et quaerere ac salvere; venuli non ita res habet ; nam expositorum omnium quis vel meminisse possit? Eorum vero qui ante nos vixerant, et quoti rum commentaria ad nostram aetatem servantur, multas et longas nugas conscriptas invenire est; quae vero tanti nromenti sunt, penitus ab ipsis relicta sunt. Verum nos sane inquiramus ipsa, etiamsi nullam viam habeamus ad inventio-. nem ab istis praemonstratam. Dictum quidem a nobis est et in iis quae de optima secta sunt et in medendi metholi scriptis, quomodo talia omnia inquirere et invenire oporteat. Imo et in pruno horum commentariorum duplicem viam ostendi ad eiusmodi inventionem, alteram ex disiferentiis difficilis spirationis procedentem, asseram ex affectionibus in organis respirationis, quam etiam faciliorem et manifestiorem esse -dicebam; et quisquis illa scripta diligenter versaverit, haud ludigebit multis verbis ad praesentium folotionem. Si vero vel negligenter illa tractaverit, vel alias ad discendum hebes sit, qui quidem negligenter tractarit, rursus ipsis relectis huc revertatur; qui vero hebes est, aliud quid agat ac sciat parvo ingenio magni viri mentem assequi non licere, questa erat Hippocrates. Quae igitur nemo priorum aut proposuit, aut in dubium vocarit, aut quaesivit, aut invenit, ego et proponam et in dubium vocabo et quomodo quaerere oporteat dicam et cum diis inventurum me spero. Ac problema quidem etiam paulo ante a me relatum est, cur tot difficilium respicationum species Hippocrates in praenotionum libro praetermiserit ; dubitatio vero nunc dicetur, ubi quae in primo sermone scripta sunt, prius in memoriam revocavero. omnes enim dis- . fusilium respirationum differentias in illis sermonibus ad quinque omnino tum affectionum tum difficilium respiralienum genera reduxi. Quare adhuc magis dubium corruiturtur problema, spe etiam quae sula restabat sublata. in ejusmodi enim omnibus, in quibus cujuscunque tandem rei differentiae plures quidem ab altero quopiam sive viro sive scripto, pauciores vero rursus ab altero dicuntur, una sula superest consensus spes, si quis monstrare queat alterum in primis divisionis membris stetisse, alterum haec etiam subdividere. Hac igitur spe nobis sublata ( monstratum est enim in primo libro neque affectionum neque difficilium respirationum genera in minorem numerum redigi posse] quaenam amplius ars solutionis eorum, quae nunc quaeruntur, inveuni possit? nam tum alia, tum praeterquam quod quaedam prima genera relicta sunt, etiam divulsa esse et male in divisione opposita ac obscure enarrata in praenotionum libro, arguere quis possit, quamvis si quis alius Hippocratis liber is perspicuus sit, Atqui obscurum simulque indeterminatum est quod statim in principio dictionis dictum est: spiritus densas existens dolorem aut inflammationem significat in locis super septum transversum sitis. Si enim non duplex esset spiritus densus, alter quidem cum magnitudine; alter vero cum partita te, aut non ex diversa affectione uterque ipsorum generaretur, recte utique Hippocrates indivisum ipsum reliquisset, aut differentiam ejus, quod per utrumque significatur, non mulcasset. Quando vero ipse manifeste in epidemiorum libris alterum densum simulque parvum, alterum densum et magnum statuit, et nos monstravimus -hos ex prima ipsorum differentia esse, male utique indiviso relicto denso, finrpliciter sic ulcere contentus fuit; Spiritus densus existens dolorem aut inflammationem significat in locis sciper septum .transversum sitis. Atque hoc sane unum dubium existit. Tertiae vero deinceps differentiae mentionem sariens sic: Magnus autem et per multum tempus delirium significat; et hanc falam ex primis differentiis manifeste proloquutus, proximae ipsi spirandi difficultatis, quae rerum et parvum spiritum ostendit, nullam omnino mentionem ferit; quanquam fune ut densus spiritus duplex erat, magnitudine et parvitate distinctus, sic etiam rarus necessario duplex est, magnitudine ac parvitate distinctus. Verum alterius solius in praenotionibus meminit, ubi ait: Magnus autem et per multum tempus delirium significat; alterum vero; rarum simul et parvum, praetermissum esse apparet. Quare ex quatuor conjugationibus, quas in epidemia scripsit, primae duae indistincte et obscure ac consule dictae sunt, stola vero tertia, ut diximus, tum ipsa tum quod per eam significatur, ambo manifeste scripta sunt. Caeterum non in sus solum obscurus et indistinctus et plura praetermittens sermo rideri potest, sed et ex eis, quae deinceps inserens ait: Algidus hero ex naribus et ore prodiens, valde jam perniciosus est. Cur enim tandem, si eas quae in calido et frigido sunt, disto rentias recensere statuerat, eam solam, quae in frigido est, memoravit? Praeterea cur aliarum duarum, tum ejus, quam indistincte spiritum densum nominat, tum quam distincte rarum et magnum, affectiones ipsas solas ascripsit, non tamen in quid defleant significavit, dolorem quidem et inflammationem a dens, delirium autem a rara et magna spirationis difficultate indicari asserens? in differentia vero quae in frigido est, in quid desinat dicit; inquit enim perniciosum valde esse hujusmodi spiritum ; affectionem vero, ob quam ita difficulter spirant, obscuriorem existentem, non etiam dicit, quum tamen praestaret in omnibus difficilibus respirationibus tum ipsas affectiones dicere, quaecunque tandem hae sint, tum allocutionis ipsarum modum ascribere, mitiores a malignis distinguendo. At non ita fecit, verum in prioribus spirandi difficultatibus affectiones, in ultima alterationis modum solum ostendit. Et quod crimen omnium minime altari potiesit, quod videlicet nihil penitus de inaequali spirationis difficultate dixerit, id ipsum sane etiam jam sermoni addatur. Extensus enim et coactus spiritus et extra magnus, intro parvus, et intro magnus, extra parvus, nec ipsi etiam, in praenotionum libro relati sunt, verum ex his, quae nos in primo libro explicavimus; in quatuor difficilium spirationum conjugationibus comprehensi reperiuntur. Atvero quintam inaequalem, cujus dimidiam partem in libris epidemiorum scripsit, duplicem intro revocationem asserens, in praenotionum vero libro penitus omisit, sub aliqua quatuor conjugationum nullo modo comprehensam invenire licet. Atque tot quidem ac tales sunt dubitationes.

Cap. V. Oportet autem jam inde nos non similiter, uttmulti faciunt eorum, qui Hippocrati contradicunt, diluenstales quidem facile reperire, in. solutionibus vero ipsarum haerere,-, verum primum quidem viam quandam facilitatis invenire, deinceps vero demonstratione, quae per ipsam ine venta erunt, confirmare. Quae est igitur via facilitatis? oportet enim inde.initium sumere. Una quidem commune illud. omnibus veteribus familiare breviloquium ; altera vero ipsius Hippocratis animi magnitudo. Demonstratum enim nobis est quam gravis sit saepenumero hic vir in iis, quae assis medicis nota fiunt, praetereundis, ut quae a nemine eorum, qui artem serio exercent, ignorari queant; quae vero his ignota sunt, omnibus diligenter simulet perspicue expouendis. Si vero hic ipsi mos .est,quid uniunt ambiguam ac obscuram apud plerasque differentiam difficilis respirationis, eam videlicet quae in magnitudine .et raritate est, tum per alia scripta demonstrare conatum eum esse desipientiae propriam tum in praenotionum libro manifesta doctrina dignam censuisse, differentias autem densitatis, ut quae medicis ignotae esse non queant, una simmia comprehensas .breviter indicasse ? In pleuritide enim et peripneumoniis, anginis et orthopnoeis densus et parvus fit spiritus. Quod si pleuritis non sit, sed tantum dolor circa costas, densus et parvus fit spiritus; quemadmodum etiam, si circa os ventriculi, aut stomachum, aut splenia caput, aut hepatis gibbam partem. Nam et in sus locis si quis.fit dolor, necessarium est parvum et densumfieri spiritum; et multo magis, si cirasiep tum transversum et partem ejus peritonaeo cohaerentem itemque musculos illic circumsitos. Atqui etiamsi non istic solum, sed longe insertus peritonaeum fuerit affectum, et laesionem ipsius percipiat sieptum transversum, itidem parvum ac densum spiritum efficit. Quin et ventriculi ipsius majores asseusiones, quae cum dolore fiunt et tumore, splenis item ac hepatis infernae partes, non minus densum ac parvum effi.ciunt spiritum. Et in universum, sive tumor quis fit premens ac coarctans quodcunque tandem spirabile organum, sive dolor circa quamcunque partem ita vicinam respiratoriis. organis, ut ipsis motis simul moveatur, densus ac parvus^ erit spiritus. Reliquas autem horum causas in primo libro recensuimus. Quemadmodum sane et quod calore multo in spirabilibus organis coacervato, densus et magnus spiritus fiet; id quod ferme quotidie in omnibus fervidis febribus apparet, ut neminem latere. possit. Etenim quod phlogofin praeter^ naturam non Hippocrates solum, sed omnes fere alii, qui ante Erasistratum fuerunt, phlegmonen nominaruit, non a nobis tantum, fetiali omnibus Hippocratis expositoribus est ostensum. His itaque positis, nihil amplius mirum est, praedictas ambas differentias Hippocratem uno capite declarasse, ubi ait: spiritus densus existens dolorem aut inflammationem significat in locis supra septum transversum sitis, tanquam Iane nos intelligere possimus eum cum parvitate dolorem .significare, cum magnitudine inflammationem, hoc est phlogosin, declarare Apponit autem merito, in locis supra septum transversum sitis, five respiraturus; tanquam immodico calore partium infra tepium transversum sitarum.respirationein in magnitudinem^ ac densitatem attollere nequeunte.

Cap. VI. Ac via quidem inventionis quaesitorum in primis differentiis haec est Verum demonstrationem etiam quandam sermoui addere necessarium est. Nunc enim posse fieri ut hanc sententiam Hippocrates usurparit, osteusum est; monstrabitur autem deinceps penitus rem sic habere. Cur enim tandem in utroque opulentiorum libro, secundo ac sexto, has duas spirandi difficultatis differentias primas omnium distinguere reperitur, priorem quidem parvum et densum spiritum, alteram vero deufum et magnum, in proposito autem praenotionum libro ipsas ignorare ridetur, praeterquam quod postea statim scribit, rarum et magnum? Rarum igitur et magnum spiritum norit, densum veru et parvum ignorat? Et sane etiamsi quispiam eorum, quibus animus in pejorem partem inclinat, dixerit, quinam fit dentus ac parvus spiritus, cognoscere quidem Hippocratem potuisse, quae vero fit affectio ipsum efficiens, non potuisse cognoscere; imo quum dicat: densus spiritus dolorem signisecat, aut inflammationem in locis supra septum transversum sitis, constat eum et affectiones scribere et neutram praetermittere. Imo eodem exposuit ordine, quem etiam in duobus epidemiorum libris fecit. Perspicuum itaque est eum denso et parvo dolorem, denso et magno inflammationem. tribuere. Neque enim lici potest in epidemlorum quidem libris duobus parvi et .densi et magni ac densi spici tus men-. tionem fecisse, in aliis vero nusquam... Nam et in istis ipsis. saepe. et in libro de rictu in morbis- acutis, quem etiam de ptisana inscribunt, statim in principio libri non tantum hujusmodi difficilis spirationis speciem palam nominat, sed et ipsum affectionem, ex qua sit, et modum ipsius, juxta quem laedere solet Atqui nullus eorum, qui contentionis studio. multos Hippocratis libros tanquam non genuinos rescindunt, hunc librum viro adimere ausus esu. Equidem quae in fine sunt post balnei usum, plerique tollunt; quae vero eousque habentur, omnes conservant. Si igitur non solum in hoc. libro monstiaverimus, sed etiam in aliis similiter inveniatur tum differentias tum affectiones densi spiritus cognoscere, adhuc quicquam deesse videbitur ad demonstrationem? Si vero etiam in ipso praenotionum libro paulo insertus inveuiatur et differentias non ignorare et affectiones ipsas scire, nonne credas adhuc amplius id quod propositum est satis esse demonstratum? At vero quod haec ita habeant, neque mentiamur, ex ipsis verbis videre licet. Incipiam autem a libro de victu in morbis acutis. In hoc libro statim m principio de morbis pulmonis ac thoracis verba faciens hoc modo ait : Quibus etenim cibus siatim conclusus est, si quis eo non subevacuato sorbitionem dederit, dolorem praesentem exacertaverit, et non praesentem siatim induxerit, et spiritus densior reddetur. Malus autem hic est, resiccat entmpulmonem et liypochondria, imumque ventrem et septum transversum dolore vexat. In hoc sermone primum quidem quod et propter dolorem densus fit spiritus, ostendit, nobis, opluor, relinquens meditandum generationis modum, quem in primo horum commentariorum me manifeste exposuisse puto. Quemadmodum enim dolentibus cruribus multum progressi nequimus, eodem modq, ubi quoddam organum ex iis, quae in respirationibus moventur, doluerit, parum respirare cogimur et citius desistere cupimus. Quum enim simul cum temporis respirationis longitudine extendatur dofor, qui citius cohibet motum spirabilium organorum, citius dolore liberatur. At quanto citius quam oportuit cohibetm, tanto minus ipsum animal inspiratione finitur. Quemadmodum igitur si quis pauciores cibos quam ex usu fit accipiat, hic cito aliorum ciborum opus habebit, fio si quis minus quam ex usu est inspiraverit, lue citius inspiratione indigebit, atque ita spiritum densari continget. Quo enim tempore inter actiones medio organa respirationis cessantia. quiescebant, eo ipso nunc quiescere animal ipsis non permittit; tanquam enim singulas respirationes imperfecte respirans, semper etiam propius ad suffocationem accessit. sinjus autem ipsius affectionis metu citius respirare urgetur, et respirationis organa citius quam oporteat movet, non permitiens ipsis quiescere; quantum quiescebant, quando femurdum naturam habebunt. Quum igitur Hippocrates ob dolorem spiritum deusiorem fieri dicat, rideatur autem per mcn diam parvitatem densitas ipsa generari, omnibus sane manifestum est, eum parvitatem etiam novisse. Quis enim tertium a primo nosse queat, si medium ignoret, et praesertim si ipsum tertio generationis causa existat? . Et sane paulolum progressus., .propriis ipsis verbis aperte parvitatem densiletis causam esse tradit sic scribens; Etenim qifum sputum intus. retentum, prohibet quidem spiritum intro serra, cogit autem cito extra serni. Illic alteram rursus causam docet generationis densi spiritus ; appellavit autem: ipsam in superioribus sermonibus respirabilium organorum. coarctationem. Quod igitur. in dolore nobis intelligendum relinquebat, hoc ipsum hic ipse exposuit. Quid ; est autem hoc?: Multo, inquit, sputo in arteriis, pulmonis videlicet, conten-r to et spiritus ipsius regionem occupante, spiritus ad inspi. rationis actionem intro accedere prohibetur. Num igitur aliud quid est quam parva inspiratio id quod nunc dicitur ? Non certe, siquidem copia substantiae quae. inspiratus, magnitudinem respirationis. metiri oportet, ut in primo libro demonstratum est; verum si ob aliam quandam causam cogi spiritum celeriter extra ferri dicat quam ob inspirationis parvitatem, id etiam diri non potest, quum dictionis series sic habeat: .Etenim ipsum spntum.iatus latentum prohibet quidem spiritum intro scrri, cogitantem cito extra scrri Propterea enim quod latione spiritus ad interna privatum est animal, quiescere non permittit, ut quod de suffocatione periclitetur; et in hoc densus spiritus generatur. Nam ab ut-. spiratione ad expirationem celeriter progredi nihil aliud est quum dense respirare. Non enim convenit ipsas nominum syllabas audire velle, quum integri sermones perspicue dremitur, neque aliud quiddam esse putare cito ad expirationem concitari quum dense respirare, aliud prohiberi inspirationem sufficienter fieri quam parvam esse respirationem. Verum lue quidem ipse Hippocrates manifeste exposuit, quomodo in detento sputo densus fiat spiritus per mediam parvitatum; in dolore vero reliquit, opinor, propterea quod multis locis ipsa dixerit actiones organorum a dolore impediri, quam possimus et nos, etiamsi ex illo non audiamus, ex mansseste apparentibus invenire. Supra hoc igitur quod ambo haec nos manifeste in hoc sermone docet, quod et- dolor et locorum coarctatio parvam efficientia respicationem, statim etiam densam reddant, amplius et hoc edocet, quod non hae solum sint derasi spiritus causae. Primum quidem in eo, quod dicit, dictum est autem sic in dolore; hoc ipsum manifestum facit, quod ob aliam causam spiritus jam densus existat, densiorem fieri dicens ob dolorem, tanquam, opinor, et sic .nos ratiocinari possimus, febrilem calorem ipsum omnino dentum efficere. Secundo vero quum dicit, quod a denso et multo tpiritu, ut jam dictum est, sputum crude leutescens regressum fieri prohibet; densi enim spiritus dolor causa est ; multi autem non hic, sed calor febrilis. Caeterum hic valde sapienter non magni spiritus dixit, sed. multi. Magnus enim quantitate in Ungulis respirationibus judicatur; multum vero potest aliquando ex multis parvis coacervari. Et apparet sane hoc manifeste fieri in pleuriticis, qui magnum quidem spiritum semel ducere ob dolorem non potfunt, quamvis pluri aere ob febrem opus habeant; ob continuitatem vero actionis multi inclinem spiritus magnis respirationibus aequalem coacervant: quod enim paucae magnae, hoc multae parvae possunt. Eodem modo et in peripneumoniris multo quidem spiritu opus est, verum ob locorum coarctationem parvum inspiratur. Etiam hic igitur dealitas, multas parvas respirationes efficiens, tantum praestat quantum paucae et magnae.

Cap. VII. Num igitur indigebimus adhuc inquisitione syllabarum ipsorum nominum ; in hoc libro conscriptarum sic deinceps, parvae et magnae respirationis, non contenti rebus ipsis adeo manifeste ostentis? Atqui non id quaerebatur, an Hippocrates parvae ac magnae respirationis nomen noverit ; reperitur enim tum in epidemiorum libris scriptum tum rursus in praenotionum libro, ubi inquit: Magnus spiritus et per multum tempus desipientiam significat; verum .an. duplicem .sciat densum spiritum et, alterum ipsorum a .dolore fleri dicat, alterum a calore mullo in spirab.ilibus orgattis coacervato. Quando igitur haec demonstrata sunt, supervacaneum est adhuc audire desiderare nominum syllabas, quandoquidem et .ex hoc ipso .praenotionum loco de desipientia cuipiam dicere licet, non rarum et magnum dictum esse spiritum, qui desipientiam indicet, et dictionem proserre hoc modo habentem: sentitus magnus et per multum tempus desipientiam significat; . tanquam sane non idem sit aut rarum dicere, aut per multum tempus, aut nos nunc nomina venemur, non res ipsas quaeramus. Sed quumquidam eo stupiditatis venerint, .ut etiam ipsis nomina velint audire, revocemus etiam ipsis in memoriam. duas quasdam dictiones ex ipso de victu in morbis acutis libro sic habentes; spiritus. illidens quum sursum scrtur, den. sus aut magnus, Hic quidem habes, si desideras, nomen ipsum, magnus; rursus autem etiam parvus, ubi ait: .Et spiritus parvus, at revuifio spiritus densa ac violenta accidit. Rursum autem in ipso praenotionum libro, dejsiculter ferre morbum ait, et spintum magnum ac densum est. Hunc quidem igitur palam ipso nomine prolatu magnum et densum scripsit ; parvum vero et densum rursus in sermone de angina, ubi ait: Plurimumque dolorem exhibent et orthopnoeam. Quod enim in orihopnoeis parvus et densus fiat spiritus ob coarctationem respirationis orgauorum, haud scio an quisquam ignoret. Quanquam, si talia. ab ipso Hippocrate discere velimus, libro de. victu rimorbis acutis verbis, quae paulo ante ascripsi, docuit nos, quomodo parvus et densus spiritus fiat in sputorum suppressione. Libro vero de articulis statim in principio sar-monis de spina dorsi, enarrans luxationes in posteriorem partem, quae stupra septum transversum ex tumoribus aut morbis fiunt, hoc modo ait ( opinor enim praestabilius esse, totum sermonem ipsius .nscriberej: Quibus supra septum transversum fuerit in posteriorem partem iuratio, his et costae nequeunt in .latitudinem augeri, sed in anteriorem partem; et pectus acutum sit, sed non latum; ipsique dise siculter et cum siertore spirant; minorem enim amplitudo nem habent cavitates spiritum suscipientes et emittentes. Nam at coguntur in magna vertebra cervicem habere in anteriorem partem luxatum, ut ne pronum sit ipsa e^-. put. Angustiam igitur multam sanemus exhibent; atque. hoc etiam facit intro repens; nam et rectis natura difuni.lem respirationem hoc os exhibet, si intro repat, donec repressiim fuerit. ob hanc igitur rem hujusmodi homines eminentis gutturis magis apparent quam sani ; tubereu . losique ut plurimum tales in pulmone sunt, duris crudisque tuberculis. Eenim occasio gibbi posterioris et contentio plurimis ob eiusmodi collectiones fiunt, quibus qane vicini nervi communicaverint. in huc toto sermone gibbum posteriorem ob tubercula in pulmone cruda et dura fieri dicit, difficultatem vero respirationis ob angustiam locorum ; appellavit autem hujusmodi ipsius differentiam stertorosam. At vero in libro de rictu sin morbis acutis, quando eorum, quibus in parvitatem et densitatem respiratio vertitur, meminit, etiam hoc. ipsum orthopnoeae nomen apposuit et stertere ipsos dixit. Quare etiam quum in libro praenotionum de angina narrans dixit: Plurimumque dolorem exhibent et orthopnoeam; non aliam quandam difficrlis respirationis speciem quam parvam et derisam sic appulsavit. omnes enim, qui ob angustiam non sufficienter inspirare possunt, de suffocatione periclitantur, si decumbunt; et ob hoc tum thoracem totum tum collum rectum habere eos oportet, quod non parvum auxilium ipsis ex hujusmodi figura accedat. Latiora enim simulque longiora omnia respirationis organa fiunt, partim quidem quod per rectam figuram diriguntur, partim vero quod minus in sese concidere prohibeantur. Manifestum est autem etiam ipsum Hippocratem sic ut nos nunc dicimus de ipsis statuere, ex iis, quae dicit libro de articulis: spsique dilsiculter spirantes fiunt et siertorqsi; minorem enim amplitudinem habent ventrienti spiritum excipientes et emittentes, omnibus igitur ob angustiam difficulter spirantibus et parvus fit spiritus, et ex necessitate sequuntur duo symptomata, stertorusa videlicet respirationis species, quae Iane .et stertere appellatur, et paulo ante dicta orthopnoea. Et sime velut de industria spsa dividens, alterum in praenotionum libro scribit, peruriciosis anginis ipsum adesse dicens, alterum vero in libro de articulis; in praenotionum quidem libro orthopnoeam, in libro vero de articulis stertoroscm respirationem. Porro in libro de victu in morbis acutis ambo in idem coegit Hippocrates sic scribens; alii vero ab orthopnoea et sartore fustocath Quod enim libro de articusis κἐρχγον, illud hoc loco ῥέγχος, i. e. stertorem, nominavit. Utitur autem et alibi in. silis scriptis utrisque nominibus, ut quae idem significent. Quandoquidem igitur adeo diligenter libro de victu in acutis morbis de omni densi spiritus generatione enarravit, nilili nurum est, si caput tantum et summam totius sermonis in praenotionum libro conscripsit. Quod vero omnia exacta tradiderit de spiritu denso, nihil amplius opus habeo pluribus ostendere ; verum ubi hoc solum in memoriam reduxero, quod aut ob dolorem, aut ob angustiam, aut ob caloris multitudinem, densus fit spiritus, deinceps totum sermonem ipsius Hippocrate ascribam, hoc modo habentem : Quibuscumque enim cibus statim conclusus est, siquis eo non sabevacuato .sorbitionem dederit, dolorem, si adest, exacerba ierit; si non adest, statim induxerit, et spiritus densior reddetur. Malus autem hic est; resiccat enim pulmonem, et hypochondrium et imum ventrem ac septum transversum dolore fatigat. At vero si dolor lateris assiduus existat, calidisque fomentis non remittatur, ac sputum. non exeat, sed crudum ac lentum permaneat ; si quis dolorem fellat, aut alvum emolliendo, aut venam secundo, utrumvis horum indicaverit, Verum ptisonas sic habentibus exhibeat, his repentiua mors continget. Has Igitur ob causas atque alias hujusmodi adhuc magis ii, qui tota ptisana utuntur, septimo die ante aut citius moriuntur, partim quidem mente laesi, partim vero ab orthopnoea ac siertore fuffiocati. Tales vero veteres sideratos esse putabant, ob hoc maxime, non. minus autem quod et mortuorum latus lividum reperiatur, ut plaga. cujus rei causa esu quod ante salutum dolorem moriantur; cito enim anhelosi fiunt; a denso vero ac multo spiritu, ut jam dictum est, sputum citra coctionem glutincseim suctum, reditum fieri prohibet, sed siertorcm facit, in bronchiis pulmonis detentum; et quum ad hoc res ipsa pervenerit, lethale ut plurimum esu .Htenim ipsum sputum intus retentum prohibet quidem spiritum introferri, cogit autem cito extra farri, atque sic ad perniciem mutuas sibi operas conferunt. sputum enim retentum spiritum dcnsum facit, spiritus vero densus glutinosum sputum reddit: et elabi prohibet. Si quis huic dictioni mentem diligentur attenderit ipsamque saepe relegerit, spero equidem facile eum persuasum iri ex his, quae dicta sunt. Quod enim non magna sapientia indigeat deusi spiritus in suas differentias feetio, et quod ipsam perfecte in hoc libro antea conscripsisset, ob id sane in praenotionibus celeriter admodum pertransivit, tanquam qui ad scientes jam rem omnem velut compendium quoddam sermonis faceret.

Cap. VIII. Tres igitur jam a nobis conjugationes difficllium respirationum inventae sunt, deest autem adhuc quarta, in qua parvus et rarus fit spiritus. Cur igitur tandem ipsa praetermissa frigidam expirationem scripsit ? An quod non alia quaedam sit parva simulque rara, usia vero frigida ? Manifestum autem hoc est. Contrariam enim ipsi, magnam et densam, ex immoderato- calore in spirabilibus organis coacervato generari demonstravimus ; necessario igitur parva ct rara his ipsis organis perfrigeratis erit. Atque duo nobis dubia soluta sunt, quod neque quarta difficilis respiratinnis conjugatio, parva videlicet et rara, omissa sit neque calida. Calidam enim in altera deusi spiritus parte, quae a. principis relata est, comprehensam habebimus, eadem est enim cum densa et magna ; raram vero et parvam in frigida; nam rara et parva a frigida nihil differt. Cur igitur tandem non raram et parvam, sed frigidam ipsam scripsit? primum quidem quod ab evidentiore symptomate ipsam ostendere voluerit; deinde ut ostenderet causam, ob quam ipsam pemicioiam dicit; et tertio, quod sic quam celerrime nos intellecturos esse suspicatus fit, eandem hanc nihil a rara et parva differre et contrariam ipsi calidam nihil a densa et magna. Frigidus enim spiritus omnino rarus est et parvus, ut etiam in secundo ostensum est libro; densum autem et magnum eum, qui inflammationem spirabilium organorum indicat, haudquaquam quis recte dixerit, nisi etiam calidus effletur. At vero addendo soli frigido spiritui valde jam perniciosum esse, manifeste ostendit, quid de prioribus tribus respirandi difficultatibus sentiat; nam si et ex illis aliquam perniciosam putasset, omnino utique ascripsisset. Num igitur extra periculum ipsas esse opinatus est? nequaquam, sed non perniciosas quidem, non tamen extra periculum. Perfrigerari enim respirabilibus organis palam perniciosum est, quum istic sane cor situm sit, quod principium et fontem inliti caloris esse scimus; at vel inflammationem multam esse in ipsis, vel dolorem, vel desipientiam, non omnino perniciosum est. Ejusmodi enim calor multis acutis febribus assidet. Quot autem et quibus morbis dolor adsit, praedictum est. At vero et ipsa desipientia non necessario perniciosa est. Quod vero ita de ipsis sentiat, manifeste ostendit per consequentem dictionem, ubi inquit: Facilem vero spirationem valde magnam vim ad salutem habere putandum est in omnibus acutis morbis, qui cum febribus sunt et intra quadraginta dies judicantur. Si enim magnam vim ad salutem habere putavit facilem spirationem, certe extra periculum semper difficiles spirationes non opinatus est; quare aliae quidem omnes respirandi difficultates hoc solum habent, quod non extra periculum sint; postrema autem omnium relata, supra hoc quod et periculosa sit et perniciosa, non procul a morte hominem esse nunciat: ob id igitur non simpliciter permeio fiam ipsam esse dixit, sed etiam valde apposuit; et neque hoc rursus contentus jam adterit, tanquam propinquam mortem sola haec spicandi difficultas nunciet. Adeo enim perniciosa est, ut mihi rideatur neque quicquam de ipsa fuisse scripturus Hippocrates, nili omnem modum, de respui panni difficultatibus disserens, recensere voluisset. Quae enim jam morientibus fiunt, ea nullam magnam dignitatem in praenotionibus habent; sed bonorum medicorum est opus, non quae idiotis jam apparent, praesagire, sed quae ipsos latent, et quum nihil mali aeger habere putatur, apparent. Verum quum omnes ex ordine difficilis spirationis species scribere vellet, videtur mihi etiam hujus meminisse, et praeterea propter magnae et densae oppositionem. Haec igitur tundam hic finem habeant.

Cap. IX. Cur igitur nihil in praenotionum libro de inaequali respirationis difficultate scripsit, quamvis agnoscat ipsam non solum in secundo et sexto epidemiorum, sed etiam in primo ac tertio, et amplius in libro de victu in morbis acutis et aphorismis, et estis multis scriptorum suorum locis? In secundo enim et sexto opulentiorum juxta praescriptam dictionem meminit ipsius, ubi ait: duplex intro revocatio, velut superinspirantibus. Et amplius in secundo epidemiorum, ubi enarrat quae Lyciae acciderunt, Spiritus intro duplicabatur, ascripsit. Hoc enim nihil differt ab eo, quod dixit, duplex intro revocatio, velat superinspirantibus. In sexto vero: Si spiritus intus relinquatur, ait. Nam et hoc idem est cum eo, quod in libro de victu in acutis dixit: Spiritus illidens, quum sensum fertur. Quemadmodum enim quidam inspirantes non semel hoc faciunt, sed quiete ipsam actionem intereidunt, similiter ut pueri ejulantes, sic etiam expirantes. Quin et in sus, quae in eodem libro post sermonem de balneis habentur, spirituum protensiones dixit, actionem interruptam ostendens. nIIn primo vero opulentiorum in Philisco hoc modo ait: Huic spiritus ad finem velut revocanti. Similiter enim ac duplex intro revocatio, etiam hic dictum est, revocanti. Rursus autem in Dromadae uxore: Spiritus rarus, magnus, statim revulsus, inquit. Nam et hoc similiter dictum est. In aphorismis vero etiam quid significet hujusmodi spiritus edocet, sic scribens: In febribus spiritus illisus malus, convuisionem enim significat. Secundum rationem. igitur in epidemiorum loco paulo ante citato Dromadae uxorem convulsam mortuam esse dicit, in qua prius dixerat: Spiritus magnus, rarus, statim revulsus. Ubi sane et maxime mirari licet, quomodo utraque difficilis spirationis species propriam ipsius affectionem indicarit. Non enim solum convulsa est haec mulier, sed etiam deliravit, ut quae non solum propriam convulsionibus spirandi difficultatem haberet. sed etiam eam, quae est desipientiae. Quare quod hanc inaequalem respirationis difficultatem Hippocrates noverit, manifeste est demonstratum. Quod vero etiam in praenotionum libro eam merito praetermiserit, velut etiam multa praenotionis signa, consequenter fuerit dicendum, ubi prius summatim mentionem fecerimus, quod neque de figitis secundum aetates, aut regiones, aut horas, aut epidemicas constitutiones, in praenotionum libro quicquam scripsit; et quidem integro libro de aere, locis et aquis ab ipso scripto, et in aphorismis his omnibus compendio relatis. Imo neque de urinarum dignatione, quaecunque in aphorismis scripsit, in praenotionibus recensuit; neque quaecunque ad mulieres pertinent in aphorismis scripta, in librum praenotionum transtulit; quanquam et haec et alia multa in aphorismis relata prognosticae medicinae partis existant, ut ipse suis ipsius verbis indicat. Quum enim dicit: Si vero borealis fuerit, tusses, fauces, alvi durae, urinae difficultates cum horrore, laterum dolores et pectoris; quando hic praevaluerit, talia in morbis expectare oportet. Dum item ait: Quum aestas sit veri similis, sudores in sobrinus multos expectare oportet; manifeste nolet talia prognosticae in arte partis esse. Expectare enim et sperare ac timere, et omnia hujuscemodi verba, praenotionis propria sunt. Et sane etiam quum dicit. Si hiems squallida et borealis fuerit, ver autem pluviosum et austrinum, necesse est aestate febres acutas et lippitudines et dysenterias fieri; manifeste hoc idem indicat; et multo sane magis, quum de urinis scribit in hunc modum: Quibus urinae erasae, grumosae, paucae, non sine febre, multitudo veniens ex his tenuis prodest; maxime vero tales ventitat, quibus a principio brevi sedimentum inest. Et rursus: Quibus urinae conturbatae velat jumentis, his capitis dolores aut adsunt, aut aderunt. Et rursus: Qui septimo die judicantur, his nubeculam habet urina quarto die rubram, et alia secundum rationem. Similiter vero et quae vesicae ac renum affectiones produnt, in aphorismis scripta sunt, in praenotionem veto libro relicta, itemque alia omirino multa, quemadmodum et haec: Morbis quibuscunque incipientibus bilis atra, aut sursum, aut deorsum subierit, lethale. Dysenteria si a bile atra incipiat, mortiferum. Quibus per fabres sanguinis copia undecunque eruperit, his in refectibus alvi humectantur. Taliaque multa in aphorismis scripta invenire licet, ad artis prognosticam partem pertinentia. Cor igitur nihil horum in praenotionum libro recensuit? Propterea quod de acutis morbis in illo docere proposuerat, ut ipsis tum in principio tum in fine libri enunciavit; in principio quidem, ubialt: Considerare autem sic oportet in acutis morbis; in fine vero, ubi haec verba ascripsit: haec vero de acutis morbis dico, et his, qui ec ipsis nascuntur. Qui vero sunt, qui ex ipsis nascuntur? ipse Hippocrates rursus in eodem libro recenset: Hydropes ex acutis morbis nati omnes mali. Et rursus: Facilem vero spirationem valde magnam vim ad salutem habere putandum est in omnibus acutis morbis, qui cum febribus sunt, et intra quadraginta dies judicantur. Atque lue acutorum ex transmutatione mentionem facit, velut in libris de judicatoriis diebus demonstravimus. Quin et ex estis multis locis ejus libri significavit, quod aut de acutis morbis, aut de his, qui ex ipsis nascuntur, sermonem faciat. Ut et hoc loco: Sudores optimi quidemsunt in acutis morbis omnibus, qui in diebus judseatoriis oboriuntur. Et quid multis verbis opus est? ipsa enim manifeste in illo libro ostendit, se multa prognostica ligna volentem relinquere, alicubi quidem sic dicens: Ne decipiat autem te, si ipsa vesica aliquem morbum habens, ejusmodi quandam urinam reddat; non enim totius, sed sui ipsius. signum est; nec tamen apponit signa ejusmodi cascis in praenotionum libro, sed in aphorismis ipsa scribit. Rursus autem sic ait: Oportet autem et dissierentuts morborum epidemiorum cito animadvertere, temnorisquesiatum non ignorare; neque tamen de hoc quicquam in .praenotionum libro nos docet. Propositum enim erat ipsi, ut diri, solum ea, quae acutorum morborum propria sunt, recensere; quae vero diuturnis propria sunt, omnia relinquere. Quare merito etiam inaequalem respirationis difficultatem, ex alio morborum genere existentem, hic praetermisiti Si etenim convulsis spirabilibus organis fiat, assidebit et diuturnis morbis lue affectus, prorndeque sane non magis acutorum quam diuturnorum proprius; oborietur quoque et citra febrem, ut etiam concussiones. At ipsi propositum est in praenotionibus, de his qui proprie acuti nominantur, facere sermonem. Sunt autem tales, qui omnino cum febribus continuis fiunt, ut ipsa in libro de vietur acutorum ostendit, sic scribens : sunt itaque hi acuti, quales veteres nominaverunt pleuritidem, et peripneumouiam, et phrenitideni, et scbrem ardentem, et alios quoscunque his consimiles, quorumscbres omnino sunt continuae. Nequaquam igitur convulsiones hujus morborum generis sunt, mule neque propriam ipsorum respirationis difficultatem simul cum his recensuit, quemadmodum neque de urinis, aut dejectionibus, aut aliis omnibus, quae in aphorismis scripsit, propterea quod acutorum morborum propria non erant. Cur vero neque de talibus difficilis respirationis speciebus in praenotionibus docuerit, in quibus aut sola inspiratio, aut si,la expiratio est magna, supervacaneum puto nunc explicare, ut qui manifeste in primo horum commentariorum demonstraverim, ad has quinque difficilis respirationis difscrentias, de quibus nunc dicere desii, omnes reliquas commode reduci posse. Neque enim aut celeris, aut tardae respi.t rationis in praenotionem libro mentionem fecit, ob eandem rationem ; ostendimus enim omnes alias differentias in praedictis contineri. Quare Hippocrates utrumque ipsorum recte fecisse videtur, in libris quidem epidemiorum tlivisione in omnes particulares spirandi difficultates posita; in praenotionibus vero et aphorismis, quantum usui erat necessarium.

Cap. X. Quum igitur haec a nobis jam abunde de-. monstrata fint, r eliquum suerit etiamnum reliquas omnium librorum dictiones exponere, initio rursus a secundo et texto epidemiorum sumpto. In utrisque enim his libris, post primam omnium relatam dictionem, m qua omnes difficilis respirationis differentias docet, hoc modo scriptum est : sanat continuas oscitationes spiratio longa, abhorrentes a potu et vix bibentes spiratio brevis. Sive hic hominem longa spiratione respirantem, sive difficultatem ipsam spirandi ita appellarit, quod spiritus longo tempore interjecto distinctus, hoc est rarus, insuperque multus, ea appellatione indicetur, secundo libro est demonstratum; quemadmodum etiam per brevem spirationem is qui per modicum tempus fit, hoc est densus, insuperque .parvus. Sanat igitur aut ut lignum, aut ut causa, utrumque enim ostendere licet, continuas os-. ritationes magnus et rarus spiritus; ut signum quidem, tan-. quam.affectione in contrarium mutata; ut causa vero) quod contrariorum contraria sint remedia. oscitant enim etpandiculantur continenter, ob vaporosum quendam et crassam spiritum in musculoso genere contentum, ut aliis in locis ostensum est. Quibus vero hoc contingit, statim etiam continenter expleant, utpote quum in expirationibus ejusmodi spiritus expurgetur et evacuetur. Si vero quis non ita continue, sed jam per longum tempus expirationes faciat, manifestum est, praecedentes in ipso affectiones cessasse ; atque ile ut signum sanabit oscitationem longa spiratio. At longam spirationem etiam ut causam sanare continuas oscitationes intelligere licet, atque hoc ipsum non longo sermone missi indigere videtur. Respirationem enim ad plurimum tempus continere, quod spiritus cohibitio nominatur, qua ratione fiugultus sanat, eadem etiam oscitationes sanabit. Et vero faciunt hoc in exercitiis omnes athletae, per vim expellere conantes quicquid sive humorum sive vaporum tenuibus circa cutem meatibus detinetur. Ob haec igitur spiratio longa continuas oscitationes sanat, aut ut signum aut ut causa: Abhorrentes vero a potu et vix bibenies, spiratio brevis; hoc vero non amplius manifeste, sed jam aenigmati propius dictum est. An videlicet phreniticos ab ipso nunc indicari putandum est, quod alio loco dixerit: Phrenitidspaucibibi, strepitu pereelluntur facile, tremuli? An potius eos, quibus partes circa pulmonem et cor perfrigeratae sunt, ut simul et per longum tempus respirent et frigidum expirent? Brevis enim spiratio ex utrisque indu-. eta sanitatis lignum est; in perhigeratis vero non susum signum, sed etiam causa. Quemadmodum enim spiritus cohibitio superflua evacuare poterat et ob id hanc in tinguitientibus et multum oscitantibus et pandiculantibus et vehementer exercitatis assumebamus, sic continua respiratio ventilare simul et excalefacere perfrigerata poterit. Hac igitur ratione etiam in secundo epidensiorum suasit excandescentiam inducere studere, et coloris reparandi et sanguinis fusi cutem diffundendi gratia, tanquam et excandescentia innatum calorem excitare queat. At vero quod densiorem omnino reddat respirationem animi excandescentia, nemo ignorati Assumemus igitur ipsam in perfrigeratis et deculoratis ac gracilibus, ex quibusdam intervallis et temporibus opportunis ; non sane ita continenter, ut valde facultatem laedat; sed ut exercitationes innatum calorem corroborantes non immoderatas facere jubemus, sed tum opportune tum moderate assumimus, sic etiam brevem spirationem sive per se sive cum excandescentia usurpabimus, non fine opportunitate et. modo assumemus. Hic autem sermoni meatem advertere oportet, et non putare eandem affectionem esse cum ea, quae nunc a nobis ostenditur, eam quam in praenotionum libro recensuit, de qua dixit: spiritus frigiesus ex naribus et ore prodiens valde jam perniciosus est. In acutis enim morbis, de quibus in illo libro sermonem facit, hujusmodi spirandi difficultas mortem portendit ; in aliis vere morbis, qui citra febrem consistunt, frigus totum animalis habitum apprehendit ; et accidit quidem neque his extra periculum, non tamen penitus perniciose. Ex his autem esset suffocatio uteri appellata, et omnino omnes apnoeae, i. efuiritus interceptiones, quae mulieribus quidem assidue et praesertim sterilibus accidunt, raro autem aliquando et viris. In hujusmodi enim omnibus affectionibus prae multitudine materiae frigidae innatus calor gravatur, ad similitudinem flammae, quae multis humidis lignis suffocatur. Quare etiam accendi quandoque potest haec iterum, exoperata materia, at in quibus consumta materia, necessario etiam ipsa fimus extinguitur, quemadmodum in iis, qui in acutis morbis sic expirant, nulla spes salutis relinquitur. Horum itaque memisisse oportet et quod in apnoeis omnem respirationem plane periisse, neque suspicari licet, neque ita esse apparet, quod contingit diligenter considerantibus. Minimus autem simulque per longissimum tempus ipsis fit spiritus, atque hac ratione plerosque latet ac sallit; verum si quis diligenter advertat, aut etiam digitorum quempiam naribus aegri admoveat, percipiet utique respirationem. Quod si quis etiam prae naribus pilum suspendat aut tenuem lanam probe concerptam, ridebit etiam haec moveri. In hujusmodi Iane affectionibus spiratio brevis, hoc est motus spirabilium organorum per breve tempus, quem videlicet etiam densum spiritum appellamus, causa simulque signum sanationis existit. Eadem vero ratione continuarum oscitationum, non solum respiratio per longum tempus, hoc est rara, signum simulque causa sanationis existit, sed etiam magna. Vocatus enim et haec secundario spiratio longa. Primario etenim ea, quae per longum tempus fit, hoc est rara, hoc nomen possidet; secundario vero etiam magna. Atque de sus quidem fle te res habet.

Cap. XI. Apponamus autem et alia universa ab ipso de spirandi difficultate conscripta. In secundo itaque epidensiorum, in Antigenis conjuge, praestitus anhelam fuisse^ ante partum, post haec infert: Postea simul cum partu pus evomuit. Quare et hoc cum his, quae a nobis demonstrata stant, consentit; anheli enim sunt, qui densum spiritum habent, et simul thoracem multum distendunt. Contingit autem. hoc aliquando quidem affectionibus multa inspiratione indigentibus, ut a cursu, aut alia quacunque vehementi exercitatione ejusmodi spiritus accidit, et omnibus ardentibus febribus ; fit etiam, ut monstratum est, quando obstructio, aut compressio, aut angustia quaedam in respirabilibus organis existit. Tale vero quiddam apparet accidisse etiam Antigeui nis uxori, quemadmodum pus indicavit. Hujus quidem primae in secundo epidemiorum spirandi difficultatis meruinit; post hanc vero ejus quae Lyciae accidit, de qua velut antea diri, -scripsit: .spiritus intro duplicabatur; non tamen magnus secundum rationem. Affectum enim erat ipsi nervosum organorum genus, ut etiam absoluta urinarum fuppressio aleret, et ob hoc sane duplicatus spiritus fiebat. Cur autem non magnus ? An quod esset perfrigerata ? - Contegebatur itaque, inquit. Monstratum est autem, quod hac voce utatur in iis quibus calor innatus perfrigeratus est. Deinceps vero et de anginofis tunc Iactis disserens sic scribit ; Spiritus his non valde sublimis; tanquam videlicet ut plurimnur sublimis spiritus anginofis fiat. Sic autem vocare ipsi mos est parvum spiritum, et ut alicui videatur, ad fauces usque circiter.ingredientem, non autem in thoracis prostmditatem descendentem. Quod vero ejusmodi spiritus necessario existat in his, qui quodcunque tandem spirabile organum dolent, antea dictum est. Quae fuit igitur causa, ob quam anginofis spiritus non valde sublimis .erat? An quod neque anginae species ipsis consueto more facta erat? .Primum enim, inquit, fauces non inflammatae, sed jacen.tes. Deinde sic ait: Non sustocabantur plurimi, nisi quum. deglutire cupiebant; - et omnino tota narratio de angina tune facta illaesias permansisse ostendit ipsis fauces, verum vicinas. his partes vertebris cossi continuas affectas. fuisse. Nam et ipsas vertebras laxatas sitisse ait, partim intro solum, partim etiam in obliqua. Quum igitur neque aliud aliquod spirabilium organorum ipsis fuerit affectum, neque fauces ipsae ex propria ratione, nisi ob communitatem situs, affectionis participes essent, merito non valde sublimis ipsis erat spiritus. Etenim si penitus non fuissent fauces affectae, nequaquam sane spiritus sublimis fuisset ; quum vero per con-. sensum vicinorum laederentur, mediam praedictorum constitutionem accepit, moderate densatus. Deinceps vero ab hae constitutione alterius meminit Perinthi factae, hoc modo narrationem incipiens : Pennthum circa solstitium sare aestivum venimus. Deinde recenset totam morborum speciem a caule exortam, verum vomitoriam factam, et ad plusimum tempus inveteratam. Quin et quod citra vomitus ardentes febres his tactae fint, et quod venter ipsis multa dec jecerit, apposuit; ut tum ex sus tum ex aliis omnibus manifestum fit, ejus constitutionis causam in pituita putrescente fuisse, ita ut spirabilia organa lllaesa permanserint, itemque ipsum os ventricusi, sed ex inferioribus partibus initium impetus sui sumpserit ardens febris. Merito igitur ipsis neque magnus spiritus factus est, quemadmodum his fit, quibus in pulmone et corde febrilis caloris multitudo collecta est; neque parvus omnino suit, ut qui nec dolerent, nec perfrige- . rati essent. Si parvus igitur et sublimis nihil diversum figuisicant, jure utique sublimes spiritus ipsisfactos esse. dicit, pon tamen valde. Post hanc vero constitutionem nullius deinceps difficilis respirationis Hippocrates mentionem fecit, usque ad illam dictionem, quam primam omnium principio. hujus libri apposui, cujus initium hoc est: .spiritus parvi ilensi, magni rari. Hanc vero tutam jam antea exposui. Tempestivum igitur jam suerit mentionem facere difficilis respirationis in aegroto quodam, cujus nomen Scopas, ab ipso deinceps conscriptae. Habet autem ita senis dictio . .spiritus subdtnfus, liypochondria dolebat, et respirans, et cum vertebatur. Apparet autem et hic aeger testimonium. praebere iis, quae multoties a nobis sunt dicta. Quum enim hypochondria cum spirabilibus organis conjuncta sint, ob id sutum sane dolentibus. ipsis subdensus spiritus erat. Atque haec quidem dissirilis respirationis genera in secundo epidemiorum scripsit. In quarto vero primum meminit uxoris Nicostrati in Cranone, quae parvum et densum spiritum habuit; deinde - uxoris Antigeuis, anhelae non nuper factae, sed a principio existentis, ut et tussiret semper ; et de hac sarte nulla quaestio fuerit. Verum de uxore Nicostrati in Cranone ob id mihi videtur parvum et densum spiritum apposuisse, quod deliraverit. Dictum enim jam saepe est, quod contrarius, hoc est rarus et magnus spiritus, delirii proprius cristat. Quare. quaestione omnino dignum est, cur hic. quidem. non fieret, verum ipsi contrarius, epri dolorum proprius est, parvus videlicet et densus. Neque enim in narratione morbi, ullius partis dolorem ullum factum esse addidit, sed neque tumorem notabilem circa hypochondrium aut thoracem. Quid igitur est factum? Misti equidem videtur duplex morbi species huic musiereulae a duplici principro constitisse. In eo enim, quod desipuit et collum et os et nnsum convulsa habuit, manifestum fit, quod in capite causa aliqua ipsius morbi extiterit ; ex eo vero, quod cibus intus conclusus usque ad decimum diem fuerit et in urinis orobea sedimenta, non parvam in hepate factam esse inflantmotionem existimo, per quam superna affectio victa non potuerit secundum teipsum respirationis speciem effingere. Dictum enim est et jam antea saepe, ex vincente affectione ipsam spirandi difficultatis speciem formari. Indicat autem non minime ipsius delirii parvitatem et ipsis senis dictio; aliena enim loqui ipsam dixit. Solet autem hujusmodi verbo uti, .ubi parvam laesionem vult indicare; quemadmodum et hoc taepe demonstratum est. Nil igitur mirum, purum quidem illa desipiente, forti vero inflammatione hepar occupante, non desipientiae, sed inflammationi propriam respirandi difficultatem evenisse. Atque ita sane de his habet.

Cap. XII. Quid vero quum pneumatodem aliquem factum esse dicit, intelligere oportet? Num eum quem in libro de victu acutorum pneumatiam vocavit? An eum, qui ventrem inflatus est? At vero quis sit pneumatias, in libro de victu acutorum ipse manifestissime exposuit ; quum praedixisset enim, cito pneumatiae fiunt; statim subjungens inseri: A denso vero ac multo spiritu. Atque hoc sane etiam statim in principio hujus libri exposui. Caeterum quod in quarto opulentiorum habetur, considerandum est, ipsa dictione subscripta, quae hoc modo habet: metallicus; hypochondrium dextrum intentum, splen magnus, alvus intenta, subdura, pneumatodes, decolor. Possibile est enim utrumque, et difficulter spirantem ipsum factum esse ob hypochondriorum affectiones, et ventrem item inflatum fuisse. Multo vero obscurior est, qui deinceps sequitur aegrotus,suo habens: ssiimaenei filius habuit. quid spiritus, ut viridantis palloris esset. Nam et huic quaedam valde mala hepatis affectio aderat, ob quam et difficulteri spirare ipsum possibile erat, et ventrem item instari. Color enim viridantis palloris male affecti hepatis signum est. At quod deinceps ab eo dicitur hoc modo: Maritus puerperae apud sitodocum ictericus, ad quem septimo die ingrestus seim, octavo. moriebatur, neque mingens neque deiiciens; hypochondria magna et dura et spiritus densius; nihil quaestione dignum habet Duris enim non moderate, et magnis hypochondriis factis, cum ratione densus ipsi spiritus erat. Verum penitus obscurum est, quod deinceps in ipsius puerperae morbo dictum est, hoc modo .. Desinente autem .febre, spiritus non est solutus. Quam enim difficilis respirationis speciem habuerit, neque ipsis manifeste indicavit, neque aliud quodquam ejusmodi symptoma scripsit, ex quo quis conjiciat de affectione ipsi. factu. Atqui et post hanc paululum .progressus, in hunc modum .narrare incipit: Timaeni saror pneumatodes. Potest enim difficulter spirans intelligi, potest. etiam quemadmodum interpretum plurimi arbitrantur, inflatis hypochondrus diri. Verum mihi videtur melius esse, et fortassis necessarium, inflatam ad hypochondria lici potius, quam difficulter spirantem; paululum itaque in narratione progressus, et quodammodo fa- . citius spirans, inquit, tanquam qui jam praedixisset de ipsa, quod difficulter spirasset. Quod vero pneumatodes appellere soleat eos, quibus densus est spiritus, dictum quidem in. superioribus .est, sed et nunc manifestum. Rursus enim in deterius mutata fiant hujus mulieris symptomata, et circa decimum sextum diem ipsam mortuam esse ait, densum spiritum habentem. Quin et quod post hanc conscriptus ac- . ger etiam ipsis densum spiritum habuerit ob hypochondriorum affectionem, ipsa dictio manifestum sarit, hoc modo habeus: .Puer qui mulieris erat Apoomanti sororis, illa magna, etsplen, spiritus, desectio amarae bilis. Quemadmodum enim pnemnatodes aliquando vocat densum spiritum habentes, sic quandoque etiam simpliciter, spiritus; scribit. Nihil vero mirum est, si magnis existentibus hypoehondriis spuitus densus fiebat. Nam etiam rursus progressus de ipso denuo inquit: HypochondruT vero intenta erant, et sane erat etiam tussicula modice sicca. In universum enim ut diximus, quum aut tumor, aut dolor quispiam in partibus hypochondriorum constiterit, parvus et densus necessario fit spuitus. Quare neque hoc mirum, quod etiam in sus, quae posthaec sequuntur, cum antea dixisset, hypochondrium submolle, apponat, pneumatodes autem non valde. Si enim molle vacuum, submolle autem subvacuum significat, tantum rane difficulter spirabunt, quantum partes hypochondriorum ipsis male habuerint. Moderate itaque ipsis affectis moderate difficulter spirabunt. Quemadmodum rursus inferius eodem libro, ubi in hunc modum scribit: servulae, quam recens emptam vidi, duiities in dextris erat magna, haud vehementi cum dolore ; berre subjungit, .neque valde dilsiculter spirans. Si namque durities sine magno dolore fuit, certe neque valde difficulter spirare ipsam par erat. Sic vero etiam in fine jam libri de seniore narrans, atque praefatus :- desipuit moderate; subsunxit, non valde dilsicnlter spirabat. Semper enim pro magnitudine causae difficilem respirationem facientis etiam 1pfa difficilis respirationis magnitudo fit. Verum haec quidem in quarto epidemiorum scripta sinti, quae omnia iis quae a nobis de difficili respiratione demonstrata sunt, abunde consentiunt. At in quinto epidemiorum decimusquartus aegrotus hoc modo scriptus esse Jn Larisa Hipposihenes pertpneumonia correptas esse medicis videbatur; erat autem nequaquam; verum principio luctans, in duro loco. cecidit supinas, adversario ipsi illapso, et lavatus est frigida, et coenavit, et gravior suetus esse sibi videbatur. sequenti autem scbrieitavit, et tusas prehendit siccior et spiritus dentiis. Deinde paululum progressus : Quoties vero tussiebat, inquit, dolebat pectas et dorsum. Nihil itaque mirum est, sic affectis partibus thoracis, densum spiritum factum esse. Quod autem in fine sermonis habetur: Neque sartorem habuit, dictumest, ut demonstraretur non. fuisse peripneumonicus hic homo. Consentit autem et ipsum iis, quae statim a principio hoc in libro a nobis dicta sunt, quando hanc dictionem ex libro de victu acutorum exposuimus : alii vero orthopnoea et siertore pisa cati. Nonus deinceps et tricesimus aegrotus in quinto epidemiorum scriptus est, itidem et ipsis densum. spiritum habens ; ascribam autem et hic ipsam dictionem hoc modo habentem: Puer a mulo perdiscis ventrem et siepar, mortuus est quarto die; spiritum densum habuit, et non intelligebat, etscbris corripuit. Non obscurum est in hoc et peritonaeum et septum transversum una cum ventre et hepate inflammata sitisse, et ob id etiam puerum delirasse. Verum ex delirio non habebat difsicilis spirationis speciem ; major enim affectio in hypochondrio per se respirationis speciem formavit, minor vero penitus est victa, Haec vero in quinto libro.

Cap. XIII. Ad sextum autem iterum transgressi, cujus etiam jam antea communem secundo libro dictionem expossii mus, reliquas recenseamus. Sunt autem fere omnes ex jam praedictis manifestae. Eum enim, spiritum, solum simpliciter ita scribere in morborum concursibus monstratum est, pro difficili respiratione, qua densus spiritus redditur; eundem vero amplius densatum, asthma solet appellare. Quare in textu epidemiorum, quum inquit; spiritus intus relinquatur, respirandi difficultatem cum densitate intelligimus. Similiter autem et in muliere apud Cranonem, in qua sic scribit: splen natura magnus, fabris ardens, rubicauda, spiritus; praedicta difficilis spirationis species accipienda est ; in qua spiritus densatur; Quemadmodum etiam in filia Agilis. Quod vero disserat densus spiritus ab asilimate, manifeste indicavit, habet autem ipsa dictio .hoc modo; Hilia Agifis virgo existens, densi spiritus erat; mulier vero saeta, a partu recenti aegra magnum onus non alte sustuli?; et siatim quidem sirepuisie circa pectus videbatur; postridie vero asthma habuit, et dextrum coxendicem doluit, Deinceps vero: spuit spumosum, inquit, per initia autem erat siorida. Equidem ex toto symptomatum concursu ma . nifestum fit, eam -tuberculo in spirabilibus organis inveterato, et coetu difficili rupto, haec expuisse; et quod ob haec tubercula densi spiritus fuerit. At in inferiori libri parte, circa constitutionem, quam hoc modo incepit: Tusses coeperunt circa solstitium hibernum: quibusdam vero et spiritus simul sublimis fiebat, inquit, (sublimem spiritum parvum esse et densum, in superioribus explicavimus) anginas nempe sub l illam constitutionem saetas esse ait. Male itaque sentiunt, qui sublimem pro magno dictum esse putant, quod thoracem sublimcin plurimum diducendo attollat. Progressus autem paululum, pneumatias nominat quosdam, et dictum etiam de hoc est antea, quod aut flatulentos aut asthmaticos sic vocati At vero qui deinceps legitur Spiritus obscurus, par... vus est et propterea non apparens, qualis et apnoeas et fusfocationes uteri comitatur; atque hujusmodi quiddam vult etiam ex ipsa dictione indicare, quae sic habet: Et spiritus tabidis obscuri, mali, et non parientibus; et quaecunque alia talia ab eadem constitutione. Mulieres etenim non parientes (sunt autem hae omnino, quae non probe purgantur) apnoeis maxime prehenduntur, quemadmodum sane etiam, quae diutius fiunt viduae. Quare spiritus, qui non manifesti sunt, neque nobis patentes, eos obscuros appellavit. Ex his igitur progressus quispiam inveniet et citra meam opem, omnia alia de difficili spiratione dicta tum in genuinis tum in spuriis Hippocratis libris; quamquam nos ferme omnes genuinos in hoc sermone recensuimus. At vero quandoquidem et hi, qui ad Thessalum filium ipsius referuntur, et qui ad Polybum generum, itidem artis Hippo creticae sunt; et non procul ab his absunt ea, quae Emyphontis esse videntur, feruntur autem inter Hippocratica scripta; si milli otium contigerit aliquando majus, alsum adhuc quartum adjiciam librum, in quo .exponam ea, quae in reliquis Hippocrati inscriptis libris continentur de respirationis disticultate. Nunc vero aliis rebus urgentibus, ad illa non transibo.