De locis affectis

GALENI DE LOCIS AFFECTIS LIBER I.

Cap. I. Locos nominant partes corporis non recentiores solum, sed et veterum medicorum non pauci, ac affectus ipsorum dignoscere student, propterea quod pro ipsorum differentiis curationem quoque immutari contingit. At quam utilis ad curationem fit hujusmodi notitia, in opere methodi medendi declaratur. Nunc vero, quomodo affectae partes a quovis possint dignosci, speculari duntaxat propositum esu igitur partes in superficie constitutae una cum affectuum ideis facile sub sensus cadunt. Quae vero in imo corpore delitescunt, exercitatae rationis virum desiderant cum in partium et actionibus et usu, tum vel maxime in eas praecedente anatome, quae nos docuit cum alia permulta tum cujusque partis essentiae proprietatem. Corpus igitur quoddam cartilagineum est secundum asperas pulmonis arterias, quod bronchion appellant; cujus proprietatem solis ipsum intuitis cognoscere conceditur. Id si aliquando per tussim ejectum sit, maximum ulcus ab erosione, vel putredine, in pulmone esse existimamus. Est enim et per totum quidem collum, inter guttur et pulmonem media, talis corporis natura; tam grandis tamen ulceratio in ipso haudquaquam fieri potest, prius enim mors animal occupabit. In pulmone vero fieri potest, quum hoc viscus et ob humiditatem facile putrescat, et a vitiosis humoribus prompte erodatur, et bronchia ipsius exigua sint; nequaquam enim usta pars ipsorum exputrescere potest, sed totum bronchium rejici necesse est, membranulis vinculis; quae ipsum cum continuis partibus conjungunt, exoletis, quae sane ipsis bronchiis multo .prius afficiuntur ; haec enim et cartilaginea et crassa et dura sunt; membranae vero, quae ipsa colligant, tenues et infirmae. Quinetiam portionem quandam vasis haud parvam tussiendo rejectam vidimus, et ipsam dissectionis. peritis plane demonstrantem se ex pulmone fuisse eductam. Nam quae ad asperam in collo arteriam perveniunt vasa, omnia capillacea sunt. Proinde non solum essentiae .proprietas, sed magnitudo quoque. saepenumero haud obreme indicat, quis sit affectus locus. Sic igitur qui intestini tunicam per dysenteriam alvo demetam conspexerit, tum .latitudine tum crassitudine tenuiorum intestinorum tunicis majorem, non abs re conjiciet ulcerationem in massis intestinis consistere. Ac sane et in adolescentulo, qui tussiendo tunicam crassam viscosumque expueret, coniecimus internum esse gutturis corpus, quod epiglottida constituit. Itaque sanatus est adolescentulus, non admodum sperantibus nobis; mansit tamen vox vitiata. Praeterea substantiae proprietas a vesicae ulceribus ea quae in renibus consistunt, distinguit, qua ratione in aphorismis scripsit Hippocrates : Quae -eum urinis excernuntur, laminarum speciem reserentia, vesicae ulcus significant; quae vero carunculis similia sunt, renum. loro et a rebus in partibus quibusdam contentis non raro locus affectus deprehenditur. Itaque Mitylenis adolescens quidam secundum sedem vulneratus est gladio, vulnere satis. profundo ; ac tribus primis diebus quum fine cibo et potu permansisset, quarto post curationem cibum sumpsit ac bibit, deinde occidente sole iterum adhibita curatione heminas minae circiter quatuor per vulnus excrevit, quum prius ex quo tempore vulneratus erat, haud prorsus inluxisset; -tum vero ab onere, quo in ea regione quae circa pubem vocatam est, gravabatur prius, se perfecte liberatum lesse dixit. Itaque in isto constabat vesicam fuisse vulneratum. Constat autem et in eo qui stereus per vulnus excrevit, intestinorum alicui vulnus esse illatum. Quemadmodum si quibusdam cibus egrediatur, ventriculum vulneratum esse declarabit. Jam ortum supra inguina cuidam tuberculum, ut pus excluderet, quum medicus incidisset, stereus subsequutum est, et in colo factus abscessus manifesto apparuit. Ejusdem cum istis generis est et qui vulnerato thorace spiritus effletur, et sanguis qui ab arteria effunditur. Quum igitur saepe vulneratum corpus sensui abditum fit, accurata. ex his dignotio percipitur. Nam ex thorace spiritus inter respirandum efflatus membranam costas succingentem vulneratam esse significat; sanguis saliendo ejaculatus arteriam; sed hic protinus eo, qui ex venis erumpit, et calidior et tenuior et flavus magis est. At ut haec dilucidam habent dignotionem, ad eundem modum si aliquando omentum, aut intestinorum aliquod procidere per vulnus videatur, peritonaeum divisum esse necesse est. Si vero pulmonis aliquod fibrae extremum in externum vulnus prolapsum videatur, thoracem confossum esse ostendit; atque, nihil refert, sive succingentem membranam vulneratam esse, sive thoracem confossum dicere. Jam vero ex iis etiam rebus, quae adnascuntur, affectus locus quandoque^ dignoscitur; proprietas enim essentiae est eorum quae- adnascuntur, quemadmodum fungorum in fracturis capitis, quum Meninx fuerit affecta Atque rursus alia proprietas conspicitur, quum os partis cuiuspiam affectum sit. Hujus generis esu ramentum ulceris appellatum, declarat enim ulceratum esse partem, a qua excretum cernatur; cum urina quidem si eruperit, urinae organorum aliquod; at cum tussi eductum, spirabilium; si autem vomitu exclusum sit, gulae ac ventriculi; quemadmodum, si cum alvi excrementis exierit, intestinorum aliquod ulceratum esse indicat. Est praeterea ex signis quibusdam alius dignotionis modus, quum videlicet in alieno spatio aliquid praeter naturam continetur, ut in renibus aut vesica lapis, aut pus in thorace; ex eo autem genere censetur et grumus sanguinis, ubicunque contineatur, aut alius quidam humor molestus in annualis corpore genitus, ver extrinsecus appulsus. Unde et Iuniorum medicorum compluribus orta. quaestio est, ad melicae quidem artis opera nihil conferens, sed logicam magis habens contemplationem quandam, utrum hujusmodi res in nobis praeter naturam genitae ex affectis sint locis, an loco nullo affecto, animal a causa praeter naturam male afficiatur. Sed quod inutilis, uti dixi, sit hujus- o modi quaestio, cognitu facile tibi est, si consideraveris, quantum digno rienes ad artem conterant. Subjiciamus ergo aliquem tribus diebus nihil urinae prorsus excrevisse; nonne protinus, in qua corporis parte sit hujusmodi symptomatis causa, investigabimus? an in renibus, aut ureteribus, aut vesica, aut urethra? neque enim in hepate, pulmone, liene, ventriculo, corde, aut alia quavis parte ipsam quaeremus, quod nulla ipsarum sit mejendi instrumentum. At si ignoraremus, urinae secretionem in renibus primum fieri, deinde eam per ureteras ad vesicam pervenire, ac demum inde excerni, quemadmodum antea in disputationibus naturalium^ actionum didicimus, nihil hujusmodi invenire potuissemus. Verum nec eousque processisse sufficiet; quin .perpendere . praestat, quaenam sit dictorum causa, ob quam urina supprimitur. Est autem via contemplationis haec. Intueri oportet omnia tum praeterita, tum praesentia symptomata ; praesentia quidem nilum inspicientem ; quaecunque vero antecesserunt, non solum a laborante, sed etiam ab ipsius familiaribus, interrogantem. Sit igitur, exempli gratia, tumor aliquis in pube quam vocant, evidenter quidem in circumscriptione vesicam impletum esse ostendens, nihil autem. excernatur: nonne plane constat, aut expellentem urinae actionem necessario resolutam, aut urethrae meatum esse constipatum? In primis igitur considerare oportet, num resoluta esse potuerit facultas, memores, quomodo bene valentibus urinae fiat excretio, quum ipsi volunt; ubi musculus quidem cervicem vesicae circumdans ab actione quieverit, ipsis autem vesica tuo munere fungatur. Musculi autem actio ad arbitrium nostrum perficitur, at vesicae actio et involuntaria est et naturalis. Nam in commentariis de naturalibus facultatibus declaratum est, in omnibus propemodum corporis partibus esse facultatem excrementorum expultricem, quam habent omnes perpetuo, sed ea utuntur, quum ab excrementis vexantur. Ea ergo facultate excretrice laborante, contingit aliquando urinae suppressionem fieri ; sed si hominem ita figuraveris, ut declivis sit cervix vesicae, ac manibus tumorem praeter naturam compresseris, excernetur urina; quum autem haec feceris, si tibi nihil magis oboriatur, a causa paralyseos credita desistere, atque urethram constipatam esse suspicari oportet ; nam musculus ei circumdatus si resolvatur, non suppressae, sed praeter voluntatem emissae urinae causa est. Itaque quot modis contingat, cervicis vesicae meatum, quem urethram vocant, stipari, deinceps considerandum est. Equidem tres in universum esse censeo ; aut quum corpus ipsius in tantum tumorem praeter naturum attollitur, ut meatus ab ipso occupetur; aut quum ei quaedam moles praeter naturum, vel carnosi, vel callosa, innascitur, aut a re quapiam obstruitur meatus. Corpus^ quidem ipsum ad insignem tumorem attollitur, si vel inflammatione, vel scirrho, vel abscessu, vel alio quovis tumore suerit affectum; in meatu autem caro quidem orietur, si praecesserit ulcus ; alia vero substantia longo temporis spatio ex crasso lentoque humore paulatim nasci potest. alt obstruetur meatus vel lapide, vel grumo, vel pure, vel crasso lentoque humore. Igitur haec omnia distinguere oportet, non solum ex praesentibus symptomatis, sed etiam ex iis, quae praeterierunt. Age enim, suspiciatur puer aegrotus; apparuerint vero antea calculi signa, urina aquae similis, lenimenta in ea sabulosa quaedam; ipse insuper assidue pudendum sculpat, idque vel laxum vel intentum praeter rationem ; postea mina derepente supprimatur ; non sine ratione conjecerit quiris huic calculum in vesicae cervicem incidisse. Itaque supino figurato puero, cruribusque reliquo corpore multo sublimioribus redditis, multifariam ipsum concuties, satagens, ut lapis ex meatu excidat. Quibus peractis, jube ut puer minam reddere tentet; quod si res successerit, profluxeritque urina, simul accuratam causae dignotionem te habere et curationem tibi suppetere certo credideris; perseverante nihilominus urinae suppresse. fione, rursus concuties vehementius ; si - vero concussione facta adhuc sic permanserit, tum demisso cathetere vocato simul et calculum a vesicae cervice repelles et urinae iter praebebis. At nullis calculi signis retentam urinam praecessisse apparentibus, sed aliqua sanguinis excretione, par est, grumum urethram obstruere; at datur etiam, ubi ulcerata est vesica, paulatim in ipsa grumum concrescere, non praecedente sanguinis fluore; accidit etiam, ut sanguis ex renibus per ureteras in vesicam defluens, grumum efficiat. Atque in hujusmodi conjecturis catheter utilis est, quemadmodum et quum vel pus, vel crassum lentumque humorem meatum intercepisse suspicamur. In hujusmodi vero conjecturam. ex praecedentium notitia hoc pacto inducemur. Etenim sive vesica, sive. renes antea affectu aliquo laboraverint, per quem tale tantumque pus colligi potuerit, ut par sit ab ipso meatum fuisse obstructum, probabiliter conjicies, hanc ob causam urinam supprimi ; aut si etiam in parte aliqua renibus superiore fuerit abscessus, quo rupto, haud absurde pus in renes transsumptum esse putaveris. Quod si nihil hujusmodi praecesserit, rictus rationem inquiremus, an in otio educatus, vel multis cibis crassos viscososque humores generantibus fuerit usus. Sic etiam, ubi ob carunculam aliquam ab ulcere innatam vesicae cervicem obstructam esse putamus, et ex praecedentibus ulceris signis et ex eo, quod demisso cathetere urina vacuetur, intelligemus. Nam et hunc affectum aliquando vidimus; quippe demissus cathetus dolorem movit in ea meatus parte, ubi et antea ulcus esse conjiciebamus; fractaque sub catiteture carne, [equum sunt urinae excretionem et cruor aliquis et carnis fragmenta. Atque haec diximus, ut quae ad institutum opus proprie pertineant; constatque jam quod paulo ante citata a nobis quaestio logica duntaxat sit, quodque nihil ad artis opera conducat. Ad haec enim utile fuerit cognoscere meatum esse obstructum a quodam grumo, si ita contigerit, aut lapide; at quaerere, utrum morbum esse rueatus factum, an causam suppressionis urinae in meatu contineri dicendum sit, ad artem inutile. Archigenes autem quomodo in hujusmodi quaestionibus immoretur me fugit, postquam de iisdem adeo obscure scripserit, ut intelligatur a nemine. Igitur rursus oratione resumpta, ad consequentia progrediamur, quomodo tum ex praecedentibus tum ex praesentibus symptomatis suppressionis urinae causa deprehendatur. percussus enim vehementer quidam in perinaei vocati regione, suborta inflammatione percussioni ; urinam reddere non potuit; ac -vesica ipsi repleta manifeste secundum circumscriptionem intenta erat. Huic postea, ne irritaretur inflammatio, catheterem adhibere noluimus, sed aqua calida affusa, oleo perungere satius esse putarimus ; quumque fere tribus horis id fecissemus, quum tensionem abunde laxatam ac dolorem, ut ipsemet fatebatur, leviorem factum esse conspiceremus, imperavimus, ut urinam reddere tentaret:. quod quum fecisset, nos vesicae tumorem ad inferiores partes impellendo sensim pressimus, hisque factis juvenis urinam reddidit. Atque in his a nobis. causa ischuriae manifeste deprehenditur; at in aliis quibusdam non manifeste, sed. quae pro consuetudine artificiosa conjectura ab omnibus jam vocatur, nobis utilis est, quae inter accuratam notitiam et universam ignorantiam media quodammodo existit. Proinde fieri non potest, ut in omnibus morbis dentur, quae pathognomonicae syndromae ab Empiricis nominantur; sed verissimum est id, quod Erasistratus .dicere. solebat : oportet hominem exercitatum ratione esse, quicunque voluerit non salum affectus ipsius qualitatem, sed affectum quoque locum probe dignoscerer Verum exercitatio decenter fiet, .non si quaeramus an dicere oporteat, vesicae cervicem ob lapidem vel grumum obstructam affectam esse ; an ipsa non affecta, actionem laesam esse. Haec igitur ad artem supervacanea Archigenes quaerit; alii vero ultra haec procedentes, ne laesum quidem esse actionem dicunt; fieri enim ipsam, musculo vesicae cervicem constringente laxato, vesica autem ipsa circa urinam in se contentam contracta, musculis vero abdominis simul exprimentibus. Quum itaque et vesica illaesam suam functionem habeat et musculos voluntas prout imperat moveat, superiores quidem intendens, eum vero, qui cervicem circumdat, laxans, quomodo, inquiunt, recte poterit aliquis suspicari laesam esse actionem? Quapropter isti dicere coguntur, ischuriae affectum fieri non laesa, sed impedita mejendi actione ; tanquam arti medicae opem ferant, si vocabulum laedi transmutantes impediri dixerint. Sed hujusmodi quaestiones, ut diximus, logicae quaedam sunt ac rationem exercent, neque ad affectuum dignationem, neque ad locorum affectorum inventionem conferunt. Verum quae nuper a nobis prolata est, propositi operis propria est. Intelligitur autem ex ipsa jam tantum, cognoscere oportere primum quidem per anatomen accurate cujusque partis substantiam, quae et qualis sit; deinde vere et actionem et societatem, quam eunt proxima habet partibus, quae situs vocabulo comprehenditur. Quinetiam et partium ultis ad affectorum locorum inventionem magnopere conducit ; actiones enim motus sunt partium activi; usus vero omnibus insunt, etiam nihil agentibus. Ergo quod ad urinae redditionem pertinet, excretionis actio fit d vesicae contractione, concurrente interdum musculorum abdominis auxilio, quum vel admodum pauca continetur urina, aut vesica ipsa infirma est ; reliquae vero partes omnes utiles sunt ad actionem. Nisi enim vesica ipsa toto spatio sic figurata luisset, ac cervix ipsius tota sitisset perforata, et meteres oblique inserti in ipsum fuissent, frustra habuisset contrahendi motum. Ex horum itaque notitia et affectae partes et affectus ipsarum dignoscuntur, non ex ea quaestione, qua investigatur, utrum dicere oporteat, obstructum instrumentum esse affectum, an affectione cerere. Consimilis huic est quaestio et de iis quae adhuc afficiuntur partibus, sed in se nondum proprium affectum habent; vocant autem proprium affectum, quando separata causa ipsum efficiente, permanet ; hac igitur consideratione rursus dicunt nonnulli nequaquam affectum esse caput per eos capitis dolores, qui a bilioso humore in ventriculo contento proveniunt; eo namque per vomitum ejecto, capitis dolorem protinus quiescere; ut si post vomitum nihilominus permanserit, tum dicant affectum esse caput; idque multo magis, quum similia suffusioni symptomata oculis oboriuntur, cumulatis in orificio ventriculi excrementis; haec enim veluti umbras quasdam esse affectuum. In omnibus his quaestionibus plurimum occupati maiores nostri pauca de affectorum locorum dignotione scripserunt. Nos vero contraria incedemus via, exercentes et ut dixerit quispiam, instruentes studiosos, ut dignationis partium affectarunt peritissimi evadant. Igitur quemadmodum paulo ante propositum erat, quod distenta vesica homo urinam reddere non posset, ita nunc sublimatur, citra vesicae tumorem urinae suppressionem saetam esse. Ergo necesse est per ejusmodi ischuriam vel ureteras vel renes esse obstructos. Quapropter r orsus hic intueri oportet, num antequam supprimeretur urina, aut lapidis, aut inflammationis, aut alterius cujuspiam mali praecesserint symptomata Consideranda quoque est universi corporis dispositio, ut posti fimus, quoad artificiosa conjectura permiserit, distinguere, utrum in ipsis renibus a lapide, vel eruitis humoribus suerit obstructio, an in vocatis ureteribus, qui meatus sunt a renibus ad vesicam exporrecti. Quaedam namque ad exquisitam veniunt dignationem, ut paulo ante dicebamus de iis quae affectae substantiae proprietatem declarant; quaedam vero artificiosae conjecturae subjacent, proptereaque prolixa evadit oratio, etiam si quis ableget sophistas, quemadmodum et nunc sane Asclepiadem negligimus, qui de urinae in vesica collectione, ut alibi coarguimus, scripsit absurda. Porro ea etiam quae de principe annuae facultate scripta sunt ab iis, qui eam in corde consistere existimant, omnes anatomici jam damnarunt, atque Archigenis sectatores quum ab hac opinione aperte discedere non sustineant, eamque convinci videant cum per alia multa, tum maxime in phreniticorum lethargicorumque curationibus, sursum ac deorsum sermones suos volutant, alias alia dicentes, quamvis nihil omnino declarent, cujus generis est et tertius Archigenis liber de locis affectis. A nobis vero de principe animae facultate in libris de Hippocratis Platonisque placitis copiosissime dictum est; nunc vero, velut hac demonstrata, affectarum partium contemplationem perficiemus. Quod autem omnibus affectis partibus locisque commune est, id non in logi-, cam, sed necessariam quaestionem porrectum, jam enarrare aggrediar.

Cap. II. Omnium corporis animantis sanctionum unicuique para quaedam propria est, per quam editur; ac proinde functionem laedi necesse est, parte aptam efficiente aliquo modo affecta. Interdum vero accidit adeo facile morbum fulvi, ut sicini atque efficiens causa fuerit separata, quamprimum ipse cesset; interdum ita est solutu difficilis, ut diutius permaneat, causa etiam ablata. Accidit etiam nonnunquam, ut efficiens causa pertransiens, non firmatum in parte faciat morbum, huncque Archigenes cum umbra affectus comparat, veluti quum suffusis similia quaedam oculi imaginantur, collecto in ore ventriculi tenui excremento; nam inde vaporibus quibusdam in oculos sublatis, in eos videndi facultas inridens, iisdem imaginibus, quibus per suffusiones, afficitur ; adque maxime evenire solet in iis, quibus oculorum humor exquisite purus est, et optica facultas quam facillime sentit. Eandem ob causam, ubi sanguinis eruptio, aut vomitus per morbos expectatur, hujusmodi symptomata interdum apparent, de quibus Hippocrates in prognostico hunc in modum scripsit: Quicunque vero in non lethali febre dixerit caput dolere, aut ante oculos tenebrosum quiddam obversari, si cardiogmos accesserit, is bilem evomet. Ac paulo post: Quibus vero in hujusmodi febre caput dolentibus pro tenebris ante oculos apparentibus visus hebetudo contingit, aut vibrantes splendores ipsis objiciuntur, ac pro cardiogmo in hypochondria dextra aut sinistra aliquid contenditur, neque cum dolore, neque cum inflammatione, his pro vomitu sanguis e naribus fluxurus expectandus est. Haec est verborum Hippocratis series, quibus docuit saepenumero contingere, ut ab humoribus in ventriculo collectis imagines quaedam oculis objiciantur. Quod si nihil omnino ab humoribus ascenderet ad oculos, nullum hujusmodi symptomatum eveniret; quemadmodum neque si vel ad aurium, vel ad narium meatus, vel etiam ad linguae corpus, quicquam transferatur. Unde manifestum est, quod oportet oculos participes fieri affectionis ventriculum infestantis, si videndo debeat animal errare. Ita etiam quum rursus dicit Hippocrates : Quibus defectiones biliosae sunt, surditate superveniente finiuntur; et quibus surditas adesi, desinit quum defectiones sequuntur biliosus ; quis est adeo demens interpres, ut omittat in hujus sermonis enarratione aurium affectum, ac tum dicat nasci surditatem, quum bilis. quae ante per alvum vacuabatur, ad oculos effertur? Igitur semper incipere necessarium est a laesae actionis instrumento ; deinde quaerere, quis sit ipsi laesionis motus ; utrum affectus jam stabilis ac firmus, an qui adhuc quidem fiat, stabilitatem autem nondum sit adeptus ; quod si flat, matrum causa, quae morbum efficit, in ipsa parte contineatur, an per ipsam transeat. Etenim arefacto immodice humore crystalloide, perseverabit in parte laesio et substantiae ipsius proprius affectus ; si vero crassius humor in pupilla constiterit, substantia quidem nondum laesa est, verum symptomatis causa in oculo ipso continetur ; sed tum per ipsum transit, quum evaporans humor consistit in ventriculo. Tunc autem susum arbitrari affectam esse partem, quum substantiae ipsius affectus permanens fuerit, legislatorum est, qui Graecis nominibus propria significata instituunt. Enimvero ubi vehemens dolor intestinum cruciat, firmato in una quadam parte dolore, ac tanquam perfundente, quo pactu vel nequaquam affectum esse intestinum, aut affectum in ipso non esse quis dixerit? quanquam interdum hujusmodi dolores, excreto vitreo quodam humore, vel unico temporis momento finiuntur; non tamen aliud esse quidpiam doloris causam conjectare licet, praeter humorem excretum. Quo enim excreta illico dolorem sedari sequitur, id omnes homines doloris causant esse credunt, naturali quodam axiomate, quod ex seipso ad hujusmodi causarum dignationem fidem habere ridetur. Id enim, quo nos tangente hic aliquis affectus sit, et quo separato statim cessat, causam esse omnes homines crediderunt. Sic enim et ignem ustionis et gladium sectionis causam esse credimus, atque unumquodque aliorum eodem modo. Ergo et vacuatum humorem ejus affectus causam fuisse, qui quo tempore in parte continebatur, fiebat, putandum est; sed an ob id quod vehementer refrigeraret, aut calefaceret, aut in totum per intemperiem locum infestaret; an quia per continua corpora transiret, ea ad excretionem ri quadam excitans ; aut ob flatulentum spiritum ab eo exortum, qui continentum partem extenderet; aut ob violentam impactionem ; an quia eraderet et morderet ; nondum ex utilitate post evacuationem manifestum est; sed solum quod, quum continebatur, moleste laederet. Igitur non solum putere oportet hujusmodi humorem esse causam doloris, verum partem quoque, in qua continebatur, illo tempore affici, quo ob humoris praesentiam dolore cruciatur. Sic etiam affici aliquem dicimus, quum aliquid extrinsecus incidit, vel calefaciens, ut ignis, vel refrigerans, ut nix, vel contundens; ut lapis, quo separato protinus finitus fuerit affectus; nemine propter hoc dicente, partem non fuisse affectam, quod in ipsa nulla affectio reliqua sit. Igitur tanquam nobis et nomine affectus et verbo affici ad hunc modum usuris, ita dicendis animum adhibe, in ipsis inspiciens utilitatem, tum ad praenotiones tum curationes. Fit enim nonnunquam a causa quadam affectus, non tamen, si qua ratione sit separata causa, is jam permanentem habet dispositionem; interdum autem partim jam factus est, partim etiamdum fit; saepenumero fieri desiit, abeunte causa, jam vero perseverans manet dispositio. Veluti in dysenteria mordax humor causa est affectus, ut qui ab initio et absterget et abradit, dein temporis tractu ulcerat intestinum ; . quod si antequam ulcus induxerit, effluere desinat, affectus ipse nondum dysenteria licetur; si vero ulcus praeoccupet intestinum, non amplius factus simul cum humore finitur affectus. Nec officit quicquam nobis in praesentia paulatim progrediens oratio, quam acervalem vocant; communis enim est ex ipsa difficultas ad multa vitae utilia, de quibus nobis priores tum medici tum philosophi loquuti sunt ac demonstrationes fecerunt; proinde milii supervacaneum esset ea nunc recensere, praesertim quum habeam in ipsa hac parte artis, unde difficultatem ostendam. Quod enim in quodam tempore generentur affectus, omnes concedunt, an vero quemadmodum, quum domus fit, nondum est domus, sed totum hoc simul, quae fit domus, eodem etiam pacto unusquisque morbus quo tempore sit, est quidem in fieri, nondum tamen existit, id quaestione dignum est. Neque enim omnium quae fiunt eadem natura est ; sed quae et similaria sunt et nullam figuram congenitam habent, eorum substantia protinus ab initio eadem est; dissimilaria vero, et quibus varia est forma, essentiam generatione posteriorem habere possunt. Non enim domus simul fiunt fundamenta, parietes, fastigium, tegulae, januae, fenestrae, ex quibus omnibus eo modo compuli lis atque in unam formum redactis, domus ipsius substantia composita est; morbus vero et calidus et frigidus et humidus et siccus, quum primum ab initio corpus sanos temperamenti limites excesserit, eandem sibi ipsi naturum habet. Etenim si is ob parvitatem plerumque et nostram dignotionem et aegrotantium sensum effugiat, propriam tamen habet speciem. Ita vero inflammatio quoque, in quacunque animalis parte constiterit, maxima vel minima, unus atque idem est affectus, non specie, sed magnitudinis differentia varius. At quod possint aliquae affectiones in corporibus consistere, quae ob exiguitatem nondum appareant, argumento est gutta longo temporis tractu saxum excavans, de qua recte carmen hoc proditum esse creditur,

Gutta cavat lapidem saepe cadentis aquae.

Neque tamen uno vel duobus vel tribus vel quatuor aquae ictibus in saxum incidentibus, quando ne centesimo quidem, sensibilis visa est cavitas ; neque etiam fieri potest, ut primo nihil efficiente, alter aliquid sacrat; quippe qui habet eandem, quam primus habuit, ad saxum rationem, Ergo si secunda gutta in saxum quippiam effecerit, ipsum a prima non nihil mutatum fuisse necesse est, ut non omnino fidem, quale ab initio fuerat, permanserit. Etenim si ipsum omnino idem permaneat, atque agens quoque in ipsum causa aquae gutta, necesse est, quemadmodum a primo ictu. non affectum est, itu neque a secundo ; quod si fateare, neque a tertio, nam eadem ratio est; ita vero et de quarto et quinto et reliquis deinceps omnibus ; etenim quoad eodem modo se habente faxo eadem quoque causa accesserit, nihil amplius efficietur. Quod si a millesimo ictu sensibilis videatur saxi cavitas, necesse est unumquemque ictum dicere millesimam partum effecisse apparentis primum sensilis in saxo affectus. Quum itaque causae agunt in corpus, species affectus ab initio est eadem, tamen ob exiguitatem non apparet. At vero ita exigui affectus, separatis causis efficientibus, illico finiuntur, natura ipsos sanante; nam illi soli externo egent auxilio, quos ob magnitudinem natura vincere non potest. Igitur hac ratione, quum primum mordax humor aliquod intestinorum detulerit, quamvis id, quod factum est, nondum videatur, nihilominus affectio ipsa sub dysenteriae specie comprehenditur. Quemadmodum igitur natura .parva quaedam ulcera, quae nonnunquam eveniunt, citra quodcunque medicamentum sanavit, ita et intestinorum abrasiones. Hac ergo ratione neque verum est omnino, quod a quibusdam dicitur, mulum per hujusmodi symptomata relinqui corporum affectum. Quod si verum esset, tamen intestina tum erant affecta, quum ab acrimonia dejectionum corrosis intestinis dolor notatu dignus percipiebatur. Hoc autem in omni subsequenti oratione tanquam elementum quoddam a nobis observetur, Utque hoc initium methodi, qua inveniri debent sedes affectae, nullam actionem unquam laedi, nisi pars quae ipsam facit, affecta fit; Ii enim vel dolor, vel tumor praeter naturam aliquis in ea sit, omnino aliqua re affecta est: et magis praeterea, quum actio laeditur. At antea etiam dictum est, quod ab excretorum natura affectae sedis conjectura facienda sit. Id vere bifariam oportere fieri constat, vel ab excretae substantiae proprietate, vel ab iis quae in ipsa continentur. Similiter diximus ab adnatis interdum rebus de locis affectis conjecturam sumi posse; sunt autem de symptomatum genere et haec, permultasque habent inter se differentias, de quibus rursum disseretur.

Cap. III. Nunc vero rursus ad principium sermonem reducamus, in singulis partibus studentes invenire signa indicantia tum eos, qui in ipsarum propria substantia consistunt, affectus, tum illos, qui ipsis ut organis insidenti Rursus in utrisque separemus et discernamus a factis jam affectibus eos, qui etiamdum fiunt, sed permanentem nondum habent dispositionem ; item a causis quae in affecta parte continentur, eas, quae ea tanquam transitu duntaxat utuntur. Quod vero ex dictis quidam componantur modi, satis conflati Praeterea distinguamus affectus, qui per consensum alterius partis accidunt, a propriis affectibus; . nam magis proprium fuerit proprium affectum, quam, ut medici solent, primarium affectum, nominare, opposito in divisione affectu per consensum, proprio. Ergo, quum proprie vocabulis uti voluerimus, primario quidem affectui secundarium, aut posteriorem opponemus ; ei vero qui per consensum est, proprium. Equidem in idem evenire saepenumero potest, et per consensum et propria affectione jam aegrotare, quum in affecta per consensum parte permanens factu est dispositio; neque enim primario, sed secundario et proprie ipsam tum affici dicemus. Id vero dilucide et in externis rideri potest; ut quum in corpore plethorico, oborto ingenti bubone ab ulcere, ulcus inductum fuerit cicatrice, permaneat autem etiamdum bubo, vel in suppuratum inflammationem transiens, vel in scirrhosum affectum, quem strumam appellanti Nemo igitur primarios dixerit hujusmodi morbos, qui ob alium praecedentem evenerunt; at per consensum factos ad hujusmodi transire idiopathiam, perinde ac si protinus ab initio protopathia ipsis accidisset. At in praes-. entia utiliter meminerimus eorum, quae in libro de medicis nominibus diximus, ubi de significatis est sermo, quae pessime a recentioribus tum medicis tum philosophis confunduntur. Maxime enim proprius vocabuli affectus usus est contrarius voci actionis; agere nempe id dicitur, quod ex se ipso motum obtinet; affici vero, quod motum habet ab alio. Quum itaque duo sint genere motus, alteratio et latio; ubi ad permanentem affectum alteratio pervenerit, appellatur morbus, si videlicet fit affectus praeter naturam; sed abutuntur interdum, et hunc etiam affectum pathos nominant. Quare si quis Graecorum dictionem sequatur, partes potius affici dicet, quibus motus insunt praeter naturam; ut eas, quae affectus jam habent praeter naturam, si proprie loquatur, aegrotare potius quam affici dicet; quod si ab usu recesserit, non solum aegrotare, sed et affici. Quod autem semper dicere consuevi, nunc quoque dicam; in eis doctrinis, in quibus scientia acquiritur, satis est, si quis vocabulum atque significatum ejus pro docturis voluntate proterens procedat deinceps ad rerum enarrationem. Ego vero propterea nunc memini significatorum, quia nonnulli non solum Graecorum vocabulorum significata pervertunt, sed et eos, qui recte .utuntur, calumniantur. Tales autem sunt ii, qui dicunt, iit laesis actionibus. partes interdum non affici, eo quod nondum permanentem habent affectionem, ut in capitis dolore propter humores in ventriculo; contentos oborto. Nam mutata ratione, si quis de nominibus certare velit, magis proprie interpretando dicet, affici quidem caput, quum ventriculi consensu afficitur; aegrotare vero, quum proprio affectu laborat; et ipsum quoque ventriculum affici quidem; quum a pravis vexatur humoribus; aegrotare vero, quali aut propria intemperie, aut ob inflammationem, vel ulcus, vel abscessum, praeter naturam afficitur. Quod si quis omnino voluerit accuratiori quaestione ista disputare more dialectico, interdum simul atque alimenta fuerint cor-. rupta, coctionis quoque actionem laesam esse dicet; interdum hanc quidem illaesam esse, illa vero esse corrupta. Nam corruptionis ciborum tres primae ac veluti generalissimae sunt differentiae, una quidem per proprios ventriculi morbos, altera a pravis humoribus in ipso accumulatis, tertia ab alimentorum qualitate. Quae igitur sua natura aut nidorulentam, aut acidam, aut virulentam, aut putridam, aut omnino corruptioni obnoxiam habent, quaeque ex praeparationis modo ad hujusmodi affectionem aliquam deducta sunt, clarum est ea in ventriculo corrumpi; atque hoc modo inconcocta esse fortasse dicentur. Sed oritur controversia de affecta tunc ob haec concoquendi functione, nonnullis quidem per hujusmodi cruditates eam haudquaquam affici contendentibus, aliis vero affici. Atque invenitur tertia quaedam opinio eorum, qui hujusmodi alimenta ne dicunt quidem incocta esse, sed solum non concocta esse; tanquam. non sit idem per negationem aliquid enunciare, aut per privantem vocatam a dialecticis dictionem. Idem intellexisse .Erasistratum puto, quum acinos et sesama et reliqua omnia, quae omnino imputria et immutata dejiciuntur, nullam dixit indicare in animali factam esse apepsiam, sed hoc ipsum duntaxat, non esse concocta.

Cap. IV. Verum neque in his negligentius versari decet, sed mentem accurate adhibentes ( quae ad logicam quaestionem. reducuntur, privatim praetermittere, quae vero ad affectae sedis dignotionem omiserant, accurate inspicere; hinc enim et id quod futurum est ; praenoscere, et affectum jam factum decenter curare possumus; Itaque sine contentiosis nominibus ex rebus ipsis utilitatem consequi licet hoc modo. Esto. suppositum, aliquem-mane exurgentem dicere nidorulentum se ructum emittere, aut quid aliud oris frictis simile, aut etiam foetidius ac putre subdens; illum itaque qui nidorulentum ructum percepit, saturi se a coena placentam nidorulentam comedisse, quales sunt quae ex oleo et itriis praeparantur. Alter vero confiteatur fricta ova se ingessisse; atque nunc illorum. nidorem eructare. Deinde alius complures radiculas comederit, ut foetens ac putre aliquid eructet. Igitur cibos in iis non bene fuisse concoctos omnes concedent, quamvis ex hac re ipse ventriculus haudquaquam suerit affectus ; neque etiam, quod ad ipsius rationem pertinet, circa actionem erraverit, ut neque ubi quis integros acinos per alvum dejecerit. Si enim humano ventriculo innatum esset acinos transmutare, accusaremus tum ventriculi corpus, ipsumque vitiatum esse putaremus; quum vero id suae actionis non sit, sed acinorum substantiae symptomata non concoqui, haud abs re dicetur, hos non lesse concoctos, ventriculi vero corpus secundum naturam se habere, quod sane et nosse et definire medicis utile est; sed quaerere, an dicendum sit actionem ipsius per hujuscemodi dejectiones suille laesam, an contra, ad melicae artis opera supervacaneum est. Age rursus, nunc quispiam nidorulentum ructum emittat, nihilque nidorulentum comederit, huic .igneum quondam calorem in ventriculo esse dicemus, ac deinde rursus distinguemus, utrum ab intemperie corporis ipsius ventriculi hoc obortum fit, aut a flava bile, quae in ipso continetur, aut in interiore spatio, aut in ejus tunicas, ut difficilis expurgationis sit, imbibita. Ac ne hic quidem consistemus, sed quaeremus deinceps, an jecore male suam functionem obeunte hujusmodi humor accumuletur ; an is ex. universo defluat corpore; an etiam in ipsomet generetur ventriculo. Haec enim fiant cognitu perquam necessaria, sed vico indigent exercitatae rationis, qui res ipsas potius quam nomina, quibus explicantur, scire studuerit. Non enim quemadmodum corruptionis idea esurientem causam aperte ostendit, sic etiam licet invenire definitam iudicationem ejus generationis. Igitur si in ventriculo cibi in nidorem transeunt, non suapte natura, efficientem causam calidam; si vero acescunt, eam frigidam esse necesse est; nondum tamen jam constat, utrum intemperies aliqua, an vitiosus quispiam humor ventriculi corpus obsideat ; sed distinguere oportet datis cibis naturae maxime contrariae modo corruptionis, ut pane quidem exempli gratia et alica .illis quibus in nidorem transmutari cibi consueverunt; melle autem iis, quibus acescunt; deinde considerare tum quae vomuntur; tum quae per alvum dejiciuntur, num. humor ali . quis, cum illis quidem biliosus et calidus, cum his vero pituitosus ac frigidus, simul excernatur ; an nullo vacuato humore ipsa exiguam quandam mutationem habuerint. Enim-. vero ubi igneo calore ventriculus sine humore intemperatus evasit, panem et alicam dejici videbis, perquam exigua in ipsis facta transmutatione ; si vero humor quidam pravus sit, qui cibum corrumpat, videntur cibi in hujusmodi humore submersi et. ab ipsius actione manifestius alterati ; at haec multo magis vomitionibus discernuntur, st laborans suapte natura facile vomere possit; nam cogere eum, qui vomere non potest, absurdum est. Atque haec ita deprehenduntur, quum in spatio ventriculi noxius humor innatat ; si vero in tunicas ipsius imbibitus sit, nauseae quidem omnino consequuntur, sitis vero magis in calidi oribus, quemadmodum ciborum appetentia in frigidioribus subsequi solet. Verum considerare oportet, utrum haud affectum. sit hepar, an affectu quodam laboret ; et qualis sit ipsius affectus, utrum calidus, an frigidus. Eodem mode et de spicum Nam ex horum omnium consideratione, simul cum quotidiana eduliorum potionumque experientia, exquisite poterit quis invenire non solum locum affectum, sed etiam ipsius affectum. Hujus enim notitia est utilior, quatenus curationis species per ipsam figuratur; nam calidus affectus semper refrigerandus est, quacunque in regione suerit; sed quousque, aut quomodo, aut qua materia, refrigerandum, locus affectus commonstrat. Igitur si id ipsum duntaxat suerit, in ipso ventriculi corpore in temperies quaedam, calidam refrigerando, et frigidam calefaciendo, illico juveris hominem ; neque nudam duntaxat opinionem, verun etiam scientiam manifestam susceptae habebis conjecturae, ac magis, si utrinque ipsam examinaveris, refrigerantibus quidem tum medicamentis, tum victus ratione, videndo hominem juvari, calefacientibus vero laedi; vel contra a calefacientibus quidem juvari, a refrigerantibus autem laedi. Quod si humor quispiam in ipsis ventriculi tunicis contineatur, nauseae quidem vexabunt irritae sine vomitu, quae convellant duntaxat, nullum humorem evacuantes, quemadmodum fieri solet, .ubi secundum internam spatii latitudinem in ventriculo humor continetur ; ructus autem aliis acidi, estis nidorulenti erunt. Auxiliabuntur autem illis quidem medicamentum ex tribus piperibus, aut aliquod hujusmodi, ex aqua, vel vino potum; sus vero tum absinthium, tum litera ex aloe, quam nonnulli, ploratu quoque appellant. Igitur si per primam pro tinus experientiam a familiaribus medicamentis in utroque humore manifestum rideatur auxilium, jam habebis et dignotionem scientificam, et curationis methodum, ita ut si in his perseveraveris, hominem sanes. At si a solitis auxiliari medicamentis utrumque affectum interdum laesio sequatur, deceptum te ipsum circa dignotionem invenies; nam certissima omnium hujusmodi affectuum notitia ab iis deprehenditur; qui exacte intelligunt, quibus quisque praesidiis ad natmulem statum reduci possit. Sic equidem quosdam culleos vocatus sanavi dato in potu medicamento ex aloe ; sane conjiciens mordacem humorem in affecti intestati tunicas imbibitum, datoque medicamento, quia sciebam omnino hujusmodi affectum ejus ope adjutum iri; quod auxilium ubi contigit, intelligens recta me ductum conjectura, plus ipsius exhibui. Sed unde hanc spem habuerim, praestiterit enarrare. Vidi hominem a calidis tum cibis tum medicamentis atque omnino victus ratione irritari; rursus juvari ab alimentis boni succi et contemperantibus nominatis; vidi praeterea ab inedia ipsum laedi; ubi vero doloris speciem pereontanti mihi mordacem esse respondit ; magis ad spem etiam verae dignotionis appulsus, ausus sum amarum ei medicamentum exhibere. Postremo. conspiciens hominem aperte adjutum, quis suerit affectus certo me deprehendisse putari. Alterum, quem cibi concoctu faciles irritabant, de praecedentibus interrogavi ; respondit is se in hanc deductum affectionem sumpto purgante medicamento. Rursus quoque interrogans, quam ob causam ad medicamenti usum venisset, intellexi ob mordaces erodentesque dolores multo tempore in locis ad ventriculum spectantibus perseverantes ; hinc vitiatum scisse a purgante medicamento intestinum conjiciens, ac in rheumaticam devenisse affectionem, et facile in se ipsum jecoris excrementa recipere, eaque postea corrumpere, cibum exhibui haud facile .corruptibilem et adstringentem ; unde et mordaces dolores mitigati sunt et nihil postea dejecit, quum antea semper post mordacitatis sensum corrupta quaedam et liquida et foetentia excerneret; quum vero multo post mordicationem tempore eorum detectionem fieri audiissem, superiorum intestinorum affectum esse conieci; ut in alio quoque, ubi celeriter a mordicatione fieret excretio, judicavi inferiorum intestinorum affectum esse. Hunc igitur injecto medicamento, illum vero dictis jam cibis exhibitis, sanavi; quippe certo sciebam, quod proximae ventriculo partes exhibitis superne tum cibis tum potibus, quae vero non procul a sude distant, inferne infectis medicamentis promptius adjuvarentur. Non simpliciter itaque hoc solum considerare convenit, venterne affectus sit, aut aliquod intestinorum, sed et quisnam sit affectus, tum quae signa propria sint affectuum, quae partium affectatum, distinguere; ut apepsiam ventriculi esse symptoma; at ciborum ad nidorulentum vel acidum ructum conversionem ad causas et affectus ipsius referendam. Sic autem de intestinis et tempus exitus et excretorum species atque symptomatum differentia cum iis, quae praecesserunt et nunc in experientiam ducuntur, simul utrumque, affectum ipsum et partem in qua consistit, ostendent. Pone enim per ventrem cuidam dejici aliquando quidem ramenta, aut veluti membranarum rasurum, aut veluti cruentum quid, ac aliquando simul haec omnia; intestinum ulcere affectum nemo dubitaverit; at vero utrum in exilibus intestinis, an massis, ulcus consistat, nondum manifestum est; sed, ut nuper dicebamus, et ex ramentorum specie et exitus tempore et tertio ex mixtione cum stereore, modo maiore, modo minore, aut etiam nulla, distinguetur. Nam infirmarum partium ulcera nullo modo ulcerum habent notas alvi excrementis admixtas ; partium vero paulo superiorum ulcera mixtas quidem cum stereore habent notas, sed leviter duntaxat; quemadmodum, si multo sint superiores, vehementior erit mixtura ; praecipue vero in supremis intestinis ulceris propria vehementer stereori sunt admixta.

Cap. V. Atque saepenumero ex uno signo simul et Ioci et affectus proditio est, aut suci una et causae; veluti locorum indicatio et ab actione laesa et exoretis et situ et doloris proprietate et propriis symptomatis sumitur; affectuum vero et ab excretorum specie et loci natura et- doloris proprietate et propriis symptomatis. Sane ab actione laesit affectae partis significatio datur hocce modo. Si alicui symptoma quoddam videndi sit actionis, illi oculus necessario afficitur; verum an proprio affectu, an per consensum, an utroque modo, alia consideratione inquirendum est. Excretorum specie affecta pars dignoscitur, veluti jam antea dictum est, et per partes ipsius substantiae et per contenta in ipsa. Ac situs quoque ad affectam partem commonstrandam satis est idoneus; itaque durus et circumscriptus in dextri hypochondrii regione tumor non lienis, sed jecinoris affecti nota est; quemadmodum et sinistri non hepati s, sed splenia. Ac ubi similiter se habent excreta, situs interdum affectam partem commonstrat. Si enim membranosae tunicae portiunculae excernatur, id ulcus esse alicubi ostendit; verum in qua sit parte, ex situ discere poteris. Nam si vomendo fuerit rejecta, aut ventriculi, aut stomachi; si tussiendo, gutturis, aut asperae arteriae ; si screando, faucium; si cum urina, urethrae ipsius ; si a sede, alicujus intestinorum; si per mulieris pudenda, uteri affectum esse significat. Ita vero etiam constat, quod singuli dolores pro situs varietate affectum locum ostendunt (hoc etiam pacto ea, quae supra proposuimus, distinguere oportet;) nam apparentibus per vomitum ulceris signis, animadvertendum est, utrum in anterioribus hypochondrii partibus, an posterioribus circa metaphrenum, dolor sit aliquis; dignoscetur autem, quod qui dolor in anterioribus percipitur, ventriculum; qui vero in posterioribus, stomachum occupet. Sed et os ventriculi a spatio. ipsius pariter distinguetur, si devoratis quibusdam acribus, hoc quidem in ore ventriculi aut parte inferiore mordicationem excitet, illud vero in transitu thoracis ; omnia enim haec situ distinguuntur, quemadmodum alia ex doloris specie. Verum de doloribus. satius in secundo libro dicemus. Sed nunc jam tempus est producendi exemplum quoddam indicationis loci affecti ex propriis symptomatis. Itaque supra diximus singula, quae ulceribus adnascantur, propriam indicationem habere; haec vero nunc addantur. Orificio quidem ventriculi affecto, fastidia suboriuntur ; per hepatis vero imbecillitatem laturis carnium similia per inferiora vacuantur; maxillae vero rubrae succedunt peripneumonicis. .At etiam propria affectuum ipsorum ligna in exoretis deprehenduntur, ut ramentum ulceris; arenosa sedimenta lapidis; cucurbitae vero seminibus similia excrementa latorum vermium. Atque. a locis ipsis morborum indicia sumuntur, eo quod quibusdam solis morbus lue accidat, quibusdam vero solis non eveniat. Num soli oculi suffusione laborant; lapis in renibus vesica nascitur, atque, ut nonnulli narrant, etiam in colo ; lumbrici in intestinis gignuntur: rursus impossibile est abscessum cor pati, quemadmodum pulmonem et ligamenta dolorem. A symptomatum quoque proprietate affectuum in sus indicia oriuntur. Per tabificus morbos ungues adunci evadunt. Sine. ratione invadens rigor una cum febre inflammationis ad suppurationem transeuntis indicium est. Lingua nigricans ardentis febris lignum est, quemadmodum etiam coloris in universo corpore proprietas, alia quidem per hepatis, alia vero per splenia affectus apparet, ita ut doctum medicum hau d qua quam possit sallere, sicut nec quem haemorrhoides induxerunt. At pauca sunt admodum ipsorum affectuum propria signa, quae simul locum affectum non ostendant; etenim actionis laesiones affectam duntaxat partem; earum vero differentiae ipsius affectum declarant. Ea ergo sula sunt affectuum propria signa, quae per aliquod accidens ipsos sequuntur. ( Quod nullo interdum affectu in propriis ipsius vocis partibus oborto, vocem materiae, ex qua fit, penuria oblaedi contingat). Id vero tibi clarius in universo hujus operis decursu patebit; nec non videbuntur communes quoque notae, quae .simul et affectum et. sedem affectam, aut duos affectus, aut duas partes affectas, indicere possint.

Cap. VI. Huic autem libro in praesentia finem imponere statui, si de propriis affectibus et iis qui per consensum eveniunt, .aliquid addidero, admonens in primis, quod affectus, qui a reliquis melicis primarii vocantur, commodius proprios affectus appellaverim ; quanquam nihil refert, siquis eos primarios nominare voluerit; nam satius est rerum differentias intelligere, quam contendere de. nunti- . tribus. Enimvero quum vel vaporibus vitiosis, vel ipsis quoque humoribus a ventriculo ad cerebrum ascendentibus mens laeditur, primigenio quidem affectu cerebrum tum laborare dicet nemo ; non tamen affectus expers omnino esse, verum verbo per consensum affici, quod ab illis ipsis conceditur, id verissimum est ; nam ex voce, per consensum affici, nequaquam partem non penitus affici, sed ipsam cum alia affici, declaratus. At quiris melius clariusque enarraverit, si eam partem quae per consensum afficitur, ob alteram affici dixerit Igitur, quod multi melicorum veluti somniantes obscure intellexerunt, atque ipsum, utpote non intelligentes, haudquaquam olere enunciaverunt, id equidem veluti instituto operi perquam necessarium docere aggredior, lune sumpto initio. Nonnullae actiones ex idonea materia genitae ipsam ab aliis partibus praeparatam accipiunt; proindeque decenter interdum, nullo existente in actionis propriis instrumentis affectu proprio, actionem ipsam deperdi contigit, delectu materiae ex qua fieri consuevit, ut in voce res sese habet. Nam in libro, quem de ipsa conscripsimus, ostensum est, quod efflatio materia quidem vocis est, et efficiunt eam contracto thorace intercostales musculi ; igitur his nihil agentibus, animal vocis fit orbum, et quidem nullo interdum in propriis vocis partibus genito assentit. Sunt vero eae summatim quidem loquendo totus larynx; si vero particulatim explicare volueris, tres ipsius cartilagines, et qui eas movent musculi tres, cum nervis a cerebro ; ac praeterea laryngis ligula, quae maxime proprium vocis instrumentum est. Etenim quum haec a musculis moderate et aperitur et committitur, voces efficit; quanquam eas reddi impossibile est, nili vehementer foras spiritus feratur ; id vero intercostales musculi perficiunt. Ac lapsus quidam ab alto, ut in terram dorsi initium afficeretur, tertio die exiguam admodum vocem emisit; quarto deinde omnino obmutuit, resolutaque simul fuerunt crura, manibus omnino illaesis; sed neque spirationem amittebat neque difficulter spirabat. Quum eum tota sub cervice spinalis medulla esset resoluta, accidit thoraci ut per septum transversum et musculos supernos sex moveretur, quum his nervi ex spinali medulla cervicis prodeunti at intercostalium musculorum nervi, per quos elationem fieri diximus, omnes affecti erant. Quum itaque frustra medici negotium facere vellent, cruribus quidem, utpote resolutis, gutturi vero, propter vocis affectum, prohibui, atque affecto duntaxat loco curationem adhibui ; proinde finita tandem spinalis medullae inflammatione a septimo die vox restituta est juveni et crurum motus. Hujusmodi ergo laesionis speciem magis proprie quis per consensum evenire dixerit, quam ubi ab humoribus quibusdam in ventriculo contentis capiti dolor accidit Nam per hujusmodi affectiones elevatur ad ipsum aliquid; sed in dictis nuper affectibus nihil notium ad crura defertur, sed contra privantur ea facultate, quam antea spinalis medulla ipsis suppeditabat. Guttur vero, quum vox ablata est, non omnino privatur spiritu, nam animal per ipsum etiamnum expirat; at efflatione privatur, quae est multi spiritus extra animal per guttur affatim Iacta emissio. Sed de nominibus contendere caeteris permittamus; nobis enim res, quas illi penitus ignorant, pertractare satis fuerit. Equidem aliter dolet caput, ubi contenti in ventriculo humores elevantur, qui simul et calefacere et distendere ea quae sunt in capite possunt ; atque aliter suffusorum apparent nisa, neque calefactis, neque distentis oculis, sed solo vapore per ipsos transeunte. Praeterea aliter cui meatus a cerebro descendens obstructus est non videt, aliter ille, quamvis huic quodammodo sit similis, cui propter spinalis medullae inflammationem resoluta sunt crura, atque aliter is, cui vox, aut periit, aut vitiata est:.. Etenim ad crura facultas quaedam citra substantiam descendere prohibita est; ad oculos vero cum substantia; verum ad guttur materiae pervenientis multitudo prohibita est; qui vero ob intercostalium musculorum perforationem obmutuit, is totam vocis materiam amisit. Sed quemadmodum crura per dictas spinalis medullae affectiones resolvuntur, ita etiam guttur, vocalibus nervis vel incisis vel laqueo interceptis; vocare autem vocales nervos consuevi eos, quos ipse inveni; nam praeceptores mei eos duntaxat, qui apud arterias sunt, cognoscebant. Igitur ob horum quoque vitia vox perire solet; quod proprii gutturis nervi, quos recurrentes nominavi, ipsorum substantiae pars sint; sed quum hi ad multas alias partes distribuuntur, nullam habent magis propriam appellationem ea, qua vocales appellantur, qui ad instrumenta vocem concinnantia proprie pertinent. At idem est modus laesionis gutturis musculis, sive recurrentes nervi, sive ii; qui secundum arterias sunt, vitientur; utrinque enim animalis facultas desideratur, line qua voluntatis imperio moveri illis non contingit. Et quidem musculorum ligulam moventium incisio animal penitus mutum efficit, sed neque simili omnino modo, neque etiam in totum diverso, quam si nervos laeserit; num habent utrique hanc communem laesionem, quod ligula continuitate, quam ad movens principium habet, privetur ; idque fieri solet, sive nervus, sive musculus incidatur, aut laqueo intercipiatur, aut contundatur, aut quomodolibet aliter vitietur. Equidem vocem vitiatam fuisse. memini adeo, ut pene perderetur, refrigeratis vehementer nervis recurrentibus, quum per hiemem in collo adhibita fuisset quaedam chirurgia ; quod quum intelligerem, calefacientibus remediis naturale temperamentum nervis restituens, .vocem revocavi. Caeterum ut ob materiae privationem perforato thorace, ita etiam aspera arteria tota incisa, vox perit ; non enim etiamnum ad proprium -vocis organum spiritus accedit. Idem efficit alio modo laqueus toti collo circumdatus ; verum hic non solum mutum reddit animal, sed etiam suffocat, tollendo respirationem. Arteria autem dissecta vocem quidem laedit, sed animal respiratione non privat. Angina vero vocata, quum sit internarum gutturis partium inflammatio, strangulationi similiter respirationem tollit, ipsius meatum obstruendo; iccirco vocalis instrumenti. maxime proprium affectus est, ac deinceps externorum ipsius musculorum noxa; caeterarum vero partium omnium, quarum meminimus, non proprius, sed per consensum potius affectus est. Quum ergo ex cervice quidam strumas in profundo sitas excideret, ac deinceps ne secaret aliquod vas, membranas non specillo caederet, sed unguibus evelleret, imprudens ob ignorantiam simul recurrentes nervos distraxit; atque hoc pacto puerulum liberarit a strumis, sed mutum reddidit. Quidam alius in alio puero sectionem faciens, ipsum similiter semimutum reddidit, laeso videlicet altero duntaxat nervo. Mirabantur vero omnes, quod neque aspera arteria neque gutture quicquam affecto, vocem laedi contingeret; at quum vocales ner : vos illis demonstrassem, admirari desierunt. Quibus igitur partibus vel materiae vel facultatis suppeditatio corrumpitur, actionem laedi probabiliter aliquis dixerit, parte ipsam faciente nequaquam laesa; at vero si vel a vaporibus, vel humoribus aliunde ad ipsam. venientibus laedatur, eam non recte dixeris affectam non esse. Neque minus etiam probabiliter quis dixerit, partem vel materia vel facultate privatam laesum esse, si his recipiendis, dispensationem secundum naturam habebat. Proinde ex hujusmodi in utramque partem argumentatione logicorum problematum consideratio inutilis apparet, neque ad effectuum dignotionem, neque ad curationem, neque etiam ad futurorum eventuum praesagia, quicquam conferens. Animadverte ergo, quomodo curationem ex affecti lori notitia inventam, hac consideratione neglecta, narrabo. Quidam habens medicamentum tribus manus digitis adhibitum dixit triginta jam diebus ipsorum sensum se deperdidisse, illaesa servata motione, nihilque praesidii ab impositis medicamentis percipere. Ego vero id, quod in hujusmodi casibus facere consuevi, ne tunc quidem oblivioni tradidi ; sed vocatum medicum, qui digitorum ejus curationem susceperat, interrogari, cujusmodi remedia adhibuisset; quae quum intelligerem ad hanc rem esse idonea, causam investigare coepi, cur nullum ab ipsis homo praesidium consequutus fuisset, inquirens quae praecesserant symptomata. Ipsi, autem dicente, neque inflammationem, neque refrigerationem, neque ictum praecessisse, sed paulatim sensum periisse, captus admiratione, rursus interrogari, num superiorum partium aliqua icta luisset, ille respondit, manum quidem non fuisse ictam, sed dorsi initium fuisse. Deinde quomodo et quando id accidisset quum interrogarem; respondit, se, quum Romam proficisceretur, a vehiculo decidisse, ac non multo post digitorum incepisse affectum. Quocirca conjecturam feci, in primo delapso nervi post septimam vertebrato prodeuntis partem quampiam ob ictum inflammatam scirrhosum induisse affectum. Id vero intellexi, doctus ex anatome, quod nervi per propriam circumscriptionem, veluti venae, exoriri rideantur, adeo ut unumquemque eorum exquisite unum esse putes, quemadmodum et venam ; verum protinus ab origine multi sunt, simul concreti et communibus involucris contenti, quae a cerebri meningibus exoriuntur. Ergo nervorum, qui a cervice prodeunt ultimi, humilior pars ad minores pervenit digitos, per cutem dispersa ipsos continentem, ac praeterea per medii digiti medietatem ; quod etiam caeteros medicos in maximam .duxit admirationem, quod dimidia duntaxat pars videretur affecta; id vero mihi persuasit potissimum, eam tantum nervi partem, quae in cubito ab ipso egrediens jam propositis digitis finitur, esse affectam. Igitur adhibitum eis medicamentum abjicere jubens, illi praecipue spinae parti, quae affectae partis initium obtinebat, ipsum adaptavi; secutaque est res, ut aspicientibus videbatur, et admirabilis et inopinata, quod digiti manus, adhibitis spinae medicamentis, essent curati. Verum affectu omnino summoto, orta est inter medicos quaestio, quisnam fit ille nervorum affectus, per quem servato eorum motu, sensus pereat. Atque ego id ipsum dicebam, quod priores jam medici dixerant quidam, quod scilicet sensus patiendo, motus vero faciendo aliquid fit-; quapropter, ut quis moveatur, opus est robore; sed ut sentiat, vel minima facultas sufficit. Quumque recte me hunc dixisse sermonem putarent, quid igitur, inquam, nunquid vidistis aliquando contra evenire, ut servato tonsu motus periret? Tum caeteris omnibus se nunquam conspexisse dicentibus, unus id confitebatur, ac nomine laborantis citato, testes quoque te adhibiturum pollicebatur; quod quum pugnare rideretur cum enarratis de partibus, quae moventur quidem, non vero sentiunt; etenim quod ad hanc rationem pertinet fieri haudquaquam potest ut, perdito tensu, motus a voluntatis imperio prodiens servetur; rursus orabant, ut causam explicarem, quamobrem utraque appareant. Ea vero plana est iis, qui nervorum dissectionem didicerunt, talisque est. omnis voluntarius motus a musculis perficitur; nullus enim nervus per te fine musculo ullam hujusmodi in animantis portibus actionem efficit, sed per medios musculos omnes a voluntate prodeuntes motus perficit. Ad partes vero movendas musculi ipsi aliquando quidem manifeste perveniunt, aliquando vero per medios tendones, quos aponeuroses aliqui cognominant; atque ex hoc genere sunt tendones, quibus digiti moventur, similiter iis, qui toni ab Hippocrate nominantur, rotundi. Si itaque musculorum nervos affici contingat, motus digitorum perit; si vero eos qui ad cutem perveniunt, tangendi sensus corrumpitur; sed ubi tota resolvuntur membra, quum videlicet commune principium affectum est, simul et sensus et motus pereunt. Et locum quidem primario affectum ex laetorum nervorum multitudine duntaxat invenire licet, si quis exquisite cognoverit communia ipsorum principia, quae in nervorum dissectione percurrimus, quum nullus ante me hujusmodi dissectionem accurate tractasset, sed alii plus, alii minus, errassent. Igitur fusus ille, qui in ipsis fuerit exercitatus, exquisite considerare poterit, in qua vertebra spinalis medulla sit affecta, sive tota, sive altera ejus pars; nam accidit aliquando, ut dextra ipsius pars duntaxat assecla fit, altera nequaquam laesa; aut e contrario; ut illa manente integra, sola sinistra affectum. ferat; atque hac ratione interdum tota pars sinistra resolvitur, dextra parte manente illaesa; interdum contra dextra para duntaxat et affecta est et resoluta. Ubi vero non affecta spinalis medulla est, sed tantum unus nervi processus laesus, earum duntaxat partium restitutio sequitur, in quas nervus ille distribuitur; atque interdum duo, aut tres duntaxat nervorum processus affecti fiunt, quum interim spinalis medulla citra affectum servetur. Sic igitur affectus erat is, qui per reliquas manus partes omnes ita fuit resolutus, ut neque sentiret, neque moveretur in solis tribus digitis sensum habuit superstitem. Alteri non solum ipse sensus, sed etiam eorum musculorum, in quos nervorum propago fusi septima vertebra exorsa distribuitur, motus servati sunt. Atque alius ob casum ab alto vehementem solos eos musculos resolutos habuit, qui hujus nervi partes suscipiunt; idem etiam ille in iis duntaxat cutis partibus sensum amisit, ad quas praedicti nervi distributiones demittuntur. Igitur quisquis scire desiderat, in qua vertebra sit affectus, sive in sola nervi cujuspiam propagine ; sive in spinali quoque medulla, in nervorum dissectione exercitatus sit, communemque habeat methodium, qua resolutos musculos una cum cute, quae sensum amiserit; observet. Nam si spinalis medulla in aliqua vertebrarum tota affecta iit, omnes partes inferiores resolvuntur ; si vero in altera parte laesa sit, altera manente illaesa, in partibus duntaxat illi e directo respondentibus erit resolutio; si vero nervi radix affecta sit, reliquae partes omnes affecto loco inferioros nihil afficientur, sed solae illae partes resolventur, in quas singuli nervi distribuuntur. Haec igitur si accurate didiceris, resoluta membra, relicta spina, non amplius vexabis, sed huic adhibitis remediis, partem affectam curabis. Sic etiam, si non circa spinam, sed in regione quapiam illam sequente, nervus affectus sit, ex musculis et cute quaerendae sunt nolae. Cutem quidem facile cognosces, nam oculis subjicitur; musculi vero ex actionibus deperditis deprehenduntur. Proinde necesse est, circa musculorum sectionem te exercitus, et cognoscas, cujus quisque actionis sit instrumentum ; sic enim duntaxat discernere poteris, quarum partium actio pereat, nullo morbo corpoream ipsarum substantiam afficiente; in quibus praecedat morbus, vel qui fiat, vel factus. Verum morborum genera et differentias omnes in altero libro scriptas didicisti, qui de morborum differentiis inscriptus est, atque similiter in esto symptomatum differentias ; at de causis utrorumque etiam separatim scriptum est, in uno quidem de morborum, in tribus vero de symptomatum ; in quibus omnibus exercitari oportet eum, qui facile voluerit invenire discernereque et causam et morbum et sedem affectam. Etenim fieri non potest, ut omnia per syndromas doceantur, quamvis empiricorum ea sit opinio; quivero accurate et praecedentia et praesentia cognoverit symptomata, atque sic ad methodi medendi experientiam venerit, inveniet locum affectum simul cum ipsi, affectu. Atque id maxima ex parte accidit partibus, quae in intimo corpore constituuntur, uti paulo ante de iis, qui sensum vel motum perdunt, demonstravimus. At nihil deterius fortassis suerit narrare quaedam jam facta, cujusmodi haec fonti Puer annorum fere sex invitus per alvum excrementa delicere coepit, resoluto derepente circa sedem musculo; quinetiam seni quondam hujusmodi evenit symptoma; atque rursus alius puer, aetatis fere annorum quatuordecim, excrementa invitus per alvum deiecit, infestante simul vesicam dolore, atque alteri urina quoque suppressa ; contra alius urinam invitus excrevit, atque alius non solum urinam, sed alvi quoque excrementa. In hujusmodi omnibus ea, quae praecesserunt, scrutari oportet ; prorsus enim vel perfrigeratio quaedam vel ictus in spina praecessit; frigus quidem uni duntaxat affecto musculo nocet ; ictus vero magna ex parte pluribus; nam perrarum est, ut icta spina unus afficiatur musculus, quoniam nervi ex spinali medulla orti in plures musculos dividuntur. Verum et ob ictum affecti musculi, oborta inflammatione neglecta et in scirrhum coacta, resolvi aliquando ipsum contigit; quanquam id raro accidet ; at vero frigus saepenumero unum laedit musculum, maxime eum qui in superficie sessis est, sive sederit quis super lapidem frigidum, five in aqua frigida supra modum suerit versatus. Igitur puer, cujus et vesica et sedes laesa fuit, quum in fluvio pisces venaretur,. Ile fuit affectus ; nonnullis etiam in aqua frigida natantibus itidem accidit. Itaque fio affectus curare oportet calefacientia auxilia locis affectis adbibendo. Quibus vero nervorum a dorsi. medulla ortorum quispiam fuerit affectus, spicae adhibenda sunt remedia. At saepenumero ubi casu ex alto aut vehementi fortique ictu spina laesa est, inflammatio ad plures partes extensa non solum musculis, sed vesicae quoque noxam intulit; atque illis ob vesicae .ipsius affectum urina supprimitur ; sunt quibus non solum urina, sed alvi quoque excrementa penitus retinentur, affectus scilicet intestatus ; nam ut musculi affecti actiones voluntarias, ita vesica et intestina naturales actiones laedunt, quod ipsis contractis excernuntur ea quae continent.

Cap. VII. Atque hac in re plurimum disserunt naturalia ab animalibus instrumentis; .siquidem naturalibus innatam actionis facultatem esse, animalibus vero a principio, veluti lumen a sole, defluere ostensum est. Ergo ut magneti lapidi facultas inest, qua ferrum attrahit, ita naturalium instrumentorum unicuique; ita ut si permanens esset ipsorum substantia, neque arteriis, neque venis indigerent; verum quia nutrimento egent, servataque innati caloris symmetria, hunc ob causam et venis indigent et- arteriis. Musculi vero, ut substantiam suam fervent, peraeque ac naturalia instrumenta venis et arteriis indigent; at quia congenitum sensus et motus principium non habent, idcirco nervis semper indigent, qui istis ea suppeditent, quemadmodum sol omnibus rebus, quas illuminat, splendorem. Quamobrem solis partibus sentiendi et movendi vim habentibus accidit, ut ipsis interdum haudquaquam oblaesis, nihilominus actio pereat; at hoc naturalibus instrumentis accidere non consuevit, sed antequam eorum actio laedatur, semper laboranti Animalibus tamen instrumentis omnibus naturalis dispensatio inest, et arteriarum venarumque adminiculo indigent ad substantiam suam servandam. Ideo accuratissime intueri te ac discernere oportet, quae ut naturalibus, quae ut animalibus organis accidant ; ut quod alterari verbi gratia a vicinis sibi, ut naturalibus; alterationem vero sentire, ut animalibus eveniat. Sic igitur oculis quoque saepenumero contingit; nam vapores a ventriculo elati ipsos omnino alterant; verum tam exigua alteratio non ab omnibus sentitur, nisi exquisitam habeant sensificam facultatem; voco autem exquisitam, quae res cernit etiam minimas.

GALENI DE LOCIS AFFECTIS LIBERA II.

Cap. I. Scopus est, ut hortatur semper Erasistratus, exercere mentem cum in aliis arsis operibus, tum vero in ea, quam nunc proposuimus, affectorum locorum dignotione. Sunt autem circa eam tres exercitationis modi; primus per singulos corporis partes, quas locos nominant ; alter secundum causas et affectus ; tertius secundum symptomatum differentias. Igitur a locis sumptus modus hujusmodi est: affecti cerebri haec sunt propria symptomata; ventriculi affecti haec propria, coli affecti haec, atque in reliquis similiter. Ab affectibus et causis talis est: inflammationis propria hujusmodi sunt symptomata, scirrhi hujusmodi, refrigerationis haec, plenitudinis haec, corruptionis haec. A symptomatis : hoc doloris genus hosce affectus significat, aut hosce locos, tussis vero hos; ile et vomitus, sanguinis profluvium, fluor alvi, convulsio, rigor, horror, delirium, si enim haec omnia inter se hoc pacto distinguantur, facile intelligetur, quid bene vel male dictum suerit. Quod vero sic se res habeat, plane disces, si singula consideraveris.

Cap. II. Itaque primo, quandoquidem in hoc genere copiosior est Archigenes, ex dolorum differentiis locos affectos significari existimans, exacte de iis considerandum est. Stupidum dolorem in nervis fieri dicit, sed plane peccat. Nam stupor a frigido affectu oritur, non in nervis duntaxat, feli et in venis, arteriis, carnibus, membranis, tunicis et cute. Si ob id; - quod haec omnia per nervos sensum habeant, ad nervos affectum refert, cur non et reliquas omnes dolorum differentias proprie ad nervos pertinere .dicit? Nam dolor molestus sensus est, sicuti voluptas placidus est. sensus. Ergo non solum stupidus dolor in nervis habet ortum, verum etiam reliquorum dolorum omnium, quos ipsis Archigenes descripsit, unusquisque. Quod si rem accuratius inspexeris, ne doloris quidem species quaedam est stupidus dolor, ut neque ulceris species ulcus inflammatum, sed duarum potius rerum, ut in his ulceris et inflammationis, ita in istis doloris et stuporis concursus est. Etenim stupor refrigeratio insignis est, ac idcirco corporibus ita affectis et sensus et motus difficultatem inducit, quemadmodum completa perfrigeratio et. sensum et motum omnino tollit. Sed quod stupor affectionis sit nomen, non sensus aut doloris, etiam ab Hippocrate sic dicente declaratur : stupor enim mediocris dolorem solvit. Nam stupor etiam ob refrigerationem fit, ut plane videre est in his, qui hieme per frigora proficiscuntur, atque in refrigerantibus quoque medicamentis, quibus si quis extrinsecus immodice utatur, pars ipsa stupida redditur, quemadmodum et omnino sensus expers in vehementissimis perfrigerationibus, non solum a medicamento factis, sed etiam a circumfuso nobis aere. Equidem novi quosdam adeo refrigeratis universis pedibus, ut primum quidem in sensus vacuitatem devenirent, sequenti bussequentibus vero deinde diebus emortui putrescerent. Ergo ut perfecta refrigeratio et sensum penitus aufert et motum, sic moderatior et sensus et motus difficultatem inducit, nominaturque, ut dixi, hujusmodi refrigeratio stupor. Itaque stupidum dolorem affectus efficit frigidus simul et dolorificus, indicante nomine non doloris, ut dixi, differentiam, sed dolorem simul et vel frigidam affectionem vel ab ipsa parti inductam sensus et motus difficultatem. Scimus autem, quod constrictas vehementer partes, atque eos quoque, qui torpedinem animal, dum adhuc vivit, tetigerint, stupor obsideat. Et quibus membrum aliquod, stuporem patitur, ii quicquid tetigerint, obscuro et hebeti sensu percipiunt, neque moveri possunt, et si cogantur, dolent; at citra hoc quod moveri tentent, affectum ipsum stuporis manifeste sentiunt, sed nequaquam dolent. Proinde male Archigenes enunciavit stupidum dolorem ad nervos proprie pertinere; stupor enim affectus non lori affecti indicium est; atque adeo paulo post rursus Archigenes proprie ipsum ad musculos pertinere ait, ac dictio utraque sic se habet, prior quidem:. Nervi autem contorti distenduntur, et indurantur, atque hi quidem stupidos inducant dolores et dure intendentes. Quae vero paulo post hanc dictio enarratur, haec est : Musculi carnis nervorumque propriae substantiae mixtura, arteriarum quoque in doloribus mixtionem prae se ferunt, turgentes, ut ita dixeris, atque distenti ac stupide pulsantes cum capaci latitudine. in horum sermonum priore nervos ait stupidos inferre dolores, in altero vero musculos stupide pulsare, stupidum non ad affectus, sed ad partes referens. Sed, ut dicebam, stupor non partis cujuspiam proprium pathos est, sed affectus, qui quidem in omnibus corporibus fit, non in omnibus tamen sensiliter apparet, sed in bis duntaxat, quae suos affectus sentire et pro voluntatis imperio moveri nata sum. Sed et his, quae manifeste in musculis apparent, sermo ipsius repugnat; quinetiam indistincte prolatus est ; ac fortasse non intelligit nusquam in corpore carnem ipsam per se inveniri, sed musculorum id quod nervosum est, in plurimis vel capitibus vel extremis partibus esse, ubi etiam tendones inveniuntur, id vero totum, quod in medio continetur, omnes homines carnem nominare, nemine intelligente, nisi quum exquisite dissecatur, non esse solam carnem, sed cum tenuissimis quibusdam veluti fibris, in quas nervosum genus resolutum est. Voco autem nervosum genus in unicam appellationem cogens tum vincula tum tonos, quippe ex his per carnem dispersis musculorum ostendimus substantiam consistere, quae, ut permanere posset, venis indigebat et arteriis.

Cap. III. Atqui citra dolorem pulsare adsutas ni ferias pertinet, animali bene valente, ubi vero ingens oborta est inflammatio, vel erysipelas, vel abscessus, arteriarum pulsum cum dolore sentimus, quum antea per bonam corporis valetudinem neque eum dolore neque sine dolore ipsum sentiremus. Etenim res ad hunc modum te habet. Duabus praecipue occasionibus vehemens dolor inflammatis partibus infertur, quum moventur et quum a quibusdam rebus comprimuntur. Inflammato igitur toto musculo, duplici modo, dum attolluntur arteriae, dolorem sentimus, quod et moveantur et ab adjacente carne comprimantur et ipsam comprimant. Atque hic modus est quo partes inflammatae pulsant, quem vetustissimi solum vocabant pulsum ; posteriores vero omnem arteriarum motum sub sensum cadentem similiter nominaverunt. Non tamen stupide pulsare inseparabiliter aut omnino proprie ad musculos affectos pertinet, quod ne pultare quidem proprium eorum omnino sit, quum pulsus, ut prius dictum est, dolorem prodit. Nam in scirrhis et oedematis proprie appellatis atque in intemperiebus; quae sine tumore consistunt, motus arteriarum dolorem haudquaquam excitat, et in inflammaturus affectibus non semper cum dolore est, sed quum majores effecti sunt; quin etiam fine musculo arteria ipsa per se inflammatorium sustinens affectum cum dolore pulsat;- dico autem inflammatorium effectum, ut simul cum inflammatione et erysipelas et abscessi sus intelligatur. Hujusmodi igitur affectuum, quum majores fuerint, pulsus symptoma esse censetur. Quod si quando in iis pulsus, ipsi scilicet laboranti, stupidus esse videatur, hic enim stuporis affectum sentire potest, tum scire licet affectum in musculi nervis. consistere, ita ut ad paralysin tendant: Nam stupidus affectus inter resolutionem et integram valetudinem medius est. At cum dolore pulsus sequitur inflammatorios affectus notatu dignos, semper quidem in ipsis arteriis, at et in continentibus ipsas partibus, quum ob angustiam ipsas premunt, dum attolluntur ac veluti percutiunt, modo pars assecla sentire nata fit. Ergo neque in peripneumonia neque in pleuritide dolor pulsatorius oborietur ob partium naturam; nam pulmo sensus expers, pleuritis vero membranae costas succingentis morbus est, quae ubi ossibus quidem vicina est, necessario comprimitur; at media ipsius tota pars comprimi non potest, sed inflammationis duntaxat ratione dolet. Atque in hoc spatio arteriae sunt, quae per intercostalia vocata spatia et per crassas laxasque laterum partes extenduntur, ac in profundo magis delitescunt, ut succingentem costas tunicam haudquaquam attingant, Harum igitur arteriarum motus in pleuritide neque cum dolore erit neque ab aegrotante omnino percipietur ; inflammatis tamen interdum intercostalibus musculis, arteriarum diastolen dolorem inferre necesse est, ac proinde a laborante percipi; atque pro inflammationis magnitudine sentiet in illa. pulsum ob hau eque causam, ubi vehementissimus suerit pulsus, supponatur inflammata pars, consequente suppuratione ingentes inflammationes. Constat igitur ex jam enarratis, quod pulsatorius et pulsativus a medicis. vocatus dolor per inflammatorios affectus fiat, atque in corporibus sensu praestitis ; per se proprie primario affectu in arteriis, nominet enim quisque prout voluerit, in reliquis vero partibus sensibilibus omnibus eo quod a vicinorum contactu premantur.

Cap. IV. At vero neque in hepate neque in renibus unquam hujusmodi pulsus apparet, quoniam nec in illis nervi per tota viscera disperguntur, sicuti nec in pulmone. Quocirca gravitatis in ipsis sensus fit, quum tumorum praeter naturam genus aliquod ea infestaverit; nam in horum viscerum unoquoque circumambiens membrana, per quam nervus dispergitur, senta potitur; quia igitur a tumore, qui est in viscere, ipsa extenditur, doloris speciem appellatione dotavit. Proinde Hippocrates primus scripsit: In renem dolor gravis; et post eum optimorum medicorum non pauci non acuti doloris, sed gravitatis sensum in prae- . dicturum viscerum inflammationibus fieri dixerunt. Quinetiam membranas, ut quibus nullae insunt arteriae, non pulsare, rationi consentaneum est; quemadmodum neque cutem, etiamsi vehemens sit inflammatio; atque eadem ratione neque adenes, quibus nullae sunt arteriae; sed hujusmodi partes, quum inflammatae sunt, unico duntaxat doloris modo vexabuntur, tensionis; nam hic a nullo sentientium corporum in hujusmodi affectibus separari potest.

Cap. V. Caeteri vero dolores quibusdam partibus insunt, quibusdam non insunt. Igitur meminisse eorum semper oportet, ac cognoscentes singulorum locorum naturam, intueri, quis unicuique modus doloris peculiariter conveniat, quis vero contra. Proinde resumentes rursus ipsos dicamus. Equidem unus doloris modus est, qui per inaequalem intemperiem in affecta parte consistit, vel nulla re ipsum extrinsecus attingente. Alius, qui ob tunsionem fit, non amplius soli affectae parti proprius, sed qui ob vicinas interdum eveniat. Alius qui a tangentibus duntaxat in affecta parte generatur, quum vel compressa, vel contusa, vel a re quapiam superveniente vulnerata dolet. At is doloris modus, qui a motu procedit, quemadmodum paulo ante de arteria dictum est, a re quadam media dolorem efficiente pendet: etenim quae per se movetur pars tenditur, et ad vicinas accedens comprimitur interdum et contunditur et vulneratur; si vero nulli inciderit, eam sola tensione dolere necesse est; veluti partes omnes quae ab aliis moventur, si nihil extrinsecus ipsas tangat, nullo praeter eum, qui necessarius est, dolore afficiuntur. Caeterum alibi me frequenter dixisse memini, primas doloris species duas esse, repentinam temperamenti alterationem et continuitatis solutionem ; quae cum jam dictis haud pugnant, etenim pars quae distenditur, aut contunditur, aut vulneratur, dolet ob continuitatis solutionem. Neque enim quum acu quispiam vulneratur, alio affectu laborat quam si ab acri humore facta fuisset erosio at in utroque affectu continuum corrumpitur. Igitur non eandem doloris speciem excitant mordax humor ac multus, sedisse rodendo, hic vero distendendo, flatulenta spiritus ex emplo ac minae in ischuriis. Et in eryfipelate et inflammatione atque omnino in affectibus inflammaturus, non solum quia distenduntur ob repletionem, laborant, verum etiam quia intemperie assuuntur, nop exiguam etiam hac ad dolorem inducendum vim habente, ut declarant ii, qui per vehementem hiemem profecti, manus ad ignem affatim calefacere tentant ; intolerabilem enim sentiunt dolorem et maxime in unguium radicibus Ac memini misti ipsi accidisse dolorem vehementissimum, ut mihi viderer in intimo ventre terebro perforari, in eo potissimum spatio, per quod a renibus ad vesicam ureteras scimus extendi Injectu deinde^ rutaceo oleo, quum id paulo .post excernere tentarem, excreti simul gravissimo cum dolore hnmorem vitreum a Praxagora appuli latum, qui xitro fuso tum colore tum consistentia consumhis est, atque id aliis quoque accidere conspexi. Quod vero hic humor fit frigidissimus, jam et a Praxagora dictum est, qui vitrei nomen ipsi imposuit; at manifeste quoque percipiturscnfu tactus, tum ipsorum qui illum excernunt, tum st quis confestim surum tangere voluerit, et dignum utique. admiratione est, quomodo frigidus excidat, lab excretionis violentia minime calefactus. Equidem putabam lapidem in altero ureterum impactum, adeo erat, ut mihi videbatur, doloris ipsius species personanti similis; at post vacuatum humorem dolore sedato, manifeste constabat, neque lapidem i fuisse causam neque ureteras aut. renes fuisse affectos, sed aliquod intestinorum, et fortasse magis crassiorum ; neque enim tanquam per tenue- corpus brevi temporis spatio pertransi ibat, sed tanquam a prositndo per crassius quoddam corpus, quam sit tenuium intestinorum tunica, ferretur. Ideoque hujusmodi dolores omnes fere medici celicos nominare mihi videntur; quanquam quod ad regionem attinet, qua dolor sentitur, nullum inditium sumi potest, quod magis colon quam tenue intestinum dolor afficiat. Hujusmodi sane dolores perinde ac si terebro partes perforentur, molestare solent, narrantibus ita infirmis; at ii vero veluti palo infixo fleri videntur, qui et ipsi. corpus affectum crassetur esse significant, disserunt autem inter se aut multitudine, aut crassitudine, aut motu, aut potentia rei dolorem facientis, sive ea humor fuerit sive spiritus flatulentus. Nam paucus multo et tenuior crassiore et permanens mobili minorem dolorem excisare solet, atque qui ad vehementem refrigerandi vim haudquaquam accedit, vehementissime refrigerante ; verum doloris genus crassi intestini est, sive palo ibi iusixo sive terebro perforari quis se putaverit. Atque hujusmodi dolores ab eo, quo lapis impactus est, discerni non possunt, nisi prius quis accidentia, quae postea consequuntur, expectaverit. Non tamen ob hujusmodi ignorantiam, quod ad doloris mitigation em attinet, ullum damnum capimus; siquidem utriusque doloris praesidia omnia communia sunt, calorifica in primis, -sive ea extrinsecus adhibeantur sive inliciantur; deinde nisi mitigatus dolor fuerit, eorum medicamentorum, quae dolorem obtundere possunt, aliquod, cujusmodi est illud Pliilonis. Verum si lapis dolorem excitaverit, ipse interdum solus, interdum una cum cruore excernitur, derasis scilicet corporibus, per quae transit, maxime si vel asper vel acutus fuerit lapis ; ac si postea minas inspexeris, fabulosa sedimenta invenies. Quod si in colo affectus constiterit, neque lapis neque mena neque cruor, sed humor aliquis, qualis jam dictus est, aut alia, quae ad affectum intestinum pertinent, symptomata, protinus quidem inflatio quaedam et distentio, .vel flatus complures, praesertimque postmodum et tormina quaedam et excrementa statibus plena videbuntur; discernes autem ipsa, quod aquae innatent bubulo stereori similia. Quinetiam cibi tum appetentia tum concoctio deterior, tum quae praecessit morbum tum quae comitatur, quaeque consequitur, quoniam ventriculus per continuitatis communitatem simul .cum ea parte, quae primario laborat, afficitur. Insuper colicos nominatos affectus magna ex parte praecedit et cruditas et flatus et vomitus et nauseae, quae multo tempore irritae permanent et in hypochondrio morduritas et fastidium et jactatio multa. Igitur hujusmodi quidem dolorum vehementissimum in crassis. intestinis consistere par est, qui veto mitiores sunt, ex duobus alterum aut in his ipsis, sed a leviori causa; aut iit tenuibus intestinis consistere. Sed qui mordaces sunt, a mordaci humore intestinum erodente fiunt. Unde dysenteriam semper hujusmodi. dolores praecedunt, eam, quae cum intestinorum ulceratione fit ; quam etiam solam tum recentiores melici tum antiquorum non pauci .dysenteriam nominant; nonnulli enim. eorum non solum hanc, sed aliam quoque, quae cruenta .osi . excretorum speciem nominatur, dysenteriam appellant; qua interdum sincerus multusque sanguis, interdum veluti. limus et faex ipsius, non pauca copia excernitur. Verum haec. affecti jecoris symptoma est; ea vero, per quam sincerus. multusque sanguis excernitur, universum corpus plerumque evacuat peraeque ac haemorrhoides aut muliebris purgatio. Verum de sus posthac rursus nobis agere licebit ; nunc ad dolorum species redeo-, eas enim hoc libro persequi potissimum proposuimus. Igitur iterum incipiamus ab eo quem punctorium vocant, qui circa membranas potissimum consisiit, ipsius affectus veluti radice eo loco fixa, ubi membrana pungi videtur, dolore .vero circa locum punctum ad magnum spatium circulatim se fundente, hoc modo plenitudo. nis dolorem puncturium esse, ut inflammationis pulsatorium, apud omnes fere melicos in confesso est.

Cap. VI. Non tamen dentium stupori simile quid dolor membranoforum corporum habet, ut Archigenes scripsit ;. scimus enim ori duntaxat, neque tuti tamen accidere, sed dentibus gingivisque, affectum quendam, quem haemodiam vocamus. Hunc oratione enarrare impossibile est, sed quum quispiamausteros et acidos albos comederit, ita ut affectus aliquis loquatur in dentibus et gingivis, eum in omnibus eundem esse credimus; siquidem ridemus nos magna ex parte sinrlles esse in affectibus habendis, ita ut ab iisdem causis eadem patiamur. Talem itaque dolorem in ore duntaxat fieri sitimus. Alios vero quosdam ab Archigene scriptos non solum dum fiunt, cognosci, sed neque dum proleruntur, intelligi possibile est, qualis est tractorias, austerus, salfus, tenax, rigidus, estringens. Hujusmodi enim nomina in opere etiam de Pulsibus scripsit, quae auditores nihilo doctiores reddere possunt, eo quod omnis scientifica doctrina propria deflueret nomina. Si enim de saporibus, aut omnino de propriis, quae lingua judicantur; sensilibus disseramus, dicemus utique austerum et acerbum et astringentem ct mordacem et salsum et dulcem et amarum ; si vero de iis, quae tactu judicantur, humidum corpus et aridum et culidum et frigidum et asperum et laeve et molle et durum et acutum et obtusum, ut de iis quae visu discernuntur, rubrum, flavum, nigrum, album, luscum, aut aliud quidpiam hujusmodi: Quod si quis appellationes ipsarum permutaverit, quid dicat, auditorum intelliget nemo, veluti de adstringente, aut austero dolore. Nam quid sit dulcis, ne sin-. gi quidem potest, quum dolor semper molestet laborantem, duloia quaeque jucunda sint. Igitur quam verissimum est Archigenem circa medicae artis opera scisse studiosum ; quo pacto vero in hujusmodi nomina inciderit, quum saepenumero in vestigaveris iuveuire non potui.

Cap. VII. Itaque quid in ipsis manifestum sit, ut . paulo ante in torpido dolore, speculemur. Nam justum est, nos obsecuta nomina. in dubio derelicta inutilia reputare, perinde ac si nunquam scripta luissent; quae vero- clara sunt, judicare non ratione duntaxat; sed multo prius etiam experimento. Quanquam hujusmodi judicium perdifficile est, quod plerumque aliis nos credere oporteat, qui suos affectus ob animi mollitiem neque consequi plane, neque, si consequantur ; enarrare possunt, aut quia oratione, quid patiantur, declarare omnino nequeunt, non enim parvae facultatis ea res existimatur, aut quia affectus ipse ineffabilis est. Ergo relinquitur, ut qui singulorum dolorum species scripturus est, ipscmet passus fuerit, fitque medicus et interpretandi aliis facultatem habeat et prudenter et sine mollitie observaverit suos affectus, dum laboraret. Atqui nemo per totum aetatis suae decursum omnes affectus sustinuit, etiamsi aegersimus fuerit. Proinde miror, quum eorum proprietates ab Archigene scriptas lego; nam tanquam omnes ipse perpefsus narrat, quanquam non admodum valetudinarius erat; quod si etiam unam aliquam partem infirmam et aegram habuit, at nondum tamen omnes, ut nec reliquorum mortalium ullus. Neque enim inveneris hominem eundem, qui simul et caput habeat infirmum et thoracem et pulmonem et hepar et lienem et ventriculum et jejunum et colon et vesicam atque reliquos id genus partes. Videtur itaque Arcuigenes propriis quibusdam conceptibus logicis potius credidisse equam experientiae eorum, qui perpessi sunt, qui dolorum differentias ut poterant enarrarent.

Cap. VIII. Ut igitur studiosi aliquid uberius a nobis consequantur, proposita ejus oratione ipsa, electisque iis sulis, quae vera .simul sunt et manifesta, eos qui in arie exercentor, adhortabar, ut iis habeant fidem; quae vero .secus habent; ea praetereant. Igitur Archigenes, quum reprehendisset Asclepiadem dicentem in arthritidibus nervum afsectum citra dolorem esse, quod nihil omnino sentiat; .carnem autem, quanquam non asseclam, dolere tamen, aperte vicina compressam; postea ad verbum ita scribit: At vasa solide compresse capitis dolores sine inflammatione obortus arcent, ut prohibita in ipsa incursione, quod barbaricum lanculam tum maxime perficit. siderat as vero heterocranias praecisio eorum, maxime arteriae, circumscribit. Quae primo assecla ypiiiseuorium et emicantem dolorem inducit ac rotunda evadit, insigniter sabhorrescens, quemadmodum venae quidem veluti varicosae fiunt, nervi vero oontorti disienduntur ac indurantur, Atque hi quidem siupidos inferunt dolores et dure difiendentes et profundos et insixos et angustiae plenos et minime fusos. Membranae vero in latum etiam discurrentes et inaequales ifiscs excitant, ut et haemodiae simile quispiam habeant, transmissionis videlicet asperitatem. Dolet vero .saepenumero hoc modo etiam siupersicies et membranae in media carne contentae, quae dilaniantes quoque dolores inferunt. Eos vero, qui a partibus ossa circumdantibus dependent, tundentes comperies, aese in ossibus ipsis consisterent. Avenis graves et detrahentes et aequaliter infarcti dolores piscitantur, a carne autem fusi et laxiores; quapropter. non adeo extendi videntur, sed arbitratur laborans sensim asperis quibusdam rebus impleri. Musculi carnis nervorumque proprietatum, arteriarum quoque, in doloribus mixtionem prae sc serunt, turgentes, iit ita diceris, et cum capaci latitudine distenti et sinpsisu putantes. Ex reliquis vero ulcerosus quidem dolor et in ulceribus graciliter acutus, et non minime dulcior et qui pruriginem inducit, ad jupeqsiciem pertinere videtur; punctorius autem ad profundas partes; impingens autem vicino sinu; siimulans autem partini eorum, quae in loco sunt, aliquid affectum esse declarat, partim contra, ut qui haudquaquam inprofundo subsistat; lacerans autem est, qui in sinibus consistit. Hic est primus Arcbigenis sermo ex libro primo de locis affectis, quo docere conatur, quomodo ex dolorum differentiis partes affectae possint inveniri. Igitur rursus ab initio ipsum examinemus, non obiter. sideratas, inquit, hemieranias vasorum dissectio circumscribit. Igitur quas nominet sideratas, inventu difficile est ; non enim inter omnes convenit, quid haec vox, sphacelos, significetis Sunt enim, qui dicunt ipsam vehementem dolorem declarare; alii tantum inflammationis excessum, ut partem ad corruptionis periculum inducat, quod a nonnullis gangrttena appellatur; alii partis affectae corruptionem ipsam sphacelon dici volunt; assi convulsionem, alii non simpliciter convulsionem, sed nervotorum corporum, quae inflammatione labarunt ; nonnulli non cam, quae fit, convulsionem, sed quae ex inflammationis.. magnitudine expectatur; assi simpliciter vehementem tensionem, alii putredinem. Ergo vocabulum sphacelodes, in jam proposita Archigenis oratione scriptum, ad tantam pervenit obscuritatem, ut nihil significet, quum ipse nuss quam melicorum nominum enarrationem scripserit. Per verbum autem circumscribit fortassis intelliget quispiam dictum esse ab eo, veluti celeriter, vel ex toto sanat; ac pohamus ita dictum esse ; nam quid facere possit is, qui jntelligere cupit ea, quae ne is quidem, qui scripsit, intelligi voluit? Deinde pulsatorium et emicantem dolorem arterias inserte dicit, quum ipsae videlicet per sphacelodes licterecranias primigenia affectione laborant. Itaque qualis sit pulsatorius dolor, superius enarravimus, quamvis ante noUram enarrationem omnibus medicis notus sit, siquidem ingentium inflammationum symptoma ipsum esse perhibent Emicans autem dolor est, qui a parte primario affecta veluti a radice incipiens, celeriter in partes adjacentes transfertur; id vero non solum in heterocraniis vehementissimis, ut Archigeni placuit, sed. in cephalaeis quoque vocatis, evenire solet ; etenim in his nonnunquam arteriae primario affectae hujusmodi, qualem dixit Arehigenes, dolore vexantur, ita ut fateantur nonnulli, vasorum ipsorum se dolorem sentiret quod interpretari volens, arteriam subhorrentem fieri in-. tundam dixit. Utrum igitur veluti per sphacelodes heterocranias arterias ita assiri dicit, ad.eundem modum de venis eum sensisse existimandum est, quod per hunc solum moribum veluti varicosae fiant ? an commune symptoma est venarum qncmodolibet affectatum, vel duntaxat inflammataruna? Ex eo eum quod sermoni de arteriis jungit sermonem de venis, par. est, ut conjiciamus de eodem affectu ipsum. fuisse lo quotum; ex eo autem quod mox in universum de nervis atque de aliis hujusmodi partibus Peribit, non adaptans uni morbo sermonem de ipsis habitum, rursus putabis ab ipso itidem de venis quoque fuisse dictum. Itaque in hac ambiguitate satius fuerit, ut existimemus in eo sermone, . quem de hemicrania conscripsit, simul cum arteriis ipsarum venarum quoque mentionem fecisse ; simpliciter vero reliquorum instrumentorum, sine usio diiuncto affectu neque in nervis, neque in iis, quae deinceps consequuntur; in quibus rursum dixit : venas graves ac detrahentes atque aequalller infarctos dolores inferre. Haec igitur nonnilnl ambi.. . gustatis continent; quod vero deinceps sequitur, ubi dicit: nervi vero disienduntur et contorti- indurantur; recessit quidem nraniselle ab heterocrauica affectione, loquitur autem in universum de nervis quomodolibet affectis. Id autem plane falsum est ; non enim quilibet nervorum affectus ipsorum substantiam indurat atque intorquet, sed nonnulli laxiores quoque faciunt nervos, ut atrophia manifeste ; quinetiam saepenumero nullam sensu perceptibilem habent differentiam, sed exquisite simis similes simi, neque tensum tamen neque motum praestant subjectis corporibus. Itaque in folis fortasse inflammationibus, aut inflammatoriis morbis, aut praeter naturam tumoribus omnibus, dixit nervos indurari et contorqueri ; at in iis manifeste apparet nervos intendi ; nam et aegrotantibus ipsis et nobis aspicientibus intendi apparent; quapropter, nisi curentur, et convulsiones et tetan i ipsos loquuntur. Atque omnium, quae in tumorem attolluntur, commune symptoma esse ridetur, ut tendantur; nant et arterias et venas inflammatione affectas manifeste tendi vidimus ; venas quidem, ubi per summamembra orta inflammatione bubo exurgit; plerumque enim totum vas intentum videtur rubere magis et calere, atque maj.ori dolore; si tangatur, affectum, ut fit manifestum totum inflammari, incipiendo ab ea parte, quae primario affecta est, usque ad alas et inguina. Proinde recte dixerunt omnes fere medici, inflammatis partibus accidere, ut rubescant, tendantur, renitantur, intumescant et doleant; pulsum vero non omnibus, ut diximus, sed iis duntaxat, in quibus arteriae notatu dignae sunt, et pars jsi sensu praedita sit et notabilis magnitudinis inflammatio ; tunc enim pulsatorium dolorem sentiunt laborantes, vel nullo exiflente sensili vase in affecto corpore. Aliquis quaeret ex me fortasse, quae sint singulorum insimmemorum propria accidentia. Id vero jam antea, neque semel duntaxat, explicatum est-, quod propriae actionis laesio, qualicunque sit specie, cujuslibet partis proprium est symptoma; neque aliud eis ex necessitate symptoma, neque etiam laesionum differentiae existunt p sed differentiae quidem variant pro affectus tum specie tum magnitudine ; syrnptomatis vero ad laesam actionem pertinentis sive genus, sive species, aut utcunque nominare volueris, semper manet. Et satius sane fuisset Archigenem totum methodo complectentem, abundantius haec persequi, quum ab estis negligentius sint tradita, quorum non pauca in plurimis estis libris conscripsimus, quemadmodum et posthac deinceps dicentur, breviori quidem compendio ea, quae exacte alibi fuerunt exaruta; longiori vero. disputatione lue tractabimus ea, quae. alibi breviori stylo. percurrimus. Nunc vero reliquas dolorum differentias, quarum in praescripto sermone Archigene. mentionem fecit, persequamur. Quod igitur peccaverit, dinens torpidos dolores nervis evenire, quodque stupor non unius cujuspiam partis proprius sit affectus, sed causae potius ac. affectionis, antea dictum est ; quod vero .dolores dure distendentes in ipsis. fiunt, recte dictum est; quanquam melius erat, si simpliciter dixisset, difiendentes, non addendo dure; nam nervorum .dolores utrinque vehementer distendunt, quia ad utraque extrema tenduntur, tum id a quo pri-. nto incipiunt, tumilludin quo finiuntur, ut chordae in cithara, quae. saepenumero, ubi nimis intenduntur, dirumpi solent; ac: propterea citharistae, quum instrumenta sua post usum reponunt, chordas relaxant. Et sane quod eae a contrariis tum causis tum affectionibus intendantur, ignorat nemo, sive humidus suerit ambiens aer, ut riget ipsas et impleale sive vehementer aridus; ab utraque enim ambientis aeris temperie ad ultimam tensionem perveniunt ; unde non mirum, si rumpantur. Proinde recte dixit Hippocrates; nervorum convulsiones et n plenitudine et ab inanitione eienire, utpote quae sint immodicae nervorum teusiones. Sed profundos esse eorum dolores, id ab accidentibus, quae plurimis nervis eveniunt, sumptum est. Etenim, quum venae quidem semper priores in superficie sint, deinde post eas arteriae, quibus postea nervi subduntur, idcicco laborantes eo-. rum tensionem in imo sentiunt; quanquam multi tendones, qui nervosa sunt corpora et a nonnullis plane nervi noninantm, non. profundos, sed in superfitie dolores habent, si quando ipsos quoque sic intendi contigerit, ut illos qui dbgitos extendunt ; sunt autem et qui illos incurvant, in supersime quidem, sed non similiter, ut extendentes. Sed Archia genes nervorum dolores insutos esse dicit, quum hujusmodi doloris species; ut antea diximus, ad colon magis pertineat; accidit etiam ami eum quadam pulsatione, atque dentibus molaribus, quinetiam quandoque oculis; minime vero nerxis infixus dolor evenit; etenim magna ex parte utroque .extenduntur et ad supernas et ad infernas animantis partes. .Quod vero deinceps .ab Archigene dictum est, nervos angustiae plenos habere dolores, prava locutionis imitatione di, erum, ac nihil amplius declarat quam quod deinceps diest, et minime fusos. Re vera enim minime fusus, hoc est in latitudinem porrectos, nervi dolores habent, sed magis quodammodo circumscriptos, utpote perveniente ipsorum ten sume et ad supernas et ad infernas partes, magis vero sursum .usque ad caput ; ac tum primum ipsos universi corporis et convulsiones. et distentiones comitantur, quum nulli nervi . teusioni hujusmodi quicquam accidat, antequam caput ipsum attingat. Post haec consequenter scripsit Arclugenes de membranis, quod quidem su latum discurrant ipsis dolores; quum. afficiuntur, vere dicens, quod vero aliquid haemodiae simile habeant, non vere, ut antea dictum. est. Neque ut etiam in totum verum est, quod membranarum dolores sint inaequales, siquidem contrarium magis veritati consentit p nam ex propria sua ratione ridentur aequales luducere dolores, quoniam universum ipsarum corpus aequale est;- afob communicationem cum vicinis, inaequalitatem quandam afferunt interdum per accidens. Quum enim ad affectam ipsarum partem ducuntur et tenduntur circumjacentes, inaequa-^ lem fieri dolorem necesse est; ubi enim intenta pars acutioris sensus est, ibi dolore vehementiore cruciantur ; ubi vero sensum habet hebetiorem, ibi minus dolent, । Atque ex eo quoque quod quae tenditur membrana, os ipsum vel attingit, vel non attingit, non abs re dolorum fit differentia. Atque hac ratione nonnulli pleuriticorum jugulum dolent, porrecta in hunc locum membrana costas succingente ; aliquando tamen non ad jugulum, sed ad hypochoudrium dolor eorum transit, cujus sensus est in septo transverso, utpote quod necessario movetur, quum pleuritici respirant, magis quam caeterae thoracis partes. Quum enim veluti radix doloris in latere consistit, tum laborantes musculis qui illic sunt respiraret pigrescunt; quare tum soli septo .transverso natura respirationis officium committit, quemadmodum in prospere valentium libera respiratione contingere solet. Igitur, quum in partibus laterum interioribus oritur inflammatio, septum transversum intentum magis dolet; quum vero in partibus superioribus; tum jugulum dolor insedat: caeterum septum transversum, quia movetur; jugulum autem, quia durum est, dolorem efficit. Ubi vero ingens in hepale oritur inflammatio, aut icirrhus, dolor qui jugulum in dextra parte infestat, cavae venae magis quam membranarum tensionem sequitur, Quum autem dixit, hoc modo saepenumero superficient quoque dolere, quod est habere ea quae. sunt propria membranarum affectatum, plane declarat, unde motus dixerit ipsas dolores habere haemodiae non dissimiles, Quia enim simul cum haemodiae proprietate stuporis etiam sensus. percipitur, perinde ac si ab eadem causa uterque affectus fiat.; membrana autem quae in superfitie cuti substrata est, saepenumero stupido dolore afficitor, utpote quae ab externis causis frigidis celerius noxam fulsit, idcirco deceptus Archigenes affectionis communitate, caeteras membranas haemodiae simile quidpiam pati dixit, ac. saepenumero superficiem quoque, non secundum asseclae partis substantiam facto dolore, sed quod ob substantiam exanguem et frigidam facile a frigidis affectibus infestentur, affectus vero ipsos hujusmodi dolores comitentur; idcirco saepenumero dixit fieri hujusmodi dolores, non videlicet per affectae partis fuhstantiam, sic enim inseparabiles essent, sed per accidens supervementes. Subtensa igitur cuti membrana, quae cum ipsa simus excoriatur, dolores facit tenfivos et torpidos; quae vero in media sunt carne, veluti divellentes, sunt enim plurimae inaequabiliter inlitae et eam circumdantes; quum igitur ex contrariis insectionibus tenui carnem contingit, hujusmodi dolores evenire necesse est; at a multis exercitationibus aut tensivi aut ulcerosi proveniunt dolores, qui totus musculus occupare consueverunt, inter quorum partes carnes quoque numerantur; verum de hujusmodi doloribus satis in libris de similate tuenda jam lictum est. Sed quod membranarum, quae oisilbus adjacent, dolores et profundi sunt, id est in intimo corpore sensum .excitantes, et ossium ipsorum veluti dolentium inducunt imaginem, haudquaquam mirandum est. Nam ii a quam plurimis ostocopi nominantur et frequentius ab exercitationibus oboriuntur, quamvis interdum vel ob frigus, vel plenitudinem. Insuper venas dixit graves et detrahentes et aequabiliter .infarctos inferre dolores; verum ab mitio, ubi hemicraniae mentionem ferit, venas varicosus fieri aio Ergo in hoc sole fortassis accidere oportet, ipsum hoe dicere.; sciendum tamen proprium arteriae venaeque dolorem extensi secundum longitudinem corporis veluti chordae cujusdam speciem referre, nulla utique prolunditate florui apparente. Aequabiliter autem infigi venarum dolorea, omnino. obscurum est; quippe infigi ad nihil, quod ipsis accidere soleat, referri potest. Deinde de carnibus sii-. cit, quod fusos et laxiores inducant dolores. At in tutum nullus dolor laxus est, eos tamen fortasse, qui minus intendantur, laxiores vocitat, quoniam vasorum et membranarum dolores magis intendi ridentur. Id enim consuetur eos non adeo extentos conspici, ob hoc quod carneae musculorum partes brevibus circumscriptionibus contineantur. Sed id quod deinceps scribit, videri tactum veluti asperita tibiis quibusdam innatare, an proprie ad dolores, qui in carnibus consistunt, pertineat, inquirendum est. Nam quod interdum aliquid hujusmodi per ipsarum dolores eveniat, verum est ; at quia non semper evenit, ad unam potius quandam affectionem ut plurimum ipsis accidentem, non ad earum substantiam proprie referendum ridebitur; neque simpliciterintelligendum est, eam affectionem esse morbum frui flammatorium, sed etiam cum humore aliquo sua natura exasperante. Verum deinceps de musculis scribens Archigenes, . eos carnis nerporumque. mixtam proprietatem referre dicit, tanquam peculiari ipsorum substantia ex his consistente. Addit vero arterias, quoniam in ipsis inveniuntur p at hoc pacto venas quoque dicere debuit atque membranas. Vocabulum autem turgentes a Graecis de iis dicitur, qui cum bono corporis habitu pleni sunt; atque idcirco de juniori-bus duntaxat dici consuerit, de senibus vero minime, quod non possit ipsorum corpus boni habitus plenitudinem luscipete ; at vero, in quam rem hoc vocabulum Archigenes referre velit, invenire non est facile, maxime quia contundere multis in locis et corrumpere solet Graecorum nominum significata. Quod si quis turgentes de iis dici intellexerit partibus, quae a plenitudine intenduntur, non proprie ad musculos, sed communiter ad omnia repleta corpora pertinebit. Quum vero eos capaci cum latitudine extendi dixit, puto ipsum hanc a nervorum plenitudine voluisse sejungere. Torpide autem pultare, haudquaquam luisse recte dictum, jam antea declaratum est. Reliquorum vero dolorum ulcerosas, inquit, graciliter acutus est. Est autem haec quoque orafio obscura, neque per te quicquam docere potest, haud aliter quam caeterae obscurae, quas ne explanare quidem pussibilo est, nisi quis rem per se intelligens, eam orationi adaptare conetur. Nunc itaque aliquis etiam sciens tum me-. dices tum gymnastas eos dolores vocare ulcerosus, per quos inter movendum vel tangendum lassatas partes sensus excitatur, qualis in ulceratus partibus percipi solet, intelligere poterit per dolorem grariliter acutum hujus quempiam speciei significari, qualis ab acutae acus punctura fieri confuevit ; ergo constat hunc neque continuum esse neque aequaliter per omnes partes porrectum. Hunc itaque ipsum dulciorem esse dicit, quum dicere deberet, imbecilliorem, aut obtusiorem, aut non vehementem, aut minus molestum, aut id genus quippiam ; nihil enim quod molestum est, proprie dulcius appellatur. Id autem quod dicit, et pruriginem inducens, incomposite dictum est; differt enim manifeste prurigiuosus et sensus et affectus ab ulceroso. Verum quia crebro pruriginosa ulcerosam antecedit, atque soluta quiescenteque ulcerosa in prurigiuosam transmutatio fit, inde, est quod de ipsis confuse. indefiuiteque Arcuigenes scripsi t, ut qui neque causas utrarumque affectionum exacte alicubi traelaverit. Verum nos eas in opere de sanitate tuenda perlecte enarravimus. Igitur ulcerosus dolor non in sola cute consistere ridetur, sed per altum ad usque ossa extendi ; priiriginosus autem re vera solius superficiei est, non tamen primario pro ratione ipsius propria, sed per accidens; : quod densior subjectis sibi partibus cutis sit. Horum ergo dolorum uterque propriae affectionis est symptoma, qui fiunt ob acres quosdam humores, atque tantum quantum affectiones ipsae inter inter sese disserunt. Sed ut dixi, de ipsis in liluis de sanitate tuenda definitum est. Punctorius vero, inquit, dolor in profundo est; non recte, nam ad membranas, non ad imas partes, proprie pertinet. Jnsixus autem, inquit, sinu vicino; quod praeter rationem omnino scripsit; nam sinus caritas quaedam est, quod partes prius conjunctae ab invicem sejunctae sint, oborta. Quum itaque fluxione impletur, quia adjacentes partes distenduntur, musivum dolorem sentiunt laborantes, non secundum longitudinem latius exporrectum, sed propriis limitibus circumscriptum. Nam exorem quomodolibet e sinu humore, protinus dolor conquiescit ; nisi si cui ambientia sicum corpora adeo distendantur dilatenturque, ut inflammatorio affectu torqueantur. Haec sunt, quae proprie ad sinus pertinent ; quod vero ab Archigene dictumest, aliud ab his est, verum quid intellexerit, quum ita scriberet, haud facile inveniri potest. Atque quod deinceps scriptum est, non minorem habet dubitationem. Nam siimulans, inquit, dolor non in imo subsisiit. Hic enim sermo cum eo, quem in initio praemisit, pugnare videtur, quo in hunc modum- scripsit: siimulans autem partim eorum, quae in loco suat, quidpiam affectum esse declarat, partim contra; id enim fieri potest tum in proscissio proxime ad ossa tum in cute atque in medio, huju.smodi dolore omnino ab humore mordaci oriente, qui sensibilium partium aliquam erodit. Quod vero in fine ejusdem orationis sic scriptum^ est, lacerans autem est, qui in sinibus consistit ; si lacerans quidem idem significat, quod divellens, falsum est; nam issi qui in sinu est, id minime contingere solet. Quod si non hoc, sed. aliud quippiam, unde id potest inveniri? Atque hujuscemodi sunt quae in praescripto sermone Archigenes ait.

Cap. IX. Ad alium vero transeamus, qui et ipsa ex dolorum differentia affectarunt partium dignotionem docet; est autem dictio hujusmodi : Hepatis vero dolor tramortus et inhaerens et siupidus est atque atrocius urgens; splenia autem acutus non est, sed gravitatem simul et distensionem habet, residenti ad elisionem atque expressionem aliquam extrinsecus incumbentem similis. Renes autem austeros dolo, -es indueuntlet cumpermanente sanctione pungentes. . restea vehementer- adstringentibus exercetur doloribus atque tensionibus punetorits; uterus autem acatia, emicantibus, pungentibus, disiendentibus, torminatim incidentibus, hujusmodi mixtione dolore natus, quamobrem idiomatis quoque ambiguitatem inducit. In hoc textu iterum Archigenes protinus ab initio hepatis dolorem tractorium esse dicit. Verum vocabulum holeimos apud Graecos in usu non est; proinde quid significet, haud facile invenire est ; nam. vocabulorum significationes ex unito usu deprehenduntur. Video autem eos, qui illo utuntur, viscillum per ipsum velle significare, quale viscum est, ut una parte tracta, possit per ipsam reliqua issi continua simul attralti. Sic pasta quoque ex frumento holcima dicitur, maxime si accuratissime subacta suerit ; ex hordeis vero aut milio, non holcima. At sub hac significatione hepatis dolor haudquaquam holeimos erit; proinde aliam significationem quaerere nos oportet Itaque unus ex iis, qui Archis genis sectam colunt, holcimon hepatis dolorem dici asserit, quum induratum et inflammatum detrahit jugulum; alius diuturnum, alius mediocrem; sunt qui tardum, esseque eum qui acuto adversetur; atque urgentem et adeo vehementem, ut nullam admittat requiem, acutum ab eo vocari solitum; contrarium vero, nempe tardum, holcimon dixisse. Nonnulli eum dolorem holrimon vel gravem nominatum dicunt, qui gravitatis speciem refert ; dici enim solere de gravitate holcen. Multa insuper et alia varie explicant qui admirantur ea quae nemo intelligit. Constat igitur jam vocabulum holcimon, quod in propositae orationis initio inveniturq nihil nos posse docere; deinceps confideremus, quid tandem fit dolor inhaerens, ipse quoque hepatis proprius esse dictus. Mihi quidem probabilius esse ridetur, emicanti dolori inhaerentem per contrarietatem oppositum ab ipso. Quid enim aliud conjicere quis possit? Atqui hepatis dolor, si quispiam alius, vicina pleraque corpora ad consensum inducit, quippe qui ad jugulum usque porrigitur et spirandi difficultatem crebro affert, atque interdum tussim quoque ac dysenteriam, neque raro manifeste nothas costas iufestat; igitur quonam pacto vere dicetur eodem in loco permanere ? An igitur satius est putare, inhaerentem dolorem eum dixisse, veluti rnfixum? atqui hepatis dolor, ut nuper ostendimus, haudquaquam hujusmodi est. Similiter antea declaratum est, ne torpidum quidem dolorem spartis cujusquam proprium esse, sed affectionis potius; quod suetiam partia cujusalam sit proprius, at sane nequaquam sucosis, sed certe nervotorum potius corporum. At atrociter molestans cum torpido pugnat, ut qui violentus fit atque continuus; sed hujusmodi hepatis dolor non est, sed potius gravis ; at ne gravis quidem peculiariter proprius hepati est, sed spleni quoque ac. renibus inflammatis communis. At .Archigenes, haud sitio quo pactu, in liene duntaxat istius speciei doloris mentionem serit, nec audivit Hippo cratem dicentem v Li in renem dolor gravis. Verum hoc peccatum exiguum est; at maximum, quod committere sidet, nomina scribens caeteris sensibus peculiaria, quemadmodum nunc de renibus quidem austeros dolores, de vesica vero adstringentes; haec enim.faporum sunt nomina, qui .lingua ut instrumento et gustandi sensu dignoscuntur. Generalius autem quiddam .significatur per vocabulum adstringens, particularius per .austerum et acerbum ; quippe ambo adstringunt, sed magis acerbum, qualis- est. omphacitis vocatu galle ; austera vero sunt multa mali puniri genera, atque cydonia mala, ac alia complura esui apta; at. acerba sunt iniucunda, non. sutum medicamenta, veluti hyporistis et balaustium et galle et ritus, sed etiam inter edulia quae sunt hujusmodi. Quapropter excogitari non potest, - quem austerum vel acerbum dolorem dicere voluerit Archigenes, non magis quam caeruleum, aut rubrum, aut fuscum, aut alium aliquem a coloribus nominatum. Nunc autem quod dicebat doctor quidam ex Arclugenis lecta tempus est considerare ; censet enim, quum dolorum proprietates Arclrigenes interpretari voluisset, quae re vera ineffabiles sunt, eum in hujusmodi nomina absurda incidisse; non intelligens unamquamque quali tutum sive gustabilem sive tactilem enunciari posse ; ubi vero multae qualitates rirca unam substantiam apparent, ibi et proprietatem fieri contingere, idque maxime in gustu, quum verbi gratia et amaritudo et dulcedo et austeritas et acrimonia in una substantia quaedam apparet. Sic enim in gustu proprietas quaedam oritur, inessabilis illa quidem, si quis unico nomine ipsam explicare tentaverit; sed quae diri tamen potest, si per ilugulas qualitates discurrat, eo addito, quod et magis et minus declarare haud impossibile est. Ita et herbas universas et reliquam quoque materiam enarraverunt medicorum non pauci; singulas qualitates, quae enunciatis rebus insunt, explicantes. Ergo Archigenes, si .universam substantiae proprretatem unico nomine comprehendere volebat, indoctus omnino erat, quod de Archigene nequaquam sentiendum est; si autem simplices qualitates, ipsae quidem ineffabiles non sunt, earum vero quantitas exacta quidem mensura ineffabilis est, fusi latitudine tamen explicari potest lgitur longiori sermone uti non oportet, quum ea sermonum speries ob oculos jam sit posita, qua uti debet is, qui quamlibet rerum siensilium interpretari aggreditur. Nam omnium tactilium qualitatum propria habemus nomina, ut et gustabilium; uropria quoque visibilium, ut et audibilium; atque omnibus lis Graecorum more uti debemus, et neque adstringentem neque austerum nominere dolorem; nam hae saporum propriae sunt appellationes. Ac plurimi medici ante Archigenem, quum dolorum differentias conscriberent, haudquaquam auli sunt a consuetudine in nominum usu recedere, quae ab ipsis laborantibus audire licet ; etenim ita se dolere interdum alunt, ut acu pungi sibi rideantur.; ac rursus veluti terebro persorari et contundi sese et divelli et tenui et retrahi et detrahi, et gravitatis ^cujusdam sensum. percipere, qua interdum super jacentium partium aliqua suspendi ridetur, interdum vero circumdantibus incumbere. Igitur hujusmodi omnia intelligi possunt; adstringentes vero et ausieri et acerbi dolores inter ea quae non percipiuntur ac inutilia sunt. Quod lutelligere debuit Archigenes, quum docere nos vellet, quomodo locos affectos possimus cognoscere ; nam omnis, qui de doloribus habetur sermo, longae nugae sunt, nisi ex iis, quae laborantes ipsi dicunt, eos dignoverimus ; .. ergo si ab ipsis, quomodo doleant, discere oportet; nunquam vero dicunt acerbum, aut .austerum, aut atrocem, aut holeinron do-. surem, rursus inutilis erit hujusmodi doctrina. Praeterea ex eo sermone, quo dicunt Ardngenem interpretari velle do-. lorum proprietates, haec docendi natio tum impossibilis tum inutilis esse plane videtur. Primum ipsis auctoribus omnis proprietas enunciari non potest; quod si ita sit, cumino fieri non potest, ut docendo tradatur, utpote quam ii duntaxat noscant,^ qui sensiliter ipsam percepere. Deinde nobis ignota est eam non passis, nisi fortassis Arcbigenes omnes eor-. poris- partes habuerit affectas; quod licet concessum fit, quis tamen crediderit unum hominem omnes. singularum partium affectus luisse expertum? Supponatur autem, si volueris, hoc quoque, quanquam impossibile est; at uteri affectus nunquam percepisse Archigenem plane constat ; nihilominus hujus proprietates conscribit, quae a solis mulieribus expertis dignoscuntur.; ut .admirer, ita ure dii ament, saepenumero ex qua tandem ratiocinatione. absurdam hanc doctrinam collegerit; quam etiamsi quis veram ponat, at utilitatem ex ea manantem ponere simul non potest, nullo infirmo suos affectus per Archigenica nomina interpretante. Nam nonnulli laborantium fastidire stomachum ajunt, quod nobis qui ita fuerim its affecti; notum est; fient etiam moestitia torqueri, etenim etiam hoc manifestum, quia passi fumus; at vero austerum dolorem ab Archigene dictum, etiamsi quis suerit passus, intelligere non potest, utpote nescius, cuinam rei nomen hoc adaptaverit. Nam punctorium et distendentem atque eos, qui ipsis conformiter nominantur, atque etiam magis vehementem et fortem et violentum et conthruum et interim t tentem omnes novimus; ut qui per nomina consueta enarrantur et quotidie plurimis .eveniunt; at austerum et adstringentem et atrocem et holcimon nemo profert, neque, si quis proferat, intelligit. oportet autem et affectum esse communem et appellationem ipsum declarantem auditoribus consuetam, ut quum stomachum premi dicimus, quod pluritui dicunt homines. Sic enim saepenumero sensu afficirnttr, qualem extrinsecus onus aliquod incumbens inducere potest, in nonnullis oris ventriculi affectionibus, quod per abusionem non solum populares, sed probatissimi quoque medici stomachum appellanti. Quinetiam inter vehementer respirandum nonnunquam gravitatem in dextro hypochoudrio sentimus ; idque si citra febrem eveniat, duorum alterum, aut obstructione aut scirrhosa affectione hepar sit-. . borare, aut abscessus generationem imminere conjicimus; veluti, quum inflammatione infestatur, febrem comitari ne-. cesse est. Itaque omnia hujusmodi et lici possunt et manifesta sunt et omnibus medicis- Archigene prioribus nota, atque fine absurdis illis nominibus doceri possunt. Arehigenis vero doctrina hoc habet peculiare et proprium, non uovarum rerum, sed nominum rem nullam declarantium, .introductionem. Tractationem de pulsibus hujusmodi. quoque nominibus implerit, neque ipsam, ut in commentariis de pulsibus ostendimus, impropriorum nominum metaphora indigentem.

Cap. X. Ego vero vellem Archigenem tantorum medicorum successorem aliquid perspicuitati doctrinae addidisse, non ea ita obscurasse, ut ne nos quidem ipsi, qui in artis operibus jam senuimus, dicta ipsius intelligere valeamus. Quod igititr illum egisse decebat, id nos praestare nitemur, atque inprimis in universum ostendere methodum, qua usum oportet et ipsum affectos locos invenire et caeteris viam ostendere. igitur, ut in priore libro dictum jam est, methodus hujusmodi est. Quaerere primum oportet, utrum singulorum locorum propria signa, quomodo afficiantur, inveneri possint; an per singulos affectus niterentur; deinde utrum singulorum affectuum propria suit signa, an in qualibet parte varientur, atque ita oporteat et loci .et affectus non immemores, deinceps signa dicere; veluti, si velis, pulmonis inflammationis tantam spirandi difficultatem cum angusta, ut suffocari videantur, ac ideo recti sedere conentur, quem affectum orthopnoeam nominant; quinetiam calidam sentire expirationem, idque magis, si erysipelatodes suerit inflammatio ; quocirca, ubi plurimum efflant, juvari, ac plurimum aerem frigidum attrahere concupiscere; atque inter tussiendum sputtun expuere modo hoc, modo alio calore infectum, ut interdum rubrum, flavum aut rufum ac spumosum quoque et nigrum et lividum appareat ; insuper gravitatis cujusdam thoraci incumbentis sensum saepenumero percipere, ac dolorem ex imo ad ipsum pervenire et ad Hornum et ad spinam; praeterea acutum esse ipsis sesitem, pulsum vero habere qualem in libris de pulsibus luimus. Sic ubi membrana costas succingens inflammata est, acula febris insessat, cum pulsus ea, quum in commentariis de pulsibus drximus, proprietate; dolor autem punctorius una cum spicitus difficultate magna ex parte apparet, cum sputu colore infecto, peraeque ac in peripneumonicis. lgitur utrosque affectus spirandi difficultas necessario comitatur, quod affecta pars spiritus sit instrumentum; -oritur autem febris et propter affectum ipsum et propter situm; nam et pulmo et succingens costas membrana prope cor consistunt, inflammatio vero calidus affectus est; sic etiam tussis ipsis, ut spirabilibus, inest.; sed quod aliquid expuatur, id ob affectum fit; ostendimus enim omnem inflammationem ex asilum fieri sanguinis; quapropter, si biliosior fuerit sanguis, flavum aut pallidum erit sputum; si pituitosior, spumans et caudidum; si magis melancholicus, aut nigrum, aut lividum; si nihil horum, rubrum. Praeterea in pleuritide saepenumero magis biliosum ; in peripueumonia vero magis pituitosum sputum sequitur, unam et de hoc nobis declaratum est. Quod autem inflammatarum partium excrementa per asperum arteriam sursum ferantur, ob situm et conformationem fit; hoc enim emissarium solum hafient. t entriculus vero duos quidem habet meatus, sursum famen .potius feruntur et evomuntur quae sunt in ipsomet prava ; quae vero ab intestinis, dejiciuntur ; ut et quae a rerubus et vellea, mictu excernuntur ; quae a cerebro, per nares praecipue, nonnunquam .vero per palatum et ames vacuantur. Indicia igitur locorum affectorum a symptomatis sunt, ab actione laesa et excrementorum qualitate eta tumoribus praeter naturam et doloribus et a colore vitiato quodam sequente vel in universo corpore, vel in una quapiam parte, - vel duabus, maxime in oculis et lingua ; extra borum numerum sunt quae colliguntur ex ea, quae proprie sympatheia, si velis, appellabitur, ut in primo libro jam diximus. At nunc mihi tempus esse videtur, ut amicos, quorum petitioni obtemperans haec scribo, ad exercitationem inducam. Fit autem exercitatio omnis, quum particularia sub eandem viam et rationem ducuntur. Hujusmodi autem doctrinae species, ut persaepe ostendimus, est utilissima, quippe viae et rationes, ubi solae fine multiplici secundum ipsas exercitatione cognoscuntur, haudquaquam possunt perfectos efficere discipulos. Altius igitur methodum repetentes ad exercitationis modum accedamus. In primis quidem intueri oportet, num actio aliqua sit laesa ; nam cum ipsa proprium actionis instrumentum affici necesse .est. Deinde, si actionem laesam esse perspexeris, ad modum laesionis accedens considera, ad quam affectionem proprie pertineat. Postea affectam partem nota, an tumorem, aut dolorem declaret, non perfunctorie, sed cujuslibet horum speciem iuvestigando ; didicisti enim non solum tumorum, verum etiam dolorum quoque varias esse species. Aspice praeterea affectae partis excrementa, per quem meatum vacuentur ; ac ride, num aliquid substantiae asseclae partis excernatur; postea etiam utrum omnino incocta sint ipsius excrementa, an mediocriter cocta ; ac tum, quibus ex ea universum corpus, quibus privatim quaedam partes fruantur; quae partim ab actione, partim a colore et figura deprehendes. Esto enim ut quispiam inter .respirandum in notharum costarum loco doleat; noli protinus hunc esse pleuriticum suspicari; sed in primis quidem, an tussiendo aliquid expuat, intuere; nam si coloratum id; ut dictum est, rideris, tum ipsum.pleuriticum esse dices. Quod si tussiendo nihil omnino expuat, fieri potest, ut. ninilomrnus pleuriticus sit ille, .sed inflammationem habeat incoctam et strictam admodum, ut nihil foras r ejiciatur; fieri quoque potest, ut ob hepatis inflammationem dolor in jam dicta sede excitatur; intentis enim intro vinculis, quibusj nonnullorum jecur costis affigatur, contingit dolorem ad succiugentem costas membranam pervenire. Verum nequaquam finalis est pulsus in hepatis et membranae costas succingentis inflammatione ; ac nec alui quoque sedimenta similia sunt, quanquam non in qualibet jecoris inflammatione haec adsunt, sed inlessectibus hepatitis proprie nominatis. lgitur in quibus nihil excernitur, a quo indicium sumi. possit, satius fuerit hypochondrium dextrum tangere ; ac si nullus appareat tumor, ne sic quidem desistere. Nam fieri potest ut in sola sima hepatis parte sit inflammatio; potest etiam in gibbis partibus, sed- non omnibus, verum iis duntaxat existere, quae a nothis costis conteguntur. Itaque laborantem, ut vehementer respiret, monere oportet; deinde interrogare, num gravitatem similat ; aut suspensam a tupurioribus;. aut incumbentem vicinis. Nonnunquam sane, quibus illic est tumor praeter naturam, ii difficulter spirant ob fiepti transversi angustiam et ab exigua tussi irritantur. Ergo in hujusmodi affectionibus certum ad dignationem signum est per omne tempus morbi pulsus; deinde tractu temporis reliqua quoque symptomata. Nam et linguae et universi corporis color atteratur in pratis jecoris affectibus, quemadmodum rursus thorace affecto tusses increscunt, atque tempore omnino apparent ea, quae tussiendo expuuntur. Igitur quemadmodum fieri non potest, ut illaesis omnino spirandi tum partibus tum instrumentis difficilis stat respiratio, accidit autem interdum ut. nullo existente in ipsis proprio morbo, sed transverso septo aut detracto aut oppresso homo difficulter spiret, itu etiam usu venit in sede principem in se animae facultatem continente; nam quum ct scientia et opinio atque cogitatio omnis in ipsa consistat, si harum aliqua laesa rideatur, protinus ipsam quoque afilectu quopiam laborare arbitramur. Nam etiamsi in pleunitide vel peripneumouia delirium quoddam incidat, nemo vel a .costa vel a pulmone provenisse dixerit hoc symptoma, sed universi eam partem, in qua princeps animae facultas refidet, simul affectam esse putant, ac nituntur modum contensus suis dogmatis conformem ostendere ; verum in aliis affectibus non consentire, sed primigenio ipsam affectu laborare alunt, ut in lethargo et phrenitide; at undique assici, ubi propriarum ipsi actionum aliqua laeditur; proprias autem actiones dico, quas per nullam aliam partem, - ut per instrumentum, sarit. Nam re vera et videre illam et audire existimandum est; sed ridere oculis^ et audire auribus; at ut cogitet et reminiscatur et existimet et eligat, neque oculis neque auribus neque lingua neque alia quapiam parte uti. Sed si haec animae. .pars ile est in continente ipsam corpore, ut- nos in domo aliqua, in primis fortasse nullam ei laesionem afferri putabimus a loco; quoniam vero ipsam laedi videmus; quomodo laedatur, esset investigandum; si vero ut forma quaedam corporis est ab ipso inseparabilis, eam laedi non iusiciaremur ob suscipientis ipsam oorpbris alteratione^. At quia de hac re inter philosophos pugna est, et esii eam veluti in domicilio confuneri dicunt, alii vero ut formam, quomodo laedatur, inventu perdifficile est ; quod vero laedatur; experientia diseere licet. Etenim ubi fracto capitis ossi terebra admovetur, si quis vehementius premat, protinus sensum omnem et motum amittunt; tum si inflammatio quaedam oriatur, haec etiam evenire interdum contingit, mentis proinde laesic perpetuo evenit. Praeterea nonnulli ex vehemente capisis usiione deliraverunt; atque per fortes ictus capiti adaetos saepenumero caros sequitur ; multique assi affectus in capite consistentes mentem aperte laedere videntur, adeo ut etiam populares, quum aut delirare aliquem aut mentem quomodo libet assiri conspiciunt, capiti prospiciendum censuant. Verum enim vero quod principium sensus et motus voluntarii vere sedem in cerebro habeat, et quod hoc. a meningibus contegatur, alibi demonstratum est. Nunc vero quomodo quis distinguat affectus eius primitivos ab iis, qui per consensum eveniunt, considerandum est; etenim id propositi operis proprium est et manifesta utilitas, quum. ad curationes primum omnium fit, cuinam parti remedia sint adhibenda, cognovisse. Nam priusquam in cerebro. prepria fit aliqua affectio, per solum consensum laeso ipsis, si ea pars quae primitivo affectu laborat, fuerit curata, nulhun in ipso relinquitur symptoma; quod sicx consensu aliquis permanens factus in ipso sit affectus, tum non solum parti, quae primitivo affectu laborat, sed capiti quoque remedia adhibere oportet. Ob hoc autem ipsum exacte definice, utrum cerebrum an membranae ipsius primitive affi ciuntur, haud magnam utilitatem afferre potest; utrobique enim capiti auxilia adhibentur. Igitur hnic rei maxime sindore non oportet, sed potius qualis morbi essentia sit, invenire ; nam humidum exiccare, aridum humectare, frigidum calefacere, calidum refrigerare opus est, ac si conjugatus fuerit affectus, per contrariam conjugationem ipsum curare convenit, calidum et siccum humectando et restigerando, humidum frigidumque exiccanda et calefaciendo, atque in reliquis duabus conjugationibus ad proportionem, ac in caeteris morbis omnibus ita facere, quorum uniuscujusque speciem in libro de morborum differentiis persequuti sumus. Quum itaque in cerebro et meuiugibus iidem morbi simili curatione indigeant, logica magis quam ad curationem utilis est quaestio, in utro illorum contineatur princeps animae facultas, non tamen an in corde sit, sed tota re disserens. Esto enim ut a flava bile in corde accumulata et putredine affecta phrenitis excitata sit, nonne delirare videbitur is, qui caput oxyrrhodino pertundere jusserit, quum liceat, si hoc praesidio phrenitidis causa sanari possit, non capiti; sed thoraci ipsum adhibere; neque huic universo, sed illi duntaxat ejus parti, in qua cor continetur? Haec rigitur recte a nobis ante definita sunt, atque hoc item, ut non solum affectum locum, verum etiam eamsam ipsum oblaedentem, consideremus. Ut exempli gratia, delirium est symptoma actionis loci delirantis, est et coma et sopor, sed a contrariis causis oriuntur. Nam vigilias .et deliria causa potestate calida efficit; at: somnolenti et comatuli et veternosi affectus omnes frigidae causae sunt soboles. Atque hoc tibi ex medicamentis primum manifeste ditcere .licet; quae namque frigida sunt stuporem teporem r. que, calida vero contra vigilias et varias motiones indueunt. Sed quid opus est vehementia medicamenta memo-, rare, quum quotidie videamus et lactucas et potabilium calidarumque aquarum balneas et vini aqua modice diluti potionem somnum inducere, reliquorum medicamentorum exemplo, quae humectant et refrigerant; his vero contraria omnia vigilias ? Eodem quoque modo tenuis ratio victus et vinum meracum vigilias inducunt; idque multo magis, quum vinum meracum aut natura suerit calidum, aut valde antiquum, quale apud nosseates Pergenti olim accluit, atque satius est id enarrare. Grammatici erat puer ille; grammaticus autem singulis diebus balneum petens cum altero puero, hunc inclusum domi relinquebat, ut rem familiarem servaret, atque ea, quae ad victum essent necessaria, praepararet. At quum vehementi aliquando siti cruciaretur, nec esset intus aqua, vinum antiquum liberaliter potavit, indeque reliquo tempore vigil permansit; postea correptus febre, una cum vigiliis oborto delirio, .periit. Atque animantia frigidiora per hiemem ob frigus mortuis similia. jacent in latibulis, atque tum viperas quoque ridere licet, etiamsi in manus sinuas deferasque, haudquaquam mordere, quum per aestatem tum hoc animal tum serpentes reliqui omnes, maxime sub caniculae fervore; quum vehementer aestuant, furentibus similes sint, ut ne exiguo quidem momento quiescere possint. Quod de illis intelligens Nicander, sic de cenchride cecinit,

Ne tu quanquam audax, cenchrino occurrere contra, Hum furit, insistas.

Verum de sus alibi plenius dictum et demonstratum est, quod calida causa motus exritet, atque idcirco vigilias afferat, frigida vero ad motus pigrum residat animal, sumus et comatis effectrix. At qui haec intelligit, quum per ardentium febrium rigorem hominem viderit et vigilare et defirme, deinde inclinante jam febre, dormire et supere, in capite nullum proprium esse affectum, sed ab exurente febris calore delirium fieri -existimabit. Sic etiam in peripneumonia et pleuritide, quum in vigore febrium illarum delirium sequitur, non est capitis proprius affectus ; nam affectus proprius ex constantia aestimandus est, unde si etiam pleuritico alicui .permanens eveniat delirium, caput ipsi proprium habere morbum existima, ut quamvis lateris morbus quiescat, possit tamen capitis permanere. Saepenumero enim vidimus bubonem ob ulcus obortum ulcere curato etiamnum superstitem esse. Quum itaque parti alteri. primario laboranti, dum vehementer exacerbatur, pars altera secundario afficitur; sedaturque illius remissione, eam per consensum affici augurare ; haec enim una conjectura communis est:. sed cerebri affectibus, ut dictum, ^proprium est, si non assidue delirium permaneat, sed subrium vehementiam sequatur. Atque eadem ratione in accessionum febris rusultibus sopore et comate quidam obsidentur, quod hoc tempore cerebrum vehementer refrigeretur, quod alioqui paratissimum sit, ut noxam hujusmodi subeat; sive quia intemperiem habeat frigidam, non tamen tantam, ut haec sola praedictorum symptomatum possit esse causa; sed quum accessio ab initio processerit, frigus adeo inerescet, ut cataphoram vel superem inducat; id vero, ut dixr, oboritur ab intemperie frigida ; oboritur et a prtuitofo humore in cerebro collecto.

GALENI DE LOCIS AFFECTIS LIBER III.

Cap. I. De loris affectis, sic enim nominant corporis partes, pauci medici pertractaverunt, ac plura quam attigerint inexarata omiserunt. Itaque caeteris silentio praetermissis, sulius Arclugenis, iure supra illos omnes laudati, meminimus. Diximus autem eum sermonem, quo ipsis asserit actiones quasdam laedi, illaesa ea corporis parte qua ipsae eduntur, distinctione egere ; quispiam enim recte potest eloqui etiamsi pars per ulterius consensum laesa nondum permanentem habeat dispositionem, sed veluti umbrum quandam, ut ipse dicebant, ei hanc ipsum inesse affectionem. Nam si ad ignem ita propius accesserimus, ut fere comburamur, non tamen adhuc combmamm, dolemus vehementer, non passa nihil scilicet calefacta parte. Sic etiam amhiens aer vehementer frigidus, aut aqua exacte frigida, aut nix allapsa, gravem admodum dolorem exertat; at si quod laedit eximas, quamprimum eum eo sedatur affectus. Quamobrem satius videbatur dicere, quemadmodum et ipsum indicat nomen, assiri quodammodo eam partem, quae altersus consensu afficitur; neque enim pars, quae nullo medo afficitur, sed quae cum esta asseritur, affectae per consensum vocabulo significatur. Itaque quum in affectibus stomachicis ocusi similibus infestantur symptomatis; quales in suffusionibus apparere solent, dicendum est illos affici, elato ad cerebrum ab humoribus in ventriculo contentis fuliginoso quopiam vapore ; nondum tamen adeo affici, ut ablatu re, quae molestiam infert, propria curatione egeant. Verum hujusmodi disputationem dixi ad logicum potius perlinere; logica enim revera fiunt, quaecunque usum transgressa, qualis sit rerum natura secundum propriam .essentiam ,. indaganti Sic igitur Chrysippus philosophus de animi passionibus scripsit unum de curandi ratione librum, quo maxime ad earum curationem instigemus ; tum tres alios, qui logicas continent quaestiones.

Cap. II. Quod autem melius suerat, et lune nostro instituto commodius, Archigenes non accurate declararit. quot sint laesarum actionum modi ; sic enim et primario affectae corporis partes, aut proprio affectu laborantes, aut quomodocunque quis nominare voluerit, deprehendentur, et curandi ratio abunde nobis suppetet. Ego vero in vocalimis instrumentis id expositi, ac in eo, qui in manu sen-. tum amisit digitorum, ipsis non affectis ; quippe inventa in dorsi initio pars, quae primo afficiebatur, idoneam cutationem ostendit.

Cap. III. Alio namque modo eveniunt suffusionis symptomata affecto ventriculo; alio ei, qui ab alto deridit, nequaquam vocalibus instrumentis affectis, vox laesa est; denique ab his duobus alia consensus specie laborabat. is, cujus digiti senium amiserant. Nam oculi vexabantur,^ quod ascenderet ad eos aliquid; vox autem, quod materia ejus esset oblaesa; sugitis aderat symptoma, quod. sentiendi facultas ad ipsos non accederet. Proindeque satius sane. fuerit, vocales partes digitosque nulla prorsus affectione. da-. horare arbitrari quam oculos: nam sus is ipse affectus est, quod fumosa quadam exhalatione repleantur; vocalium vero partium atque digitorum, non quod veniat ad eos, quippiam praeter naturam,.sed quod non accedat, quod se-.. eundum naturam ad. ipsos pervenire solet, actio .laeditur. Itaque facultas scnsitrix digitis non amplius influit, exortu nervi a spinali medulla laeso; guttur, resolutis intercostali-. bus musculis, efflatum spiritum non. amplius recipit; nihilominus in his dici potest hunc ipsum esse affectum, quod non perveniant ad partes ea, quae antea, quum secundum naturam se haberent, venire solebant. Etenim fontium affectum haud absurde quis putaverit, si non perveniat ad ipsius aqua; ac cerealium quoque frugum e terra prodeuntium squallorem immodicum, et animalium cibi potionisque penuriam; nam quod alicui ad naturalem ejus guhumationem quomodocunque deest:, ipsum sane quispiam affectionem illius meritu putarit. Sed haec, ut jam dixi, magis ad logicam quaestionem pertinent. Verum in laesis ac deperditis actionibus necessaria consideratio a plurimis medicis neglecta est. Quum enim duae tresve suerint aliquando hujusmodi actiones, accidit interdum, ut una parte affectu, reliquae illi consentientes in suis actionibus simul laedantur; interdum vero, ut omnes eodem modo assiciantur. Atque accidit interdum, ut Iterum aliquae affectum habeant, ut itu dicam, inhabitu, reliquae vero, ut quispiant dixerit, in dispositione; de quibus secundo libro de rivorum dissectione, atque: in eo, qui hunc praecedit, jam diximus, ac nonnihil in sequentibus quoque dicemus, quod videlicet futurus sermo hujusmodi distinctionum indigeat. Quod autem utile non minus est hic praedixisse propter eos, qui versio quidem demonstrare nituntur affectorum locorum investigationem melicis esse necessariam, opere vero illam evertunt, jam tibi enarrabo, uno aliquo affectu in eremplum sumpto ; sit itaque is pleuritis, in qua latus esse affectum, dolor ipsius dederat; sed utrum quae sucringens appellatur, sive membrana sive tunica, nihil enim refert, inflammetur in pleuriticis, an alia quaedam laterum pars ; praeterea utrum pulmo in lobis necessario afficiatur, an omnino affectionis sit expers, ferre non esse necessarium autumant ii, qui experientiam praeferunt; multos enim se vidisse jam pleuriticos, tum a praeceptoribus tum a seipsis solis curatus, observatis iis praeceptis, quae ab Hippocrate iit libro de ratione rictus in acutis morbis praescripta sunt ; se jam quid ipsis prosit, quid noceat, probe noscere, et nistructiones habere, quae ex signis evidenter apparentibus in, memoriam revocent, cui venam secare oporteat, cui non; tum de.fomentis ipsorum, cataplasmatis, victus ratione, nivi ductione, sufficientem habere notitiam ex longa experientia. Igitur quid vel Hippocratem, vel alium quempiam illo priorem induxerit, ut haec inveniret auxilia, se satentur ignorare; sed sibi satis esse proferunt, si inventis commode utuntur, ut et alios quoque artifices facere videmus; neque enim faber, sive lignarius, five aerarius, neque cerdo, quo pacto artes suae suerint inventae, inquirunt; sed quae a praeceptoribus elidrcerunt, et usu probarunt ipsi confirmaruntque, ea facientes clarum nomen assequuntur. Equidem, ut verum fatear, quum medicos empiricos talia proscrentes audio, inducor certe ut probabiles putem eorum. rationes; videnturque mihi parum valida quae dogmatici contra illos disputarunt; at ut caeteris in rebus omnibus per totam ritam me semper a temerario assensu cohibui, ita et de lis in investigandis ipsis singulorum morborum remediis diu apud me inquisivi, an logica indicatione indigerem, an; mihi sufficerent; quae per experientiam a praeceptoribus atque ex me ipso didiceram. Igitur quae post diuturnam inquisitionem optima judicavi, deos testes advoco, veritatis amatoribus enunciabo. Non enim mihi mentiendi causa est, quemadmodum iis, qui uni sectae addicti omnem ex ipsa gloriam quaerunt; his enim .necesse est contentiose pro sectae veritate dimicare, quam unicam noverunt, quod ex nullo alio disciplinarum genere gloriam sperare possint Ego vero re ipsa et publice et privatim apud eos, qui sectam quamlibet a me discere cupiebant, ostendi, in omnium sec tarum sidentia, ne majus quicquam dixerim, moleste posthabendum nemini. Quod si uni sectarum patrocinium fa,. cere velim, quamvis ex tempore ac pro re nata dicendum fuerit, haud tamen facile ab aliquo convrnerme rationum penuria patiar. Non enim, ut nonnulli faciunt, ex libris eas didici, sed praestantissimis in unaquaque secta praedeputribus usus sum. Neque igitur odi empiricos, quorum sermonibus sum innutritus, neque ullos dogmaticos; pari enim studio omnibus dedi operam, versatusque sum cum praestantissimis in unaquaque secta praeceptoribus. Itaque innotui Romae tum primoribus ejus urbis civibus tum Imperatoribus deinceps omnibus, ob artis opera, non ob sophisticas rationes. Quamobrem nihil prohibet, quo minus de utra quaque jecta vere dicam quae sentio. Igitur per artis exercitationem comperi, eam remediorum inventionem, quae ex vera indicatione procedit, in iis quae raro accidunt, empiricae cognitioni praestare. Unde multos morbos curavi praesidiis interdum plane contrariis istis, quae experientia cognita sunt, quae quidem in opere methodi medendi satius explico.

Cap. IV. Nunc vero sola explicabuntur ea, quae ad .praesentem praepositionem utilia sunt. Nam comperi laesiones actionum non solum ob similares, a quibus edontur, aegrotantes contingere, verum etiam ob alias partes, quae actionem non habent, -usum tamen quendam praestant. Sic etiam organicarum partium morbos actiones laedere deprehendi. Quibus praecognitis inveni deinceps morbos quosdam continenter plurimis hominibus oboriri, alios vero raro. At empiricam medicinam videbam non quod raro, sed quod crebro accidit in memoria et imitatione collocare; quocirca dispositionum raro evenientium non solum curationem, verum etiam praevias ipsarum dignotiones negligere. Proinde primum investigari, quomodo cognoscendae sset.invenique carum quasdam scientificam habere dignotio i nem, nonnullas vero artificiosae vocatae conjecturae sid,jectas, atque idcirco ipsas etiam magna ex parte rectas; ejusmodi enim est artificiosae conjecturae vis. Verum et has et sus prius affectiones raras, quae scientificam diguotionem habent, ludigere semper inveni affectarunt partium . diguotione. Ego quidem medicinam hoc pacto prosessus usque- ad senectutem, nullam in hodiernum usque diem ca- lumniam subii neque curando; neque praesagiendo, quod celeberrimis multis medicis accidere memini. Quod si quis et ipse gloriam ab artis operibus, non a sophisticis sermonilum, assequi voluerit, is nullo negotio facili compendio colligere poterit ea, quae per omnem aetatem diligenti inquisitione inveni. Hic igitur sibi persuasum habeat, hac via et ratione medicamenta me invenisse, quibus morbos raro evenientes curarem, quum antea neque praeceptorem vidissem hujusmodi morbos curantem, neque ipse aliquod experium haberem remedium. Sint igitur et hujus sermonis dii mihi testes. Quaesivi enim perpetuo, cujus loci affecti, aut cujus partis per consensum ipsius laborantis esset actionis laesio ; quumque partem me invenisse crederem, tum quaesivi affectum ipsius, atque ex his suatim utrisque totius curationis generis indicationem sumpsi ad remediorum. et quantitatem et qualitatem, et idoneae materiae inventionem, inspiciens cum praedictis et aetatem et naturam laborantis, tum anni tempus et regionem et id genus alia, quorum in Hippocraticorum librorum enarratione saepe jam memini. Verum sedes affecta, si dictorum superioribus duobus libris meminimus, dignoscitur ab exoretis et iis, quae affectis partibus adnascuntur, et actionum laesione, quibus. comprehenduntur et colores praeter naturam et figurae : quumque excreta ipsa trifariam dividantur; vel enim affectorum sedium partes ipsarum substantia vel soluta vel confracta, excernuntur; vel ea, quae in ipsis continentur; vel aliquid. quod morbosas affectiones loquitur vel solas, vel semper, vel magna ex parte; in quibusdam affectibus nulla alia mihi occurrebant, sed sola mihi inventionis- affectarunt partium via, quae per laesam actionem processit, relinquebatur.

Cap. V. Igitur quum deperditam cujusdam memoriam restituere me aliquando oporteret, essemque adhuc junior, ac neque praeceptorem .unquam vidissem hujusmodi affectionem curantem, neque apud ullum antiquorum carationem legissem, primum quidem apud me ipsum incesti-: gavi, quaenam pars esset affecta, cui topica vocata remedia adhiberem, prius videlicet universi corporis curatione praemissa, id enim in omnibus morbis commune est; deinde qua via remedia singula invenirem. affectam itaque sedem eam ipsam. esse existimavi, qua princeps animae facultas consinetur, medicamenta autem, quae hujus fessis affectui ei-. sunt contraria. oratos igitur habere velim omnes, qui hos libros legunt, ut pruritum, vel rabiem, vel insaniam, quam de factis conceperunt, deponant et, ut sapientes viros decet, dicendorum seriem confiderent Quum enim quae enarrata sunt, perpenderem, accepi Archigenem librum quendam de oblaesae memoriae instauratione edidisse ; quocirca omnes bibliothecas illico percurri, bibliopolas omnes, atque medicos omnes quoque, quos scriptorum ejus viri studiosius esse siciebam, quo ejus libri copia milii fieret, ut mihi quidpiam conservet ad remediorum, non ad loci affecti inventio-. nem; quod plane existimarem nullam aliam a corde sedem huic affectioni ipsum destinasse, tecta ipsius defendente, prina cipem animae facultatem in ea parte sedem sibi vendicare; at intelligere cupiebam, quam intemperiem ejus affectionis causam esse putaret. Neque enim dubitabam; quin intemperiem aliquam esse.duxisset, viri sectam non ignorans; sed quum scirem octo intemperies in quaque parte consistere, quatuor simplices et quatuor compositas, noscere cupiebam, quam earum Archigenes laesae actionis causam esse dedarasset, frigusne, an humiditatem spiritus in corde, an compositam ex frigore et humiditate; aut ariditatem cum frigore, putaret hujusmodi posse affectionem producere ; atenim m anisestum erat, eum in hac re nihil tributurum calori. Quid igitur mihi acciderit, iis qui sectae insaniam p ut diri, abjecerint, deinceps nuirabo, ipsas .primas dictiones adscribens ejus libri, in quo Archigenes mutationem scripsit deletae recordationis, sive oblivionis, sive memoriae deperditae aut laesae, vel utcun que quis supra propositam affectionem nominare voluerit, aut si non affectionem, saltem morbum, aut symptoma, aut infirmitatem; talia namque sophistae luquirunt,. quae non modo non parum, sed ne minimum qui-dem ad curationem conducunt. Verum quo clariora red-. dantur ea, quae posthac dicemus, hoc praedicere necesse est, quum.Archigeues undecim libros epistolarum scripserit, in primo extare ad Marium epistolam, qua ipsi consilium. dat p quomodo patri memoriam restituat; hujus igitur initio post prooemium, ubi curationem tractare incipit, ita ad verbum scriptum est t Detractionem igitur sanguinis moderatam et eiusdem iteratam detractionem faciendam nobis incipiente interceptione, mihi persuadeo, nisi imbecillitas quaedam obstiterit. Deinceps rursus: Puto autem et irrigationibus opportuno usuros et furibus totius corporis, et capitis derisione, et oucurbinilariim appositione. His lectis, obscura vertigine conturbatus sum; aequa namque missi dicenda est veritas; quomodo vero non essem turhatus, desectus spe, quam a viro mihi futuram conceperam, qui millies in multis commentariis, affectorum locorum atque affectus ipsorum scientiam necessariam ad rectam morborum curationem esse dixisset? Enimvero quomodo etiamnum ad hoc erunt utiles, nili ab ipsis ad remediorum inventionem dirigamur? Qua igitur, o Arclugenes, proba-ibili ratione persuasi caput aggrediemur, relicto corde, enjus congenitum quoddam opus memoria est, affectus vero actionis ejus est deperditio ? quam affectionem sanando cucurbitula capiti adhibita memoriam revocabit? qua ratione hujusmodi suades remedia ? Ita nunc quoque inter visitet,dum aegros per communes consultationes rideo medicos^ inter se interrogantes, qua ratione hoc potius- quam illud remedium adhibere suaserit, ne -minimis quidem neglectis, nedum tantis qualis est cucurbitula capiti adhibita. Ego quidem, etiamsi thoraci e regione cordis fuisset adhibita, rationem proferendam non invenio, qua Mersi patrem juvare potuisset, praeterquam quod proposita jam verborum series non explicat; utrum concita ante scalpello, an integra cute, cucurbitulas thoraci aptari voluerit. Cum enim esse posset, si casus. ita ferat, frigidaaridaque affectio, sanguinis quidem detractio ad extremum ducit periculum ; . stolae vero cucurbitulae non alio nomine quam. caloris excitandi gratia utiles sunt; cucurbitulae enim. attrahunt ad sese humorem ex imo, quod aridae affectioni maxime adversatur. Ignorantibus.itaque prorsus nobis, quae. fit. affectio, quae vel caput, vel membranas ipsius afficit, haudquaquam tutumfuerit. in exteriores calvariae partes materiam revellere. Sic igitur praedicere debuerat: quum frigida humidaque capitis affectio fit, ipso; hoc modo affecto, curationis summa in calefaciendo exiccandoque posita est, lrancque praesidiorum materiam ad hoc adhibere oportet. Quum ergo vix ex obscura me vertigine recollegissem, sequentia legere aggressus sum, invenire me posse sperans, si non. ordine, saltem sine ordine, hujusmodi aliquem sermonem, qualis is erat, quem. nuper exempli causa percurrimus. Deprehendi itaque universum praesidiorum catalogum vehementer calefacientem et exiccantem, adeo - us totum caput ipsi, etiam sinapismo a se vocato calefaceret, et eo quidem ipsi, vehementissimo; nam ablato sicani, caput altro conspergere, mox aqua calida rigate jubet; quo medicamento nullum in arte medica violentius invenies; siquidem dolorem veluti cauterium excitat, sed diutius durat ejus operatio. Itaque Archigenes inferens inquit r igitur toleratu dilsicilem habet dolorem, sed nulli vel maximorum praesidiorum ce, dit hoc medicamentum. Quin etiam ex sinapi, nasturcio, grano erudio, uva taminea apophlegmatismos. fieri considit ac sternutamenta movere, et potiones propinare jubet, ex vehementer calefacientibus et exiccantibus medicamenta utraque componens ; ut facile constet ipsum eredidisse ad humiditatem et frigiditatem vel cerebri vel meningum hanc affectionem pertinere ; neque enim hujusmodi affectio, si calvariam tantum affecerit, hominem memoria privabit. o Verum haec obiter dictu suit, quod quum nusquam demonstraverit ab humore frigoreque oblivionem fieri, postea ca . lesacientia et exiccanda offerat remedia; caput vero tantis vexari negotiis, alia parte assecla, quis. non moleste ferat Quod itaque de cucurbitulis ab initio indeterminate prolusit, postea pergens hujusmodi verborum serie manifestissime scripsit; Jrritationesque ex sinapi et cucurbitulis levibus, saepius quidem blandis, interdum autem admodum validis, elsicaciores autem sunt quae cum sacrificationibus. Veruat; o generosissime Archigenes, nulla ratione capiti ille omnia adhibes, si affectio consistat in corde. Neque enim ab experimento, ut etiam empiricos alloquamur, talia postsunt inveniri. Aestuans enim homo in ardente febre siigidam aquam per intemperantiam ingessit, et nonnihil praesidii expertus, medicis imitationis initium sine rationali indicatione aperuit; cucurbitulae vero admotio nullam occasionem fortuitam ducem habet, sed ex judicatione rationali tuta saeta esis neque enim sua sponte cucurbitula unquam gigni, neque, etiamsi hoc concedatur, per fortuitam occasionem capiti potuit applicari, praesertim in affectione perrara. Interroganti igitur mihi nostrae tempestatis medicos senes et exercitatos, curassentue unquam hujusmodi aste-. ctum, omnes paene responderunt nunquam id se tentasse, tuto duntaxat excepto, qui diceret curationem quidem aliquando se aggressum, nihil vero in ea profecisse. Quo pacto igitur experientia eorum, quae fortuite accidunt, imilatrice, auxilii cognitio orta est, quum raro alicui eveniat hujusmodi affectus, neque fieri possit, ut cucurbitula per occationem capiti adaptetur? Frigidae enim potio, eaeteraque id genus remedia; quorum quotidie crebrum in multis facimus periculum, per experimenta imitando inveniti possunt; sed cucurbitulae appositio cum concifionibus aut fine ipsis, nullam ab experientia occasionem accipere potuit. Non enim quemadmodum in aliis affectionibus loti ens affectus, etsi non accuratu, ad auxiliorum famen ipsi oblationem, satis sensibus deprehenditur; sic et in memoria. in aliis dico affectionibus talibus, pleuritide, peripneumonia, nephritide, affectione colica, hepatica, splenica aut infestini, aut vesicae, aut uteri affectu, atque id genus eaetenarum partium ; in quibus omnibus et dolores et ea, quae per meatus excernuntur, etsi non exactissime, in latitudine certe, locum affectum declarant. In pleuriticis enim facile est universo lateri admovere quod volneris ; similiter ventri in colica; quemadmodum, si hepar, aut lien inflammetur, Irypochondriis, atque similiter in caeteris partibus ; deperdita vero memoria nullum est affecti loci signum, non tumor praeter naturam, non dolor aliquis, non excretio, non aliud quippiam; quemadmodum neque in melancbolia, phrenitide, mania, morbo comitiali, lethargo, sopore et in ea affectione, quam recentiores -medici catoclien atque catalepfin appellant. Sed neque in totius corporis convulsionibus, vel palpilatioribus, vel in dimidii corporis paralysi, id quod veluti radix est, ullum signum prodit; vel tumore praeter naturam, vel dolore, vel colore mutato a priori, vel aliquo excretorum. Quare neque in his Archigenica remediarum inventio fieri potest, siquidem nugaces sunt sortititae empiricorum occasiones, atque Archigenis ferme nos ducit ad cor. Verum. concedamus ab experientia praedictarum affectionum auxilia prodiisse, numquid manifeste deprehendrtur falsa dogmaticorum virorum arrogantia, ac ne ssinpliciter quidem, sed dupliciter, atque utrinque valide? Si enim usque adeo utile sit experimentum, ut pon solum citra rationem inveniat remedia, verum etiam coarguat ipsam tanquam aperte falsam, non solum ratio inutilis est, sed. etiam cum damno a dogmaticis melicis usurpatur. Satis quidem, ut ajunt, erat reprehensio ab inutilitate ducta, at quum ratio etiam nocere videatur, quod majus argumentum desideras ejus vitii? multes scilicet de principe animae facultate rationes elialectico mor c. disputatas, una cum affectorum locorum usu, quibus indicabatur in animalibus affectibus auxilia cordi adhibenda esse, subito contempsit Arcuigenes in curandi ratione exercitatissimus, ut neglectis omnino pectoris partibus capiti cucurbitulas adoptaret ipsumque haud affectum et incideret et ureret. Num igitur per Iovem, mentitus sum paulo ante, quum dicerem, rationa, dem viam, quod ad remediorum inventionem pertinet, omnino prodi ab iis, qui patriam potius quam sectam suam prodere in animum induxerunt? Nam proditionem esse arbitrantur, si vera dicendo dissentiendum fit ab iis a quibus ea secta defenditur. Ut vero in his turpem contentionem mauiscste declarant, sic etiam haud obscuram dementiam, quum putant omnia sua decreta turbari, si vel unum quodvis reprehendatur; alia enim mutua consequentia cohaerent, ut alia contra inter se pugnant, alia neque consequuntur sese neque pugnant necessario, ut hoc ipsum de principatu animae. Sive enim aliquis in corde sive in capile hunc contineri asserat, poterit .de naturalibus elementis quamcunque voluerit eligere opinionem, cum priore sententia neque pugnando neque consequens aliquod addu-. cendo, ac similiter de ortu ac interitu, ut et de animae esu tentis, ale diis, de providentia, de fato; item genitusne sit mundus an ingenitus, finitum universum, an infinitum; praeterea an plures fiut mundi, an numero incomprehensibiles, an unus hic duntaxat. Nulli namque dictorum plaritorum consequentia quaedam est aut pugna, quod ad animae principatum spectat, sive quis in corde sive in cerebro eum contineri dixerit. Itaque universam tectam dogmaticam produnt, qui hujusmodi scribunt curationes p nam quum de principatu animae .adeo manifestae fint demonstralienes, ut omnibus hominibus comprobata fit pars, in qua residet, folis tum melicis tum summis philosophis, qui in corde eum. collocant, non. apparet. Demonstrationes sane. nitas in commentariis quos de Hippocratis Platunisque decretis edidi jam. dixi; quod vero rationalem animae facaltatem in cerebro, virilem atque irascibilem in corde, concupiscibilem lo jecore sitam esse, nemini non peribulum est; id quotidie discere licet, dicentes audiendo, fatuo qui-dem, cerebrum ipsum non habere; timido et pusillanimi, cor ei deesse; Tityo vero jecur a vulture erodi, non solum in poematis canentes, verum etiam pingentes et suuspontes.

Cap. VI. At mihi jam tempus est redeundi ad propositum. Sane cum in confesso fit omnibus medicis ex ipsis operibus, quae in omnibus rationalis facultatis affectionibus: faciunt, caput sedem ipsius esse, conveniens erat considerare, qualis in quacunque affectione dispositio fit; verbi gratia, memoriae laesio, quoniam de ipsa loqui instituimus ; ipsa enim saepe una cum laesione quadam rationis fieri conspicitur, quemadmodum et rationis laesio una cum memoria laesa; utriusque laesione ab eadem dispositione procedente, quae intenditur, ubi fimus cum memoria ratio quoque deperditur, quae affectio stultitia nominatur., Ac in lethargo atque omnibus soporosis affectionibus utraque deperditur, atque dispositionem ipsorum ejusdem esse generis necesse est; per primum quidem genus, quoniam intemperies est ; jam enim demonstravimus eam similarium partium, quae primo operantur, communem esse affectionem; per secundum vero, quoniam -frigida omnino intemperies est; haec enim animales actiones torpidus efficit, ut animalia, senae; per frigora latere coguntur; manifeste declarant, et refrigerantia medicamenta ac frigidi - cibi ; ut lactuca cataphorrcos inducit somnos, si multam ipsam sumpserit alis. quis; - Sed et capitis gravitates, quae sine mordaci consistunt dolore, somnolentae et cataphoricae. sunt; quibus apophlegmatismi magnopere opitulari ridentur. Ad haec id demonstrant capitis tum. ardor tum refrigeratio; siquidem ardor vigilias, refrigeratio soporem inducit. ltem biliosi calidique morbi vigilias, deliria, phrenitidas; contra pituitofi frigidiq ne veternum et ca taphoramessi ciunt. Enimvero quod ad vigilias soporesque per morbos pertinet, calida frigidaque intemperies primam sibi facultatem vendicat; altera vero ab hac, quae ad hunuditatem ariditatemque refertur. Nam balnea quod caput humectent, omnibus sumnos conciliant, et vini modice diluti potio, et omnes cibi humectantes. Atque ex aetatibus pueritia ob liumiditatem somnolenta est; senes vero ob ariditatem vigiliis vexantur. Igitur omnia haec argumento sint, ad animi ignaviam inducendam humiditatem praeter naturam secundas partes obtinere; frigiditatem vero priores. Proinde humiditas sola abundans longos profundosque somnos, ut et ariditas quoque sola vigilias efficit; de quibus affectionibus ab Hippocrate dictum est; somnus et vigilia, utraque si ntodum excesserint, malum ese. Si vero frigus cum hnnnditate multa accesserit, somnolentae et soporosae affectiones constituuntur, sine hac vero memoriae laesiones ac stultitiae. At quum non solum in frigiditate humiditateque, verum etiam in ariditate et calore non parvum secundum magis et minus sit discrimen, varietas multiplex contingit causarum animales actiones laedentium. Clarioris autem doctrinae gratia rationalis animae actiones principales, irrationalis vero morales vocentur, de quibus disserere propositum non est, ut nec de cordis vel jecoris affectibus. Initus quemadmodum somnus et vigilia modum excedunt, ille ob humiditatem, haec ob temperamenti siccitatem, ita et in his ipsis major vel minor tum somnus tum vigilia sequitur majorem vel minorem aut humiditatem aut siccitatem. Quumque bifariam, ut jam declaratum est, fiant hujusmodi intemperies, duplex quoque erit utriusque affectionis modus ; unus quidem in humidis siccisque. humoribus f alter vero in corporibus stolidis, quum in easdem intemperies solidae partes cum humoribus inciderint. Praeterea ultra jam dictes intemperies contrarias alia quaedam fit mixta . ex utrisque, ut in vigilanti comate, in quo pituitosus liiliosusque humor abundat. Atque in calidi frigidique contrarietate iidem quoque modi tum simplicium intemperierum tum ex ambabus mixtae constituuntur. Pituitae enim si bilis misceatur, flavam dico, mixta fit ex calido frigidoque affectio. Quod si et in solidis corporis partibus mixtam ex contrariis affectionem fieri fateamur, tres ab ipsa prodibunt ex utraque oppositione intemperies. Igitur hujusmodi affectus omnes cerebro oboriuntur; inter se autem disserunt non solum mixtionis varietate; aut eo quod magis minusve ili tenduntur, tumuit simplicibus, tum in mixtis dispositionibus, verum etiam quod ventriculi cerebri interdum afficiuntur hujusmodi intemperiebus, interdum universa ejus vasa, aut humilitas quae per corpus cerebri dispersa est, et quarto insuper modo, quum ipsummet corpus cere- -. bri intemperatum est.

Cap. VII. Quibus itaque. vel memoria, vel intelleotus periit, -nam intellectus deperditio. stultitia est, eorum lbmnos observare oportet, utrum vehementer somnolenti, . an modice somnolenti sint aegri, an omnino non somnolenti, sed quantum ad hoc pertinet, secundum naturam sese habeant; sic enim exuperantem invenies intemperiem. Praeturea considerandum est, utrum excernatur quippiam per nares et os a capite defluens, an aridae partes sint; nam et ex his affectionem conjectura- assequi poteris, quemadmodum in catarrho et gravedine; siquidem in his qualitas et quantitas excretorum, .cum causarum quae praecesserunt contemplatione, capitis affectionem. declarat, sive calida fuerit, ut in ustione, sive frigida, ut in. refrigeratione; nisi enim omnia haec distinxeris, .idonea affectioni curatio non potest inveniri. Itaque in deperdita aut magnopere .laesa memoria frigida omnino intemperies est, quocirca calefacere ipsam oportet ; non tamen exiccare aut humectare necessarium est; sed si humiditati copuletur, arefacere; st ariditati, madefacere.; si inter has medium obtinet, -in. eo statu servare. Equidem novi quendam, qui ob laborem in studiis atque vigilias memoriam, paene amiserat, laesa etiam ratione; alietum etiam vinitorem, qui ob labores, quos nites colendo subierat, ac tenuem victum, eodem modo afsectus est. Atque manifeste eorum uterque exiccantibus calefacientibusque omnibus laedebatur; humectantibus vero simul et calefacientibus juvabatur. Laeduntur sane etiam cum febre principes animae functiones, ut in phrenitide et lethargo; laeduntur et sine febre, ut in mania et melaucholia; quemadmodum et per consensum, et primaria affectione cerebri; quae propriis symptomatis exacte dignoscuntur .et perpetua sunt, neque aliis praecedentibus supervenerunt, primigenia affectione; quae vero propriis symptomatis non dignoscuntur, neque perpetuo permanent, atque aliis hiccedunt, per consensum ; in quo latere nos non debet, eum consensum qui in fieri habet esse, deletis efficientibus caufis, simul deleri.; qui vero permanentem jam habet dispositionem, quamvis quiebant causa efficiens, ipsum tamen permanere. Igitur quodin cerebro consistant omnes principum animae actionum affectus, conceditur ab omnibus me dicis, qui non sectae contentione esia mente concipiunt, alia ore proferunt ; at qualis fit intemperies, invenire, non parvi est operis, in quo. medicum laboriosum et tagacem esse oportet, non ut quaerat quomodo sapientibus antiquis con-. tradicat de animae principatu, re adeo aperta, ut eam in cerebro esse etiam idiotis constet. Philosophis Portasse in angulo sedentibus sacilius hujus erroris quis veniam dederit; medicis vero, qui jam in artis operibus ad senectutem usque veifati sunt, ignosci sua contendendi libido, vel fortasse dicam verius, impudentia, non debet; quippe qui vigilanti-. bus omnibus insumis et delirantibus et phreniticis et lethargiris caput irrigent; quin et Archigenes si quibus laesa memoria est, capiti admovet remedia, etiamque si stultum curare aggrediatur, capiti cuncte adhibebit. Quis vero exercitatus mefficus apoplexiam, aut morbum comitialem aut opisthotonon, aut emprustholonon, aut tetanos:, aliter curat? quis denique dimidiam partem corporis Vesolutam? Nonne in convulsivis affectibus omnes summam curationis jam ipsa experientia ducti in primis vertebris moliuntur, quemadmodum ubi dimidia quoque universi corporis pars resoluta est, cerebrum autem etiam calefaciunt? quemadmodum apoplecticos quoque curant, ut etiam epilepticos ; quum vel ob stomachum vel ob aliquam aliam partem affectio fit, eam maxime et in primis curant, cerebrum vero etiam praeparant, ut non facile afficiatur. Haec itaque potius inquireuda sunt, non princeps animae .facultas omnibus haud perversae mentis apertissima, ut neque nervorum origo, quam non divinantium more a diis petere, sed ab anatomicus viris discere oportet.

Cap. VIII. Non nulli enim sibi persuaserunt, nervorum principium cor esse, ..eo quod nequeant ligamentum a neryo discernere ; ad id conserente etiam homouymia, quandoquidem ligamenta multi medici colligantes nervos appellant. Verum ipsis sane ita nominare liceat, si nervorum meminerint voluntariorum, ut ipsi vocant, quorum principium cerebrum esse dicimus, non ligamentorum ; neque enim illi ipsi convulsionem, aut paralysin, colligantium nervotum, sed voluntariorum affectum esse dicunt. Quum igitur totum corpus convelli appatet, omnis statim assioi putatur ejusmodi pars, quae ut in arbore caudex ramorum, sic ipsa sit omnium nervorum communis veluti caudex,^ non paucorum in una parte, quemadmodum ramus, veluti quando vel crus, vel una manus forte convellitur; totius enim membri convulsio nervorum qui ad ipsum perveniunt principium affectum esse declarat, rami cujuspiam exemplo in arbore; quum autem universum corpus afficitur, communem originem omnium iusra faciem nervorum, quae arboris caudici proportione respondet, affectam esse putandum est, quae sunt primae spinalis medullae partes; proinde exercitatissimi quique medici huic remedia admovent, cornis vero in hac affectione nullam omnino mentionem sariunt. Si vero simul cum universo corpore sacres quoque convulsa videatur, non solum exortum spinalis medullae, verum etiam cerebrum ipsum jam curamus. Etenim labra quoque saepenumero convelli videmus, item oculos, frontis cutem, totas mandi butas, similiter et linguae radicem: at quia omnes jam dictas partes a musculis ex cerebro nervos suscipientibus moveri, ex anatome didicimus, cerebrum in ipsis credimus esse affectum, ut ubi ipsis illaesis caeteras partes convelli videmus, dorsalis medullae initium^ affectum esse fatemur. Haec igitur sunt, quae nos, ut nixi, prompte discere, mox ipsorum affectiones considerare oportet. Nonnulli vero medici affectiones instas ne aggrediuntur quidem disquirere, certant de rebus manifeste apparentibus ; jacturamque nosset temporis .moliuntur, quod non erat consumendum respondendo iis, qui recta medicorum veterum decreta evertunt, sed inveniendo potius ea, quae illi silentio praeterierunt, vel nihil omnino disserentes de quibusdam rebus, vel fine demonstratione, vel sine idonea determinatione, vel non satis abunde explicantes, quemadmodum Hippocrates, ubi convulsionem, vel a plenitudine, vel a vacuitate fieri dicit. Etenim verus est sermo, sed quibus rationibus adduotus ita pronuntiarit, non quibuslibet, sed doctis duntaxat viris, qui et diligenter prima medicinae rudimenta difficerunt, notum est. Haec igitur ipsa quum didicissem, facile mihi persuasi convulsionem fieri ob eas causas, quae ab Hippocrate dictae sunt. Si namque omnis motus, qui a voluntate procedit, attractis musculis in eas quibus iunascuntur partes, fieri ridetur ; neque potest fieri attractio, nisi ad tuam originem retrahatur musculus; convulsio in convulsis partibus tacta, hac sula ratione a motu secundum naturam disseret, quod praeter voluntatem nostram fiat. Itaque quemadmodum in eo qui secundum naturam habet, volnntas in cerebro ad nervorum. ortum ordinata motus principium primis dat nervis, ac per ipsos musculis ; ita si sine hujusmodi principio invenerimus, a qua .nervi causa convelli possint, ortus concussionum scientiam consequemur. Qui igitur viderit aliquando nervosa corpora, lyrae chordas ob ambientis aeris immoderatum temperamentum adeo vehementer ut rumpantur intentas, haud difficulter intelliget idem animantium quoque nervis posse contingere. At quomodo affecto aere tenduntur chordae et rumpuntur ? si vel multum aridus, vel admodum humidus sit; humor namque malefaciens ipsas in tumorem praeter naturam attollit, .unde tenduntur; siccitas vero, ut sul tergora aretaclens contrahit, ita chordas et trahit et tendit; sic lora quoque quum ab igne calceantur, contrahi tendique ridentur. His ita praecognitis, hausi difficile inventu fuerit in convuliis, utrum ab ariditate, quae est humidae substantiae penuria et vacuatis, an ab humoris plenitudine, quae penuriae contraria est, et ab Hippocrate repletio nominata, affectus ipse prodierit. Nam quum convulsio fit a laboribus, vigiliis, fame. sollicitudine, et arida aestuanteque febre, qualem in phreniticis videre est; causam ejus ariditatem et vacuatisnem oportet arbitrari: at temulento ac omnino pleno homini et in otio degenti contrarium affectum convulsionis causam esse rationi par est. Atqui evacuationi contraria est repletio.

Cap. IX. Venum et epilepfia convulsio est omnium corporis partium, non continua ut emprosthotonos et opisthotonos atque tetanos, sed quae ex temporum -accidit in- . tervallis; neque siclum hac re, fulmentis quoque ac. sensuum oblaesione a jam dictis convulsionibus differt; unde constat in superioribus corporis partibus, cerebro videlicet, hujus affectus ortum esse. Quoniam vero et velociter ces- . fiat, in ventricusis ipsius potius consentaneum est a crasso humore rias spiritus obstruente hunc affectum procreari, nervorum principio se ipsum quatiente, quo excutiat ea quae noxia sunt; fortasse vero et irrigato singulorum nervorum exortu, similiter iis quae a spinali medulla principium habent concussionibus, epilepticorum quoque convallis fit Verum. nequaquam ob siccitatem et vacuationem, feli perpetuo ob humoris crassitiem, affectum fieri, tum ortus, tum solutionis celeritas demonstrat; nam subitaria meatuum obstructio a crasso viscosove humore fieri potest; ut autem vel cerebrum, vel tenuior ipsius membrana ad tantam perveniat ariditatem, ut corio simile quippiam pati rideatur, non fine multo tempore fieri potest. Accedit ad haec, utis qui sic laborat, neque rideat neque audiat, neque ullo sensu quicquam percipiat ac ne intelligat quidem quid fiat, sed cum memoriae ritibus ratio quoque laedatur. Ex sus igitur omnibus rationi consentaneum est, in cerebro hunc affectum fieri, impediente humore animalis spiritus, qui in ventriculis ejus est, exitum. Sed quamobrem lue spiiitus vocetur animalis, aut quae sit ejus potentia, in commentariis de Hippocratis Platonisque placitis demonstratum est. Quum enim ea quae per dissentiones conspiciuntur, observaremus, rationi consonum ridebatur, animam quidem in cerebri corpore sedem obtinere, atque in ipso et rationem et sensurilium imaginum memoriam sidere ; primum autem ipsius instrumentum, tum in sensibilibus actionibus omnibus, tum in iis quae a consilio et voluntate prodeunt, spiritum esse, qui in ipsius ventriculis maximeque in postremo continetur; neque tamen contemnendus est: medius ventriculus, tanquam haud nobilissimus ; multae enim rationes et ad hunc nos adducunt, ut et a duobus anterioribus avertunt. Verum exacta horum notitia ad curationis inventionem nihil conducit; nam fiatis est ad probe curandum, nosse locum affectum, esse cerebrum, atque in ejus ventriculis humorem crassam vel vsscidum coacervari. Quemadmodum autem haec ad curationes, quarum gratia et affectas sedes et earum affectiones inquirimus, sunt utilia, sic crassarum quoque humorum differentiae, utrum pituitofi sint, an melancholici; si tamen m praesentia meminerimus pituitosus quidem omnes nominari, quum simpliciter ita dicimus, in quibus humiditas fiigiditasque; melancholicos vero, in quibus siccitas atque frigisiitas temperamenti dominantur; quamvis magnae peculiaresque utrorumque differentiae, tum pituitosorum tum melancholicorum humorum inveniantur. Pituita quidem illa, quae quotidie a multis screantibus et vomentibus et emungcntibus excernitur, vaporoso spiritu plena est, ut ne ad sensum quidem similaris fit Alia vero pituita similaris quidem videtur, fortasse vero non est ; cujus generis est tum crudus humor, qui in urinis subsistit, tum is qui a Praxagora vitreus appellatur, atque ex hoc genere esse ridetur saliva, quae neque liquida admodum est neque aquosa. Verum nec saliva unica duntaxat qualilate sensum gustus afficit, nedum universa pituita; saepenumero enim acrem et acidam et salsam in ore salivam manisesse deprehendimus, ut et cum sani maxime degimus, nulla qualilate inlectam ac veluti aquosam gustui Sic et melancholicus humor in substantia non obscuras habet differentias ; qui veluti faex sauguinis est, admodum crassas conspicitur, faecibus vini confini ilis; alius vero, quam superior, substantiae est multo tenuioris atque vomentibus eum et olfacientibus acidus ridetur; qui etiam terram radit, attollit et fermentat, atque ampullas, quales ferventibus jusculis supernatare videmus, excitat ; quem vero crassae sacci similem esse dixi, in terram effusus non inducit fermentationem, nisi forte in ardente febre ipsum tunc maximopere praeassari contingat, neque ulla etiam acida qualitate participat; quamobrem et ipsum nominare consuevi melancholicum factum, aut melancholicum sanguinem ; hic enim, meo quidem judirio, non recte adhuc atra bilis appellari potest. Generatur autem hujusmodi huuior in quibusdam copiosus, vel a temperie ab initio comparata, vel a cibis consuetis, qui quum in venis concoquuntur, in hujusmodi humorem transmutari fiolenti lgitur ut crassas pituitae succus, ita hic quoque crnstus melancholicus epilepsiam efficit, ubi in meatibus ventricnlorum cerebri retinetur, sive is medius sit, sive posticemus ; ubi vero in ipsis cerebri corpore abundat, melanchosilam efficite quemadmodum alter atrae bilis succus, qui praeassata stava bile nascitur, ferina deliramenta inducit, modo sine febre, modo cum febre, in cerebri corpore abuudans. Atque hanc ob causam phrenitis nonnunquam mitior est, quum a pallida bile ortum contraxit; interdum ve- . hementior, quum flava bilis eam peperit; atque insuper alia nonnunquam desipientia occurrit ferina et.melancholica, flava hile praeassata. Quae autem deliria per febrium vigores accidunt, non propria cerebri affectione, sed per consensum fiunt; proinde. eos delirare et desipere et vacillare, non solum medici, sed privati quoque dicere consueverunt; phreniticos vero non nominant; non enim phreniticoruur deliria quiescunt, mitigato febrium vigore. Igitur quemadmodum phreniticorum febris unum quoddam symptomatum est cerebri affecti; sic ardentium febrium delicium, multis elatis ad ipsum vaporibus calidis. Huic autem consirnilis est similium suffusionibus symptomatum generatio, ventriculi affectionibus procedens. Nam cerebrum ventri-, culo et ventriculus cerebro tuas affectiones transmittit, propter nervorum a cerebro ad os ventriculi descendentium magnitudinem, per quos etiam tensus huic parti quam usti reliquerunt corporis partium acutior est. Quocirca capitis fracturas, quum ad m eninges usque perveniunt, biliosivomitus sequuntur ; ac dolores capitis, quomodocunque fiant, subversio stomacbi et morsus aliquando; hypochondriacas vero et flatulentas vocatas affectiones melancholica tristitia, haud fiscus quam acutam febrem delirium, et quasdam oris ventriculi affectiones ea quae in symptomatis suffusioni siuniatur affectio. Sic nervosis partibus iusiaunnatis promptius quam reliquis delirium supervenit, ulcerulenta ad caput interitum per continuas partes solo calore, interdum vero spiritu vaporoso vel fumoso aut fuliginoso.

Cap. X. Quemadmodum autem in sus qui per consensum oriuntur, ita et in illis qui primario affectu contuigunt, capitis morbis, non est parva differentia. Igitur crasse humores; qui in ipsa cerebri substantia exuberant, interdum eam ut organicam, interdum ut similarem partem lacdunt ; meatuum quidem obstructionibus ut organicam ; temparamenti vero alterationibus ut similarem. Proinde hic ferme in fine texti libri de vulgaribus morbis scriptus est : Melancholici etiam epileptici plerumque fieri confueveruat, et epileptici melancholici Atque horum alterum magis accidit, prout vel in hanc vel in illam partem infirmitas repit; si in corpus, epileptici; si in mentem, melancholmi. Hoc sermone primum quidem declaravit, quod non semper, sed plerumque horum affectuum alter in alterum transit; quum enim non solum melancholicus humor, verum etiam pituitosus morbum comitialem efficiat, is quem melancholicus humor constituit, in melancholiam interdum transit; quem vero pituitosus, in alium quidem affectum, de quo paulo post dicturus sum, permutatur, melancholiam vero haudquaquam efficit. Alterum. vero in Hippocratis sermone continetur, non parvum theorema. Quum enim anisu aut fit temperamentum activarum quali-. fatum, aut ab ipsarum temperamento atteretur, bilem, quum cerebrum ut partem organicam laedit, ad cerebri corpus accedere ait, et id per obstructiones fit; quum vero temperamentum mutando, ut simllarem oblaedit, ad mentem. Verum hoc quod medici dereliquerunt, definire in primis necessarium osse videtur. Quemadmodum enim in manifestiis corporis partibus intendunt omnibus eadem apparet temperies, ut in morbo regio et elephante- vocato et hyderis et cachexia, ad haec et in hepaticis ac splenicis decolocationibus, interdum vero unius duntaxat partis, quae biliosum aut pituitosum aut melancholicum humorem fuscipit, temperies permutatur, ita etiam cerebrum potest nonnunquam universo in venis sanguine melancholico procreato, ob communem .laesionis rationem- ipsum quoque laedi; nonnunquam vero permanente citra affectionem totius Itominis sanguine; solus is, qui in cerebro est, alterari, idque bifariam accidere, aut aliunde in talum defluente, aut in ipso Loco genito melancholico humore ; gignitur autem a multe ejus loci calore, aut flavam bilem, aut crassam utrumque sanguinem snperassante. Atque haec distinctio non parvum habet in curatione momentum. Quum enim universum corpus sanguinem melancholicum continet, curationis principium a venae sectione ducere oportet; ubi vero solum cerebrum, infirmus, quod ad hunc affectionem attinet, simguinis detractione non indiget, qua tamen aliam ob causam aliquam indigere potest. Itaque dignotio ab his tibi succurnat; utrum melancholicum sanguinem universum corpus habeat, an is in cerebro fit accunrulatus. in primis corporis habitum, qualis sit, confideres velim, rncminerisque quod molles et candidi et obesi nequaquam humorem habent melancholicum, macri vero- et nigri et hirsuti et quibus latae sunt venae, ad hujusmodi humoris. generationem aptissimi sunt; fitque interdum, ut praeruhro colore homines afsatim in melancholicam temperiem decidant, atque post hos stari, idque maxime quando et vigiliis et multis laboribus et sollicitudine et tenui victu suerint educati. Hujus quoque generis hae notae sunt, an haemorrhois aliqua suppressa iit, aut alia quaepiam confitete sanguinis vacuatae, aut mulieribus menstrua; insuper quibus cibis quis suerit urus; utrum iis qui suapte natura melancholicum sanguinem procreant, an e diverto. Dico vero sanguinem melancholicum procreare caprinorum bubularumque carnium etiam, magisque hircinarum et laminarum, sed maxime asinorum eame.. lorumque, nam et his nonnulli vescuntur, ut etiam vulpinarum caninarumque; nec vero minime leporum esus ejusmodi sanguinem generat, et multo magis aprorum; sed limaces quoque melancholicum sanguinem generant, si irequeas sit eorum usus, et omnes terrenorum animalium carnes sale conditae; aquatilium vero thunni, balaenae, vituli marini, delphini, canis, atque cetaceorum omnium; ex oleribus autem brassica lore stola hujusmodi sanguinem gignere consuevit; quemadmodum et arborum germina, ubi vel muria, vel oxlialme condiuntur, lentisci dico, terebinthi, rubi, canis rubi. Leguminum vero omnium maxime lentes melancholica sunt edulia; tum panes furfuracei, et qui ex tipha atque vitiatis seminibus fiunt, quorum apud quasdam nationes usus loco frumenti habetur; verum de his in primo libro de alimentorum facultatibus dictumest. Praes turea vina crassa nigraque aptissima sunt, ut ex ipsis melancholicus humor fiat, praesertim si quis his uberius utens, oblata occasione in majori calore corpus contineat. Vetus denique catena, ubi forte fortuna in corpore fuerit superealefactus, facile hujuscemodi procreat humorem. Igitur si quis antequam in morbum inciderit, hujusmodi victus ratione fuerit educatus, majorem quandam inde licet facere conjecturam; si vero boni succi cibis usus fuerit, considerare oportet exercitationes ipsius, moestitiam, vigilias, scllicitudines. Ac nonnulli per febriles, ut dictum est, morbos melancholicum humorem contraxerunt. Atque ad efficaciorem dignotionem non parum confertanni tempus ac praeterita praesensque constitutio, item regio ac laborantis aetas. His itaque.omnibus praemedisatis, quum speraveris in universi corporis venis melancholicum sanguinem contineri, quo certissimam habeas notitiam, cubiti venam seca,praecipueque mediam, quoniam utrique communis est, et ei quae humeralis nominatur et ei quae per axillam ad manum fertus. Quod si tum fluens sanguis non rideatur melancholicus, statim supprimatur; si vero talis appareat, vacua quantum pro laborantis corporis habitu satis esse conieceris. Est praeterea tertia melancholiae differentia, morbi comitialis exemplo, quum ortum a ventriculo habuerit; vocitant autem nonnulli medicorum hanc affectionem hypochondriacum flatuosumque morbum. Verum talis mihi suerint ea symptomata, quae a Diocle scripta sunt illi assidere in libro cui titulus est, affectio, causa, curatio; in quo Diocles ad verbum ita scripsit: sed alius Oritur circa ventriculum morbus, qui supradictis dissimilis est, nominaturque ab aliis. melancholicus, ab aliis siatuosus; quem sumpto cibo maxime coctu difficili et caustico, sputum humidum idemque inultum comitatur, item ructus acidus, siatus, aestus in liypochondriis, siuctuatio non illico, sed quum retinuerint; interdum ventriculi quoque vehementes dolores, qui nonnullis ad dorsum usque procedunt;-. coneootiis deinde cibis quiescunt, mox aliis ingestis eadem rursus revertuntur, quae interdum jejunos, interdum etiam a coena molestant ; atque vomentes. evomunt crudos cibos et phlegmata subamara et calida et acida adeo, ut nonnunquam dentes torpedine aspiciantur. Atque horum plurima ab ineunte. siatim aetate eveniunt; utcunque tamen acciderint, omnibus producuntur. Haec praefatus Diocles, mox causam fulsi ungens ita scribit: Caeterum siatulentos vocatos siuspieandum est plus caloris quam decet habere in iis venis, quae alimentum a ventriculo excipiunt, sanguinemque ipsis crassiorem factum. Nam constat has venas esse obstructas, quod alimentum corpori non distribuatur, sed in ventriculo maneat inconsuetum, quum antea a meatibus his susciperetur, magnaque ipsius pars in imum ventrem excerneretur ; tum quod postero die vomant, utpote non digestis per corpus cibis. sed quod calor uberior sit, quam qui secundum naturam est, facillime intelliges tum ab aestu, qui ipsis accidit, tum ab iis quae ingeruntur ; siquidem juvari videntur a frigidis cibis, qui calorem refrigerare extinguereque soleat. Deinde alia quoque Diades jam propositis in hoc sermone addidit : Aiunt autem nonnulli os ventriculi, intestinis continuum, in hujusmodi affectibus inflammari, ap ob inflammationem ipsam obstrui et prohibere, ne alimenta statuto tempore ad intestina descendant; quamobrem diutius quam decet in ventriculo. manentia tumores et aestus atque caetera praedicta elsiciunt. Haec quidem Diocles literis prodidit; verum in hoc symptomttum catalogo praecipua totius concursus lymptomata silentio praeteriit, quae melancholiam et flatulentum hypocbondriacamque affectionem charactere designant ; atque haec omisit, ut puto, quod ex morbi ipsius nomine manifeste declarentur, quum nos ab Hippocrate didicerimus : si metus et moestitia longo tempore olsidentia perseverent, melancholicus est hufuscemodi affectus. Verum haud absurda quaestio est, qua-. re quum causas aliorum symptomatum redderet, quam ob causam mens laedatur, non scripserit; sive enim venarum, quae ad ventriculum sunt, calor in illis exuperat, sive pertus quae sunt ad palorum inflammatione laborant, quid causue fit, cur melancholica comitentur symptomata, dereliquit. Etenim quod venter flatulenta spiritu impleatur, ac deinde ructibus levetur, ac praeterea vomitione a Diocle memorata, vel nihil infio dicente manifestum est; at propria melancholiae symptomata fimus cum dicta ventriculi affectione sciihere; arduum ei fulti Id itaque addamus ac fimus, qualis fit hr hujusmodi affectibus ventriculi dispositio; manifesta interpretatione enarremus. Videtur enim in ipso quaedam inflammatio esse ; sanguis autem in parte inflammata comentus et crassior et magis melancholicus. Itaque quemadmodum elato ex ventriculo ad oculos fuliginoso quodam aut sumoso halitu; aut crassis omnino. vaporibus, similia suffusio nis symptomata contingunt, eadem ratione sublata ad cerebrum ab atra bile evaporatione veluti fuliginosa fumosaque melancholica evenient in mente symptomata Ac certe quam frequentissime ridemus flava in ventriculo bile contenta, caput dolore affici; ut et mox bile per vomitum ejecta dolorem sedari. Atque hujusmodi dolores mordaces et erodentes sunt, quemadmodum alii quidam cum gravitate, alii cum tensione, alii cum cataphora fieri videntur. Atque inter optimos medicos convenit, non solum haec, verum etiam morbum comitialem capiti a ventriculo procedere. Igitur melancholicis timores semper assident, non autem semper eadem imaginationum praeter naturam species ipsis obversiatur, siquidem alius testaceum se tactum putavit, atque idcirco occursantibus cedebat, ne confringeretur ; alter gallos cantare conspiciens, ut hi alarum ante cantum, sic ille brachiorum plausu latera quatiens, animantium tonum imis tatusest. Fuit item alteri timor, ne Alias mundum bajulans gravatus onere ipsum excuteret, atque sic ipsis contereretur ac nos quoque tecum perderet ; aliaque hujusmodi iusinita imaginantur. Disserunt autem inter se melancholici ; nam omnes .timent, moerent, vitam damnant, odio habent homines, test. non omnes mori cupiunt; imo hoc ipsum nonnullis melancholiae caput est, quod mortem pertimescant; quosdam etiam alieno admodum ridebis animo, utpote qui simul et mortem metuant et mori cupiant. Proinde recte videtur Hippocrates omnia ipsorum symptomata in duo haec coegisse, metum et moestitiam. Moestitia nimirum eos luducit, ut odio prosequantur omnes,-. quos viderint, perpetuo moestitiam prae se serant, ac terreantur, ut in tenebris probandis pueri, atque ex adultis indocti. Quemadmodum sime externae tenebrae omnibus fere hominibus pavorem inducunt, nili vel audaces admodum, vel docti fuerint, sic atrae bilis colora mentis sedem peraeque ac tenebrae obscurans, timorem efficit. Etenim summis tum melicis tum philosophis in consessu est, tum humores tum omnino corporis temperamentum animae actiones alterare; quod nos quoque uno commentario docuimus, quo demonstratum est, animae facullates corporis temperaturam siequi. Quocirca humorum vim ignorantes, in quorum numero et Eraststratus . est, ne scribere quidem de melaucholia quicquam arui suntr Sed et in hoc par est admirari tum communes hominum notiones tum plurima quoque j dogmata, quae non pauci philosophi et medici ignoraverunt. Igitur ab omnibus affectus hic melancholia. vocitatur, indicante nomine humorem, qui ipsius causa est. Itaque si circa ventriculum prima iuceperint symptomata, ipsisque auctis melancholicae sequantur affectiones, deinde alui depectionibus, vomitibus et statibus per interiora emissis, ructibusque levetur homo, hypochonariacum statulentumque morbum ipsum nominabimus, symplumata vero ipsius esse dicemus moestitiam et metum; quum autem propria melancholiae symptomata magna videntur, circa ventriculum vero aut nulla aut parva, sus existimandum primitivam in cerebro affectionem consistere, ob atram bilem in ipso congestam. Caeterum quibus signis discematur, utrum in solo ipso cerebro, an in universo corpore hujuscemodi humor contineatur, paulo ante lictum est; moneo autem amicos, qui me curantem viderunt srequentibus balneis, victuque hunndo bonique succi, nullo alio adhibito praesidio, hujusmodi morbum, ubi nondum ob longum temporis tractum noxius humor multum vacuationi resisteret; quum enim diuturnus jam factus est morbus, majora prae dictis oportet adhibere remedia. Succedit autem hujusmodi melancholia iis, qui praecesserunt, calidis capitis affectibus aut ob- aestum aut phlegmonosum in ipsis factum morbum, aut etiam phrenitidem; succedit vero et sollicitudini et rnoestitiae cum vigiliis. Verum satis fuerit haec de melancholia dixisse.

Cap. XI. At de epilepticis affectibus dem ceps, quandoquidem hi quoque interdum ipsi, capite affecto, interdum aliis consentiente, ortum habent, accurate distinguendum est. Ut enim triplicem melancholiam, ita epilepsiam quoque tres sortitam differentias, omnes prope medici distinguere neglexeruntr omnibus itaque commune est, cerebrum affici, vel consistente in ipsis affectu, quod plurimis epilepticis accidit; aut a ventriculi ore, quod stomachum vocare solent mediet, ad cerebrum per consensum ascendente, quod genus proportione respondet symptomatis, quae ocusis a stomacho adveniunt, veluti in suffusionibus. Fit etiam, sed raro, tertia morbi comitialis sive speciem, five genus, sive differentiam nominare velis, quum a parte aliqua qualibet. incipit affectus, qui .deinde sentiente aegro ad cerebrum usque ascendit. Atque hoc primum vidi in puero, qui decimumtertium fere aetatis annum agebat, quum adolescens essem, cum optimis ejus tempestatis medicis, qui convenerant ad ipsius curationem. Audiri igitur tum narrantem puerum, affectionis initium in tibia sibi fieri, mox illinc recta ascendere per femur et illi superposita illa ac latera, ad cervicem et caput usque; quod ubi primum attigisset, te non amplius filii constare. interrogatus tamen a medicis, quale esset id, quod ferebatur ad caput, nihil habuit puer, quod responderet. Sed alius quidam ab hoc adolescens compos mentis, quique fiatis poterat et sentire quod fiebat et altero disertius enarrare, dicebat veluti frigidam quandam auram esse id quod ascendebati Unde ex duobus alterum Pelopi praeceptori placebat; aut qualitatem quandam, alteratis per continuationem partibus, aut spiritalem substantiam transmitti. Neque mirandum esse dicebat, validam vini esse humori, qui in affecta parte praeter naturam genitus fuisset, qualis perniciosarum ferarum venenis inest. Quis enim crederet, nili saepe id fieri rideremus, vel a scorpionibus infixo aculeo, vel a phalangiorum parvorum morsibus, totum corpus ingenti et inufitata mutatione assiri, minimam licet quandam substantiam feris in ipsum demittentibus ? Quum itaque phalangium aliquem momordit, quamvis parvum fit animal, existimare nos debemus venenum ex ipsius ore in morsum corpus descendisse. Porro pastinacae marinae, quemadmodum et terreui scorpionis, aculeus, in partem extremam acutissimam manifeste finitur, ubi nullum foramen est; per quod venenum dejiciat; necesse tamen est, ut cogitemus substantiam quandam esse aut spiritalem, aut humidam, quae mole nitima, facullate maxima fit. Etenim nuper ictus quidam a scorpione, videbatur Ubi, ut ajebat, grandine percuti, eratque totus frigidus, cum sudore etiam frigido, tandemque adjutus remediis vix servatus est. Itaque Pelops non impossibile esse dicebat, in corpore similem aliquam subsumtiam generari ritra causam externam, quae ubi nervosam aliquam partem occupasset, per continuas partes usque ad nervorum principium vim suam transmitteret, sive per alterrionem, ut ipsis dicebam, sive spicitali essentia veluti aura ad ipsum elata ; saepenumero enim fulgente aculeum scorpione, aut in nervum, aut arteriam, aut venam, marrifeste ridemus ita percussos vehementissimis insellari symptomalis. Atqui scorpionis quidem aculeus totam cutem penetrando ad profundum usque potest pervenire; phalangionun vero parvorum mortus solam afficit cutis superlimen: ; unde constat, interdum per salam cutem veneni vim ad totum corpus deserti. Natu tota cutis sibi ipsi continua est et nervota; proinde haudquaquam impossibile est, per totam ipsam celeriter distributam immissi veneni vim, inde ex eadem rursus ipsius .contactu in singulas subjectarum persium recipi ; mox ex illis in estas continuas, atque iterum ex iis, quae afficiuntur; in alias; quumque ad principum partium aliquam pervenerit, tum mortis periculum homini instare. Ad hanc rem in primis conferunt vincula superioribus partibus injecta, a quibus praesentaneum praesidium percipitur. Etenim in viperarum scorpionumque ictibus haec expertus sum, item aspidum quoque, quod propter imminens subitariae mortis periculum, magis incredibile est. Attamen quum Alexandriae essem, rusticus quidam non longe ab urbeiu uno manus digitorum ictus, ejus radicem in postbrachiali validissimo vinculo ligarit, accmrensque in urbem ad familiarem filii medicum, totum digitum ab ipsa dearticulatione, quae ad postbraehiale est, abscindendum praebuit, sperans inde nihil se passurum; neque sane frustratus est sua spe, quippe nihil aliud faciens salvus evasit. Similiter alium novi, qui epoto ex viperis meditamento, rescisso prius digito, a periculo liberatus est. Vidi praeterea alterum rusticum, cujus totum digitum vipera momorderat, qui falce, quam tunc forte habebat, erat enim vinitor, ab ultimo articulo icta parte resecta, deinde inducta usitatis medicamentis digito cicatrice; nullo epoto medicamento sanatus est. Sed puerum quoque, cujus morbus comitialis a tibia oriebatur, medici, qui tunc ad curationem ejus convenerant, sanare aggressi, cum visum ipsis esset vacuato prius universo corpore, medicamentum ex thapsia, aut sinapi, parti adhibere, ligato interea membro supra eam partem, quae primario affectu erat obsessa, accessionem reverti prohibuerunt, quamvis quotidie accederet. Verum haec mihi ex abundanti dicta sint, ne quis iniretur, quo paeto ab ignobili aliqua parte tantus morbus ortum habeat. Superest, ut causam investigemus, quamobrem in hujusmodi per consensum affectionibus epilepticae fiant convulsiones ; nam ne Pelops quidem usiam hujus rei attulit probabilem rationem, ut neque alius quisquam, cum quo nobis aliqua fuerit consuetudo. Misti itaque per hujusmodi consensum videnti aliquando hominem laborantem sine vehementi convulsione concidere, cum brevibus per intervalla palpitantibus motibus, probabile risum est, tale quippiam fieri, quale frequentissime fieri cernimus in stomacbi singultibus. Atque ego ipse singultum issico patior, si quando piperis plusculum ingesserim; idque aliis quibusdam non paucis, quibus exquisitus erat oris ventriculi tensus, accidisse vidimus ; jam autem supra memoratum est id non solum medicis, verum etiam universis hominibus stomadum appellari. Itaque vidi quum cecidissent qui non ex propria cerebri affectione, sed per consensum comitiali morbo laborabant, non perpetuam convulsionem, sed veluti palpitantem per intervalla concussionem fieri ; proinde enestimavi similem aliquem cerebro motum evenire, qualis stomaesto interdum a re quapiam oblaedente accidit. Etenim quum a ciborum plenitudine gravatur et ab eorum cornuptionibus lancinatur, tum singultu affici conspicitur, atque acrem quoque humorem, non singultum modo, verum etiam convulsionem, per universum corpus efficere saepenumero observari ; deinde vomitu ejecto eo, quod mordebat, illico quievit. Nihil igitur mirandum est, si nervorum principium hujuscemodi motu concutiatur, ut a se expellat quicquid fuerit id, quod a parte primo affecta ad ipsum effertur. Ad hunc modum reliqua quoque symptomata, quibus nervosum genus concutitur, fieri puto; ea vero, in quibus deperdito sensu quis concidit citra motum convulsivum vel palpitantum, a vehementi frigore ortum trahere, cujus generis est lethargus. Apoplexia autem quod subito eveniat, frigidum humorem indicat, aut crassem, aut viscidum, qui principaliores cerebri ventriculos affatim implet, non totius substantiae intemperiem sibi causam esse, veluti lethargo, phrenrtidi, maniae, melancholico.,. stultitiae, amissae memoriae, sensuum hebetationi, reiolutu motui. Porro in omnibus hujuscemodi affectibus, qualis est apoplexia, periculi magnitudinem ex respicationis laesione conjice. Quemadmodum enim dormientes respuant, quamvis nulla alia accidente vohmtaria actione, sed simini in cubili jacentes, ita in soporosis affectibus omnibus, quamvis neque sentiat corpus neque moveatur, tamen sola respiratio servatur, quae musculorum pectus moventium munus est; cujus rei firmam ac demonstrativa lege stabilitam habemus scientiam, quemadmodum etiam; quod musculis omnibus motus principium ab insertis ipsis nervis accessit; at ex anatome didicimus, nervos omnes a cerebro primarium sumere initium ; neque vero simpliciter initium dixi, sed primarium spinalis medullae gratia orationi adjeri; permulti enim ex ea nervi prodire ridentur, vim tamen omnem, quam habet, cerebrum etiam ipsi puppeditat. Quum itaque respirationem vehementer impeditam difficulterque procedentem rideris, non parvam in cerebro morbosam affectionem esse conjice, in omnibus soporiferis morbis.

Cap. XII. Omnes igitur hi affectus manifeste fiunt in capite, ac praeterea vertigo tenebricosa nuncupata, quae qualis sit etiam ipsa appellatione prodit. Nam a parva occusione obtenebrantur laborantes, adeo ut interdum decidant, maxime quum in orbem rotantur; quod.enim caeteris amussis circumveriionibus, id illis ab una rotatione accidit. Quin etiam obtenebrantur, si alium quempiam, aut rotam, aut id genus aliud quidpiam, aut aptos quoque quos vocant in fluminibus vortices, circumagi viderint. Haec autem ipsis accidunt maxime, quum fissi sole aestuaverint, vel aliam ob causam calefacto fuerint capite. Quod itaque aliis, quum in gyrum frequenter vertuntur, accidit, hoc ipsis citra circuitionem evenire videtur ; at iis qui cerebro in orbem vertuntur, inaequalem et turbulentum et inordinatum motum tum humorum tum spiritus fieri in confesso est ; rationi igitur consonum est, hujusmodi aliquid vertigine affectis itidem evenire. Quamobrem nonnulli honun ab arteriarum sectione praesidium petierunt, totas arterias pone aures ad tantam videlicet altitudinem siccatiles, ut medius inter duas partes locus cicatrice induceretur. Sed conflet non omnes hujus auxilii beneficio curari ; etenim aliae arteriae iis majores ad cerebrum ex ipsius basi per retiformem plexum ascendunt, per quas hujusmodi affectionem fieri rationi consentaneum est:, elato per nitas vap orole calidoque spiritu, atque implente cerebrum; fieri etiam potest, ut inaequalis cerebri intemperies hujusmodi spiritum producat. Sed et hanc affectionem ad cerebrum pertinere, ex ipso obtenebr alorum tonsu manifestum esu oritur vero et ipsa, interdum capite prinigeuio affectu laborante, interdum vero, quum ori ventriculi consentit. Id vero sistebatur et Archigenes, qui libro pruno de propriis diuturnarum affectionum signis, itu de tenebricoso hoc affectu scribit: Is vero quoque bifariam oritur, aut a capite, aut ab iis partibus quae circa hypochondria sunt. Mox haec genera ejus distinguere aggreditur. Nam ubi ex primaria cerebri affectione obtenebratio dependet, aurium tonos et capitis dolores gravitatesque praecedere dicit, item ollaotus, vel alterius alico jus tensus inde prodeuntis oblaesionem ; huic enim sermoni annexuit ipse, inde prodeuntis, eos sensus, ut equidem puto, .significare volens, qui a capite iniciunt sumunt; ubi vero ab ore ventriculi tenebricosa vertigo oritur, cornis morionem nauseamque praesentiri ait. Verum ut jam antea saepenumero monui, licet caput per alterius partis consensum quandoque afficiatur, affectio tamen nihilo-, minus ipsi nscribenda est.

Cap. XIII. At sane de ea, quae cephalaea a medicis nominatus, nemo dubitaverit, quin capitis sit morbus. Est enim, ut brevi quis sermone complexus dixerit, affectus lue, dolor capitis diuturnus et solutu difficilis, qui a levibus caulis vehementes habet accessiones, ut neque strepitum, neque vocem vehementiorem, neque luminis splendorem, neque motum tolerare possit insumtis; sed tranquillitatem, obscurumque cubiculum quaerat, ob dolorum vehementiam. Enimvero nonnulli veluti malleo se percuti arbitrantur, alii caput contundi distendique sentiunt; non pantis ad oculorum quoque radices dolor extenditur. Atque hujusmodi etiam accessiones, veluti in morbo comitiali, intermissiones habent, interceditque tempus, quo perfecte liberari videntur. Igitur constat hunc morbum facilem habere capitis affectum cephalalgiae congenerem, verum per cephalaeam affectae partes multo redduntur quam in cephalalgia debitiores. At quaedam est et inter eos, qui dolore capitis assiriuntur, disserentis, quum nonnulli caput habeant admodum plenitudini obnoxium, ac universum corporis habitum ipsi implendo idoneum, nonnulli et ipsius capitis partes assiri solitas ; susque naturis vitioso rictu utentibus accidit in cephalaeam affectum proruere. Non absurdum autem est, horum quibusdam meningas cerebrum continentes doloribus affici, aliis exteriorem calvariae membranam. Discrimen autem in eo est positum, quod ad oculorum radices dolores perveniant, aut non perveniant. Siquidem consentaneum est, ut quibus intra calvariam affectus est, iis ad oculorum usque basin dolor extendatur, quod et a cerebro et ab utraque meninge atque a vasis quae in ipsis continentur, veluti germina quaedam illuc deducantur. Sed et eorum quibus dimidia capitis pars dolore infestatur, solent autem vocari hemicraniri, alii extra calvariam, alii in capitis intimis partibus dolorem sentiunt; utramque autem capitis partem, dextram et sinistram, distinguit sutura per longitudinem iphus porrecta. sub qua intra capitis ossa linea messium cerebrum dividens protenditur, ad quam etiam pervenit anteriorum duorum ventriculorum septum. Ac ea corpora suapte natura idonea sunt, ut ipsis caput impleatur, in quibus vaporosus calidusque spiritus generatur, aut quibus biliosa excrementa cumulantur in. ore ventriculi. Ac spiritus quidem dolores inducunt teusivos, qui idcirco sic vocati sunt, quod tensionis sensum inducant; biliosa vero excrementa doloribus mordacibus afficiunt. Dolores autem a plenitudine geniti gravitatis sensum afferunt; quibus si rubor accedat atque calor, calidos, sed sine his non calidos humores significant. Nonnullis caput assidue dolere contingit, ubi ver paulo liberalius vinum biberint, vel meracius; idque magis, si natura calidum suerit; praeterea calidi odores omnes, quicmrque styrace; aut cyphi, aut in totum aromatibus omnibus suffitas fiunt, capitis dolorem his pariunt; nonnulli ne thuris quidem odorem ferre possunt. Consentaneum vero est, quibusdam etiam ob sensus exuperantiam dolores excitari, quemadmodum in ore ventriculi non paucis ; sunt enim nonnulli quibus id tam exacte sentit, ut neque acre acetum, neque sinapi, neque aliud hujusmodi serat; alii vero contra ipsum pene insensile habent ; quippe ridentur vel ructare, vel vomere quidam usque adeo vitiosis qualitatibus insecta, ut nos ne odorem quidem sustinere possimus, quum tamen ipsi interea nullam alicujus momenti mordacitatem sentiant. Possunt igitur et in cerebro esse ejusmodi differentiae homiuibus, ut eosdem odores aliqui impune sustineant, perinde ac si omnino ab ipsis different; alii eos sine molestia ferre non possint. Sed quod omnes hujusmodi affectiones ad caput pertineant, manifestum est.

Cap. XIV. Morbus sane turi paralyseos tum per universum corpus convulsionis, cujus generis est quoque tesanus, siensu, ut praedictae affectiones, cognosci non potest, sed ratione, quae doceat, est opus. Itaque quum totum corpus in nervorum functionibus laeditur, ipsorum principium affectum esse constat ; id vero ex sida anatome dignosci potest. Quum igitur omnes pariter nervi tum tensum tum. motum amiserint, apoplexia affectio appellatur; ubi vero alteri parti, aut dextrae, aut sinistrae, id accidit, paralyfis vocatur, ejus videlicet partis, in qua consistit, interdum dexhae, interdum sinistrae; quemadmodum silo aliquo membrorum evenerit, illius partis resolutio est, nam et tota manus et totum erus interdum resolvitur, atque siclus in crure pes et quae sub genu sunt, ac de tota manu similiter. Sed ex anatome didicimus, omnes animantis partes sist, cervice positas, quae voluntatis imperio moventur, nervos habere, qui eas moveant, procedentes ex spinali Vocata medulla; atque saepenumero audistis eam partem interdum spinalem vocari medullam, addita scilicet medullae appellatione, interdum vero fine additione simpliciter spinalem nuncupari. Vidistis etiam in corporis dissectionibus, nervos thoracem moventes ex ea spinalis medullae parte, quae in cervice est, ortum ducere; ipsa vero ex transverto incisa, si tota fuerit dissecta, omnes quae sub ipsa sunt corporis partes sensu motuque privari, utpote suscipiente spinali medulla a cerebro facultatem tum sentiendi tum movendi pro arbitrio. Praeterea in anatome vidistis hoc quoque, ob transversas spinalis medullae incisiones, ad mediam usque secundum longiordicem regionem, non omnes inferiores corporis partes, sed eas duntaxat quae e regione sectionis erant, resolutas, dextras quidem dextra spinalis medullae parte dissecta, sinistras vero reliqua. Itaque manifestum est, circa primum spinalis medullae processum saeta aliqua- affectione, per quam cerebri facultas quo minus ad ipsam perveniat, prohibeatur, omnia inferiora membra, dempta facie, sensu motuque privatum irii ubi vero dimidia ejus processus pars fuerit affecta, non omnes interiores partes resolutum iri, sed vel sinistras duntaxat, vel dextras. Videntur autem hujusmodi paralyfeon aliquae faciem quoque infestare, tum que quod resolutum est, ad alteram faciei partem trahitur. Quum igitur ex anatome didiceritis, nervos per faciei partes sparsus a cerebroipsc dimitti, si eurum aliqua simul cum toto corpore resoluta sit, scietis paralyseos affectionem in ipso cerebro consistere; ubi vero hae illaesae conserventur, in spinalis medullae initio. Accidit vero nonnullis faciei partes solas assiri, quemadmodum et unam aliquam partem, ut linguam, oculum, genam, labrum ; etenim non omnibus ab uno loco principiuni influit, sed ex diversis cerebri partibus nervos suscipiunt, id enim aperte in dissectionibus conspicitur. Igitur apoplexia omnes simul animales actiones laedens, nobis cerelicum ipsum affectum esse manifeste declarati- Dignatio vero fit magnitudinis affectus ex laesionis, quam respirationi infert, vehementia ; quum enim naturalem rhythmum plurimum egreditur, magnam ; quum veru paulum impedimenti est, parvam in cerebro laesionem esse conjicere oportet. omnium autem pessima respiratio putanda est, quae et intermittitur et magna eum violentia trahitur. Et sane mori contingit apoplecticos ob respirationis jacturam; nam par- . ilum corporis immobilitas ad vitae quidem functiones insitilem reddit hominem, non tamen acutam infert mortem. Itaque nonnunquam vidimus quendam, qui reliquis partibus omnibus resolutis, nullam quae ad faciei partes pertineret, actionem amisit, servata nimirum ipsi etiam respiratione; . quomodoenim vivere diutius potuisset, ipsis deperdita? Huic primario affici putavimus illam spinalis medullae partem, quae paulo inferior est processu nervorum ad septum transversum tendentium ; urinam autem et alvi recrementa ip- sum praeter voluntatis imperium emisisse manifestum est. Quinetiam vidimus alium, cui ex casu omnes inferiores pertes, demptis manibus, erant resolutae. Quemadmodum autem paralysis, quando in toto fit corpore, faciei partibus illaesis, indicat affectum in spinalis medullae initio esse, eadem ratione, si toti corpori convulsio acciderit, eundem spinalis medullae locum affectum esse declarabit, servatis faciei partibus illaesis; si vero hae quoque afficiantur, in cerebro affectum esse ostendent. Ubi vero pars aliqua convulsa est, nervum ejus motorem, aut musculum, affici necesse est. Igitur si quis ex anatome nervorum ad singulas partes venientium principia didicerit, melius cujusque partis sensum et motum deperditum curabit. Verum haec indefinita relicta ab Herophilo et Eudemo, qui primi post Hippocratem nervorum anatomen accurate scripserunt, non mediocrem medicis dubitandi occasionem praebuerunt, quo pacto quaedam paralyses solum sensum, quaedam voluntarium motum, quaedam ambo evertant. Itaque paralysis potissimum dicitur ob motus deperditionem; quum ubi partium aliquarum sensus periit, eam partem tentus expertem esse, resolutam vero non perinde dicere consueverint; quanquam nonnulli jam affectionem paralysin sensus vocitant. Vos vero, ut semper hortamur, cuique nominibus pro arbitrio uti permittite; hoc autem fit vobis propontum, affectam sedem, simulque scilicet affectionem ejus invenire; .nisi enim haec accurate cognoveritis, nequaquam eas partes, quibus vel sensus vel motus laesus est, recte curabitis. Sane Pausunias Syrus sophista, quum Romam aliquando venisset, duorum minorum sinistrae manus digitorum atque metui partis diminiae, sensum primo quidem difficilem habebat, postea; male curantibus medicis, nullum. Quum autem ego illo risu, de omnibus, quae praecessissent, quaererem, atque inter caetura audiissem ipsum, quum per viam duceretur, vehiculo excidisse atque in dorsi initio laesum esse, mox partem laesam brevi quidem curatam, sed auctum sensim in digitis sedsus vitium; remedia, quae illi digitis admoverant, laetae parili adhibere jussi, atque sic ille celeriter convaluit. At omnino ne neruia quidem per universae mantis cutem dispersis, a quibus sensum ipsa sortitur, proprias quasdam esse radices; musculos autem moventibus alias, medici norunt. Verum satius, quam proposueramus, exspatiatam orationem scrtasse jam finire decet. Nostra namque intentio erat, hoc libro omnes capitis, maxime vero cerebri, affectus invenire; at quia hoc nervorum est principium, per consequentiam ad nervorum usque affectus sermo pervenit. Quamobrem huic etiam sermoni fine hic imposito, de partium capitis affectibus deinceps speculemur, hoc tantum addito, quod et

Cap. XV. Odoratus laesio affectus est, non eorum qui in naribus sunt, meatuum, sed vel anteriorum cerebri ventriculorum in intemperiem adductorum, vel eorum meatuum, qui in. ossibus suus ethmoidibus, obstructurum ; siquidem odoratorum sensus in prioribus cerebri ventriculis perficitur, elatis ad ipsos per ethmoidis foramina vaporibus, quemadmodum in libro de sensorio olfactus declaratum est.

GALENI DE LOCIS AFFECTIS LIBER IV

Cap. I. Universalem quidem methodum, qua ad locorum affectorum dignotionem utimur, primis duobus liluis, cum multis definitarum partium exemplis, satis p erscrutati fumus. Quoniam vero, ut diximus atque jam in assis libris saepe demonstravimus, circa res particulares exercitari oportet, si quis in artis operibus singula, quae universati via didicit, tuto simul et celeriter exercere voluerit, operae pretium facturus mihi rideor, si rationales quasdam dignotiones omnium corporis partium, quae sensum fugiunt, quum quomodolibet afficiuntur, perscripsero, sumpto a capile. initio. lgitur de memoria et cognitione laeta atque reliquis animae functionibus, quas principes nominare confuerimus, in hujus commentationis libro tertio luimus, fimus in non paucis affectuum generibus methodica exercitatione inducta. Nam actum est in illo de delirio, tum phrenitidis proprio tum eo quod citra febrem accidit, quam mariam nominant; similiter de lethargo, supore, morbo comitiali, melancholia, vertigine, quemadmodum et cephalaea, hemicrania, apoplexia et limitibus.

Cap. II. At in praesenti libro, qui totius .com menterit quartus est, de faciei partibus intrinsecus affectis sermonem faciamus, durio ab ocusis exordio. Horum enim interdum alterius, interdum utriusque^ tensus, vel motus, vel uterque resolvitur ; nonnunquam etiam et in uno selo aliquando quidem sola palpebra affecta est, aliquando vero etiam ejus partis, quam proprie oculum vocamus, vel sensus, vel motus laeditur. Quum igitur nullo in oculo malo apparente, visorium sensum deperdi contigerit, descendens a cerebro in ipsum nervus causam in se continet, vel inflantmatione, vel scirrho laborans, vel alio quovis modo ex humorum deflexione laesum, aut aliter quomodolibet foramine ipsius obturato. Atque haec quidem ipsi ut organicae parti accidere necesse est; quae vero ut similari, per octo intemperiei differentias ; extra hoc autem, quum vel nihil omnino, vel exiguum admodum dilucidi spiritus a principio, quod in cerebro consistit, immittitur. Si vero utervis oculorum motum duntaxat amiserit, secundae conjugationis nervum, qui a cerebro oritur, affectum esse necesse est aliquo eorum affectuum, quos alteri nervo, qui a prima conjugatione nascitur, nuper accidere diximus. Quoniam vero, ut ex anatome didicimus, sex sunt musculi oculum ipsum moventes, alii vero descendentis in ipsum meatus (vocant enim isa dissectores primae conjugationis nervum, quod ipsi soli manifestum fit foramen] radicem amplectuntur, accidit saepe, quamvis ipse haudquaquam afficiatur, ut musculorum aliquis aut in propria substantia, aut in nervo ad ipsum defrendente, aliquo nuper dicturum affectuum laesus sit, siquidem singulis horum musculorum pars quaedam nervi a secunda conjugatione orti transmittitur, quemadmodum et iis quoque musculis, qui meatum ipsum comprehendunt, sive ii duo, sive tres, sive .unus duntaxat dicendus sit; id enim in praesentia non refert, modo noverimus horum musculorum munus esse, ut sursum trahant oculum et firment, ne messis ille nervus, quem et opticum, et meatum nominant, ullo pacto in itinere pervertatur. Quum itaque sex sint oculum moventes musculi, si is quidem, qui ipsum sursum attrahit, esuriatur, tum totus oculus delapsus ridebitur ; si vero qui ipsum deorsum attralnt affectus est, sursum attractus-; . si minoris anguli musculus, ad majc.rem; si vero majoris, ad alterum oculus deflectitur; at si volventium musculorum quispiam resolvatur, obliqua erit totius ocusi perversio. Caeterum quum alii, ut diri, praeterea sint musculi mollem nervum circumdantes, scire licet ipsorum paralysin totum oculum prociduum efficere. Ac plerique sane horum, sensim quidem intento molli nervo, sed nequaquam affecto, citra laesionem cernunt; nam si quo modo afficiatur, risum efficit deteriorem; ubi vero adhuc magis ipsius affectus ingraves-cit, constat eos nihil omnino risuros. Porro in oculorum perversionibus, quae fit ad alterutrum angulum conversio, opticam actionem secundum naturam tuetur; quae vero sursum, aut deorsum, ut etiam obliqua, esurit quaecunque conspiciuntur, duplicia rideri. Quoniam vero musculi supernam palpebram moventes, nam inferior immobilis est, perquam parvi sunt, adeo ut in maj oribus quoque animalibus vix manifeste prospiciantur, nihil mirum, si nervorum in ipsos insertio difficulter^ rideatur. Nihilominus, quemadmodum in musculis praedictis, ita et in his quoque necesse est, ut saepenumero musculi ipsi pecusiarem aliquem affectum subeant eorum quos ad musculos pertinere norimus ; interdum vero nervorum ipsis inferiorum aliquis afficiatur. Igitur musculus ipsam sursum attrahens resolutus, laxam efficiet palpebram, adeo ut oculum aperire non possit; detrahentes vero, gemini enim ipsi. sunt, oculum claudere non poterunt; quorum si alter duntaxat afficiatur, ad oppositum musculum palpebra delectetur, ut fracta rideatur in fine circa mediam utriusque lineam, atque ea pars, quae juxta musculum affectum est, detrahi. Ili sunt partium oculi pecusiares affectus, qui latentibus locis insident; alii ex aliis partibus ei per consensum adveniunt. Igitur suffusorum visis similia videntur, oculis non propria.affectione laborantibus, sed oris ventricusi, aut cerebri consensu. Verum haec ipsa ab iis, quae a ventre oriuntur, distinguenda sunt, primum quidem ex eo, quod vel alter duntaxat oculus, vel uterque similiter visis occupetur ; siquidem in universum visa ob humorum in ventriculo contentorum vitium oborta utrique oculo similiter accidunt ; quae vero per suffusiones, neque incipiunt simul in utroque, neque similiter apparenti deinde tempore quoque distinguuntur. Si enim tribus quatuor ve, aut etiam pluribus jam meusibus suffusionis apparuerint symptomata, contemplantique tibi pupillas nihil tenebrosum rideatur, ab ore ventriculi affectum procedere invenies; si vero non ita multum tempus intereessit, quaeres inprimis, utrum ex quo incepit affectus, singulis diebus perpetuo hujuscemodi apparitio perseveraverit, nullo intervetriente die, qui omni laesione caruerit ; an diebus quibusdam intermediis laborans accurate visus sit sibi convaluisse : nam assiduitas suffusionem inchoat, intermissio vero mali a ven-tumulo suspicionem excitat, idque magis, si perfecte quis concoquens, nullum sibi visum apparere fateatur ; multoque magis, si quum apparuerint risu, aliquem in ore ventriculi^ morsum senserit; adhuc vero magis, si posthaec, vomendo. ejecta re mordente, cessaverint symptomata. Haec quidem primo statim die, quo rideris hominem, interrogando discere poteris, quando, ut jam diximus, exquisite secundum naturatu te habuerint oculi. Ubi vero altera pupilla tenebratior, aut turbidior, aut, ut breviter dicam, non exacte pura videtur, suffusionis initium est. Si vero quidam- suapte natura pupillas non admodum puras habuerint, considerandum . est, num ambae fictiles surt, ad haec, an non satis multum temporis a suffusionis symptomatis praeterierit; quod si ita est, impera, ut minus cibi quam pro consuetudine ingerat, eumque nihil mali succi habentem. Postero die, ubi probe concoxerit, qualia apparuerint nisa interroga; si enim velomnino nulla, vel debiliora videantur; stomacbicum symptoma fuit; at si similia ipsa permanserat, non per consensum, sed ex proprio affectu sciendum est haec oculos infestare, idque magis, si sumpto ex aloe medicamento, similiter se habeat; voco autem medicamentum ex aloe, quod alii Inieram picram, alii simpliciter picram appellant. Si enim symptoma stomachi fuerit, hujusmodi medicamento potui dato facillime curabitur, accedente simul bona concoctione ; ut in idem conveniant et affectae sedis dignotio et ipsius curatio. Ego vero quosdam sic affectos, ut scitis, non visos, quum in alienis essent terris, per literas curari. Nam quum non nulli ex Iberis, Celtica, Afia, Thracia atque aliis regionibus per epistolas a me petiissent, ut si ad suffusionis initia, nullo adhuc vitio in pupilla apparente, probatum aliquod haberem medicamentum, id eis transmitterem, volui prius certiorem me redderent, num ex multo tempore ile fuissent affecti ; praeterea de estis quoque, quorum paulo ante mentionem fecimus; qui quum per epistolas responderent, sex menses, aut annum jam elapsum esse; utrumque oculum similiter, quum probe concoxissent, melius sele habere; per crudilates atque stomachi mordicationes gravius scitari; educta vero per vomitum bile, quiescere; nulla facta de pupilla quaestione, satis efficaciter me cognoscere putavi non proprio affectu, .sed per ventriculi consensum oculos infestari; et missa ipsis picra, ipsos quidem in primis atque praecipue, per eos autem alios quoque multos ipsorum conterraneos sanavi. Quum enim omnes, quibus misi, docti essent, affectorumque locorum notas ex literis meis didicissent, eos deinde et facile ipsi cognoverunt et amaro medicamento curaverunt. At similia quoque suffusioni symptomata in quibussiam phrenitidis sive speciebus sive differentiis volueris nominare, affecto cerebro, saepenumero evenire solent ; nam simplices quidem duae sunt, ac ex his tertia composita. Quippe phreniticr quidam in rebus sub aspectum cadentibus dignoscendis nihil errantes, a naturali intellectus judicio aberrant; alii contra cogitatione quidem falluntur minime, sensibus tamen difformiter moventur ; sunt praeterea qui et sensus simul et cogitationis ultio laborant. Utriusque laesi-. onis modus talis est. Romae quidam domi cum lanifico puero relictus, surgens e cubili venit ad fenestram, per quam et ipse rideri et praetereuntes videre poterat. Deinde vi-. tremunt vasorum unumquodque istis ostendens, interrogabat imperarentne, ut id projiceret; issi vero cum ridentes plaudentesque ut. projiceret regerent, ipse deinceps omnia manibus arripiens ejecit, at issi magnis acclamationibus riferunt. Postea juberentue lanificum quoque projici, quum eos interrogasset, atque id illi jussissent, ipse quidem dejecit; issi vero. ab alto cadentem ridentes, suppresso risu, accurrerunt et confractum sustulerunt. At contrariam affectionem uomsclum in estis, verum in me ipso, quum adolescens adhuc essem, expertus sum. Quum enim per aestalem ardente febre laborarem, festucas quidem atro colore ex cubui eminere, et floccos similiter in vestibus putabam, quos auferre tentans, uilulque sub digitis eductum inveniens, accuratius vehementiusque id efficere conabar: Audiens autem duos ex amicis, qui .tum aderant, inter se dicentes : jam et floccos hic evellit et festucas colligit; statim intellexi id ipsum quod dicebant, me fecisse. Quum vero sic animo constarem, ut rationalis in me facultas non vacillaret, recte, inquam, dicitis, proinde ne phrenitis me arripiat, auxilio estote. lili autem quum idoneis rigationibus caput foverent, tota die sequentique nocte gravibus insomniis turbatus sum, ut ad ea et clamarem et exllirem, verum postero esse mitigata suntornuia symptomata. Igitur constat, quod ab una eademque causa secundum speciem symptomatum ortus, non autem ab eadem sede primario affecta emergit iis; qui ex cerebro et per ventricusi consensum, ut dictum est, laborant. Quum enim in cerebro aliquis biliosus humor collectus fuerit una cum febre perfurente, is afficitur peraeque ac ea quae ad ignem torrentur, oriturque tum sumus quidam, veluti in lucernis lab oleo; qui fumus per vnsa ad oculum tendentia delapsus, visurum ipsis causa sit. In dissectionibus enim vidistis arterias et venas ab iis vasis, ex quibus choroides membrana contexta. est, fimus cum nervis ad oculum descendere. Verum huic sermoni, satis- jam definito, finem imponamus ; de reliquis deinceps oculorum partibus in universum dicamus, nostri instituti non esse nunc earum partium, quae mauiseste sensu percipiuntur, si a naturali constitutione aberraverint, notas perscribere, sed illarum, quae quum afi sectae suerint, sensum latent. Nam quum pupillae pars aliqua manifeste videtur aut fracta, aut distorta, aut praeter naturam vel aucta vel imminuta, affecta pars nulla ad sui dignotionem eget sapientia, at vero quae sit dispositio hu- . jusmodi faciens affectum, scire, artis melicae munus est, - ac de iis in libro de causis .symptomatum scriptum est; proinde nihil hic jam mihi dicendum est de affectis in oculo partibus, quas sensus. consequi potest, ut neque de ipsarum affectibus; nam affectuum quidem nomina uno parvo libro, cui titulus est, de dignoscendis oculorum affectibus, perscripta sunt; causae autem, ut diximus, libro de symptomatum causis enarratae sunt.

Cap. III. Tempus igitur est, ut ad linguam orationetranseamus. Videmus interdum ipsius nrotum, interdum gustandi sensum laedi, atque nonnunquam cum eo tactum quoque. Non autem aliis gustus, - aliis tactus nervis utititr, ut in motu; nervi enim a tertia conjugatione orti non solum quae sub tactum cadunt, verum etiam quae sub gustum, ea discernunt. Verum crebrius laeditur gustandi quam tangendi sensus, quamvis iisdem nervis uterque utatur, quod exactiore judicio illi opus fit Tangendi enim sensorium est crassissimum, sicuti cernendi tenuissimum, auditus vero sensorium, ut in tenuitate a visu, ita sensorium gustus in crassitudine a tactu secundum locum obtinet, ut olfaciendi sensorium m illorum quatuor medio constituitur. Motus autem linguae est a septima nervorum a cerebro ortorum conjugatione, non longe a spinalis medullae initio. Quum igitur. hoc in loco utraque cerebri pars, tam dextra quam sinistra, afficitur, apoplectica infert pericula ; ubi vero altera tantum, in paraplegiam finit, quae quidem interdum dimidiae partis solum linguae motum evertit, interdum vero partes sub capite constitutas modo has modo illas insertat; nonnunquam alterum latus universi corporis usque ad extremas pedum partes. Igitur ex faciei partibus sola lingua saepenumero videtur jam dicta laesione oblaedi, quum nulla sit neque in tactu ipsius, neque in gustu laesio. Atque causa haud obscura vobis est, qui vidistis nervorum a cerebro processus. ad faciem quidem a parte ejus anteriore, ad partes vero tutius animalis sub facie omnes ab altera parteposteriore, a qua etiam eorum nervorum, qui ad linguae musculos veniunt, conjugatio processit, quibus ipsa motum ab electione perficit. Itaque rursus non abs re, quum anterior duntaxat cerebri pars afficitur, fala linguae motio vitio caret; reliquae vero faciei paries omnes in altera scilicet parte, dextra aut siniltra, sensum et motum ab electione amittunt. Si enim aliquando sola anterior cerebri pars afficiatur, supremum ipsius ventrem ei consentire necesse est, atque mentis quoque ipsis actiones oblaedi. Et qui ita asseotus est, neque sensus neque motus munere fungitur, respirandi tamen facultas haudquaquam ipsi laeditur, vocatmque hic affectus sopor, ut qui adeo vehementer respirationem laedit, ut magno conatu vix respicere possit, eorum exemplo qui per gravem somnum stertunt, apoplexia nominatur. Ac proinde solutae apoplexiae creberrime succedit vocata paraplegia; sopore vero finito, bona valetudo magna ex parte subsequitur. Fit autem sopor, Hippocrate auctore, tum musculis temporum affectis, tum in acutis morbis, ut idem Hippocrates quoque scripsit. Inter utrumque vero, soporem et apoplexiam, morbus comitialis quodammodo medius est, convulsionem -asserens universo. corpori, sed in paraplegiam non desinens. Horum igitur trium morborum frigidus ac orasses, aut omnino visculus humor causa est; verum in sopore et morbo. comitiali ventres magis, cerebri corpus minus, in apoplexia vero corpus magis assiri solet; et in sopore quidem anterior pars magis, in apoplexia et morbo comitiali utraque afficitur. in catalepsi vero et eatorire dicta posteriora cerebri potius afficiuntur. Quum autem osse quopiam terebra perforato, medius ventriculus fuerit compressus, .sopor hominem occupat sine convulsione et difficili respiratione ; quarum haec quidem apoplexiae, illa vero epilepsiae propria est, quemadmodum et catalepsi soporique servata secundum naturam. respiratio ; verum per soporem palpebrae clauduntur; in catelepst manent apertae. Quemadmodum autem .inter perforandum, quum quis membranam negligenter premens meningophylace nimium compresserit, sopor accidit, eodem modo ubi os calvariae vehementer attritum, ipsius ventriculos comprimit, maximeque medium, sopor supervenit Imo etiam vehementes dolores hic affectus sequitur, concidente in ipsis spiritus animalis robore, voco autem sic, -ut scitis, eum qui est in cerebri ventriculis, primum animae organum ad sensum et motum in universas corporis partes transmittendos. Cerebri affectus, tum quod jam proposito sermoni familiaritate conjunguntur tum etiam quod antea non satis declarati fuerunt, operae pretium duximus in praesentia delluire. Sed ad linguae alti sectus redeo, quorum alii quidem communes sunt, per communicationem quam cum cerebro et nervis habet ; alii ipsius duntaxat proprii. Igitur ipsius communicatione cum cereluo ut per septimam nervorum conjugationem motus ipsius laedebatur, ita sensus interturbatur per tertiam, quam nervum mollem dissectores appellant, quae. se inserit dispergitque, ut scitis, in tumeam linguam comprehendentem, quemadmodum qui a septima conjugatione oritur, musculis ipsam moventibus. Proprii autem solius linguae affectus, ab iis qui dictorum jam supra de oculorumpropriis affectibus tneminerint, haud difficulter invenientur. Etenim musculorum ipsius intemperies, tanquam similarium, motum impediunt, ut ambientis ipsum extrinsecus membranae intemperies, tangenui et gustandi simul sensum laedit; tanquam autem organicarum affectionum, inflammationes, scirrhi, oedemata, erysipelata; suppurationes; quie omnia, utpote quae tum risu, tum tactu discerni queant, ab lusce commentariis sunt sejunctai. Nam eas affectas partes considerare proposuimus, quae neque risu neque tactu dignoscere possumus, quibus signis ex indicatione, atque, ut summatim dicam, rationali vis inveniri possint.

Cap. IV. Eadem igitur ratione in sensu auditus, quicunque affectus in aurium oculis objecta concavitate oris untur, rationali cognitione non indigent; qui vero illaeso apparente aurium foramine, sed in audiendi actione laeso, simili via et ratione noscemus. Si solus laedatur, farre nervum proprium affectum esse conjicimus ; cum caeteris vero faciei partibus si afficiatur, in cerebro affectum praeter naturam esse, ipso vel ut similari, vel ut organica parte, affecto.

Cap. V. Sed et reliquorum omnium locorum qui in facie sunt, non solum motus, verum etiam sensus, aut perditur omnino, aut laeditur, interdum quidem partibus qui laesas habent actiones, proprio affectu laborantibus ; interdum vero nervis, qui ad eas a cerebro deferuntur, aut etiasifipsomet cerebro affecto; haec autem omnia per copulate .ipsis symptomata distinguentur. Quum enim una quaedam pars in sentiendi, aut movendi, aut utraque facultate laeditur, ea sula causam affectus continet; aut suis ipsius partibus vel organice vel per intemperiem laborantibus, aut nervis, qui ad ipsam ex tertia conjugatione feruntur. At nbi plures si-. mul afficiuntur partes, considerare oportet, utrum ex una nervorum origine, aut pluribus, sensum motumve, quum ur naturali sunt habitu, sortiantur. Vidimus enim ex dissectionibus, temporalibus et mansoriis musculis, item labris et narium pinnis, Ibulum et motum, linguae vero omnibusque oris partibus sensum duntaxat a tertia nervorum conjugatione procedere ; a secunda vero oculorum musculis motum, sicuti a prima oculis ipsis cernendi sensum sirppeditari, Igitur ubi partes, quibus a tertia conjugatione nervi adveniunt, omnes, sed in alterutra scilicet parte, laetae videntur, semper enim hoc, etiamsi non dicamus, oportet meminisse, nervum ipsum primario affectum esse putandum est. Si vero utramque. simul laedi contigerit, non nervi proprius, sed ejus in cerebro loci, a quo nervi procedunt, primarius affectus est. Affecto autem in utraque parte, tam dextra quam sinistra, cerebro, in spatio tertiae conjugationis vicinae partes per consensum afficiuntur, proinde et secundae et primae conjugationis nervi laeduntur, horumque laesi onem loquitur, ut oculorum quoque partes omnes laedantur. Quod si unus musculus, vel nervus quoquo modo, sive pristatio affectu, sive per consensum fuerit affectus, pars in adversum trahitur musculum ; resoluto scilicet musculo dcxtrum labrum movente, ipsum ad finieram deflectitur ; at si is qui sinistrum, ad dextram. Similiter et in tota maxilla et narium pinnis et buccis utrisque, quas a latu musculo moveri didicistis, in adversam ei quae resaluta est, partem deflecti contingit; ad hunc latum musculum nervis non item a tertia conjugatione venientibus, sed a vertebris cervicis in totum fere eum, parte quadam ipsius exigua excepta, in quam nervi a quinta conjugatione inferuntur, ubi est altissima hujus lati musculi regio.

Cap. VI. Sed. jam tempus est, ut ad spinalis medullae affectus accedamus. Splualis medullae affectus in praesienti concisam habent doctrinam, at non similem in ipsis operibus cognitionem. Etenim, nisi quis nervorum ab ipsa procedentium conjuga tio nes memoria teneat, ad unam corporis partem singulae perveniant, noscere non poterit in quota vertebra spinalis medulla fit affecta, ut si illarum meminerit, facilis erit affectae sedis notitia. Quinetiam ad reliquatum quoque partium omnium notitiam, nervorum, qui a spinali medulla .oriuntur, meminisse necesse erit. Veluti statim ubi primae vertebrae afficiuntur, licet raro, evenit tamen interdum angina, pueris magis quam adultis; de qua Hippocrates secundo epidemion ita conscripsit: Erant angina laborantium asjectiones hujusmodi. Cervicis vertebrae intro conversus erant, aliis quidem plus, aliis vero minus, atque in partibus exterioribus manifesta videbatur in cervice cavitas, et dolorem laborans, dum in ea parte tangebatur, sentiebat, e,-at et aliquanto sub eo osse, quod dentem nominant; quod non adeo acutum est, quibusdam vero ob rotunditatem majorem omnino conspicuum. Patices nisi eum dente vocato, non inflammabantur, sed salsidabant. Partes quae scib malis erant, tumebant, inflammatis haud consimiles; neque ulli bubones erant, sed secundum naturam magis permanebant. Linguam haud facile convolvebam, sed et masor ipsis videbatur atque e,,erta. Plenae sub lingua manifestae. Deglutire, nisi admodum moleste, haud poterant, jed si vehementer cogerent ur, in nares ejsiuebat et naribus loquebantur. spiritus ipsis non admodum elatus. Nonnullis capitis, temporum atque cervicis venae attollebantur, atque horum paululum, quibus dolores recrudescebant, tempora incalescebant, quamvis alias non scbricitarent. Plurimi non siuffiocabantur, nisi quum vel sputum, vel aliud quispiam deglatire tentarent. Neque subsidebant oculi. Quibus igitur tumor neutram in partem desjectebat, sed rectus erat, nequa ... quam paraplectici evadebant. Horum si quempiam periisse mihi constiterit, eum recensebo; quos autem nunc scio, sciperstites permanserunt. Atque alii quam celerrime sanitati stant restituti, alii plurimi quadraginta dies praeterierunt, atque horum non pauci fabris expertes. Militis etiam in longum valde tempus pars quaedam tumoris protrahebatur; ejus rei signum tum deglutitio tum vox praebebat. Atque eliquatae columellae exilitatem quandam malam praestabant, quanquam nihil mali habere videban-. tar. At quibus alterutra pars aspiciebatur, ϋ ea parte, a qua vertebrae inclinatae erant, paralytici evadebant, atque haec ipsa versus alteram trahebatur. Haec autem et in facie et ore et septo quod ad gurgulionem est, maxime deprehendebantur; quinetiam inferiores genae pro ratione mutabantur. Paraplegiae autem non per totum corpus fiebant, ut ex aliis, sed usque ad manum, quae ab anainosa parte erant. Hi et concocta et pauca moleste expuebant, quibus autem in rectum tumor erat, ii sine labore expuebant. Quibus dero et cum fabre, hi multo magis etdifunulter spirabant et inter loquendum salivam scindebant, et venae his magis elatae, et pedes omnium quidem frigidisiimi; horum vero maxime. Horum si aliqui non illico mortuisunt, hi tamen erigere scsc haudquaquam poterant, verum quos ego novi, omnes obierunt. Totum hunc textum secundo libro ejus commentarii, quem in secundum librum epidemiorum perscripsimus, ad verbum fere enarrarimus, atque idcirco eum totum hic inseruimus, quod Hippocrates multis ostendat accidisse anginam nobis raro visam, nullo existente in gutture proprio affectu; quinetiam quod circa primas oriatur vertebras, a quarum secunda pars dentiscrmis vocale procedit, unde nonnulli ipsam totam vocavere dentem. At nunc sub hac vertebra inquit factam anginam, non aeque acutam ac quae circa secundam fit ; nam constat spinalis medullae partes, quo suerint altiores, eo esse praestantiores ; proinde si multo inferior primis duabus vertebris fuerit ipse affectus, eo minorem adhuc inferet noxam. Nam ex anatome didicimus septi transversi nervos subquarta ac quinta vertebra emergere; praeterea ex commentariis de spirationis causis edocti sumus, liberam respirationem a solo fieri septo transverlo, accedente ad hanc intercostalium quoque musculorum actione, ubi majori opus est respiratione; ut, si vehementissima, superiorum quoque; verum non solum ob magnam aut maximam respirationem horum musculorum actione nos uti, sed ob alias quoque causas, de quibus satius in libris de spirandi difficultate dictum est. In praesentia vero satis fuerit a praescripto Hisipocratis sermone tantum accipere quantum ad affectorum locorum dignodonem necessarium est, si prius meminerimus .ejus verbi, quod in libro de articusis a nobis explicatum est, enarrantibus textum, ubi inquit: Vortebrarum autem, quae in spina sunt, quaecunque per morbos in gibbum trahuntur. Vult nimirum non solum ad interna vertebrarum luxationem, quam lordofin vocant, sed eam quoque qua foras vertebrae labuntur, comitari tensiones quae ad partes fiunt externas, trahentibus qui ibi praeter naturam consistunt tumoribus, nervosa corpora. Igitur ubi unica duntaxat vertebra, aut etiam duae, aut tres sese deinceps consequentes dlltrahuntur, ea parte spinam cavari contingit, .ubi vero inter distractas vertebras vel una vel plures illaesae permanserint, sic affectis gibbus accidere solet; at si in alterutram partem, vel dextrans, vel sinistram, distrahantur, ad eam in obliquum tore quotus spina. In eo igitur quem praemisimus sermone, utriusque mentionem fecit Hippocrates, excavationis quidem, cum dixit: quibus rectus erat tumor; obliquae vero torfionis, dicens: quibus vero alterutra pars alsiciebatur. At accurate admodum atque utiliter nobis legentibus haec ascripsit : per excavationem quidem neminem suctum parapleoricum, hoc est, parte aliqua resolutum; per obliquam vero torsionem: ad manus usque suctum esse; hoc est non ad inferiores partes, ut costas, lumbos, crura. In primis itaque hoc nobis sciendum est, alia quidem sequi symptomata laborante spinali medulla proprio aliquo affectu, sive ex sola intemperie, sive simul humore quopiam assiuente, ut in erysipelate, inflammatione atque ulcere putri ; . alia vero contusa, una vel pluribus vertebris suo loco motis. Ubi enim proprio aliquo affectu spinalis ipsa medulla laborat, sive in dextra sive sinistra parte, citra vertebrarum luxationem; si in altera parte duntaxat afficiatur, omnium interiorum corporis partium, quae e regione laesionis constituuntur, tam sedtus quam motus laeditur; si vero utraque pars affecta est, omnes partes, tam dextrae quam sinistrae, ei quae laeditur subjectae .similiter resolvuntur. At luxata vel ad gibbum vel ad concavum vertebra, fieri potest, ut nulla omnino partium inserturum, vel ad sensum vel motum oblaedatur ; fleri etiam potest, ut laedatur eo modo, qui in libro de articulorum affectibus ab ipsi, definitus est. Quum enim angulosa, ut ipse nominat, fit spinalis medullae laxatio, id est, quum non paulatim, sed affatim perinde ac si frangeretur, pars aliqua curvatur, subjectas partes omnes laedi necesse est ; paulatim vero facta luxatione in orbem, nihil notatu dignum patiuntur partes, quae commotae vertebrae supponuntur. Sed in obliquum laxatio laedit omnino partes eas, ad quas nervi ex luxatis vertebris procedentes perveniunt, idque migis in cervice, in thorace minus, sed multo minus in lumbis, accidere solet. Siquidem in cervice vertebrae inter te connexae aequaliter utraeque conserunt foramini, unde nervus procedit; in thorace autem superior magis, interior minus ; sed in lumbis totus nervus ex superiori excidit vertebra. Quare hic quidem transversa vertebrarum Iuratio; secum trahens et spinalem medullam et nervum, illaesum servat ipsi-, us secundum naturam ortum ; in cervice vero ex loco medio inter duas vertebras procedentes nervi per obliquas luxationes in ea quidem processus parte, ad quam spina ipsa deflectitur, opprimuntur, in altera vero tenduntur; actenfiones quidem, ubi ingens inflammatio accesserit, convulsio comitatur; compressiones vero, earum partium, ad quas oppressus nervus pervenit, paralyfis. Igitur merito .in ea angina, cujus in praemisso sermone sudoris narrata est, ad manus usque pervenit paraplegia, utpote manibus nervos ex fine cervicis accipientibus ; nam sub cervice thorax est, a cujus vertebris emergentes nervi non ad manus, sed ad siliatia intercostalia transmittuntur, paucis quibusdam qui ex primis procedunt, exceptis. Igitur per eas, quas nuper dixinrus, vertebrarum luxationes, reliquae faciei partes omnes, neque in sensu, neque in motu interturbantur ; buccae autem duntaxat fine mandibula laeduntur, ut quae a lato musculo moventur. Constat itaque musculos, qui nervorum su- orum initium habent a cervicis vertebris, laedi pariter, si spinalis medulla et provenientes ab ipsa nervi laedantur. Verum qui et quot fint hujusmodi musculi, ex nervorum qui a spinali medulla oriuntur dissectione didicistis. Quemadmodum alia quoque cognitu necessaria symptomata, quae sequuntur, ubi spinae ipsius vertebrae vel in gibbum, vel concavum, vel etiam transversum luxantur; in tertia parte commentariorum in librum de articulis cum demonstrationibus accurate conscripta habetis, quorum summas nunc vobis commemoro; atque eorum nonnulla jam percurri, quae vero nondum explicata sunt, ut nihil quicquam hic orationi nostrae defit, narrabimus. Nam vos. scire decet vertebras a suo sitit lunari, aut elocatum, aut ictum, aut tumorem aliquem praeter naturam, nervosa corpora vertebris ipsis atque spinali medullae connata divellentem... Haec genere duo sunt, alia quidem partium secundum naturam, alia vero praeter naturam, tumores quidam, quos Hippocrates uno vocabulo comprehendens cruda tubercula nominavit. lgit ur manifestum est, quod in praemissa constitutione, quam libro secundo epidemiorum descripsit, cervicis vertebris adjacentes musculi afficiebantur, et tuberosus fortasse tumor aliquis accedebat, ob quem concocta nonnullos spuisse dicit, facta videlicet tuberculorum concoctione. Cur igitur eos uliginosos etiam appellavit? an quia spirandi quaedam ipsis erat difficultas, citra ullum thoracis et pulmonis affectum? Nam hac in re differt angulosus concursus a peripneumonico et pleurotico, atque eo praeterea quod angustiae sensus in gutture esu in praenotionum itaque libro videtur anginae nomine appellere omnes affectus huic loco accidentes, qui respirandi difficultatem moliuntur ; sic enim loquitur : An-. ginae periculosissimae sciat. celeriterque enecant, quaecunque neque in faucibus neque in, cervice quicquam consum cuum reddunt, doloremque plurimum et orthopnoeam e,,hibent; hae namque eodem die et secundo et tertio et quarto sugntdnt. Quae vero in reliquis peraeque dolorem quoque concitant, sed in tumorem attolluntur et in saueibus rubores movent, hae quidem admodum periculosae sunt, sed prioribus paulo diuturniores. At quibus et sauees et cervicem simul rubo, occupat, ipsae diuturniores sunt, ac maxime ex his evadunt, si rubores simul et cervicem et pectus obsideant, neque intra recurrat erysipelas. Igitur cuivis certa conjectura est, unico vocabulo omnes hujusce Ioci affectus respirationem quoquo modo laedentes ipsum anginas nominare, nondum solitis medicis cynanchen per c et synanchen per s nominare; tantum abest, ut vel parasynanchen vel paracynanchen dicerent ; nominum enim supervacanea indagatio cum rerum negligentia ortum duxit, proindeque quatuor quidem nomina fecerunt, sed ab ipsis quum quatuor affectus significari dixissent ac scripsissent, notas ipsorum praetermiserunt. Hoc autem a me simul cum secundi epidemiorum textu propositum est, quinam tandem sint hi quatuor affectus; unus quidem ac primus ipsorum est, quum fauces inflammantur, fauces autem nomino internum oris locum; ad quem ascendit, tum gulae tum gutturis extremum, alter autem secundus, quum neque fauces neque. reliquae oris partes, neque etiam externarum partium usia inflammata conspicitur, laboranti tamen in gutture fuflocationis senius est; tertius deinceps, ubi externus locus faucis um inflammatur; ac quartus, ubi gutturis partes tum evternae tum internae similiter affectae sunt At superest adhuc alius cervicis affectus, quem silentio praeterierunt, ubi ad anteriores partes vertebrae luxantur, solis interdum musculis, qui cum ipsis communicant, tumore praeter naturam affectis, vel nato ibi.aliquo tuberculo, interdum etiam gula pariter cum ipsis vitiata ; nonnunquam musculis quoque ipsam gutturi copulantibus, ac praeterea propriis ipsius gutturis .musculis, a quibus apetitus. Itaque hi quidem omnes affectus spirandi quandam difficultatem efficiunt, non tamen suffocationis periculum auferunt; at difficulter deglutiunt atque dolore afficiuntur ac praecipue cum potus eis in nares refflit. Accidit esium interdum, ut ascendente inflammatione et lingua et fauces in tumorem attollantur, quemadmodum et ipse tradidit. Verum hujuscemodi copulatorum alfectuum enarratione propositus ferme non indiget; nam lingua affecta aliae actiones deperduntur.

Cap. VII. At ubi unius actionis laesio est et sedes asseclae plures, nostri nunc instituti est, ex caeterorum symptomatum varietate discernendo eas invenire. Quippe nullo spirabilium instrumentorum quoquo modo, neque primario, neque per consensum affecto, fieri minime potest, ut respiratio laedatur. Quum autem plura ipsit sint spirandi instrumenta ac praeterea alter quoque non paucus partium numerus, quibus sala consentire consueverunt, non abs remultis distinctionibus indiget is, qui et primario asseclas sedes et consentientes passim invenire conatur. Igitur statim ex sola respirationis specie nonnihil et de affecta sede et de ipso affectu conjicere licet. Nam rideatur laborans inter spirandum totum movere thoracem, ut in parte quidem anteriore ad jugulum, in utroque latere ad epomidas, in parte posteriore ad scapulas usque motus ipsius ascendat; tres ex hujusmodi respiratione affectus significantur ; unus est, flagrans in pulmone atque corde calor; alter, in aliquo spiris testum organorum angustia; tertius est, facultatis musculos thoracis moventis debilitas. Quum igitur hujuscemodi respirationem conspexeris, inprimis pulsus perpendere oportet; in enim quantus fit oalor, indicabunt, sicut in libro de praenotionibus a pulsu scriptum est; deinde exspirationem, an multa et cunferta et cum efflatione fiat; postremo thora-, cem in pectore tangere, quem si quis ardentem invenerit, jam omnes copiosi caloris notas habuerit ; quibus ex alumdanti accedit famei oculorumque rubor, capitis ardor, litis vehemens, lingua arida et aspera et quod dicat infirmus sese ardere. Si vero incendii signis modum servantibus, thorax vehementer dilatetur, angustia quaedam est in spirabilibus organis; quere vel pars aliqua ad guttur affecta est; vel multis humoribus pulmo aut thorax est oppletus ; vel aliquod turbereulum in ipsis nascitur, ex quo genere est abscessus vocatus. Atque gutturis affectus tum primarios tum eos, quibus per consensum infestatur, jam percurrimus; pulmonis autem thoracisque vitia paulo post accuratius persequemur ; nam in praesentia spinalis medullae affectus tractare proposuimus, tum alios tum qui ei per imbecillitatem vocatam accidunt. Fit autem spinalis medullae imbecillitas in. turdum cerebri- vitio, utpote a quo utramque facultatem, et scnfitricem et motricem, ipsa accipit; interdum ipsius duntaxat spinalis medullae primario affectu laborantis ob pecusiarem intemperiem, vel toti ipsi, vel diversis partibus obortam, quae multis medicis ne m mentem quidem venit, quum. tamen creberrime rideant laborantes quosdam adeo exolutus, ut vix digitos manus possint movere, quamvis omnibus thoracis partibus respirent, nullo ardente calore ad magnam respirationem ipsos cogente. Id vero ob hujusmodi causam eis accidit. Dum quiescit animans, liberam expirationem iulum septum transversum, modo valeat, efficit; quum vero infirmum est ipsum, sane solum spicandi munus perficere non valet, tumque intercostaliuni musculorum concurrit autisium; tum si praeterea majori animal inspiratione egeat et supernorum omnium, quorum maximi scapulas secum manifeste movent. Quum itaque hominem spirandi opus omnibus thoracis partibus perficere rideris, non tamen frequenter inspirantem, tunc quantum thorax dilatetur, perpende, atque narium pinnas; has enim ipsum contrahere comperies et parvam thoracis facere dilatationem, non quemadmodum in ardentibussebribus ob caloris copiam faciunt ii, qui viribus valent, hi namque totum thoracem plurimum dilatant; neque etiam ut illi, quibus id evenit ob aliquam spiritalium instrumentorum angustiam, ut in anginis atque dyspuoeis, quas fluxio multa et affatim descendens induxit; neque ab utraque causa, ut in peripneumoniis, nam hoc morbo affecti et mamma et frequentissima respiratione utuntur. Sed quemadmodum ob virium infirmitatem, ita ob unius quoque partis imbecillitatem particularem omnes thoracis partes dilatari coguntur. Gymnestes ergo Secundus, ut qui posset, quid .pateretur, observare, sentire se manifeste septi transversi dicebat imbecillitatem, ob quam cogebatur in tereostales musculos continuo movere, atque nonnunquam etiam superiores.; quondam etiam sonam circumdans hypochondriorum partibus, sola transversi septi motione sufficienter spirabat, quo tempore scilicet quiescebat. Verum an ad septi trans versi musculum, an ad nervos in ipsum pervenientes, an ad utrosque pertineret imbecillitas, mihi quidem explicatu perdifficile ridebatur; at eandem respirationem etiam in alio quodam notavi, quem aliquando equus in hypochondriorum regione calet triverat adeo atrociter, ut oborta in septo trans verso histammatione, mortis periculum immineret ; quumque evasisset ab eo periculo, imbecillitatem tamen semper retinuerat. In alio etiam, qui a vehementi peripneumoniaconvalescebat, brachii tam posteriores quam internae partes et cubiti maxima pars eodem modo ad summos usque digitos sensus difficultate laboraverunt, atque motus quoque aliquo- . rum nonnihil laesus est. Huic nervos in primo atque secundo intercostali loco laesos esse accidit, quorum primus insignis magnitudinis per intimas partes abditus defertur, ei qui ipsum praecessit, admixtus, sed multas in partes divisus, quas in dissectionibus vidimus, ipsarumque aliquas per interiorem cubiti regionem usque ad digitorum extrema pervenientes ; secundus vero nervus. tenuis, nulli alteri admixtus, per axillam sub cute ad brachium fertur, dispersus per cutis ejus tam posteriores quam internas partes. Hic homo celeviter curatus est, admoto nervorum exortor medicamento ad primum ac secundum intercostale spatium ; quemadmodum quoque alii nonnulli, quibus utrumque crus paulatim resolvebatur, admoto lumbis medicamento in eo loco, unde a spicati medulla cruribus nervi adveniunt, nullo resolutis cruribus medicamento a nobis apposito; neque enim ipsorum, sed medullae proprius erat affectus. Alteri magna oborta suppuratione in alterius natis regione ac primis ejus cruris partibus, nervi ejus cruris per chirurgiam nudati sunt, tum parte sanata, toti membro movendi difficultas accidit; unde conjiciens scirrlrosum quidpiam concitatae prius inflammationis in nervorum quodam derelictum, hujusmodi asseetui accommodans curationem, affecto loco soli idonea medicamenta adhibui, hominemque perfecte sanari. Ut autem de partibus famei dictum est, ita et in reliquis quoque omnibus, unica duntaxat pereunte actione, solum musculum ipsam efficientem, aut nervum ipsius affectum esse putandum est Si vero plures actiones laesae sint, si uno in loco, accidit interdum omnes ipsos musculos a communi aliqua causa laedi; fieri etiam potest, ut nervus aliquis musculis illis communis afficiatur. Enimvero quidam quum in fluvio pisces venans adeo circa sedem et vesicam perfrigeratus scisset, ut ipsi inrito efflueret et alvi excrementum et urina, per calefacientia remedia affectis musculis admota celeriter sanus evasit. Alius autem eisdem molestatus symptomatis fine manifesta causa, laesis circa os sacrum nervis, multo tempore per multa praesidia vix sanatus est. Igitur quod protinus ab initio dicebam, illius nunc quoque mentione Iacta ad alia divertam; si quis ex anatome, ad quam partem descendant singuli nervi a spinali medulla prodeuntes, cognoverit, asseetas sedes quam facillime inveniet. Ex artis autem operibus vos horum examen reipsa deprehendistis ; namque saepenumero vidistis ex hujusmodi dignotione manifeste juvari laborantes. Nam non solum crura et manus temere ac fjustra multi mediet tota die nocteque calefacientibus medicamentis perfricant, negligentes locum ubi vel spinalis med ulla, vel nervus aliquis ex ipsis emergens laeditur; verum etiam caput cujusdam non ita pridem impositis medicamentis vehementer calefacientibus ulceravemnt, putantes tentum ipsius graviter laetum hoc pacto se revocaturos. Atque nos hunc ipsum sanavimus, inventa sude assecla, tum ex reliquis symptomatis tum ex evidentibus causis, super quibus singulis interrogavimus, quarum una hujusmodi erat, quum tuli multa pluria ac vento impetuosio ambulasset, pallium circa cervicem madefactum ajebat adeo, ut vehementi se frigore in ea parte affectum sentiret. Itaque qui scivisset ex pruinis spinae vertebris quatuor nervos ad caput ascendere, a quibus pessis ipsum ambiens tensum accipit, facile tedem affectam invenisset, qua sanata, capitis quoque pellis pariter sanam esset, nulla primaria affectione laborans ; medici vero neque hujusmodi nervos neque eos qui per singulas cutis partes disperti sunt cognoscentes,quum in promptu .eis esset minimae particulae juxta nervi mitium adhibere remedia, partes illaesas molestant. Ego vero saepenumero vos monui, alios quidem in ipsa spinali medulla veluti radicem habere, alios vero velut ex magnis ramis e spinali medulla exortis procedere ; qui rursus divisi distribuuntur,. alii per valde multas cutis partes, alii per pauciores, ut mirer anatomicos viros illos non cognovisse, atque in nervorum resolutione quaerere, quam ob cansum resolutarum partium non semper et motus et sensus pereat, sed aliquando motus, aliquando lentus, aliquando^ et scusus et motus. Arbitrantur namque nervorum- in musculos distributorum reliquiasad cutem tendere, ob idque, quum nervus per musculum distributus affectus est, in magnis .asfectibus ipsius utrumque, et sensum et motum r simullaedi; in levibus adhuc servari quidem sensum, utpote qui non tantum roboris desideret; motum vero, eo quod robustis egeat viribus, perire. Interdum enim unus musculus vel totum crus vel manum movens, ac proinde viribus indigens, si afficiatur, munus suum perficere nequit, membrumque ipsum immobile relinquit, sentiendi vero facultas partium affectiones discernens, illaesa tunc permanet, ut quae non validis egeat viribus ; quippe nihil minus, imo magis etiam; pati possunt partes debiles, dignotioque affectionis sufficienter fit etiam per imbecillas vires. lgitur ratio ipsorum in hujusmodi quidem nervorum paralysi probabilis est ; ubi vero deperdita sentiendi facultate, motus non perit, nonnulli quidem adeo vanas adduxere rationes, ut satius scisset eos conticescere ; nonnulli vero cognita quaestionis difficultate, non gravati sunt dicere, hujuscemodi paralysis speciem, qua servato motu saulus perderetur, neminem unquam vidisse. Nam qui sibi sectae alienius principatum usurpant, ad artis vero opera non accedunt, nihil non audent, sed quiduis prompte mentiuntur, atque scribunt nonnulla, perinde ac si frequenter conspexerint, quae ne per somnium quideni unquam viderunt, plurima nunquam visa esse ajunt, quae ab ipsis quotidie conspiciuntur.

Cap. VIII. Jam convenit quidem inter medicos sauguinem e gula ventriculoque vomitione, ex spiritalibus partibus tussi, ex faucibus et gurgusione screatu, ut ex ore simplici expulsione expelli; nos vero eum a capite per gurgusionis praecipue partes internas ad fauces affatim descendentem, tussiendo educi saepenumero conspeximus ; nam subitu gutturi irruens tussim movet. Quare diligenter advertere animum oportet, ne aliquando hujusmodi sanguinem ex spiritalibus organis ascendere putemus, quemadmodum sane quosdam novi medicos falso opluatos, ex quibus ipsi decepti sunt credentes non recte multos praestantissimos medicos asseruisse, hujusmodi sanguinis eruptionem esse periculosissimam, tanquam pulmone vehementer affecto; neque enim par esse, exiguam in ipso. venam diruptam. Fieri- quoque potest, ut vel erosa, vel exesa, vel utcunque nominare .volueris, vena, sanguis affatim tussiendo ejiciatur. Quum enim retroactis temporibus quis ex intervallis quotidie paucum sanguinem tussiendo expuisse cernitur, supervenitque ei postea multi sanguinis inter tussiendum eruptio, neque aballo delapso; neque in certamine, nequo palaestra graviter vulnerato, neque etiam sub ullo grani pondere oppresso thorace, reliquum est, ob insignem erosionem plurimum sanguinem tussiendo fuisse rejectum. Atque non pauci sic affecti pulmonis quasdam particulas simul cum sanguine ejecerunt. Quocirca diligenter considerare oportet, an spumosum quippiam -simul educatur; id enim efficacissimum est indicium eductionis e pulmone ; quemadmodum ubi aut bronclni pars quaedam, aut arteriae, aut venae tunicae, aut etiam pulmonis ipsius carnis alluitur. Nihil autem horum accidit lis; qui ex thorace sanguinem extussiunt, ut nec dolor aliquis iis, qui a pulmone, utpote qui duos nervos perquam tenues a textu nervorum a cerebro ortorum conjugatione recipit, per membranam extrinsecus ipsum continentem dispersos, lud per visceris profunditatem non extensus ; verum thoraci, ut scitis, multi ab internis, multi etiam ab externis^ partibus sunt nervi, quibus facile dolores percipi possunt. Praeterea quia thorax musculis ossibusque abundat, pulmo vero laxus est, atque a compressione, aut contusione tutus, thoracis dolores intensiores sunt, pulmonis remissiores. Quum igitur dolente thoracis parte quapiam, sanguinem quis tussiendo rejecerit, neque inultum, neque rubrum, sed jam nigricantem, grumosumque, huic thorax primaria affectione infestatur, at sanguis per pulmonem ita educitur, ut in supparatis affectibus pus, quod inter thoracem et pulmonem lenius judicio contineri percipitur. Sic et pleuriticis sputum quovis modo coloratum apparet, usque sequenti quinto libro dicetur. Nunc vero de ulceribus sanguinis rejectioni supervenientibus deinceps dicendum est. Nam in pulmone creberrime fiunt, accurationem, ut quibusdam videtur, nequaquam admittunt, ut alii putant, difficulter admodum sanantur; at in thorace dirupta vasa, a quibus sanguis expuitur, magna ex parte conglutinantur; nunquam enim hujuscemodi ulcera, vel diuturna, curationi omnino resistunt; quae vero in pulmone longo jam tempore permanserunt, quamvis aliquando ementur, relinquunt tamen in ipso callusum quid et fistulosum, quod tractu temporis levi occasione excoriatur, atque cum iis quae inde expuuntur interdum simul educitur ramentum a medicis vocatum, ac cruoris exigua quaedam guttula. Atque haec etiam ulceribus alio in loco genitis communia sunt; verum ex gula ventriculoque, vomitu; .ex renibus et vesica, cum urina; ex intestinis vero, dejectione excernuntur; sed ex spiritalibus lustiumentis fine tussi expui non possunt. Quod si pluribus deinceps diebus aliquis cruorem et screaverit et emunxerit, citra capitis vel dolorem vel gravitatem, sive praesentem sive praeteritam, citraque ictum illic inflictum, hujus et totum narium meatum, atque eam oris partem, qua ad nares foramen tendit, accurate considerare oportet; nam fit aliquando hujusmodi symptoma, hirudine huic loco adhaerente, quae quidem in dies augetur, ut quamvis primis diebus ob exiguitatem sensum effugiat, tertio tamen quartove die facile cernatur. Eadem ratione ex ventriculo quoque cruor epota sanguifuga nonnunquam evomitur. Sed est hujusmodi cruor tenuis, fanieique speciem refert, sive e ventriculo, sive ex naribus, sive ex ore ferri rideatur, ut cum tale conspexeris, ac praeterea hominis consideraveris habitum, super que .praeteritis eum interrogaveris, ex omnibus rei ipsius veritatem facile conjicias. Equidem quum viderem hominem integra valetudine hujusmodi cruorem evomentem, interrogavi, qua rictus ratione antea fuisset nsus ; ille vero inter alia quae narravit, hoc quoque addidit, se quum nocte quadam sitiret, ex fonte quodam non admodum mundam aquam continente, aquam bibisse a fervo sibi quodam allatum. Quibus auditis, sciscitatus fum, apparuissentire aliquando sanguisugae hr ipso fonte ; qui quum se vidisse fateretur, dato idoneo medicamento, hirudinem vomitione eduxi. At quum estus quispiam hujusmodi cruorem emungeret et expueret, ac ipso narrante audirem eum rure, aestatis tempore, in stagno quodam cum caeteris juvenibus juvenili ludo, qualem adolescentos in aqua ludere solent, exercitatum, sciremque in eo stagno sanguisugas esse, duxi laborantem ad splendorem; conversoque directe ad solis radios narium foramine, in eo loco. ubi nasus ad oris regionem perforatur, hirudinis in meatu latentis caudam conspexi. Has igitur historias vobis narrare operae pretium duri.

Cap. IX. Enimvero quod his in sermonibus laesionem intelligere oporteat, etiamsi non penitus tota partis actio secundum naturam deperdatur, saepenumero jam diximus, nec ab re fuerit, in praesentia monuisse. Praeterea, quamvis non ignoretis, monitos vos velim, non eandem esse rem vocem et locutionem, sed vocem vocalium instrumentorum opus esse, locutionem vero loquentium, quorum lingua est maxime princeps, non parum autem conferunt et nares et labra et dentes; sic etiam vocis instrumenta esse guttur et musculos ipsum moventes, atque nervos qui a cerebro ipsis facultatem deferunt. Igitur si vel claudentes vel aperientes guttur musculi immobiles reddantur, qui sic afficitur, mutus evadet omnino ; ubi vero vel difficulter moventur, vel palpitant, aut tremunt-, pro affectionis modo vox laedetur;similiter, si convehendo, vel concutiendo moveantur. At vero si imbecillae luerim ipsis vices, sive ob suam ipsorum, sive ob nervorum ipsos moventium affectionem, obscuram et parvam efficient vocem. Quod si alius quispiam ex moventibus guttur musculis, quoquo modo afficiatur, laedetur quidem vox, sed parva laesione, atque sic affectus neque mutus omnino erit, neque admodum exiguam habebit vocem. Ut autem ex musculis guttur moventibus praecipui sunt ii qui ipsum aperiunt et claudunt, ita ex vocalibus nervis ii quos recurrentes vocamus ; qui et ipsi portiones quidem fiunt sextae conjugationis nervorum qui a cerebro oriuntur, quemadmodum et assi qui in ipsum inferuntur- ; disserunt tamen ab illis eo quod non in cervice a nervis sextae conjugationis, sed quum ad thoracis regionem pervenerint, propagentur. Nullus itaque tam ineptus chirurgus est, qui ipsam sextam conjugationem totam secet invitus; at recurrentes nervi ob imperitiam nonnunquam divelluntur. Accidit vero inter: dum in magnis asperae arteriae vulneribus, ut una cum ipsa vel alter vel uterque incidatur ; per chirurgiam quoque perfrigerati vocem impediunt, donec calefacti naturalem temperiem recuperaverint. Quinetiam laedi vocem contingit in exilitate et magnitudine non leviter, quum fauces a sitis musculis nequeunt intendi. Item vehementer laeditur vox, ubi membrana, quae faucibus et gutturi communis est, multa humiditate rigatur. Quod etiam destillationes eadem ratione vocem raucam efficere possint, nemo non intelligit. Vehemens quoque exclamatio similiter vocem afficit, utpote quae similem inflammationi circa jam dictam membranam atque gutturis musculos parit affectum r (At quum gutturis interni musculi inflammantur, eum affectum anginam esse constat, quae simul et vocem et respirationem laedit j et omnes universe praeter naturam tumores, sive in spiritalibus riis exoriantur, sive extrinsecus ipsas comprimant. Sic itaque gula quoque inflammatione affecta, ut comprimat asperae arteriae tunicam, qua cartilaginum ipsius partes extremae sigmoides conjunguntur, et respirationem et vocem laedit; laedit quoque vertebrarum cervicis in anteriorem par- . tem laxatio ; de quibus jam antea dictum est. Igitur omnes hujusmodi affectus voti adveniunt, propriis ipsius instrumentis familiari aliquo vitio, sive primigenia affectione, sive per consensum, laborantibus ; nam id ad propositum sermonem nihil conducit. Sunt praeterea alii affectus, quum pecultari sua materia privatur; atque in commentariis de voce dictum jam est, quod propria hujus actionis materia generatim quidem loquendo est expiratio, secundum speciem vero atque propriam disserentium, efflatio, quae quidem est, quum affatim spiritus foras effertur per musculorum intercostalium actionem. Sic autem et per vehementia thoracis vulnera, atque omnino ipsius in altera parte resolutionem, in primis semispirans, per accidens vero semivocale animal evadit. In apoplexia vero, sopore, morbo comitiali; catoche, communi ratione earum actionum, quae ab impetu et voluntatis imperio procedunt, vocem laedi contingit, sive spinalis medullae partes primae, sive simul cum iis cerebrum quoque afficiatur. His actionibus quinque inter se consequentia quadam convenientibus, expiratione, efflatione ritra strepitum, strepeuti efflatione, voce, loquela ; si earum prima laedatur, reliquae omnes laeduntur; ultima vero laesa, reliquae haudquaquam ; at quum secunda, tres reliquae ; quum tertia, duae ultimae; quum quarta vero, sola postrema laeditur. Etenim si nihil omnino expiret animal, vel ex utrisque thoracis partibus, vel ex altera duntaxat; si quidem ex utrisque, celerrime suffocabitur ; si vero ex altera tantum, semispirans atque semivocale reddetur, perdetque simul reliquarum deinceps duarum actionum partem dimidiam, quarum alteram afflationem citra strepitum, alteram vero strepentem nominare consuevi. Quod si expiratione servata corrumpatur essiatio, reliquae tres actiones, strepens efflatio, vox et loquela simul corrumpentur; sublata vero strepente esstatione et vox et loquela perit, ut, voce pereunte; . loquela. Quum itaque dictarum actionum opifices musculos cognoveritis, poteritis ratiocinari, qui ex ipsis proprio affectu laborent et quorum actio laedatur per accidens. Quod si quidpiam eorum, quae ex corporum dissectione vidistis, oblivioni tradideritis, admonebunt vos ii, quos de respicationis causis, atque de voce perscripsimus, commentarii, atque de his ipsis in secundo libro de rivorum dissectione dictum est. Nam expirationem faciunt universi thoracem contrahentes musculi ; elllationem, quae vehemens expiratio est, intercostales maxime ; sseepentem essiationem ii, qui in faucibus sunt ; vocem vero ipsam gutturis musculi efficiuiiti Sed lingua articulatim vocem distinguens loquendi usum praestat; quam ad rem conferunt quoque dentes, labra, narium foramina, palatum, gurgulio, praeterea mediocre linguae ipsius vinculum. Itaque balbis blaesisque atque aliis qui impedite sunt loquela, lo quntionis instrumentorum aliquod, aut quum natura ipsum formaret, aut postea; laesum esse certum est ; veluti quibus vel polypus, vel aliud quidpiam narium foramina obstruit, aut ex primis dentibus aliquis deperditus est, aut labia mutilate. Verum quo pacto tenuem obtineant vocem, ac praeterea quomodo aliae vocis tum species tum affectiones fieri possint, ut rauca, resonans, tenuis, aspera et obscura, in commentariis de voce suffimenter diximus.

Cap. X. De difficili respiratione jam antea, ubi spinalis medullae affectus percurrimus, multa dictu sunt, quibus nunc in memoriam revocatis, quae ad praesentem contemplationem supersunt, subjungam. Itaque in universim: expedite vos meminisse velim musculorum omnium thoracem moventium nervorumque, qui ad ipsos .perveniunt, quos in corporum dissectione vidistis; tum introeuntes ad hominem difficulter spirantum, in primis considerare, an omnes thoracis musculos moveat, an solos intercostales sine superioris bus ; atque an simul cum intercostalibus septum transversum. Nam si conspexeritis omnes moveri, unam ex tribus, quas dicemus, caufis, hujusmodi motionem efficere putate, ac deinde quae fit illa quae nunc infestat, perpendite ; quod si noti omnes moveantur, aliter definiendum. Subjiriamus igitur aliquem omnes simul movere musculos, ut pectus una cum scapusis manifeste sublevetur. In hoc ex tribus unum aliquod esse necesse est, aut virium imbecillitatem, aut viarum spiritus angustiam, aut vehementem in corde .et pulmone calorem ; quamvis interdum duae, ac nonnunquam, licet raro, tres quoque ex jam dictis caufis con currere possint. At tribus quidem fimus convenientibus, quam primum aeger mteribile duabus autem difficile servabitur; una vero, affectus peculiari cum distinctione ad mortem aut salutem perventurus est. Igitur sola facultatis imbecillitas quum adest, propterea ad tria moventium musculorum genera venit, eosque omnes ad motionem excitat, quod unum ipsorum genus .vehementer movere nequeat; quippe si septum transversum lotum sufficienter movere posset, veluti quum secundum natutam te habebat, neque intercostalibus, neque superioribus musculis indigeret; quoniam vero imbecilla. est, omnes sensim movet, neque frequentem, neque raram valde facit eorum actionem. Atque his potissimum notis mens adhibenda est, nam caetera p en eas facile discernuntur. Sane plurimum aucto in spiritalibus organis calore, omnibus quidem thoracis musculis agit animal, sed et velocem et frequentem et vehementem efficit eorum actionem, quum citra virium imbecillitatem calor infestat. At virium imbecillitas, ubi citra flammeum calorem fit, neque velocem, neque frequentem valde habet motum, proinde non multum omnes thoracis partes dilatat ; quippe cum dyspnoea, quae ob nimiam incenfionem facta est, unum susum commune habet, quod omnes thoracis musculi per ipsam agant. At ubi ob. plurimum calorem respiratio difficilis est in magnitudine, frequentia et celeritate, hoc quoque accedit, quod calidi ferventisque spiritus expiratio cum efflatione efficiatur; in virium vero imbecissitate, nulla ab ore facta essiatione, spiritus ex solis naribus emittitur, quae nares per inspirationem etiam pinnas manifeste contrahunt; id et efficax imbecillae facultatis inditium esu ob spirabilium vero instrumentorum angustiam totus quidem thorax plurimum, celeriter et srequenter dilatatur ; sed qui sic laborant, fine efflatione exple rationem habent. Quum vero simul incidunt spirabilium organorum et calor et augusiia, ut in peripneumonia, tum neque maxima et frequentissima et celerrima respicatio sufficere potest; ob idque se erigunt, sentientes totum thoracem facilius ita dilatari ; quippe decumbentibus in sele concidit, eo quod pectoris peries in spinam declinent, qua erecta thorax etiam simul effertur, non amplius se ipsum gravans. Atque iis similiter respirant quibus asperae pulmonis arteriae plurima defluxione oppletae sunt, aut ubi ex proximis locis in ipsas humor aliquis defluxit, unica duntaxat re differentes, quod neque essient, neque calidum spiritum emittant. Sic etiam iis quibus inter thoracem pulmonemque pus copiosum collectum est, quos suppuratus vocant, totus thorax attollitur ; sed neque calidum expirant neque essiant, nisi adurens fabris accesserit ; verum hi celerrime suffocantur, tum ob hunc affectum, tum quod vires omnibus fuppuratis ex necessitate imbecilliores redditae sint, at non necessario in fluxionibus in pulmonem, aut in peripneumoniis, aut asthmate; nam contra per asthmaticos affectus crassis et viscosis humoribus pulmoni impactis vires robustae constantesque permanserunt. Atque si tuberculum coetu dllficile aliquando in ipsis constiterit, thorax maxime quidem dilambitur, sed non multum inspirabit aerem, ideoque copti-: neuter respirare cogetur citra efflationem ; id enim multi caloris proprium est. in eandem dyspnoeae speciem alia ratione labuntur ii quoque, quos angina molestat, ob angustiam, quae non est in cavitatibus suspirationem suscipientibus, sed in iis quae ipsam transmittunt. Quibus vero abscessus et inflammatio atque humorum plenitudo in thoracis, aut pulmonis cavernis consistit, citra obstructionem manente gutture atque aspera arteria, in cavitatibus scilicet inspiratum aerem suscipientibus angustia genita, ex necessitate sequitur magna thoracis dilatatio, sed paucus trahitur spiritus, ac proinde laborantem celeriter et frequenter respirare ne:cesse est. Prae omnibus enim vos meminisse .velim magnae respirationis geminas. esse differentias, interdum quidem ob dilalationis.thoracis.ruagrntudinem, .hrterdum gero .ob lusple rati spiritus .mulsam; substantium. Sciendum autem quod saepenumero vos admoneo carunmerum, quae a prioribus omissae fiunt; nam quas ipsi persequuti sunt, earum propter scriptorum. multitudinem facilis atque in promptu est memoria; quae veto ab Hippocrate, quamvis optime de dyspnoea scripserit, non furit definita, posteriorumque nemo explicavit, quae defiunt, definiitve, idcirco necessarium misti est creberrime illorum vos admonere. lgitur quicunque^ fine inflammatione, vel omnino sine aliquo praeter naturam tumore, aut angustia spiritalium instrumentorum, per febres ardentes difficulter spirant, his inspirati aeris quantitas magnitudini dilatationis thoracis proportione respondet; quibus vero vel tumor ver angustia fine inflanrmatorio calore in spiritalibus est, in his thoracis quidem dilatatio maxima est ; id vero, quod inspiratur; non susum dilatationem proportione non assequitur, verum etiam minus aluam secundum naturam, attrahitur, At sine distinctione unum affectionem osten- . dit magna thoracis dilatatio, si raritatem- simul acceperit. Verum animadvertere vos lue oportet, ne aliquando decipiamini, putantes eam respirationem; quae ob virium imbecillitatem omnibus agentibus musculis. efficitur, eandem esse cum magna; quam equidem, quo clarior esset interpretatio, aliquando sublimem vocare volui; et mihi tunc contigit rntelligere, Hippocratem eum sublimem vocare spiritum, qui sublimioribus thoracis partibus inspiratur; quemadmodum, quum inquit: Magnus spiratis et ex longis intervallis, delirium declarat; constat eum magnum pro multo dixisse, qui bifariam fleti potest, vel fine superiorum musculorum actione, vel ipsa concurrente ; nam plerumque intercostales musculi una cum septo transverso ad mammam thoracis elevationem, qua multus spiritus afficiatur, superiorum muscuiorum auxilio non indigent. Quod vero hujusmodi dilatationis species delirium portendat, in commentariis de dyspnoea ostendimus, ubi etiam omnium difficultatum respiratinnis affectiones declaratae sunt. Nunc vero. ut compendio quodam hic explicamus alios affectus, quos in aliis com- . montanis jam percurrimus, ita et de dyspnoeae differentiis partim quidem dictum est, partim vero in sequentibus dicemus. Nam ut magnarum respirationum alia quidem crebra est, cujus stant differentiae complures, quarum aliae alias aflectiones ludicant; alia vero rara, unicam indicans affectionem; sic etiam de exigua dicendum est; nam rara quidem spiritalium instrumentorum refrigerationem, frequens vero non solum spiritalium, sed eorum quoque quae cum ipsis moventur, ut hepatis, ventriculi, lienis, gulae, laborem indicat. Quum autem plures sint affectiones, quas per vehementiores motus dolor comisator, ex aliis signis considerandum et definiendum est, sive inflammatio quaedam, sive erysipelas, sive ulcus, sive abscessus dolorem efficiat. Quinetiam didicistis, quini inaequalibus intemperiebus dolores saepenumero succedunt; similiter spiritus crudi flatuosique copiae, qui arctatus aliquando partes ipsum ambientes distendit, aliquando vero violenter egreditur. Similiter quoque calidi et acris, aut frigidi et lenti humoris abundantia, si aliquando retentus succus ambientia corpora distendat, laus inde violenter exeat, dolores efficere potest; si gravius asseeta suerint instrumenta, in quibus hujusmodi res continentur, etiamsi non moveantur ; si leniter, quando moventur. Verum in libris de dyspnoea causa explicata est, cur exiguae spirationis frequens quidem spiritus motorum per respirationem instrumentorum laborem significet, rarus vero vehementem refrigerationem spiritalium duntaxat, praecipue pulmonis et cordis. Est etiam esta dyspnoeae species, quum veluti brevi quadam quiete intercipitur opus thoracis, nonnunquam suspirando, nonnunquam expirando, sive hoc accidat symptoma ob musculorum thoracis convulsivam affectionem, sive ob caloris copiam, coacto laborante continenter vel inspirare vel expirare. Est msuper alius respirationis affectus, quem apnoeaur nominant, nulla, ut aspicientibus videtur, facta respiratione, verum ut rei ipsius natura declarat, eam non fieri incredibile est ; nam impossibile ridetur, ut animal omni respiratione exacte privatum adhuc servaripossit; ea tamen animalia, quae in cavernis latent, thoracem movere minime ridentur. Proinde duorum alterum conjicere oportet, aut adeo exiguam fieri respirationem, ut Pensum essugiat, aut animal tunc respiratione omnino non indigere, sed eam transpirationem, quae per universum corpus fit, sufficere; hanc enim cor ipsum per arterias efficit, respirationem vero per thoracem cerebrum. At vero asa lectio; quae apnoeam facit, quaecunque ea sit, omnibus aurmalis partibus communis esse ridetur, veluti in apoplexia, supore, morbo comitiali, catalepsi; nam in his omnibus nullus proprius affectus spiritalia instrumenta prae caeteris infestat, non magis, quam vocis, aut loquntionis, aut progrefsumis; sed affecto principio, omnia quibus vires fuse, per quas reguntur, ab ipso suppeditari consueverunt, ei consentire necesse est. Verum de apnoea particulatim et per te diximus; quamobrem tempus est, ut nunc ad aliquid aliud transigamus.

Cap. XI. Quum. autem exercitationis via ad affectoruur. locorum dignotiones duplex sit, altera quidem ab appanentibus symptomatis, .altera vero a corporis partibus, si quis per utrumque voluerit exercitari, eadem his dicet, quamvis alio et alio modo. Ut verbi gratia, de pulmonis affectibus dictum est, ubi de dolorum ratione; praeterea etiam ubi de sanguinis rej eotione ac de dyspnoea; atque in praesentia quoque dicemus. Etenim ipsi vehemens. dolor nunquam acridit, verum et gravitatis sensus et aliquando tensionis cujusdam, quae ad pectus, vel ad spinam pervenit, ibi enim membranae ipsum ambientes suspenduntur. Saepenumero etiam angustia molestantur laborantes; atque ob hoc crebro celeriterque spirant, ac thoracem vehementer attollunt, sed non multum aerem attrahunt. Haec igitur si citra febrem acciderint, aut crudum tuberculum ; aut lentorum crassorumve ; aut quorundam aliorum humorum pleni- . ordinem in eo existere; aut pus, aut alium quendam humorem vel lentum, vel massum, vel multum, circa. ipsum efsusum esse dederunt ; verum ea inter se per praeterita symptomata discernere licebit. Si namque aliquis per bonam valetudinem, solitas actiones sariens, sic difficulter respirare inceperit, augeaturque ipsi symptoma, neque inter respirandum stertere videatur, crudi tuberculi ortum suspicari oporleti Si vero stertendo strepitum fecerit respiratio, lentorum crassorumque humorum pertinaciter impactorum multitudinem pulmonis bronchia molestare indicium est. Quod si illico ab angustiae fenta difficulter speraverint, fluxionem vel a capite, vel a vicinis sedibus in pulmonem irruentem oflendit. Quum autem fluentibus in pulmonem vel lentis, vel erassis, vel multis humoribus, hominem difficulter spirare dico, in bronchia eos contineri intellige, quum enim in to . tum vlscus, ut laevis arteria, ita etiam aspera dividatur, bronchiorum substantia per totum pulmonem. procedit; vocautor autem a dissectoribus bronchia asperae .arteriae cartilaginei, sigma literae figuram reserentes. At ubi pleuritis praecessit, mox recussa febris vehementia ; intra latera gravitas in imo thoracis derelicta sentitur, simulque affatim decubitu transmutato, maxime quum ab uno latere iualiud convertuntur, transfluit aliquid, puris tum multitudo ludieatur, atque in iis fluctuatio saepenumero haud obscure auditur; id autem indicat etiam cum jam propositis, quod ve . frementi praegressa pleuritide, nihil effatu dignum pene la- borans expuerit. Si vero citra febrem alius quispiam ferosus aut pituitosus humor in thoracis spatium subito defluens, spirandi difficultatem excitat, laborans tenue sputum, idque ab initio quidem exiguum, cum vehementi tussi; ubi vero concoctum est, plus atque crassius, cum mitiore, expuere solet. Nam bifariam accidit, ut vehementer tussiendo pauca expuunt, alii ob lentum crassmnve humorem, assi ob tenuem, num tenuis sublevatus a tussis spiritu, divisus ab ipso circum refluit ; lentus vero, aut valde crassius difficulter effertur, quod neque facile a corporibus quibus impactus est, abstergatur, neque etiam a quavis occurrentis spicitus violentia impellatur; nisi enim spiritus qui tussiendo effertur et multus et vehemens suerit, nihil tecum educere potest Igitur sputum, quod neque liquidum, aut aquosum admodum .est, neque crassem valde .aut lentum, id facile excluditur, maxime ubi .validae suerint vites; etenim sine vehementi thoracis contractione vehementer tussiri non potest; at sine valida tussi crassas .lentosque humores efferri impossibile est. Quum vero spirandi difficultati cum angustia et gravitate acuta febris simul accedit, is affectus inflammatio pulmonis est. At si intolerabile fuerit incendium, angustiae vero gravitatisque tensus minor, erysipelas ipsum vexere censendum est; extremis autem desinitis, nihil arduum erit erysipelas phlegmonodes aut inflammationem eryfipelatodem dignoscere. Sunt et alii pulmoni affectus citra humorum influxum ob intemperiem vel inaequalem vel aequalem; ac inaequalis quidem tussim exritat; aequalis vero, si moderata fit, rhythrnum respirationis immutat ; at vehemens facta, vincente calore, frigieli aeris atque potionis cupiditatem inducit, ac tractu temporis definit in febrem. Per frigidam autem intemperiem contraria eveniunt, quoad modum servaverit, calidi aeris ac calidae potionis desiderium ; si vero modum excesserit, repletur viscus fluxionibus. At de sanguinis ex ipso per tussim rejectione, quae ruptura, vel erosione, vel apertione vasorum accidit, antea ubi de sanguinis sputo mentionem fecimus, jam dictum aliquid est, atque nunc quoque pauca quaedam dicemus. Sane ruptiones in ipso deprehenduntur, tum ex multi sanguinis fluxione, tum ex magna eridenteque aliqua causa, qua praegressa, subito. advenerit; voco autem praecedentes causas, casum ex alto, vel in ludo, vel certamine r vel quum alter super alterum ceciderit; quemadmodum^ et quum ex inanimatis corporibus^ aliquod grave, ut vel lapis vel lignum, in thoracem ruerit; nonnullis iracundia cum clamore praecessit; ac quibusdam - citharoedis tragoedisque certantibus acuta vehemensque vox vasa disrupit, maxime ubi non praemissa pulmonis per prooemia lenitione violenter clamant. Ut enim luctatoribus, si certamen aggrediantur, musculis prius neque calefactis neque per frictiones aut moderatas motiones explanatis, partes quaedam rumpuntur atque convelluntur; eodem modo pulmoni accidere consuevit, quem quidem frictionibus ad vehementes motiones praeparare non licet, prooemia autem frictionibus quadam proportione respondent. At citra manifestam externam causam, ut in caeteris corporis partibus, ita in pulmone quoque vas aliquod sanguinis abundantia dirumpit, quum extensioni resistit, aut ob frigus subitiun, aut ob innatam intemperiem. Ita Hippocrates ; Vomis, inquit, rumpit frigidum, non ipsum per se scilicet rupturas faciens, sed quia venarum tunicas frigiditate sua duras et extendi contumaces reddens, ut rumpantur paratiores efficit; ruptionis vero ipsius causa est vehemens motus et humorum abundantia, qui vel per se vel una cum crudo et frigido et flatuoso spiritu venas extendunt. Verum ruptionis ab his haud parvum indicium praebet subita cumulati sanguinis vacuatio. Anestomofin vero non frigidae, sed e contrario calidae dispositiones praecedunt; ubi multis calidis balneis homo utitue, atque in terra moratur calida, annique simili tempestate et calidis eduliis et potionibus utitur. At quae ob erosione affatim accidunt sanguinis evacuationes, praecodentibus exiguis sputis atque acribus in pulmonem a capite fluxionibus superveniunt; nonnunquam vero et pulmonis aliqua pars, aut ramentum simul excluditur, ut neminem latere possit hic visceris affectus. orto vero in aspera arturia ulcere, praeter hoc quod. sputum purulentum apparet, dolorem quoque in loco affecto laborans sientit; at et .vacuati exiguitas ab ulcere, quod in pulmone est, hoc discernit, quippe ab ulceribus pulmonis plus puris rejicitur. Atque ut ex pulmone educta particula visceris ipsius ulcerationem significat, eodem modo ex gutture vidimus interdum corpusculum ligulae per ulcerationemrexcreari. Quibus non fiotum hoc signum loci affecti fuit, verum etiam ulceratus sedis sensus; veluti de aspera arteria dictum est ; etenim pulmonis ulcera line dolore consistunt; quae vero in his sedibus oriutitur, dolorem quidem aliquem inducunt, sed eum exiguum; ut si quibus natura hebes fuerit sensus, ipsum plane non percipiant. Igitur persaepe vidimus eos, quos huc usque proposuimus affectus, qui pulmoni et spatio thoracis et asperae arteriae et gutturi accidunt (nam et horum, sermonis communitate inducti, mentionem fecimus j qui vero deinceps dicentur, raro. Quidam humorem repente expuit liquidae bili perquam similem, colore quidem medium inter flavum ac pallidum, at nulla acredine infectum; atque inde quotidie oratorem ejus quantitatem expuit; deinde levi suborta febricula, tabescebat, adeo ut etiam purulenta screare^ Postea tractu temporis, quatuor videlicet mensium, exiguum cum. pure cruor em rej coit, atque- sic aucta febre magis consumebatur; atque iterum .plus expuebat, tum multum admodum, ex quo magis increscente febre ac resolutis viribus eorum qui tabe marcescunt exemplo mortem obliti Deinde alium vidi, eodem fere modo sex mensibus, an alium quoque diutius laborantem. Igitur qui primus nobis occurrit, initio quidem nihil mali habere, sed tandem male affici risus est; alteri vero, quem conspeximus, statim ab initio cognito malo, diligenter succurrere tentavimus, ac multo magis etiam tertio. At quamvis multa circa utrumque laborareaimus, nihilominus neque horum ullus, neque alius post eos servatus est ; morti autem proximi omnes hi pulmonis ipsius quasdam partes expuerunt. Proinde facile cognovi, simili eos affectu laborare, qualem in partibus externis cernimus, quum a putrefaciente quopiam humore inficiuntur; verum has et abscindere et mere possumus, pulmoni vero horum neutrum adhibere licet; quapropter omnes intereunt. At vero postremum quem vidi curans, ad visceris fortem exiccationem me converti, odoribus atque potionibus ad id efficaribus. Proinde medicamentum, quod hedychroum voeant, olfacere per totum .diem ac naribus jugiter adhibere jussi; ad somnum vero sese convertentem narium foramina aliquo preciosorum unguentorum illinere, qualia Romae praeparari sistent, quae vocant foliata et spicata; dabam quoque ipsi in potu medicamenta, mithridaticam vocatam compositionem, ambrosiam, thanafiam, theriacam ; sed hic etiam per annum haec bibens, tandem similiter ut resi, qui tabidi ritam finivit, quam fortasse ob jam dictam educationem longiori tempore protraxerat Praeterea alium hujusmodi affectum in pulmone notavi. Quidam diuturna tussi vexatus et exiguum lentumque expuens, frustum quoddam parvo grandinis grano consimile excreavit, ac deferens illud mihi ostendit, atque rursus non multos post sues aliud. Unde conieci lentum illum humorem, quem antea expuebat, siccatum induratumque in hujusmodi substantiam pervenisse. Quamobrem ei medicamenta in potu dedi, quae asthmaticis auxiliantur; quibus epotis minorem expuebat grantlinem, atque per plures quam antea dies; neque tamen pluribus deinceps annis hoc pati desiit, donec moreretur. Caeterum grandines magna ex parte erui magnitudinem aequabant, interdum majores, ut et minores. Atque alios quoque similiter spuentes multos annos vivere vidimus, quorum assi aliam ob causam, alii ob spirabilium organorum affectum mortui sunt, nullus tamen ex his cruorem expuit. Quod vero Antipatro medico accidit, omnes noverunt, ut qui melicam artem publice in Romanorum civitatem insessus est. Agebat hic vir aetatem sexaginta quidem annis minorem, sed quinquaginta jam annos excesserat; is correptus aliquando febre quadam ephemera ab evidente causa, declinante jam sebre, ut quid sibi factu; opus asset intelligeret, pullum ipse suum tangere aggressus est. Quum igitur omnem luaequalitatem in arteriarummotione inveniret, primo quidem territus est; deinde veru quum .sese. non amplius febrire plane sentiret, illico balucum subiit, quippe laboribus ac vigiliis corpus satigaverat, atque tenui plane rictu, donec diem tertium praetersisset, usus est; quo quum nulla appareret fabris, ad solita negotia pertractanda prodiit, atque arteriam in carpo tangens, admiratus est perscverantem in pulsibus inaequalitatem. Occurrens itaque misti aliquando, extendit manum ridens, j.ussitque pulsum tangere. At ego subridens, quid, inquam, sibi vult hoc, quod proponis aenigma? ille iterum ridens obnixe orarit, ut tangerem. Igitur inter tangendum omnigenam in pulsu inveni inaequalitatem, non solum in multarum pulsationum collectione, quam systematicam vocant, verum etiam in una arteriae diastole. Proinde micatus, quo-modo adhuc viveret, quum talem haberet pulsum, intereogari, num difficilis aliqua esset ei respiratio ; illo vero mrllam se sentire respondente.; observari, an aliquando mutaretur; sex mensium spatio assiduo carpi arteriam tangens. Quumque ab initio interrogaret, quaenam affectio mihi videretur esse insuo corpore, atque per quem modum talem pulsum facere citra febrem, ad eam quaestionem respondi, in commentariis de pulsibus declarasse me hujusmodi inaequalitatem ; namque ob magnarum in pulmone arteriarum angustiam id evenire puto ; angustiae vero causam, inquiebam, esse visceris inflammationem tibi impossibile est; febriritares enim; relinquitur igitur, vel obstructionem ex liquidis et crassis et viscosis humoribus, vel crudi tuberculi ortum, in hujusmodi te affectionem induxisse. Tum ille respondens, oporteret ergo, inquit, me asthmatica orthopnoea laborare. At ego probabilia diri ipsum loqui, sed non vera; quippe fieri nonnunquam hujusmodi orthopnoeam ob eam causam, non tamen quum in laevibus arteriis, sed in asperis crassius et lentus humor cumulatus. Proinde omnem rictus rationem asthmaticorum victui similem moliri et medicamenta eandem ac ipsorum facultatem habentia adhibere jussimus. Deinde sex, ut diri, mensibus elapsis, leri quadam spirandi dllficultate affectus est, accedente simul brevi cordis pulpitatione, primo quidem semel, deinde bis atque ter, postea quater ac saepius quoque, aucta. sumti spirandi difficultate, ad quintumdecimum usque diem, post quem difficillima derepente oborta respiratione, exolutus statim obiit, aliorum quorundam exemplo, qui cordis affectibus laborant, de quibus posthac sermonem faciemus,

GALENI DE LOCIS AFFECTIS LIBER V. Prooemium.

In praecedenti libro, quum de pulmonis affectibus ageremus, sermonis communitate et thoracis et cordis .aliquantalum meminimus; pleniorem vero absolutioremque de ipsis sermonem in quintum hunc librum distulimus. Quoniam vero quartus liber in accidentibus, quae Antipatro medico evenerunt, finem sortitus est, laeso in primis ipsius pulmone, deindemd cor etiam transeunte affectu, operae pretium me facturum arbitror, si omnes ejus affectus percurram.

Cap. I. Igitur quemadmodum de caeleris animalis partibus, ita de corde quoque definiendum est, quaenam ipsi proprio vel primario vel utcunque nominare volueris, affectu laboranti fiant symptomata, quaenam vero ipso caeteris partibus consentiente. ^Nititur autem oratio iis, quae prius in aliis libris demonstravimus, ubi declaratum est, limati caloris cor velut fontem esse, neque animal mori omnino posse, nisi afficiatur. Quum itaque tres sint principes partus, quibus gubernatur animal (nam praeter cordis primipatum ostensum est et sensum et motum universis corporis partibus a cerebro suppeditari, jecur vero nutricis facultatis esse - principium j semper mors immoderatas sequitur cordis rutemperies, simul enim cum ipsi, omnes vitiantur partes. Quum enim, ut ostendimus, ipsae peculiari cordis temperie actiones suas perficiunt, hac pereunte, actiones quoque ipsamm perire necesse est, ac proinde cerebri quoque et jecoris, non tamen horum temperie deperdita, cornis simul acti-. enem perire. Si enim neque sensibiles, neque voluntariasactiones animal fervet, imo neque nutriatur etiamnum, ut nec latibusis abdita, nihilominus vivere nitunt posse, quoad cor manserit illaesum, quivis existimaverit. Quin ridemus. saepenumero multis deinceps diebus aliquem neque intelligere, neque sentire, neque moveri, nihilominus vivere, quemadmodum qui ob urium hepatis imbecillitatem non nutritor; diutius sufficere ; at si cor respiratione privetur, illico periti Igitur qui ad respirandi functionem nihil conferre thoracem putant, ii causam reddere nequeunt, cur per vehementem apoplexiam, sula superioris principii laesione laborantes subito moriantur. At vobis eam invenire haud difficile est, utpote quibus explorate persirnstun est musculos,. qui motionis principium a nervis in ipsos a spinalimedulla cervicis delatis suscipiunt, thoracem attollere, qui tum piivantur motrice facultate ex cerebro ipsis iusiuente ; ut nisi ad respirationem ambo principia concurrerent, possemus vivere, privati interdum superno principio. Fortasse igitur ex quibus causam potuimus invenire, cur affecto cerebro in vehementi apoplexia, cor quoque laedatur, ex iisdem ipsis secundum estum modum causam facile quis inveniet, quamobrem in apoplexia minore, catalepfi, sopore, morbo comitiali, lethargo, animal ita affectum non pereat. lnveniet autem id speculatus in enarratis affectibus, quomodo spirent laborantes ;. nam videbit et violentam et difficilem respirationem, perinde ac si vinculo quodam constrictus. thorax dilatari prohiberetur. Atque hujus rei sufficientem serimus mentionem in libris de musculorum motu ; communis enim est haec quaestio ei quae de somno fit, in quo omnes musculorum actiones exolvuntm, sola musculorum thoracem moventium actio servatur; nunc vero ea duntaxat dixisse satis fuerit, quae in praesentia proposito nostro conducere videbantur. Nam qua ratione homines per somnum respirant, reliquis licet musculis omnibus quiescentibus, eadem et per apoplexias non vehementissimas, atque alios ei ricinos asseotus; ubi vero apoplexia ita vehemens, aut alter quispiam affectus acciderit, ut musculorum thoracis actio omnino deperdatur, perire simul respirationem necesse est; indeque cordis temperiem, a qua rursus etiam animal universum necessario sequitur interire. Hac igitur ratione per magnas superni principii laesiones animal perit, ex jecoris vero affectu alia ratione, atrophia scilicet tum contabescit, unde longiore temporis spatio in hujusmodi affectibus ritam protelant animalia. Atque per alium quendam modum in syncopis stomachicis et vehementibus doloribus, terroribus gravibus et voluptatibus maximis nonnulli intereunt; etenim quibus xitale robur infirmum est, animi vero affectiones ob imperitiam fortes, his animi substantia facile dissolvitur; horum aliqui et ob moestitiam interierunt, sed non illico, ut. de superioribus diximus. At vir magnanimus neque ob moestitiam neque ob aliam aliquam animi aegritudinem moestitia fortiorem unquam succubuit, utpote cui animae mbar validum est, affectus vero exiles.

Cap. II. At proprius cornis affectus accidit ob simp licent saepenumero lulemperiem, sive inaequalis, sive aequalis ea fuerit, et ob inflammationem, vel erysipelas, dum fieri incipit; issico enim antequam augeantur hujusmodi afsuetus, animal corrumpitur. Atque hos affectus rursus cardiaoae syncopae sequuntur, quemadmodum stomachicae eos affectus, quibus os ventriculi; stomachum nonnulli appellant, infestatur; verum hae quoque consentiente profecto corde eveniunt. Sed utriusque partis, tum oris. ventriculi tum cordis, affectus aut ob vehementem solam lulemperiem, aut ob venenosum humorem, nonnunquam ob erysipelas aut inflammationem, aut estum quempiam ejusmodi praeter naturam tumorem fieri consueverunt. Igitur exiguae quidem cordis intemperies pulsus arteriarum pro sua quaeque natura variant ; ipsorum autem notae in opere de pulsibus explica-tae fiunt ; majores vero per proprias quidem similarium partium intemperies subita mors non loquitur; per organicas vero repentina, sed praecedentibus prius signis, quorum unum est, quod et ab Hippocratc dictum est : Qui saepe et vehementer exolvantur sine causa manifesta, ii derepente moriuntur; aliud vero, palpitatio cornis, aut per te eveniens, aut significatione quadam, quod in humore cor ipsum moveatur; neque mirum tantam humoris multitudinem cumulari aliquando in ambiente cor tunica, ut ipsum ne attolsatur, impediat; etenim in animalibus dissectis vidimus plerumque plurimum humoris urinae speciem referentis in eo qui ipsum involvit panniculo contineri. Ac limia quaedam quum emaciari in sues videretur, eam tamen necessariis nosuis negotiis impediti secare non potuimus, post mortem vero, reliquis corporis partibus omnibus illaesis, inventus est in cordis involucro tumor praeter naturam, humorem in se continens, qualem pusiulae hydatides emittunt. Atque in gallo fine humore aliquando pericardiumhujusmodi scirrhoso. tumore affectum erat, perinde ac si plures crassae membranae involutae altera alteri fuissent. Unde verisimilis conjectura elicitur, homines etiam similibus posse affectibus intestari. Inflammato autem manifeste corde, gladiatores ridiutus haud aliter, quam qui cardiaca syncope pereunt, obiisse. Igitur si ad ventrem cordis vulnus aliquando penetraverit, protinus magno cum sanguinis fluore moriuntur, idque praecipue, si sinistrae partis venter fuerit vulneratus; si vero non ad ventrem usque pertingat, sed in cornis substantia consistat vulnus, ex ita affectis aliqui non polum ea die, qua vulnerati fuerunt, sed sequenti quoque nocte vivere potuerunt, inflammationis ratione nimirum extincti; atque ii omnes, quamdiu vixerint, mentis compotes sunt; unde evidens quoque sibi testimonium sumere potest antiqua secta, quae negat rationalem animae facultatem in corde consistere. Palpitatio autem visceris hujus pluribus integra valetudine degentibus, tum adolescentibus tum adultis, subito sine alio manifesto symptomate evenire visa est, .atque hi omnes sanguinis detractione juvati sunt. Atque hoc symptomale aliqui plane liberati sunt, qui post venae .sectionem usi funi attenuante victu cum medicamentis similibus; horum vero nonnulli, quibus rursum hujusmodi symptoma obortum erat, simili curatione sospites evaserunt. Ac novi quendam quotannis verno tempore palpitationis symptomate vexatum, qui quum per tres annos a sanguinis detractione se adjutum intelligeret, anno quarto antra quam symptoma ipsum invaderet, sanguinem misit, idque pluribus deinceps annis faciendo, idonea etiam post sanguinis detractionem .caeter.a adhibuit. At nihilominus hic quoque ante senectutem morte praeventus est, sicut sit reliqui omnes, esii quidem per acutas febres, alii vero, cum sani. degerent, affatim syncope intercepti, unus etiam vel duo citra syncopen alia quadam .mortis specie perierunt. sic autem affectorum major pars aetatem agebat quinquaginta quidem annis insaniorem, sed quae quadraginta annos excederet. Pericardium sane tegumentum, quomodocunque .affectum fit, inter ignobiles partes numeratus, nisi quando ipso inflammato affectus per consensum ad cor transcurrat ; sed quum ipse solus assiritur, exemplo reliquarum omnium partium, quae ad custodiam et tegumentum caeterarum nobiliorum factae sunt, nullum affert periculum. Caeterum nulla a corde spirandi difficultas oritur praeter eas, quas in priorilibro diximus, quum de dyspnoea sermonem haberemus. Etenim superealefactum respirationem efficit magnam et densam atque celerem ac calidum insuper spiritum effiat; contra refrigeratum exiguam et raram reddit respirationem.

Cap. III. Huic quoque parti, vel primario affectae; vel aliis consentienti, quemadmodum reliquis omnibus, asseotus quidam superveniunt; atque omnes in respirationis laesionem desinunt, nam proprium respirationis hoc organum esse monstratum est. Igitur, ubi dolorificis affectibus molestatur, exiguam deulamque reduit respirationem, ut in commentarlisde difficultate respirationis ostendimus, ut et vicinis quoque partibus et iis quae .simul moventur affectis evenit. Diximus autem antea in spinalis medullae affectibus, quomodo respiratio laedatur, thorace proprio affectu nequaquam laborante, sed vel nervo quopiam a spinali me. dulia procedente, vel spinali medulla ipsa. Propriorum vero thoracis affectuum quidam in ipsius musculis, quidam in membrana costas succingente consistunt; nam de iis asseoti bus, qui vel in i cute, vel in costarum ossibus consistunt, hic agere non proposuimus, in quibus locus affectus sensibus sublinitur. Quum igitur duplices flet ipsius musculi, eocumque alii spatia intercostalia vocata repleant, alli extrinsecus extendantur, dolorisicae externorum musculorum alsectiones, ut ulcera, contusiones, abscessus, erysipelas, in-i flammatio, haud obscure a medicis manus adhibentibus dignoscuntur; at intercostalium musculorum inflammationes, eorum maxime qui in intimo corpore consistunt, bipertiti enim, ut scitis, sunt, tactum nostrum fugiunt, sed graviori quam externi dolore cruciantur; ac aliquid fluxioris, quae inflammationem induxit, ad interna per membranam costas succiugentem transmittunt, quam simul cum ipsis inflammari necesse est; veluti rursus cum ipsa, ubi aliquando primario affectu infestatur, intercostalium musculorum partes internae per consensum afficiuntur. Verum exquisita pleuritis fit, ubi succingens costas membrana primario affectu laborat; proinde dolor vel ad jugulum usque, vel ad hypochondria pervenit; ad jugulum quidem, superioribus ejus partibus afifectis, ad hypochondria vero, interioribus. Atque vehemens febris hujusmodi inflammationem plane loquitur, quia sedas affecte prope cor sita est et cum panniculo ipsum involveute, sicuti cum septo transverso, cognationem habet. At pulsus tibi potissimum indicabit, assiciatume magis succingens. membrana, an musculi ipsam contingentes; murus enim musculi, succingens vero membrana magis et tendit et duram. .efficit arteriam.; in affectibus vere pulmonis nulla penitus apparet hujusmodi. durities. At effusa in thoracis suatium sanies et in asperas pulmonis arterias transsumpta, tusfiendo excreatur, qualis fit, qui inflammationem facit humor, declarans, an videlicet biliosus, an melancholicus, an pituitosus, aut sanguineus. Etenim si bilis abundat, pallidum aut flavum; si atra bilis, nigrum; .si pituita, spumosum et candicans, si sanguis, rubrum sputum rejicitur. Quod igitur. tussiendo ex thoracis spatio aliquid expuatur, facile intelligitur per affectiones, quibus ab exterioribus ad intima pectoris ulcus penetrat, five ob vulnus penetrans non conglutinatum, five ob magnum abscessum utrinque eruptum, vel perinde quidem dissectum, ac si externas duntaxat partes afficeret, factu vero tectione, inventu. succiugente costas membrana erosa, aut costa ob cariem excita, aut eo quod medici succingentem membranam, quam aut erutam, aut putrescens tem quodammodo invenerint, servare illaesam non potue.. muti In omnibus enim ejusmodi affectibus, si aqua mulsa in thoracis spatium rutundatur, nunc tussiendo expuitur, et laborans ipse aquam mulsam esse ex sapore deprehendit. Quo pacto autem hoc fiat, atque per quos meatus in asperam arteriam ingrediatur, perpendere cuilibet licet, modo caveat errorem illum, in quem nonnulli difficultate pressi in causae investigatione inciderunt, qui quidem fortasse ex thoracis spatio in pulmonem quippiam recipi impossibile esse sibi persuasurum, fortassis etiam ita se sentire simulant, ne rideantur de re quapiam dubi sare. Caeterum credere oportet hujusmodi fieri trassumptionem ; nam per vulnera penetrantia haud obscure apparet; deinde quo pacto ea fieri possit .investigate ; ita ut quum mvenerimus, animo simus quietiori; quamdiu nihil nos invenisse putaverimus ; ruditatem potius nostram accusemus, quam veritatem ipsam negemus. Atque.videmus etiam conglutinatis cruentis vulneribus penetrantibus, in sputo -notas quasdam fluentis ex vulnere eruoris.ad spatium, quod inter pulmonem est et thoracem ; praeterea supputati. in hoc ipso spatio pus continerent ipsum tussiendo expuere haud obscure ridentur.; atqui rationi consentaneum est, ut eodem modo tum cruor tum pus ex tho-. race expuatur, quorum viam inquirens Erasistratus, incredibilia quaedam scripsit in eo libro cui titulus de sanguinis eductione est, sub hac verborum serie; Via autem, per quam. incedunt ea, quae ab iis sedibus. reficiuntur, hujusmodi. est. Ab arteria spinae adjacenti vasa quaedam ad utrumque latus, tam dextrum quam .sinifirttm, similiter procedunt; haec in loca vicina multiplici divisione disperso tandem adeo evadunt exigua, ut sensum lateant. Quum itaque sanguis .in hujusmodi arterias inciderit, per ooncavam arteriam nonnunquam ad loca quae circa pulmonem sunt, atque ad. eos nexus, per quos pulmo apud spinam arteriae conjungitur, ascendit; nam ea, quae huc inciderint, hac via ad pulmonem ascendere. soleat ; quomodo - ex pulmone deinde rejieiantur, antea dictum est. In his verbis manifeste declaravit Erasistratus, eas arterias quae a magna arteria ad singula intercostalia thoracis loca procedunt, per ora, quae ad inflammatam partem perveniunt, sanguinem suscipere, ipsnmque ad magnam arteriam, quae a corde orta per spinam extenditur, referre; atque ab hac malus ad ea loca, quae oirca pulmonem tuus, transitum ait fieri ; sed neque modum, quo hujusmodi transitus fiat, neque viam trplicavit, verum deinceps finibit i atque per eos navus, per quos pulmo arteriae circa spinam adhaeret; fit enim, inquit, hac quoque via eorum quae inciderunt in pulmonem ascensus; at quomodo et per quae conceptacula, nondum hic apposuit. Proinde manet adhuc eadem quaestio, nihil plane ad ipsum dissolvendam afferente Erasistrato, quamvis et in caeteris libris omnibus et in hoc ipsi, de stinguinis eductione perspicuam pollicitus fuerit interpretationem. Quocirca multo magis vitiosum quispiam hujusmodi sermonem reputaverit, utpote qui ipsi quoque Elusistrato suerit suspectus. Videtur itaque ex industria voluisse obscuris uti sermonibus, ut aliquid dixisse rideretur, quum nihil diceret; nam in loco ipso, de quo quaerebatur,enarrationem reliquit, ut qui, quo pacto quidem sanguis ex lateribus ad magnam arteriam perveniat, manifeste declaraverit; at quo pacto rursus ab hac ad eas sedes, quae circa pulmonem sunt, ut ipse dicebat, ascendat, haudquaquam exposuerit. Constat autem et ex eo, quod dixit, loca quae circa pulmonem sunt, quum dicere pulmonem potuisset, eum haud inritum sermonis obscuritatem affectasse ; id quod postea declaravit, dicens: ex pulmone autem quomodo ad eductionem ascendat, jam antea dictum est. Perinde enim ac si in pulmonem ex magna arteria sanguis deferatur, quomodo lude reiiciatur, velle nos admonere ridetur. Quod vero de expulsione quae ex pulmone. fit, prius dictum fit, noni ignoramus, ac perspicuam fuisse narrationem testificari mur; verum optaremus; ut de ea, quae ex magna arteria in pulmonem fit, transsumptione dixisset, quemadmodum, quum inquit, per eos quoque nexus, per quos pulmo arteriae apud spinam conjungitur, fieri circa pulmonem fungusnis remotionem ; neque enim hic, quos nexus dicat, declar aviti - Etenim si per membranas, vel per fibrosa quaedam corpora fiant, ad sanguinis magna contenti arteria in pulmones delationem nihil conserunt; quippe necesse est exarteria oriri vasa quaedam, per quae sanguis in pulmonem transferatur, quemadmodum Erasistrati secta hoc ipsum per arteriam pulmoni substratam fieri autumat. Hujus enim arteriae extremae partes exiguae ad asperam arteriam transire ridentur; atqui ipsa quoque ex magna arteria, antequam ad spinam perveniat, initium sumit. At duplici quadam ratione Erasistrato ab hac arteria auxilium suppeditare conantur sectae ipsius professores, in praesentia quidem adsanguttus ex thorace eductionem, alibi vero ad inflammationis in pulmone generationem; etenim hanc quoque objiciunt eis, qui aliter sentiunt, ut quod eam ut Erasistratus supposuit, fieri fit impossibile. lpse namque ubi docet, quomodo .fiat inflammatio, vult incidentem in arterias .sanguinem spiritui qui a corde defertur obvium ad extremas arteriarum partes repelli et compelli, nisi ubi vulneratae aliquando quaedam arteriae, vacuato ex ipsis per vulnus spiritu, ex ea quae ad vacuatum spiritum sit sequela, sanguinem suscipiant. Hac itaque ratione non posse fieri inflammationem in pusnronis arteriis dicunt; nam etsi aliquando sanguis in eas inciderit, nulli ipsum spiritui occurrere, quod in solas pulmonis arterias nullum a corde ferri spiritum contendat, ut in reliquas omnes, verum e contrario ipsos cordi spiritum suppeditare, quem per inspirationem ab asperis laeves arturiae suscipiunt. Hanc igitur arteriam, quae a majori arteri a spinae incumbente in pulmonem fertur, inflammationem in extremis partibus sustinere, atque sanguinis e thorace eductionem efficere dicunt. Sed inflammationis rationem hoc in loco tractare non proposuimus. Verum quam ex magna arteria in pulmonem sanguinis transfumptionem fieri dicunt, haud recte diri ridetur. Primum enim sanguinem ex intercostalibus locis in magnam arteriam transferri ima- possibile est; nam a spiritu, qui a corde per magnam arteriam ad haec loca transmittitur, repulsus, illico revertetur; deinde vero si concesserimus ile fieri, ac demus in magnam. ipsum arterium deferri, multo absurdior ex Erasistraticae tectae fundamentis sermo evadet. Etenim spiritum; servantem incursionis impetum, a corde in hanc arteriam exprefsum, ad totum deferri corpus per ortas ab ipso arterias an-. fumat; ita ut ex una arteriae compressione spiritus delatio ad extremas usque pedum partes perveniat, a delationis celeritate vehementissimos ventos superari putans. Quod rgitur tanta vehementia sanguinem in magna arteria contentum ad quamlibet corporis partem non statim impellat, impossibile est. Hi vero ipsum in unam arteriam, quae in pulmonem fertur, sermone compellunt, ac si mentem habeat feratque, qua via facillime fit evacuandus. Id ipsum vero rursus pugnat cum praesenti ferrnone, qui sanguinem quam celerrime vacuari per asperam arteriam concedit. Nam si tam facilis est per extremas harum arteriarum partes transitus, ut incidens in eas sanguis celerrimam habeat vacuatus. nem, fieri non potest ut is impactus inflammationem excitet; nam impingi et excidere inter se sunt contraria. Id vero multo majori admiratione dignum est, quod quum Erasistratus quam diligentissime deinceps de puris vacuatione conscribat, sive in pleuriticis, sive in suppuratis fiat, ipse pugnam hanc, qua duo ejus verba tum nobis tum reliquis hominibus omnibus. inter se certare ridentur, non intellexeriti Ea facile deprehendetur ascripto ejus textu, ad verbum sic se habente: Atque in his ipsis affectibus multi interdum puris expurgatio fit; hujus causa vasorum natura est; brevis autem horum enumeratio haec est. Jngens venae ex corde procestus incumbit jpinae, ad quem -locum a vertebris septum trans verlum nascitur sinem accipiens; ab hoc vero venae, quae ad latera extenduntur atque ar-. tertie adjacent, exortum. habent, igitur quum ulcus vel abfuestus his in locis oboritur, copiosioris puris collectionem moliens, id quidem haud facile ad spatium, quod inter latera et pulmonem est, efflundi potest, quod succingens costas membrana nervosa sit et sartis ac dividi contumax; proinde erumpit ad vasa membranae.- intrinsecus subjecta: Quum itaque tenuior ac imbecillior vena sit quam arteria, haec vasa prius dividantur quam ipsae arteriae; atque per has divisiones puris sit in venas refusio. Per inferiores igitur sedes puris haud datur exitiis, quod ad eas venarum natura non perveniat, sed situs sortiatur, ut dictum est, circa septi transversi exortum; quum semper autem continuae sedes repleantur, ut per superiores meatus exitum capiat, necesse est. Perpendenda igitur est actio pulmonis in respiratione, atqtie tum spiritus tum humorum et attractio et expulsio et quod eodem modo puris a costis ad pulmonem fiat ascensus; sed quo modo a pulmone siat eductio, antea dictum est. In hoc textu quod pus in venas transsumptum non possit ad loca septo transverso inferiora pervenire, recta ab Erasistrato lictum est, utpote vena, quae octo inferioribus thoracis costis alimentum praebet, non enim omnes alit, ad usque septum transversum perveniente;. neque enim in praesentia contendere velim, an exigua aliqua ejus portio inde exiliat. At quomodo hujusmodi pus expuatur, neutiquam dicere aggressus est, quemadmodum nec sectatorum ejus quispiam. Non enim quemadmodum arteriam quandam a magna propagatam in pulmonem ferri affirmant, eadem ratione de vena sententiam tulerint. Etenim arteria, tametsi non manifeste in riscus ipsum ramisdistribuitur; ei famen substerni, atque ad asperam usque arteriam ramusculos emittere videtur; verum a magna vena, quae spinae incumbit, venam in pulmonem ferri neque nos unquam vidimus, neque dissectarum quisquam scripsit, ac ne Erasistratus quidem ipse affirmare ausus est; nam ab omnibus conceditur a dextro cordis ventriculo per unum duntaxat vas pulmonem sanguinem recipere. oportebit igitur pus, quod a costis in venam spinae adjacentem fertur, primum quidem ad cor pervenire; deinde advenam quae ab hoc orta in pulmonem transtri postea tertio ex hac in.asperas illius arterias transsumi; postremo tussi indigere, quae ipsum scilicet usque ad os efferre possit Quo autem pacto puris sanguini permixti ab ipso fiat secretio, tanquam exiguum quippiam ac vulgare, non quod universam ipsius rationem sumet maxime, praeteriens dicere. neglexit. Nequaquam enim id . dicendum est, quod sanguis in vena quae circa spinam est, contentus, .ad cor ipsum referri soleat; nam e contrario vena haec a dextra cordis auricula initium sumens, sanguis nem secum. defert, qui omnibus thoracis partibus quae circa octo costas consistunt, alimentum praebeat, non autem .illis siqui sunt circa superiores ipsius quatuor; nam venae, quae eas partes nutriunt, a vena ad jugutum ascendente, medio inter cor et claviculas loco, exoriuntur; ut hoc quoque non minus absurdum ad Erasistrati verba sequatur; nam pus, quod a supernis quatuor thoracis costis ur cavant venam refertur, maxime quidem ad eas venas ducetur quae ad cervicem et scapulas et caput et manus, imo potius ad universas animalis partes perveniunt. Haec igitur absurda ad Erasistrati scripta sequi videntur ; accedit ad haec quod causam in hac perpensione penitus non attigit ; dicens enim non facile pus estundi in spatium quod inter costas est et pulmonem, quia succingens costas. membrana nervosa est et sortis atque dividi contumax, pus aliquando in hoc spatium effundi non negarit, sed verbis suis non facile addidit. oportebat igitur hnjusce rei, quae non facile quidem sit, sed aliquando tamen fit, rationem reddere, docentem vias q. ubus suppurati pus expuere possint. Ut enim exita affectis non paucos perire, ita et alios complures ferrati vidimus; quorum siquis per singulos ilies rejecti puris quantitatem collegerit, interdum sex aut octo heminas, .interdum etiam decem, atque interdum plures, totam summam aequare inveniet. Verum quod creberrime dicere consuevi, nunc quoque dicam p multi medici rerum, quae manifeste conspiciuntur, causas reddere nequeuntes, eas esse omnino negant; quanquam, ut dixi, omnes in thorace vulnerati injectam per vulnus aquam mulsam illico per tussim expu- unt; imo nonnulli etiam remedio cruentis apto et glutinante nominato, haud pantis perforationibus curati, primis quidem diebus purulenta quaedam expuunt, quum haud probe, ne-,que exquisite universus sanguis per vulnus, concutiendo hominem sic vulneratum, suerit effusus. At membrana cosses succingens et valida est et nervosa ac dividi contumax ; si voles, adde sermoni etiam mem brunum pulmonem ambrentum, quae eandem cum illa naturam habet; proiudeque humores in vacua thoracis. effusos haec non transmittit, illa non transsumit. Itaque dicas etiam cutem, quae membranis mullo fortior atque crassior est, in fracturis ossium callo obducendis, cruentum humorem, quo minus per ipsam penetrando egrediatur, semper prohibere; quem tamen in nonnullis videmus adeo copiose effundi, ut totas fascias irriget; quod quum ita fieri videamus, idem haud absurde per tenues quoque membranas fieri fatendum est. Satius igitur fuisset Erasistratum non de hac re dubitare, sed id potius abnudantur intelligere, humorem inter thoracem et pulmonem contentum, in asperas pulmonis arterias recipi, ad laeves autem arterias atque ad venas non pervenire; nam ipso Erasistrato auctore tria haec vasa simul extenduntur, atque simul divisa terminantur suo extremo quolibet ore, in circompositam pulmoni membranam. Quum ergo tria haec ora inter se proxima sint, cur in eorum unum susum fiat transsumptio, quaerere debuit Erasilliatus ; nam longe praestantius est ea quae fiunt, quomodo fiant quaerere, quam quod fiant negare. Quanquam neque dubia neque inventu difficilis mihi videtur eorum, quae in thorace continentur,. in pulmonem transsumptio, quae quidem in asperae arteriae partibus extremis fieri potest; hae namque non eam habent angustiam, quam laenium arteriarum atque venarum partes extremae, tum quod magna ex parte asperarum arteriarum substantia cartilago sit, quae concidere omnino non potest ; tum quod asperarum arteriarum quam duorum vasorum reliquorum ora multo sint ampliora. Quum igitur ipsorum in pulmone divisiones numero sint aequales, rationi consentaneum est asperae arteriae veluti ramos reliquorum duorum generum partes proportione superare. Id vero manifeste apparet per viscerisipsius dissectionem, nam vicina quaeque vasti eandem inter se servant perpetuo in magnitudinis excessu proportionem, quam ab initio mammae eorum partes habuerunt. Haec sunt quae dicere debuit Erasisti atus, ac deinceps utrum inspirationis, an expirationis, an quietis tempore, pus ex thoracis spatio in pulmonem recipiatur, explicare; ac deinde quum id neque per inspirationem, neque per quietem fieri docuisset, ostendere ipsum expirationis tempore recipi. Id namque facillimum etiam erat.demonstrare ei, qui prius ostendisset, respirationis actionem a thorace fieri, pulmone nastam propriam habente motionem ; quippe qui per consequentiam dilatato thorace pariter attollatur; eo vero contracto, ipse spongiarum exemplo quas manibus ex.primimus in sese subsidat. Sic igitur per magna vulnera penetrantia fibra ipsius per vulnus procidere videtur; verum citra vulnus.thorax contractus humorem qui in eo spatio quod inter ipsum et pulmonem. est continetur in asperas ipsius arterias vehementer comprimendo cogit. Nec credas velim, huic orationi vehementer frustra luisse insertum ; nisi enim vehementer admodum thorax pulmonem ex omni parte comprimat, humor in asperarum arteriarum ora non recipietur. Quamobrem natura, quo robustior fieret. expressio, tussi vocata donavit animalia; quae naturale sympluma est, sternutamento et singultus et nauseae simile, de quibus in libris de causis lymptomatum satis lictum est. Verum quia viribus.opus est, quibus hujusmodi symptoma nat male excitetur, contingit creberrime per suppuratus affectus mori laborantes, imbecillioribus ipsorum antea redditis ritibus ; validissima enim ac celerrima thoracis contractione tussis excilatur ; at vires imbecillae neque valide neque celeviter agere possunt. Ergo de expulsione, quae ex spatio thoracis procedit, satis fuerit haec dixisse; redeamus rursus ad eum quem ab initio proposuimus sermonem. Quae in spccingente costas membrana ac musculis issi continuis fiunt inflammationes, morbum quem pleuritidem vocant, efficiunt. Hujus symptomata inseparabilia sunt, febris acuta, dolor perinde ac si locus vel intendatur vel pungatur, respiratio frequens et exigua, pulsus parvus arteriam duram et quodammodo tensam indicans, tussis plerumque cum sputis coloratis, nonnunquam vero fine his, quas sputi expertes et crudas pleuritides nominant, quae vel celeriter hominem rapiunt, vel longo temporis spatio solvuntur. At dolor plerumque ad jugulum, vel ad hypochondria pervenire videtur. Sunt praeterea alii laterum cum febre dolores, per quos respirationem frequentem et exiguam reddi necesse est, sed nullum redditur sputum, ut in ea re nihil a pleuritide sputi experte differre rideantur. Verum in facile ab illis discernuntur, tum quod nulla fit tussis, quum sputi expertes sicca tussi molestentur, tum quod neque tensionem neque duritiem ullam referat pulsus, tum quod non aeque acuta sebre laborent; neque etiam adeo difficulter spirant, nonnulli quoque presso a nobis extrinsecus inflammato loco, dolent. Hi. per sputum non purgantur, quia ab initio ullus humoris justam suasionem excitantis ad thoracis spatium perveniet; at concocta inflammatione, nisi pus prius discutiatur, ad cutem attollitur atque inciditur.

Cap. IV. Interiorem autem thoracis terminum prisci omnes phrenas appellaverunt, sive simpliciter ipsis rumentem venerit, sive, ut quidam augurantur, quia eo inflammato aegrotantium mens laeditur. A Platone autem diaphragma vocari. incepit, qui Iane etspfie aliis veteribus similiter phrenas appellarit, .putarit autem inanimalibus usum habere septi, quoniam irascibilem animae facultatem in corde contentam, a concupiscente quae in jecore sudem habet, distinguit. Postea medici, neglecto prisco nomine, diaphragma ipsum appellere consueverunt, quod in dorsali quoque medulla eos fecisse constat; etenim huic quoque propriae substantiae momen medulla est, quemadmodum organo, cujus nunc mentionem facimus, phrenes; verum discriminis causa illi dorsalis, quemadmodum et cervicalis et spinalis atque lumbaris, cognomen additum est; postea fere omnes simpliciter dorsalem appellare consueverunt. Atque hic quoque omisso phrenum nomine diaphragma vocitant. Aristoteles autem hanc animalis partem hyposoma nominarit, nescius et ipse huic magnam ac perquam necessariam animalibus actionem esse ; est enim respirationis organum ; igitur merito, . quum afficitur, eam laedit, ut supra libro de respirandi diifiet atate dictum est, ubi proprios ejus affectus una cum iis, qui per consensum cum spinali medulla et nervis ab ea exortis in ipsi, fiunt, tradidimus. At vero nunc eos affectus, qui superno consentiente principio, ei adveniunt, commemoremus. Igitur antequam aliquis deliret, frequentem ac exiguum, iufestante vero jam delirio; varie inaequalem spiritum efficit, ut in libris de spirandi difficultate jam demonstiatum est. Atque deliria etiam oriuntur ab ore ventriculi prave affecto et scbribus ardentibus et pleuritideet peripneumonia, sed quae ob septum transversum fiunt, phreniticorum deliriis affinia sunt. In caeteris enim partibus affectis atque scbribus ardentibus delirium sedatur in ipsorum declinationibus ; at phrenitidis propria praecipuaque nota est, ne in declinatione quidem febrium delirium quiescere; neque enim per consensum in eo morbo cerebrum afficitur, sed propria primariaque affectione laborat; proinde paulatim fit lue affectus, nec subito delirant vel affatim, ut ex aliis partibus, quarum nuper mentionem feri ; ac ejus constitutionem praecedunt symptomata non pauca, eaque omnia phrenitica signa vocantur, et haec scripierunt omnes, qui me praecellerunt. Nam interdum vigilias praecedere, sive etiam foronum manifestis imaginibus turbatum j ut et clament nonnulli et exiliant, videre est; interdum vero irrationalis accedit oblivio, ut laborantes aliqui, quum matellam petierint; mejere tamen negligant, aut quum lotium emittunt, matellam ipsam prodere haudquaquam meminerint; interdum maj ori cum tumultu aut temeritate respondeant, praesertim ubi aliquis antea fuerit modestus. At et hi omnes exiguo utuntur potu; respiratio ipsis rara est et magna, pulsus minores magisque nervulos habent; nonnunquam occiput dolor infestati Quum vero jam proxime ad phrenitidem accedunt, oculi eis vehementer furit squallidi, aut ex altero ipsorum .acris lachryma effunditur, ac deinde lippitudo et venae ipsorum sanguine plenae et sanguis stillat e naribus. Quo tempore neque jam plane ut mentis compotes respondent, floccos avellunt et festucas carpunt, squallidioremque febrem habent, quae non magnas in alterutram partem facit mutationes, quemadmodum aliae quaedam vigores quidem gravissimos, declinationes vero habent initior es. Quid dicam de lingua salebrosa, obauditione interdum contingente, tum quod interdum maesti jaceanf, vix respondentes; vel quum pars quaedam dolorificum patiatur affectum, etiamsi vehementius aliquis eam tangat, ipsi. haudquaquam sentiant? Sic enim per cerebri affectum paulatim plumulis evenit; ab aliarum vero partium nulla perpetuum delirium processit, dempto solo septo transverso; cujus vitio excitatum delirium, parum a continuo distat, adeo ut veteres putaverint, hac parte inflammatione affecta phreniticos fieri, atque ob eandem suspiomnem phrenas eam appellaverint, tanquam sapienti parti conseratqusppiam. Verum delirium, quod ab hoc accidit, a phrenitide distinguitur et oculorum symptomatis et sanguinis a nuribus stillis atque respirationis specie; nam a cerebro phreniticis spiritus magnus est semper et ex longis intervallis; at a septo inaequalis, ut modo exiguus sit atque frequeus, modo magnus et suspiciosus. Incipiente tamen septi transversi inflammatione, priusquam delirent, exiguum ac frequentem reddunt spiritum, contra quam qui ob affectum cerebrum delirant, magna enim prodit his raraque spiratio. Atque ut summatim dicam, eorum symptomatum quae phrenitidem antecedere diximus aut nullum apparet, aut per-. exiguum in iis, quibus septum transversum inflammatione laborare incipit; ut rursus sursum revelli hypochondriaci illico ab initio septi transverti affecti proprium est, in cere- . bro vero posterius accidit, non incipiente affectu, sed quum factus jam fuerit; atque calor quoque circa caput et faciem vehementior est iis, qui ob cerebri vitium delirant. reliqui septi transversi affectus, five primarii fint, si ve per consensum, partim ab hoc nostro proposito fun t alieni, nempe qui manifeste apparent, ut tum alia symptomata, tum abscessus in ipso exorti ; partim vero jam antea dicti sunt.

Cap. V. Eam partem quae inter fauces et os ventriculi mediaest, quam veteres oesophagon nominabant, qui post Aristotelem scripserunt, stomachum appellare consnevermrt, ipso Aristotele prisco vocabulo hanc animalis partem non- semper nominante. Ejus duplex est usus : unus quo veluti via est eorum quae devorantur et eorum quae evomuntur, alter quo circa utramque viam actionem quandam edit; tum eorum quae ab ore in ventriculum deseruntur, tum eorum, quae ab hoc ad os elevantur. Quum enim geminae sint ei partes, quas dissectores tunicas appellant, altera tum cibum tum potum in ventriculum trahit, altera per vomitus amandat. Proinde rationi consentanee duo sunt affectuum ipsius genera, alterum ut viae eorum quae deglutiuntur, alterum ut instrumenti eorum quae tum evomuntur tum devorantur. Constat vero duorum jam memoratorum usuum alterum quidem semper esse necessarium, alterum vero propter occasiones quasdam. Igitur eorum symptomatum, quae ipsum tanquam viam ciborum infestant, genus est, quum ob tumorem aliquem praeter naturam angustior fit ipsius meatus; alterum, quum proprias actiones ipse perficere nequit. Enimvero jam antea, ubi de angina, quae vertebrarum cervicis luxationem sequitur, sermo habebatur, diximus, quod acquisititia angustia ei accidit, ubi a vertebris ipsis comprimitur; cujus rei nunc quoque admonitum te esse velim, nec oblivisci quoque tumores eorum musculorum qui gulam involvunt, quomodocunque fiant, num de omnibus in libro de tumoribus praeter naturam dierum est. Caeterum in his omnibus communis est tanta saepemunero inter devorandum angustia, ut potus sid nares remittaturi Quum vero inflammatione affecta ipsa propria angustia, non a vicinis partibus acquisita, torquetur, tum gratissimus inter deglutiendum dolor insedat, accedente disficili transitu; ac praesertim si supinus, qui laborat, jacens, transglutire quippiam conetur. Quocirca litum transfor.mare atque erigere sese student, ex accidente ipso edocti faciliorem in hac forma sibi fieri deglutitionem, adeo ut haud parum ciborum in declives partes delatio conserve videatur, utpote quae possit saepenumero vel stola fieri, si ex ore usque ad gulae .initium facta fuerit expressio; a supino vero decubitu nullum speratur auxilium, quo facilius ad infernas partes ferantur alimenta, sed a sula gulae actione devorandi munus perficitur ; at non latet vos, partium inflammatione affectarum nullam non dolere, quum suo munere fungitur; . contra ubi quieverit, dolorem mitigari. Quum autem gula i sentiendi facultate fit praedita, ea ipsa quoque uti licebit par.. fis dole ad affectus ejus dignoscendos, ex aegrotemus interrogatione, quum omnino haud suerit adeo stolidus, ut quid ipsum laedat, narrare non possit; nam si possit animi sensa interpretari, gulae sensus maximum praestabit adjtunentum ad affectuum ipsius dignotionem. Etenim imbecillitatem nonnunquam percipere se dicunt, ut longo vix temporis spatio per gulam transeant ea, quae ingesta fiunt; aliquando. ad primum impetum facile descendant, deinde rursus ereeantur, .ut videantur impacta; demum per residuum spatium mnnoleste ac facillime labuntur. Horum primum .actionis imbecillitatem, alterum partis cujuspiam angustiam indicat; utriusque differentias ex reliquis symptomatis intelligere licet. Nam in imbecillitate, quum ob stolam intemperiem citra tumorem praeter naturam fit, ingesserunt in transitu tarditas aequalis et sine dolore accidere consuerit et in supino decubuit augetur, erecta vero cervice mitigatur, citra ullum anguillae sensum. Ubi vero cum tumore ese imbecillitas, unam quampiam partem angustiorem caeteris efficit, atque per eam tardior est transitus. Quod si tumor autem phlegmonodes suerit, aut erysipelatodes, accedit ei pariter et dolor et sitis et multi caloris sensus et febris non admodum ardens, quae siti proportione haudquaquam respondet. Si ve- . ro tumor aliquis ex non calidis fuerit, tum citra febrem et calorem et sitim deglutitionis inaequalitas eveniet, retentis in parte quapiam alimentis, praesertim si majusculum atque solidum fuerit id quod devoratur, acceditque dolor aliquis exiguus. Quum aliquando hujuscemodi symptomata longo temporis tractu apparuissent, accedente nonnunquam ephemera febre, nonnunquam etiam horrore, quum conjiceremus abscessum concoctu difficilem esse in gula, accidit procedente tempore ut laborans ipse ruptionis sensum perciperet ac subinde pus evomeret, non solum eodem, sed postero quoque die atque tertio; deinde succedebant ei deinceps. omnia ulceratus gulae signa. Etenim sive acria, sive acida, sive salsa, sive acerba devoraret, vellicationem, aut astrictionem sentiebat, dolebatque hac in parte, vel nihil deglutiendo, sed moderatius; vehementiorem enim dolorem excitabant mordentia et astringentia. Hic ergo longo temporis spatio vix servatus est, ipsi quoque conferente aetate; eo vero natu majores fere omnes perierunt. Sane quotquot dolorisicum quempiam in gula habent affectum, omnes dorsi quoque dolorem sentiunt; cujus rei causa perspicua est vobis, qui gulam spinae incumbentem vidistis. Conspicuum autem est quod ex gulae vasis modis eisdem, quibus ex reliquis omnibus, sanguis evomatur. At ob ruptum vas sanguinis -. rejectiones cum doloribus fiunt, quibus locum rupturae produnt, nec secus, quae venae exesione vel derosione, sive aliter quomodolibet nominare volueris, obortae sunt; quae vero prorsus aperto vasis ore, hae doloris sunt expertes, atque hac re a reliquis distinguuntur, ac praeterea quod neque ictu, neque casu concitatae sunt, veluti rupturae fieri consueverunt. Accidunt autem et citra causas externas interdum a plenitudine sanguinis vasorum ruptiones. Quae vero. ob venae erosionem fiunt, eas ulcus praecessit; fit autem ulcus, vel rupto vase, vel malignorum humorum asserentis, ut in cute quoque saepenumero accidere videmus.

Cap. VI. Os ventriculi veteres cor nominabant, a symptomatis quae inducit, ut ajunt, sic appellatum; non enim solum ut cardiacis syncopis,: ita et stomachicis nonnulli .corripiuntur, sed etiam convulsionibus et supore et morbo comitiali. et melancholia, nec non symptomatis, qualis per suffusiones insiliant, ut jam antea quum de oculis loqueremur, dictumest. Atque omnes In affectus consentientibus ei caeteris partibus fiunt; nam ex propria sui ratione appetentiae dejectiones et innatantium ciborum curruptiones facit, quandoquidem, qui in fundo ventriculi tuapte natura summi solent, praecipueque si non facile corrumpantur, nihil horum patiuntur. Igitur exacte annuum advertere oportet, ut discernantur affectus, qui ex ipso per con-: senium eveniunt, ab iis qui hujusmodi partibus, quarum actiones laedit os ventriculi affectum (quod ut veteres omnes cor appellabant, ita nostra tempestate stomachus vocatur; primario accidere censentur. Sed haec inter se discernere facile poterit vir assidua exercitatione circa dignationes versatus ex iis quae praecesserunt. Nam proprietates quaedam ineffabiles symptomatis enarrandis succedunt, quibus certiores evadunt affectarunt partium notae ;. sed has quidem unusquisque per se invenire poterit, quae vero tanquam fundamenta universae dignotionis existunt, ex quibus studiosissinn quique etiam ineffabiles symptomatum proprietates per se discunt, nos explicabimus. Grammaticus quidam juvenis, quoties nimis vehementer doceret, aut cogitaret, aut diutius inediam sustineret, aut irasceretur, comitiali morbo corripiebatur. Huic suspicatus tum os ventriculi, utpote quod facile sientiret, affici, ac deinde per consensum cerebrum corpus universum convulsione concutere. Jussi igitur eum probam concoctionem solam accurate procurare, ac tertia vel quarta hora panem optime praeparatum sumere, atque hunc quidem solum, si non sitiret; si sitiret, ex rino diluto albo atque modice adstringente; nam hujusmodi rina ventriculum robustum efficiunt, neque tentant caput, ut vehementia. Quum igitur hac victus ratione utens non ut ante afficeretur, exactam tum notitiam habui eorunt, quae prius sola conjectura consequebar, ac quolibet muro bis aut ter medicamentum amarum ex aloe ei exhibui, quandoqtudem et totum ventrem ab excrementis purgat et ad proprias actiones roborat. Atque ita vir ille plusquam viginti anuis, quibus postea superstes permansit, integra valetudine ritam exegit ; quod si aliquando ob ingruentia negotia diutius a cibo abstinere cogeretur, brevissima quadam convulsione vexabatur. Jam alios quoque vidimus convulsione comitiali ob oris stomachi vitium correptos, quum aut non probe concoxissent, aut vini meracioris plurimum potassent, aut veneri intempestivae operam dedissent. Quinetiam per febres quosdam conspeximus derepente convulsione prehendi, nullo quod eam praesagiret praecedente indicio, qui biliosi; superveniente vomitu protinus ab omni noxa liberati fuerunt. Atque hoc modo affectorum nonnulli fusca vomuerunt, alii porri succo similia, quidam etiam vitiosorum eduliorum copia gravati saporosi facti funi, donec ea quae os ventriculi opprimebant omnia evomuissent. Atqui horum symptomatum vix ullum crederes a ventricusi ore procedere) quemadmodum nec syncopas quoque, nifi crebro ita evenire videretur. Nervi enim non pauri ad ipsum ex cerebro perveniunt, non tamen tot, ut per cos tantus sperari possit principii .consensus, ut lude convulsione inferatur, atque magis etiam, cor ipsum tam vehementer ori ventriculi consentire, ut protinus. sequatur syncope. Porro multus non solum insomnia et. somni tumultuosi molestant, sed amentia quoque, .propter vitiosum humorem in ore ventriculi acervatum. De florulento vero vocato et hypochondriaco morbo nemo non dixit, quomodo tristitiam, desperationem, moestitiam inducat, atque ut summatim dicam, ad melancholiae symptomata nihil reliqui faciat. Atque hi etiam apparent, post cruditates, dictis symptomatis multo. vehementuis infestari.; plures ex ipsis splenici quoque tum; unde conjiciat quis ex hoc etiam viscere vitiosam saniem in ventriculum irruere. Ergo quae symptomata vel cerebrum . vel oculos afficiunt, vitiosorum humorum vaporationem sequuntur. At syncope stomachica ob dolorum proprietatem exolutionem inducit, ejus quoque intemperie ad cor fortassis perveniente, ut quum id quoque vehementem intemperi em susceperit, erres celeriter cadere necesse siti Atque constat etiam picas vocatas mulieribus accidere, ubi haec pars asse-, eta est; quae .enim aut canum more, aut nihil omnino, aut malos cibos appetunt, iis haec omnia1 appetentiae instrumento laesio accidere certum est, quod os ventriculi esse denum, stratum est. Sic etiam nauseae vocatae, cardialgiae, singula tus hujusce partis sunt affectus. Verum omnium. harum affectionum causas in libris de symptomatum causis jam diximus, ut nihil nunc opus fit in his immorari. Etenim quae per intemperiem ipsi ut similari corpori morborum differentiae adveniant, in illis enarravimus; qui vero organici morbi ei oboriri consueverunt, manifestas habent notas, ut vos latere nequeant, si communia eorum signa tum in his antea commentariis proditu, tum in aliis quibusdam enarranda, memoria tenueritis. Neque enim abscessns, neque tumores phlegmonodes; aut erysipelatodes, ut neque ulcera hujusloci, nos sugiant; ipsorum enim drgnotio praedictis stomaclu affectibus communis est, atque istis eo manifestior, quo facilior huic parti tensus est ac claram promptamque dignotionem habet. Similiter autem ubi ex hac parte sanguis rejicitur, signorum species communis est praedictis stomachi affectibus, verum dignotio manllestior. Par est quoque scilicet, totum ventriculi .spatium simili affectu corripi, quales sunt illi; quos in ipsius ore fieri diximus, atque eadem pati symptomata; quod vero longe vehementiora sint ea, quae ipsius orificio contingunt, idcirco a medicis ea quae in parte ventriculi inferiore eveniunt, perinde ac si omnino non flerent, despici et contemni. At coctionis opus in partibus orificio inferioribus fieri omnes concesserunt, quare hac non probe dispositae, cruditatum sunt causa; quum videlicet non ob inordinatam eduliorum ingestionem aut multitudinem aut qualitatem hominem non concoquere accidit. Qui vero morbi caeteris partibus fiunt communes, - tum organici tum per sidam intemperiem, sedes affectus manifestas obsidentes, ad praesientem tractatum proprie non pertinent ; nam in eo partes, quae tentus judicium effugiunt, considerare propositum est. Sed de sanguinem ex ipso vomentibus non convenit plane, quum quidam putant nequaquam fieri posse, ut tanguis vel ab hepale vel a liene affluens per ipsum evacuetur, ut neque pus ab ipsis erumpens. Verum enim vero per artis exereilationem utramque opinionem examinanti missi visa est per aptum fieri nonnunquam evacuatio ex dictis visceribus. Caeterum disseratur hujus rei doctrina in eum locum, ubi de ipsis sermonem faciemus ; etenim deinceps et jecoris et lienis affectus percurrere propositum est.

Cap. VII. Huic etiam parti, quemadmodum et eaeteris omnibus, duplex morborum genus insidet, unum stola intemperie citra tumorem praeter naturam, cum tumoribus vero inflammationes, erysipelata, soirrhi, flatulentae diflentiones, obstructiones a crassis et lentis humoribus in extremis vastorum partibus, quae ex vena ipsius portarum exoriturtur. Has quidem obstructiones sequitur gravitatis sensus, dextro hypoehondrio incumbentis ; quum vero et halituosi spiritus exitum nou habentis copia cumulata est, non solum gravitatis, sed tensionis etiam sensus sequitur. Iusiammationes vero etiam, quae citra visceris imbecissitatem nascuntur, si in gibba ipsius parte consistant, praecipue si grandes fuerint, perfacile nobis est vel solo tactu dignoscere, at fimarum partium inflammationes, aliis potius symptomatis comitantibus, quum tactu dignoscuntur. incipiam igitur ab iis quae in parte gibba oriuntur, si prius vos admonuero eorum, quos in corporum dissectione conspexistis, musculorum sub cute locatorum, qui octo numero sunt, quatuor contenti conjugationibus ; earum enim. pruna ex musculis constat rectis per totum carneis, a sterni locis ad pubis ossa ab anatomicis vocata descendentibus ; at reliquatum trium conjugationum musculi usque ad rectorum conlectum carnea parte constant; ubi vero primum illos attigerunt, in denervationes membranulas degenerant; horum igitur musculorum una conjugatio, quae quidem reliquis omnibus exterior est, a thorace obliqua deducitur, in anteriores partes et deorsum descendens, altera huic contraria, ab internis exorta partibus, obliqua ad interiores et superiores ascendit; huic tertia niusculorum conjugatio subjicitur, qui transversum habent situm atque peritonaeo innituntur. Rectorum ergo musca- . lorum tumores praeter naturam oblongi sunt atque per medium totius ventris extenduntur, umbilicum quemadmodum ictum musculorum per comprehendentes; quapropter me- .t rito haud obscura est .eorum dignatio, quos et situs et figura dederat, accedente ad haec, quod ipsi a nullo exteriore mus, culo conteguntur. Haec autem obliquis quoque musculis a thorace descendentibus sunt communia. At multo difficifior est dignatio musculorum, qui sus subtecti sunt, dissimilima vero transverlorum. Constat autem jecur intra hos sub peritonaeo esse postium ; quum itaque tribus contegatur musculis, fieri non potest, ut tactus aliquam ipsius notitiam praestet, nili vel magna in ipso oriatur inflammatio, vel incumbentes ei musculi extenuati fuerint. Sed jecur affici dedarant in dextro hypochondrro gravitas, dolor totum hypochondrium retrahens, atque ipsius doloris usque ad sagulum extensio, nam et hoc nonnunquam evenit, exigua tussis, singuae color in primis quidem magis ruber, deinde vero niger evadens, ingens cibi fastidium, sitis inexhausta, vomitus quidant tum sincerae bilis, tum ovorum luteis similis ac postea interdum aeruginosae ; alvus quoque adstringitur, nisi cum visceris imbecillitate inflammationem ereitari contingat. Eryfipelatis autem symptomata his etiam similia sunt et his febris quoque cum vehementissima siti accidit; eas enim fehres, quas caules antiqui vocabant, magna ex parte advenire videmus jecoris aut ventricusi flammeis affectibus. Ex pulmonis enim etiam inflammatione eryfipelatode ardentes febres excitantur, quemadmodum et ubi in universo corpore biliosi humores putrescentes ad immoderatum fervorem perveniunt; verum ob jecur et ventriculum creari consuererunt vehementissimae, a quibus partibus ejusmodi febrium magna ex parte in marcorem transmutatio definit. Ac de marcore quidem seorsum scriptum est; quae vero in simis jecoris partibus oriuntur inflammationes, magis quam quae in ejus gibbis fiunt, inappetentiam, nauseam, vomitum biliosum, sitim ingentem inducunt; ut quae in gibbis, majori quam quae in simis, inter respirandum dolore, ut lictum est, laborantem afficiunt, magisque tussim excitant, atque dolorem usque ad dextrae partis jugulum, adeo ut detrahi rideatur, extendunt. At utrique parti nonnunquam nothae costae condolent, atque hoc eis commune jure accidit, non omnibus, quod jecur per membranas non omnibus costis. adhaereat; ut non solum in simiis, sed in aliis quoque animalibus ridere est ; etenim aliis quidem conjunctum apparet, assis. minime. Igitur quemadmodum interdum in gibbis duntaxat, ita et in simis hujus visceris partibus, inflammatio oritur; quamvis in neutra partium exquisite distincta possit. consistere ; nam omnium visceris partium carnes inter sese continuantur. Quibus natura abdomen gracile est, quum morbo gracilius efficitur, in lis facile est videre ingentes jecoris inflammationes, quae propriam hanc musculis lucumflentibus sortiuntur differentiam, quod tumor, qui manibus percipitur, ad coacervatam circumscriptionem desinat; musculus enim quisque ut totus sibi continuus, inflammationis ipsius tumorem qui scnfim diminuatur habet; at soli jecori accidit, ipsum collectione circumscriptum habere. Constat autem eum, si firirrhus evadat, evidentiorem sortiri dignotionem, tum quod durior fit scirrhi quum inflammationis tumor, tum quod in hujusmodi affectibus extenuentur corpora ei incunrbentia. At vero tractu temporis, quamvis major procreetur scirrhi tumor, dignationem ejus difficilius tactu deprehendi contingit, quod tam effusio hydropica sequatur; nisi enim hepar afficiatur, haudquaquam fieri potest hujusmodi affectus ; sed non semper ob primariam ejus assedionem ex citatur, quamvis prorsus ob hoc fiat. Etenim quia ipsum procreationis sanguinis instrumentum est, consequens est, vitio hujus visceris actionem frustrari; accidit autem, ut nixi, quum alias; aliam partem frigida admodum intemperies afficit, in hepar frigus propagari. lgitur a liene, vel ventriculo, vel intestinis universis, maxime jejuno, mescnlericae venae omnes hedtica intemperie affectae facile una refugerant omnes limarum jecoris partium venas, unde in hepatis quoque corpus universum intemperiei fit propagatio; at a pulmone, vel septo transversor, vel renibus, inprimis venae quae in visceris hujus partibus gibbis consistunt, per consensum afficiuntur, deinde tractu temporis scilicet totum hepar quoque eodem affectu infestatur. Quae hucusque diximus, ea sic se habere nemo inficiabitur, nisi forte quis aut natura contentiosus, aut omnino fuerit indoctus ; de obsituctionibus vero non peraeque constat. Etenim quod limatum visceris partium venae ab ea quae in portis est, exortae, in tenuissimas extremitates finiuntur, haud obscure apparet, ut et quod ad eundem locum aliae quoque venarum extremitates a cava vena in gibbas visceris partes distributurum perveniant ; at quomodo per sua orificia aptae inter te conjungantur, videre nequaquam possumus, neque tamen dubitet aliquis, sed omnes uno ore enunciant, ribum qui universo corpori distribuitur, per omnes limarum partium venas trajectum, in gibbas partes per dictus extremitates transsumi. Quod si fateamur et sanguinis transitum ob tumoris venatum quae inflammatione et scirrho occupantur, molem constringi, rationi consentaneum esse videtrtr, ut nonnullis placuit, ut pars, quae in sanguine tenuis atque aquosis est, transsnmatur atque vehatur per universum corpus sincerus autem simguis, qui propter tuam crassitudinem in cava visceris parte remanet, ei morborum plethoricorum causa efficiatur. Perscrutantibus nobis hanc opinionem ridetur partim cum supra dictis consentire, partim nonnihil ab iis quae apparent differre. Quod enim aquosa sanguinis pars transsumpta in venam cavam usquequaque per corpus distribuatur, consequi videtur ad ea quae prius concessa sunt; quemadmodum et crassiorem sanguinem, in visceris venis prae an gusti a.earum .retentum, ad intestinum jejunum et tenue et colon et caecum atque rectum retro ferri et, ut quispiam dixerit, in ventrem rpfum fortasse. Non tamen id accidere .vide tur, neque in hepatis praeter naturam tumoribus, neque etiam in obstructionibus, verum in omnibus corporis partibus, tum superioribus tum inferioribus, pituitosus sanguis contineri in iis morbis, quos et auasarca et leucophlegmatias et hyderos nominanti Per alvum autem. nisui cruentum, neque in iis, neque in ascite, neque in tympania excernitur, sed spailum, quod inter peritonaeum et partes ei subjacentes est, aquofo humore impletur. Proinde rationi magis consentaneum est, ut ob visceris refrigerationem cibus qui distribuitur in sanguinem non transmutetur, sed refrigerentur cum ipso universi corporis venae ac maxime, quod nullo plerumque tumore in jecore apparente, effusionibus hydropicis corripiantur, vitio existente vel in liene, vel jejuno, aut tenui intestino, aut mesaraeo, vel pulmone, vel renibus, aut etiam per immoderatam haemorrhoidis vacuationem, aut ob muliebre profluvium, aut menstruorum suppressionem, aut alium ingentem uteri affectum, Nam per omnes hujuscemedi affectus, viscere nullum praeter naturam tumorem habente, hydropicis corripi morbis corpus conspicitur. Id vero praecipue intelligitur ab iis, quividerunt, exintempestivo aquac frigidae potu jecur affatim: refrigeratum, ut statim hydropicam effusionem inducat, antequam in scirrhodem tumorem attollatur ; sic autem affectis vehemens ciborum appetentia oboritur; nec mirum, nam ob refrigeratum os ventriculi hujusmodi cupiditates accidere difficimus. Sed de hyderis, vel hydropicus, vel quomodocunque quispiam appellaverit, quantum ad praesens attinet propositum, haec dixisse satis est.

Cap. VIII. At utrum semper in morbo regio locus affectus fithepar, an etiam estus quidam affectus hoc symptoma efficiat, huc jam progressi scrutemur. Videmus enim nonnunquam, hoc viscere nequaquam affecto, criticam bilis passidae effusionem ad cutem fieri, quemadmodum alios quosdam humorum decubitus. Videmus etiam aliquando citra crisin sanguinem ab extranea quadam corruptione in bilem verti, qualis et ferarum morsu fieri stolati Imperatoriorum sane fervorum, quibus munus est venandi viperas, quidam mortus, aliquanto tempore medicamenta sibi consueta potabat; sed quum color universus mutaretur ipsi, adeo ut perraceus evaderet, accedens singula nobis enarravit, et epota theriaca quam celerrime color secundum naturam ei restito- . tus est. Quia vero medici investigare solent, an assunrpti veneni propria extent signa, eo quod saepenumero rideant citra lethalis veneni potionem humores similiter ut epoto ve-^ neno corrumpi, non mirum est, si sic aliquando mutentur humores, ut universum corpus amiginotum evadat. Fieri vero etiam potest, ut jecinoris secundum naturam temperie mutata, hujuscemodi vitio afsiclantur citra obstructionem, aut inflammationem, aut scirrhum. Nam sane manifeste quandoque videmus universum corpus herbis candentimallore infectis limitari ;. interdum plumbeum, aut etiam magis fuscum referre colorem; interdum etiam alias. quasdam ineflabiles colorum proprietates, jecore suo munere non recte fungente, sine tumoribus praeter naturam. Sic ob splenia quoque vitia hujusmodi colores eveniunt, sed multo nigriores quam ab hepate; quos clara interpretatione enarrare difficillimum est, cognoscere facillimum iis, qui illos saepenumero conspexerint. Etenim Stefiano, quum medicorum judicium subiisset, nescioquo paeto eorum non panni abscesi. sum in hepate consistere crediderunt, ac posteaquam longo temporis spatio nihil te in melius proficere sentiret, me quoque vocarit. Igitur simul atque domum, ubi jacebat, suissum ingressus, nspiciens eum, hoc jam, inquam, scias velim, nullum tibi esse in viscere vitium; caetera nudato hypochondrio cognoscam. Huic erat ergo in profundis musculis abscessus, contracto jam pale in medio spatio eorum musculorum, qui per transversum incedunt, atque illorum, qui oblique ab infernis fusum tendunt, qui, ut novistis, medii fiunt inter eos; qui transversi peritonaeo incumbunt, et eos, qui fissi externa cute obliqui deorsum seruntur. Sic etiam alios complures scitis me notasse, per colorem declarando, modo jecm, modo splenem ipsis esse affectum, nulla audita praeteritorum symptomatum narratione, neque etiam per lectum investigato viscerum affectu. Proinde saepenumero audivistis me male imprecantem iis, qui medicae speculationis principes te statuunt, aegros curare -nolunt; horum plurimi sirnt tum empirici tum methodici, quibus si quis dixerit fieri posse, ut solo colore affecta sedes interdum dignos:catur, illi aperto ore, rabidi canis exemplo, in colloquentes linguam exerunt impudentem. Verum praesens sermo haudquaquam ad illos dirigitur. Quare jam -ad aliud symptomatum.genus accedere tempus est, quod jecoris imbecillitatem ipsam .per se solam sine inflammatione prodit, quemadmodum et paulo ante de ipsius inflammatione citra propriae facultatis imbecillitatem scortum diximus. Quoniam igitur fanquinis generationem hepatis munus esse intelligimus, r quae causa hunc. generare potest; eam hepatis propriam facultatem esse dicemus ; propriam autem diximus, propter eas quae omnibus corporis nostri partibus communes iunt, quas in libris de naturalibus facultatibus percurrimus, attractricem dico et retentricem et expultricem, nam quarta generatim alteratrix speciatim sanguifica est. Porro omnium faculistum essentiam in peculiaribus partium temperamentis cossiflere didicistis ; proinde quum jecur ad aliquam ex octo intemperiebus labetur, ea accidet facultatibus ipsius noxa, quae illi intemperiei peculiariter debetur, de quibus genera.lem scripsimus sermonem tertio libro de symptomatum causis; proprius autem cujusque secundum speciest partis- communi ad proportionem respondet. Igitur calidae jecoris intemperies tum contentos in ipso humores tum eos qui per mesenterii venas deferuntur assant et adurunt; frigidae autem contentos jam in ipso humores orasses atque ad fluxum et motum contumaces reddunt, id vero quod ad ipsum fertur et pituitosum et crudum et semicoctum efficiunt. Sic e reliquis quoque duabus arida quidem intemperies sicciores crassioresque, humida vero tenuiores aquosioresque reddit humores. igitur quum alri dejectiones carnium recens mactatarum laturis similes videritis, efficacissimum hoc vobis signum sit affectionis hepaticae. Ac nominantur hepatleae eae praecipue quae osi imbecillitatem ipsius fiunt ; nam jecoris substantiae hujusmodi proprii sunt affectus; didicistis autem cujusque primorum corporum substantiam ex quatuor qualitatum constare temperamento. Sic etiam, si faeci sangulosa fictilia per sedem excrementa dejici conspiciatis, scite hepatis quoque affecti notam esse. Itaque tenue et famosum excrementum, visceris sanguinem creare nequeuntis, quod faeci assimilatur, id superessentis sanguinem indicium est. Neque vero a memoria vestia decidit, vos saepe vidisse in primis quidem saniem cruentam, dein tractu temporis crufsum ac melancholium sanguinem, postremo atram quoque bilem -sinceram dejici. Incipit enim interdum affectus ob frigidam intemperiem citra sebrem, quando tenuis saniessauguinis excernitur; deinde tractu temporis, dum sanguis in viscere corrumpitur, febris supervenit ; quae tamen ab imperitis valde negligitur, ut laborantem interdum nequaquam febricitare putent, atque hunc affectum ob inedias accidisse existiment, quas ob inappetentlam ciborum potius quam, ob medicorum praescriptum laborantes ita patiuntur. Itaque quum interea nihil per alvum excernatur, videat urque laborans omnino liber a febre, balneis eum exponunt, ac. idoneam victus rationem praescribere negligunt ; quocirca rursus corruptus cibos alvus excernit, quos deinde hepaticorum excrementorum nonnihil sequitur. At nonnulli qui ob frigidam intemperiem laborare inceperunt, non lusum perdunt cibi appetentiam; verum etiam interdum magis quam antea sta esurire ajunt. Calidas vero lutemperies nunquam consitatur ciborum appetentia, sed ingens cibi fastidium, sitis vehemens, febris insignis, vitiosorum humorum vomitus. Haec sunt propria hepaticorum symptomata ; sic autem noninari jam dixi eos, quibus visceris facultas est imbecillis, qua in re vulgus medicorum errans hunc affectum putat esse dysenteriam ; inflammationem autem alia, ut dictum est, tequuntur symptomata. Quum itaque ambo interdum affectus conveniunt, utriusque symptomata simul apparent, quorum in promptu memoriam habere oportet; sic enim non solum laudabunt nos, sed admirabuntur etiam ii qui opera nostiu indiguerint, praesertim si symptomata quoque aliis morbis communia insuper prospexeramus, veluti quod dolor ad nothas costas perveniat, jugulum detrahi videatur, respiratio parva reddatur et frequens. Equidem quum primum Ro-mam venissem, magnifice admiratus est me Glauco philosuplius ob hujuscemodi quandam dignotionem. Etenim per viam mihi occurrens, opportune, inquit, advenisti; jungensque dextram dextrae, proximi sumus, inquit, laboranti, quem nuper vidi, teque oro ut una mecum ad ipsum venias ; est autem Siculus medicus, quem non ile pridem mecum ambulantem vidisti. Ego vero, quid, inquam, molestat ipsum ? Tum ille admodum ingenue aperte rem declararit, etenim neque dissimulator neque vafer erat. Quoniam heri, inquit, Gorgias et Apelas mihi nunciaverunt dignotiones et praenotiones edidisse te, quae divinationis sunt potius quam medicinae, cupio equidem periculum facere, non tam tui quam artis medicae, num sit ei dignoscendi haec et praenoscendi facultas. Igitur quum haec diceret, venimus ad laborantis ostium, ut neque verbo ejus provocationi respondere, neque ea, quae saepenumero me licere audivistis, esfari possem, quod scilicet interdum nobis feliciter apparent aliqua certa signa, interdum vero omnia sunt ambigua atque idcirco et alteram et tertiam quoque considerationem expedamus. At in primo statim aditu obviam nobis venit quidam pelvim a cubiculo ad sterquilinium efferens, continet,tem tenuem cruoris saniem, carnium nuper mactatarum loturae similem, evidentissimum affecti jecoris indicium, itaque ac si nullo modo id intellexissem, cum Glaucone ad medicum ingressus sum, admovi que manum carpo, quo intelligerem, utrum etiam inflammatio, an sula imbecillitas esset in viscere. Quum vero mefficus esset, ut diximus, qui decumbebat, nuper, inquit, -a dejectione decubui, ilaque perpende pulsuum frequentiam ob surrectionem adauctam esse. Haec quidem dixit, ego autem deprehendi inflammationis indicium, prospiciensque deinde fenestrae impositum aliquid hyssopi cum aqua mulsa paratum in ollula, cogitavi medicum se pleuriticum esse putare, dolore nothas costas obfidente, qualis jecoris quoque mflammationibus aliquando accidere consuevit. Hunc ilaque quum ipse sentiret, essetque respiratio parva et crebra, atque exigua tussi irritaretur, plemiticum arbitrari se cogitavi, quamobrem hyssopum ex aqua mulsa praeparasse. Intelligens itaque ego, quod fortuna viam mihi praeberet, qua apud Glauconem clarum nomen adipisci possem, manum meam ad nothas in dextro laborantis latere costas detuli, indicatuque simul loco, dixi eum ibi dolere; quod quum ipse fateretur, Glauco ex solo pulsu existimans me sedis affectae dignationem invenisse, plane admirari me coepit. Verum ut vehementius stuperet, haec quoque addidi : quemadmodum hoc in loco dolere te confessus es, ita velim fatua ris etiam tussiendi cupiditate vexari te et ex longis intervall lis tussim exiguum, aridam et qua nihil expuis. .te molestare; atque ita me dicente, incepit forte sortuna hujusmodi quadam tussis specie, qualem dicebam, tussire ; ut Glauco vehes menter commotus, continere sese non valens, magna voce exclamando in laudes meas prorumperet. Tum ego, ne putes, inquam, sola haec ab arte circa aegrotos posse praesagiri; sed alia quoque quae nunc dicam, quibus et laborans ipse testimonium seret. Hinc rursus incipiens ipsi dixi, quum magnam ducis respirationem, dolor ea parte, quam notavi, vehementius scilicet te cruciat, scntisque insidentem hypochondrio dextro gravitatem, His auditis ne infirmus quidem sese potuit continere, quo minus prae vehementi admiratione una cum Glaucone exclamaret. Itaque sentiens ego .arridentem mihi tum fortunam, de clavicula quoque, quod ad inferiora trans rideretur, aliquid efferre Nolebam, at quia magnas inflammationes, quemadmodum et scirrhum, id comitari sciebam, dicere non audebam, veritus ne laudem, quam antea de me excitaveram, fauciarem. Animum tamen in duri cauto eloqui, atque aspiciens laborantem, haud ita mullo post, inquam, jugulum ad instruas partes detraxi scnties, nisi fortasse id jam tibi evenerit. Ac quum hoc quoque fateretur, ridens aegrotantem mirifice attonitum, unam, inquam, addam adhuc praedictis divinationem, etenim dicam, quam de morbo. suo laborans ipsa habuerit suspicionem. Tum Glauco ne de hac quidem divinatione desperare se ajebat; laborans autem incredibili hac pollicitatione in stuporem adductus, acriter me lutuens, quid essem dicturus, attenta mente expectabat. Igitur licente me, quod infestantem morbum plemitidem esse putasset, ille ingenti cum athmratione hujus quoque rei se testem exhibuit, ut et qui astabat et qui paulo ante latus ei oleo tanquam pleuritico foverat. Atque ex eo tempore Glauco tum de metum de universa arte optimam concepit opinionem, quum antea nihil magni in arte esse putaret, quod nunquam cum consummatis in arte vicis versatus esset Haec ideo apud vos dixi, ut intelligentes symptomata cuilibet morbo propria et aliis quoque morbis communia, ac praeterea quae ab utrolibet genere sunt inseparabilia et quae magna ex parte et quae non certo aut raro contingunt, si aliquando fortuna hujusmodi vobis occasionem, qualem misti fuisse oblatam jam dixi, praebeat, ea commode uti sciatis. Saepe enim fortuna non contenmendant adipiscendae laudis ansam suggerit, ea tamen multi ob imperitiam uti nesciunt, sed peritus artis, quum symptomatum aliquod hujusmodi, quod et affectam sedem et affectum ipsum indicet, conspexerit, haud difficulter alia multa praedicenda inveniet, quorum alia necessario, alia magna ex parte, locum affectum et morbum ipsius sequuntur. Verum meminisse debetis maxime generalium praeceptorum, quae et universalia appellantur ; multorum specialium communis, ut illis in qualibet materia rerum particularium continuo dignoscendis vos exerceatis, Est igitur communis sermo, quem dicturus sum, de naturalibus facultatibus, quas in singulis partibus genere quatuor esse didicistis. Primam earum voco attractricem, quae familiares parti succos, alendi ipsam gratia, et appetit et attrahit; altera deinde est, quae alteratrix dicitur, qua succus attractus similis evadit parti quae alitur; hujus aliae duae sunt ministrae, retentrix quidem, quum pars attractum succum coquit, in suam ipsius naturam eum mutans, expultrix vero, quando a coctione inutile excernit, quod excrementum vocatur. Has facultates in quaque affecta parte, utrum validae sint an insumae, consideretris hortor. Ut in hepate, quoniam de hoc ulcere instituimus, facultas attractrix, si quomodolibet afficiatur, cibum in ventriculo in succum transmutatum relinquet, ut per sedem exacte quidem consectus, verum liquidus et haudquaquam exiccatus excernatur. Atque hoc ipsius affectae lignum vobis erit; nam quaecunque a quibusdam tanquam causis procedunt, ea sunt ipsorum signa. Hunc affectum nonnulli ad mesaraeum pertinere autumant, vocantque fle laborantes mesaraicos, quod videant cibum per venas.mesaraeo etatetentorio vocato intextas distribui non posse, ut solebat, eodem seducti errore, quo ii qui manus eorum, quos syncope vel stom acbica vel cardiaca prostravit, affectas esse arbitratur, quoniam ut antea munere tuo fungi nequeunt; nam jecur mefiiraei venis veluti manibus e ventriculo ei cibum asistentibus utitur. Simile .vero quid his moliuntur qui, ubi crura resoluta sunt ob affectum aliquem eam spinalis medullae partem, quae. in lumbis est:, infestantem, neglecta spinali medulla, cruribus remedia adhibent; Igitur si mesenturium vel inflammatione vel alio ejusmodi affectu laboret, hunc proprium ipsius affectum esse merito putabit aliquis; si vero jecur ob imbecillitatem per illius venas cibum afficere nequeat, non mefaraeo, test jecori remedia debentur; quemadmodum nec resolutis manibus, vel cruribus ob affectum, qui in spinali medulla consistit. Verum ubi vel inflammatio vel erysipelas mesenterium afficit, haec dignoscetis, si alvi excrementa diligenter consideretis. Neque enim finium, questa excerni diximus in jecinoris imbecillitate, quum ad sete cibum trahere non potest, talia plane sus deliciantur, sed apparebit etiam veluti ab inflammatione sanies quaedam admixta. Nam ab omni parte inflammata, cui densum erassumque tegumentum non incumbit, in primis quidem tenuis tanies defluit ; concocta deinde inflammatione, crassior et puri similior. Quum ergo nulla existente in jecore in- . flammatione, hujusmodi quippiam cum excrementis tueri speciem consequutis deiicitur, in mesaraeo affectum esse ceufeudum est. Quemadmodum autem nequeunte ob imbecillitatem hepate succum a ventriculo attrahere, attractrix facultas afficitur, ita quum retinere nequit, comprehendens continensque facultas infirma est. Proinde in primis quidem cruor seniosus excernitur, postea vero crassior et veluti faeculentus. Similiter aliae quaedam eveniunt excretiones, non quidem ob imbecillitatem, sed ob excretricis facultatis robur, plerumque quidem integra in omnibus constante valetudine, plenitudinis ratione ; plerumque vero parte aliqua assecla per jecur feste expurgante, natura saeta robustiore; nam conco ctis in ipsa vitiosis humoribus, sequitur secretio, ita ut utiles retineantur, excernuntur inutiles. Atque nonnulli hujusmodi vacuati o nes nominant cruentas dysenterias, quae oboriuntur quibusdam vel mutilato aliquo membro, aut ubi quis in exercitatione educatus ad otium te converterit. Ac visit est quoque musieribus, suppressis menstruis, hujusmodi per sedum sanguinis vacuatis fieri, ut et nonnullis per vonutum eandem ob causam. Verum et sus quidem sincerus sanguis excernitur, similis ei qui ab hostiis interjecta prosimditor, modo iuferne per alvum, modo per superiores etiam partes, at per erysipelata et inflammationes, accedente concoctione, vitiosus, coenosus et putris Atque - in hepatitis affectibus, quanquam raro, medicamentorum auxilio robustiore evadente jecore, interdum deliciantur excrementa, tum colore tum odore pessima, expurgatae se viscere. Eodem modo urinae ab his quoque deterrimae redduntur, quibus imperiti medici nonnunquam decepti laboranti periculum subesse arbitrantur. Etenim qui sine ratiocinatione mdem duntaxat experientiam sibi comparant, eorum quae raro eveniunt experimenta habere non possunt, ut qui eorum, quae saepenumero et eodem modo accidere conspexerunt, sunt memores. Quod autem procedente morbi tempore cum concoctionis signis hujusmodi fiant evacuationes, non semel duntaxat, imo creberrime in operum Hippocratis explicationibus didicistis. Quemadmodum igitur, retentrix facultas quum imbecillior est, ac rem quae ipsam gravat, relinere non valet, facultas expultrix id quod molestat, evacoat, eodem modo infirma expultrice, res quaedam retinentur, facultate retentrice non admodum gravate. Nam in unoquoque organo alias alia facultas vel fortior fit, vel imbecillior, facta ad actiones relatione, uniuscujusque facultatis notionem nobis. sumentibus ; nam re vera tota semper pars agit secundum temperamenti, quod ei subinde inest, pro-: prie.tatem; verum aliquando rem gravantem sustinet, ac longo. temporis tractu eam vincit, conficit, alterat et concoquit, rursus alio tempore rei infestantis vel qualitatem vel multitudinem non ferens, a.dspfius exere sinuent insurgit; sicut e. contrario, quum interdum admodum molestatur, ipsam rem molestantem delicere cupiens, viribus gravissime prostratis, ob imbecillitatem non potest. Quae omnia in queris naturali organo perpendere atque mentem in ipsis dignoseendis exercere debetis. Sic enim invenietis partium quarundam affectus ab antiquis haudquaquam indagatus, veluti ne follicusi quidem fel continentis. Si enim, ut demonstravhnus, biliosum humorem ad se trahat, quemadmodum renes. sanguinis veluti ferum, et splen id, quod vini faecibus aut amurcae olor similatur, accidet interdum ut ob hujus vesiculae imbecillitatem impurus fiat sanguis; .atque alia haec est quaedam- regii morbi species praeter eas tres, quas supra proposuimus. Nonnunquam ita .repleri quoque potest, quemadmodum urinis vesica urinae, ut evacuari non possit, ob obstructionem aut excretricis imbecillitatem, veluti etiam obstinatis aut insumis vasis, quae ab ipso exorta, ora sua in hepar extendunt, biliosum humorem interdum non attralret. Proinde excrementorum speciem in morbo regio considerare perquam necessarium est; nam quaedam inde etiam nobis ad dignotionem utilitas exurgit. Haec equidem considerans inveni quorundam regio morbo affectorum excrementa, flava bile vehementer colorata, quemadmodum et assis urinas; item pcr cutem quoque, nonnullis plurimum flavae bilis d balneo profundi, estis plurimum ipsius retineri, ac perquam exiguum effundi. Hanc rem si accurate intelligere volucriis, nulla prius adhibita unctione, homini sudorem strigili detergeri Iubete; videbitis enim non eundem in omnibus hominibus in strigilis cavitate colligi, verum in aliis magis aquosum, in aliis magis biliosum. Itaque lori affecti dignatio vobis multo erit dilucidior, si hoc quoque signum adliciatis. Quidam enim acuta biliusaque febre laborans, dic septimo multa flava bile ad cutem transmissa, a morbo liberatus est, mansitque sequentibus deinde diebus auriginosus. Excrementa et urinas consideravimus ; utrisque vero secundum naturam se hafientibus atque ob eam causam nullum visceris affectum dedarantibus, venit in mentem missi fieri posse, ut translata in cutem bilis crassior esset ; qua ratione promotus, notavi qualisuam esset sudor; illo autem apparente aquoso, conjeci bilem esse discussionis difficilis. Praecepi itaque laboranti ut aquis suapte natura calidis .et discutientibus uteretur, ac praeterea victum adhiberet humidiorem quique humorum crassandinem moderate posset attenuare. Hic quidem a morbo sic liberatus est, unico auxilio et dignotione confirmata et curatione absoluta. Alium multam in strigili bilem relinquere ridens j eum plurimam in universo corpore proereari perpendi et adhibita ad id idonea curatione sanari Quibus vero citra febrem morbus regius accidit, urgente in dextro hypochondrio gravitatis cujusdam sensu, iis omnibus aperiens, ut scitis, obstructiones, estus et potibus et medicamentis attenuantibus, deinde medicamentum, quod bilem duceret, exhibens, eorum plurimos uno die sanitati restitui. Qui vero purgatione liberari non potuerunt, his rursus valenti ad aperiendum data potione, medicamentum, quodvehementius purgaret exhibui ; itu ut sub fine purgationis caetu- . leam magis quam flavam bilem cum acri mordacitate excernerent. In his igitur puto folliculum cholidochum simili quopiam affectu laborare, qualis in vesica urinae interdum accidit; etenim adeo multam nonnunquam acervat, ut nimis intenta nequeat, quod in ipsa continetur, excernere. Veruur in urinae receptaculo, nequo enim absurdum fuerit vesicam ita nominare, bifariam id fit; interdum ob excretricis facultatis imbecillitatem, interdum vel ob gravem somnum, vel negotia quaepiam, retenta ultra quam par est urina, quae deinde vesicam nimis intendens, hac ipsa ratione vires ejus prosternit. At fellis folliculus, utpote cui nullum fuecurrit ab animali facultate praesidium, unicum habet rmbecillitatis principium, veluti caetera quoque naturalia instrumenta, a partis ortum intemperie.

GALENI DE LOCIS AFFECTIS LIBER VI.

Cap. I. Quae de jecore prius dicta sunt, ex his nihil postea vobis arduum erit invenire signa, quibus lienis affectus dignoscuntur; addito quod ipsius inflammationes ob duritiem facile tangentibus succidant. Quum itaque plurima habeat cum. lrepate communia, in eo quod magis et minus habeat ipsa, differt. Nam color universi corporis, ubi splen imbecillitale affectus est, in atrum magis propendet. Quoniam igitur hoc habet a natura munus, ut melancholicum sanguinem ex hepate ad sese attrahat; quo ipsum est demonstratum est; attractrice facultate facta ipsi inibecissiore sanguis ex jecore in- universum corpus impurus serim, quocirca calor ipsis. laborantibus nigrior evadit. Qum etiam, ut hepar, ex se multoties excrementa rejicit, ita ut vomitioni-. bus cum nauseis, melancholicum sanguinem aliquando excernat, ac per inferiora quoque aliud tale dejiciat ; ac citra hujusmodi evacuationem, animi dejectiones et moestitias melancholicas facit; ac nonnunquam ciborum vehementissimas appetentias, praecipueque quum exquisite acidum est quod in ventrem fertur excrementum, saepenumero autem sub versionemot supina lienem, quum aliam quandam habuerit cor-, ruptionem. Quo pacto vero scirrho laborans hyderos adsurat; consentiente ipsi .jecore, etiam antea dictum est; Quiuctiaui laborante aliquando -utroque viscere, regium morbum evenire conspeximus, nigriore, quam pro consuetudine, colore, ile ut putaretur flava bilis fuligiui esse permixta. Atque melini quidam jecur nullo affectu tum laborare exulimactes, dubitant quomodo a splene morbus regius aliquis nasci possit; quemadmodum et qui a sido liene per soirrhum indurato, citra jecoris vitium, in hydropicus suffusiones. aegrotos inridere arbitrantur. Eandem quoque habent dubilationem de hydrope acutos morbos sequente a quibus jecur ob calidam et saepenumero siccam .intemperiem tam graviter afficitur, ut cibum in sanguinem transmutare nequeat; neque enim etiam in iis jecur affici existimant, ab Erasistrato accepta consuetudine, ut nullam partem affici arbitrentur, nisi vel tumor quispiam, vel ulcus in ipsa consistat. Verum illis concedendum erit ita .existimare, nullum ab intemperie morbum arbitrantibus fieri, at medici qui sequuntur ea quae manifeste apparent et refrigerata parte quapiam symptomata quaedam fieri putant, numquid admiratione .digni fiunt, qui hydropem consistere posse putent, ne unico quidem loco affecto ? Si enim quod nullus sit in hepate tumor praeter naturam, ob id viscus haudquaquam affectum esse existimant, neque alia pars ulla afficietur in iis qui aqua frigida vitiosa affatim et intempestive epota, mox inde hydero corripiuntur. Noxam quidem infert internis partibus aqua sic epota, usias aliis, vel praecipue, vel primo, prout aliqua forte fortuna eo tempore reliquis suerit imbecillior; verum ussi ad jecur frigus transmittatur, hydericus affectus subsequi non potest Sic igitur splenia quoque vitio hyderus nonnunquam evenit, aut cum tumore refrigerati; ut in scirrhis, aut citra fumoreor, ut in copiosis ac intempestivis aquae frigidae et pravae potionibus. Quod vero melancholica moestitia, ipso excreinenta hujusmodi ad os ventriculi transmittente, proveniat, antea ubi de ipso tractavimus, lictum est; quamobrem de eo etiamnum plura minime dicenda funi, quum ejus organici affectus rationali eligito tione non indigeant, qui vero ab intemperie proficiscuntur, tum ex lis quae jam diximus, tum ex ea doctrina, quam stupra de jecore proposuimus, noti sint; nam eorum quidam nominathn sunt explicati, quidam vero qui similiter ut illi consistunt, similem quoque habebunt dignotionem.

Cap. II. Jam de ventricusi affectibus aliquid dixi, ac in duas maximas ipsum partes secui, primam superiorem, gulae continuam, ex multis nervis lenfificis contextam, alteram huic continuam, quae ad intestinorum usque exortum extenditur. At ut utriusque in animalibus proprius est usus ac pio usus differentia diversa symptomata, ad eundem modum quicunque affectus communes sunt similaribus et organicis partibus, ii etiam his tum inter se tum cum universis intestinis communes existunt. Verum symptomatum similitudo non solum sus est inter se, sed letiam partibus, quae ipsa attingunt, fient renibus et colo. Horum igitur nonnulla sedem affectam habent cognitu facilem, ut dyfentersa et tenesmos ; in praetenti oratione autem nomen dysenteriae proprie audire oportet, ut appellatio intestinorum ulcus significet; neque enim repente fit hujusmodi affectus, ut alter in quo hepar assiri diximus, atque proprias habet notas. Etenim ab ipsius initio bilis satis mordacis excretio fit, quam deinde intestinorum ramenta sequuntur; postea cum ramentis paulum cruoris excernitur, tumque jam affectus dysenteria est. Quum itaque hujusmodi ramenta sula excernuntur, considerandum est, num pingue quid simul cum ipsis dejiciatm ; ita enim in crassis intestinis ulcus constiterit. Ubi vero cruor jam simul excernitur, intueri oportet, utrum is reliquis excrementis sit permixtus universus universis, an ipsorum alicui parti insideat; etenim si admixtus fit, in superioribus ; si supernatet, in humilioribus intestinis ulcus esse demonstrat. Ac idem quoque in ramentofis excrementis fieri cernitur, verum minus perspicue quam in cruore. Simili etiam ratione, si ramenta excernamur, ipsa, quorum intestinorum sint, declarant, tum ex substantia propria, tum ex modo quo permixtu sunt excrementis, vel uni eorum parti insident. Non mediocriter autem conducit ad curationem ulcus nosse, in qua intestinorum parte consistat; nam quae in superioribus intestinis sunt, epotis medicamentis curantur, quae vero in inferioribus, clysteribus injectis juvantur. Atque hujusmodi dysenteriae ab hepatitis profluviis discernuntur, tum quod per initia tenuis sanies sanguinis ab hepate dejiciatm, deinde augescente asseclu crassius humor, faecibus vini similis ; tum quod nihil ramentosum excernatur, sed interdum duorum aut trium die-r rum intervallo supprimatur evacuatio. in hepatitis excretioalbus, deinde rursus redeat malum, atque excernuntur excrementa prioribus multo deteriora ; at non in intestinorum ulceribus fleri sic apparet, nam neque affatim, neque ex longis temporum intervallis dejiciunt. Atque ulcera quae in recto intestino oriuntur, tenesmum vocant, vehementes tensiones et promptas dejiciendi cupiditates invehunt, paucis admodum sequentibus excrementis, quae quidem ab luitio pitui tusa et pinguia, progressu vero temporis etiam ramentosa deiiciuntur; sed haec per totum morbi spatium superne defrendentibus haudquaquam mixta ridentur. Scribunt nonnulli, a vehementissimis excernendi conatibus, praegressis doturibus .gravissimis, aliquos lapides callosas dejecisse, iis qui in vesica nascuntur similes; quod ipse neque vidi, neque alium qui viderit unquam audivi. Sed coli vehementem dolorem saepenumero conspexi medicis illum non ad colum, sed ad renes pertinere putantibus, veluti renum quoque oreelatus, ad colum referri. Nomtulli vero ipsorum putarunt in sinistris partibus colicam affectionem nunquam fieri. Igitur ab initio horum affectuum distinctio difficilis est, qmr tempore neque magnam praesidiorum differentiam ipsi requirunt; symptomata tamen, quae hic exuberant, jam tum diligenter intueri oportet. Nam nauseae cum vomitu urgent multo graviores et magis assiduae dolente colo, evomuntque in plura pituitosa atque corrupta, ac retinentur magis excrementa, ut ne flatum quidem aut ructum excernant ; fisepenutuero etiam veluti circuire videtur dolor atque ampliorem locum occupare ; nonnunquam vero in diversis partibus vehementior fit, quum nephritici dolores eodem in loco stabiles jugiter infestent. Quum autem dolor fuerit renum situ altior, manifestum colicae affectionis indicium- est ; si vero in uno loco, ubi renes ponuntur, stabilis constiterit, nihil ad dignationem potest hinc sumi. Verum cum his, quae modo percurrimus, urinae quoque considerandae sunt; nam nephritici ab luitio admodum dilutas purasque reddunt, quae deinde sequentibus diebus asperum sedimentum habent, tum omnino arenosum. Quinetiam in colica, siquid ab .alvo dejiciatur, id flatuosum quodammodo est et saepenumero aquae supernatat, similem habens bubulo stereori consistentiam. Quinetiam cosiri cruciatus mullo magis quam nephritici laxantibus mitigantur clysteribus; atque evenit interdum, ut frigido aliquo humore simul ejecto, illico quiescant; ut mitigans praesidium non mitigans tantum, sed etiam curativum fiat et diagnosticum. Atque ut hi.frigidum humorem alvo excernente, ile nephritici cum urina lapide exeunte et a dolore liberantur et simul Iocum affectum ostendunt, itaque nihil relinquitur, nisi ut provideatur, ne postea tam facile affici possint. Nam ut perseverante dolore utraque pars eisdem indiget praesidiis, ita tempore subsequente diversis. Quapropter nullum in curatione augurandum est damnum nobis evenire, quod in primo horum morborum insulta eos difficulter discernamus ; tunc enim neque externis, neque internis, disserentibus egent auxiliis, sed sufficiunt ea quae dolorem leniant. Quum autem omnia intestina a ventriculo ordine quodam descendant, omnium supremum jejunum, deinde, quod tenue vocatur, postea caecum ad inferitas partes extensum, colum ad superiores revertens, donec saepenumero et lieni etjecori attendatur, miratus tum, quomodo non solum medici fere omnes, sed etiam populares, vehementissimos quosque dolores, in quacunque parte evenerint, ad colum referunt. Id quidem misti quoque verisiuiile videtur; sed quum causam quaero, curtam vehemens tamque perseverans sit dolor, non simpliciter huic assertioni satis credo. Non enim ut in renibus atque ureteribus irnpacto lapide, ingentes dolores in transilit excitantur, sic et tenuibus intestinis rationi consentaneum est censere, frigidos flatus retentos atque similes iis humores dolorem efficere; nant tenuium intestinorum tunicae rara tenuique substantia constant, ut non. ita diu hujusmodi causas continere -possint. Ergo probabile est frigidum, crassam et lentum humorem, aut flatulentum spiritum, in corpore crasso densoque genitum, exitum non habentem, dolorem excitare ; vehementem quidem geminam ob causam, intemperiem et corporum quibus continetur tensionem ; longum vero, quia difficile vacuatur, corporum ipsum ambientium tum crassitudine tum spissitudine coereitus. Atque interdum alii quoque dolores vehementissimi in sublimioribus intestinorum partibus everuunt, graviter vomitionibus cruciantes, adeo ut nonnulli sub fine stereus quoque evomant ; a quo affectu vix unquam aliquis evasit; hunc quidam volvulam vocant, nonnulli etiam chordapfum, quum tumor aliquis eminet in tenuium inlestinorum regione, ut rideatur intestinum ad chordae stmilitudurem circumvolutum. Itaque consentaneum visium est medicis antiquioribus, vel ab inflammatione, vel ab obstructione aridi stereoris, hujusmodi tenuium intestinorum affectus oriri. Sunt alia quoque symptomata, quae merito omnibus, et intestinis et ventriculo, simul affectis evenire creduntur, ut quas lienterias et coeliacas affectiones vocitant, quae minime sunt mordaces. Nam mordaces eo ipso quod mordeant omnia intestina ad excretionem excitent; at non mordaces intestinorum imbecillitatem sequuntur, quia retinere contenta ne exiguo quidem tempore possunt, illico excernentium ea, ac si grave aliquod onus deponerent, ut in stranguriis contingit; haenamque etiam conspiciuntur fieri, interdum quum ob acrimontani et morsum vesica jugiter, quicquid ad eam pervenit, fecerint; interdum, quod molem ipsius, etiamsi exiguam, suitinere nequeat. At a quibus causis intestinorum laevitas proveniat, alibi particulatim scriptum habetis, praeter ea, quae in libris methodi medendi, de naturalibus facultatibus et de symptomatum causis diximus. Nunc enim non disserimus de causis morbos efficientibus, sed de affectis locis, qui tum tactus, tum vitus judicium effugiunt. At quia ad accuratam horum dignotionem etiam de ipsis affectibus interdum aliquid dicere coactus tum, idcirco de causis quoque ipsos efficientibus mentionem feci. Itaque sermoni de intestinorum affectibus convenit hic finem imponere; quicunque enim affectus in ipsis consistunt cognitu faciles, ii cum praedictis communes habent notas. Nam abscessuum, inflammationum, scirrhorum, instationum, erystpelatum indicia omnibus cognita, quum in ventriculi Iocis apparent, et affectus ipsius et sumsi affectae sedis dignotionem ostendunt, ac de his prioribus libris satis dictum est.

Cap. III. Quum derepente nephritis incidit, lapide notatu digno vel in renum vel in ureterum aliquo impactu, dolor excitatur colice similis, verum distinguitur naulearum tum multitudine tum magnitudine, cum iis quae vomitu re:sitiuntur, biliosis et .pituitofis, praeastnmpti quoque cibi aliquid admixtum habentibus; saepenumero etiam loco, quum superiores coli partes afficiuntur; atque ex eo interdum, quod non uni loco dolor innitatur, sed revolvatur, et ad plurimas .extendatur partes, ac. ne flatus quidem transmittatur; haec enim omnia culicis duntaxat eveniunt, alia magis, esta minus. Quum vero ex iis, quae in urinis subsident, aut lapide cum urina excreto, plane discernuntur, nullus relinquitur quaestioni locus. Multi vero laborantes dolorem moderatum profundo illum insidentem sentiunt ab initio, quum nondum fabulosum quippiam manifeste excernatur ; quibus, ut scitis, datu medicamento, quod lapides in renibus conterat, simul et affectum ipsum, et sedem affectam dignosco, atque idem habeo curationis principium. Si enim a medicamenti polione in urinis sabulosa quaedam comperiantur, rrephriticum affectum esse cognosco, atque deinceps eadem medicamenta exhibendo reliquam perficio curationem. Quum autem renem aliquem ita affectum esse dignaveris, si dolores cum horrore intervallato inaequalique infestare videantur, ac ex his febres quaedam inordinatae, tum pronum in ventrem decumbere jussum, atque interdum in alterum latus, ut sublimis sit affectae partis situs, laborantem inter-. roga, num circa renem dolentem veluti suspensi cujusdam ponderis sensum percipiat. Etenim, quum haec ei accide . rint, abscessum cossini conjicere oportet; quo concoctu, pus mictum, laborantem a dolore liberat et ulceris in rene periculum affert, proinde exacto-stirdio laborandum est, ut inducatur cicatrix, quod nisi illico contigerit, difficiliorem reddit curationem. Ac perseverantis ulceris signa ex urina haud obscure deprehenduntur et laborans creberrime in afifecto rene dolorem sentit; atque interdum cum urina exiguum pus, veluti ab ulcere, excernitur ; similiter rumentum nonnunquam excluditur, ac interdum sanguis quoque, qui eruli ulceris inlicium est. At et rupto aliquando vaste ob plenitudinem, aut casum, aut vehementem ictum, nonnulli magnam sanguinis copiam mejendo prosuderunt; quod aperto etiamjnterdum venae alicujus ore siti Sed certissima ulceratorum renumconjectura est, si cum mina exiguae quaedam carunculae excernuntur, renum substantiae partes, ob vehementem ulceris erosionem evulsae. Ea vero quae pilis similia sunt, Hippocrates quoque cum urinis excerni vidit, quemadmodum ipsis in aphorismis scripsit ; ac nos etiam vidimus, aliquando semipedis longitudine, interdum etiam longiora,. ac nonnunquam etiam admodum exigua, ut mirarer, quomodo in renum ventriculo talia possent consistere ; proinde probabilius mihi ridebatur, in venis hujusmodi res procreari, quemadmodum in quodam- Arabiae loco, ut ajunt, in tibiis hominum dracunculi vocati nascuntur, nervosi natura, calore crassitudineque lumbricis similes ; multos sane audivi, qui se vidisse eos dicerent, ipse vero quum nunquam viderim, neque de ortu neque de essentia ipsorum quicquam exacte conjicere possum. At ubi pilos mejendo excretos vidi, tum ex colore, tum ex mole credidi dicentibus, eos ex crasso lentoque humore calefacto exiccatoque in venis consistere, at longitudinis ipsorum causam non; intelligo. Verum quum primum eos vini, curationem medicamentis urinam.cientibus . successuram sperari, atque ita contigit ac prope omnibus, quibus hic affectus accidit, nephriticum nullum symptoma neque. ante fuit, neque deinde obortum est, dimeticis medicamentis curatis. Verum etiamsi alia quaepiam humorum vitia a venis per minam expurgentur, quemadmodum si puris quoque multa nat per micas excretio, nihil ab iis vel re-. nes, vel vesicam, vel ureteras meatus laedi cognovimus, sed in hac re cum intestinis conveniunt, quae in hepatitis asseorionibus nihil patiuntur, licet a bile sincera laedantur, veluti vesica quoque, ubi longo tempore acres per ipsam urinae transeunt, ulceratur. Est etiam alius renum affectus, quo tenuis sanies sanguinis mejitur, similis excrementis, quae in hepaticorum affectuum initio excernuntur, nisi quod paulo magis apparent cruenta ; id autem accidit ob aliquam asse . titionem renibus insidentem ei consimilem, qualem in jecore diximus imbecillitatem esse, tum ob osculorum, aut meatuum, vel utcunque nominere volueris, per quos ex cava vena in renes urina pereolatur, laxitatem. Atque renum quoque missi ridetur affectus is esse, quem quidam hydropem metellae, alii urinae profluvium, alii diabeten, alii dipsacon appellant, qui rarissime gignitur. Equidem eum huc usque bis vidi, siupra modum sitientibus infirmis atque idrirco exuberanter bibentibus, celeriterque per urinam epotum reddentibus tale, quale biberant. Atque hic renum vesicaeque affectus similis est ventriculi intestinorumque f aevitati. Sed de intestinorum laevitate separatim dictum est, ubi oflendimus, non ventriculum duntaxat, sed universa quoque intestina, ad exarationem tum ciborum tum potuum assumptorum celeriter excitari, adeo ut ne pauxillo quidem tempore citra molestiam ferre possint ipsorum aut pondus aut qualitatum. At quod affatim celeriterque ad vesicam urina deferatur, id neque ad ventriculi, nequo intestini jejuni, neque tenuis imbecillitatem, tanquam ad causam, rescrri potest Si enim quod potum sustinere non possint, ad excretionem properant, quid obstat, quominus per sedem excernatur, ut in laevitatibus intestinorum fieri ridetur ? neque enim cibus duntaxat celeriter per tam longam intestinorum convolutionem transiens dejicitur, verum etiam quae epota suere. At distributionem a totius ventris partibus ad hepar didicimus neque per hepatis, neque mesentericarum venarum, aut ventrrs, ut neque per earum, quae ab hepate exortae ad renes tendunt, imbecillitatem fieri. Nam in libris .de naturalibus facultatibus nobis ostensum est, jecur ex ventriculo per mefaraei venas, veluti arbores a terra per radices, cibum ad sese allicere; sic etiam ostensum est, renes trahere quod aquosum in sanguine est; non tamen vesicam trahere arena bus, quemadmodum neque intestina a ventriculo, sed renes quidem per ureteras excernendo in vesicam mittere, ventriculum autem in jejunum per eum processum, quem Herophilus dodecadactylon vocat, a duodecim digitorum longitudine nomen ei imponens. Itaque renum imbecillitas accusari potest, qui continere diutius minam non valeant; non vero aliarum partium, per quas potus transiti Sed rursus si arguat renes quispiam infirmitatis, quomodo tam celeriter urinam ad se attrahent ? an licere possumus, quemadmodum in ventriculo quibusdam lientericis vehementissima excitatur ciborum. cupiditas, ita in renibus quoque cupiditatem simul oriri vehementem atque hunc ob causam eos urinam per cavam venam ad sese trahere, sed illico ab attractionis impetu gravari ? quemadmodum sane et in iis qui canina vocata appetentia vexantur, nonnullos ridemus affatim impleri, paulo post vero evomere, aut fluore deiicere, nec. enim iulum lis qui praeter naturam se habent, id accidere solet, verum etiam animalibus quibusdam integra valetudine degentibus, ut aviculis, quos nostrates in Asia seleucidas vocant ; quippe quae aride locustis toto die vescentes, eas celeriter exceruunt. Ac estis quoque animantibus hujusmodi symptoma naturale videtur. Ut igitur canina cupiditas in ore ventriculi consistens, simul non valente ipsi, devoratorum pondus fuilinere, multa impetuose ingerere atque eadem celeriter excernere cogit, ite in renibus quoque scrofae humiditatis cupilitus, una cum virium imbecillitate, humiditatem affatim attrahere cogit. et ejus statim in vesicam excretionem fieri. sed quaeres fortasse, quamobrem urinae fluor subitu evenit, laenitas intestinorum non item, veluti neque cunina cupiditas, sed plurium dierum numero affectus initium ab incremento, incrementum a rigore distinguitur? quoniam ventrienii cupiditas, qua cibum potumque appetit, animale ossicium est, quo citra tentum nostrum nequaquam fungitur; renum vero desiderium naturale est ac sine sensu nostro, ut quum ad statum pervenit, ne sensum quidem moveat, quemadmodum appetentia canina. Quare rationi consentaneum videtur paulatim quidem incipere, et dum major sit, in primis quidem. serum sanguinis trahere ex venis, nihil nobis sentientibus; quem quum totum attraxerit, sanguinemque venarum hujuscemodi humiditate spoliaverit, exiccata turi vasa humorem trahere ex hepate, deinde hoc ex intestinis et ventriculo. Quum vero exsiccatae fuerint venae, quae in ore ventriculi sunt, tunc potum desiderare hominem, affectum sentientem; deinde exlubitam potionem venas ex hepate ad ventriculum venientes, aridas, totam statim rapere atque ex his alias deinceps, donec ad renes perveniat transsumptio. Etenim in. libris. de naturalibus facultatibus demonstratum est, non solum potionem, verum etiam cibum, transiumptione per attractionem facta, per universum corpus deserti. Igitur hic affectus, quod ad transitus celeritatem pertinet, similis est intestinorum laevitati, atque etiam quod renum affectio ventricusi affectioni eadem est, verum tantum inter se disserunt, quod totum ante renes lationis opus naturalium actionum series est, attractrice facultate agente, quanquam unum quoddam in illis est simile, nimirum ex cava vena ad renes attractio, primae deglutitioni eorum, quae ex ore in ventriculum deseruntur, at vero quae hanc antecedunt actiones urinae fluori propriae sunt. Non recte autem putere quosdam diabeten, affectionem, velut et caninam cupiditatem, ad ventriculum pertinere, manifestum est ex iis, qui prae nimia siti ventriculum. implent et servant in ipsi, potionem longo tempore. Etenim qui in vehementi siti potarunt, his quatuor symptomata succedunt; unum et quidem primum vomitio, alterum velox per alvum excretio, aut fluore aut intestinorum laevitate, tertium, quod potus diutius in ventriculo maneat, quartum id ipsum, de quo nunc ferino est:, sive id aliquis diabetem, sive dipsacon, sive urinae fluorem nominare voluerit, neque enim, ut.idoneum ei nomen imponamus, sed ut curationis viam tum ex loco affecto, tum ex ipsius affectione inveniamus, scrutamur. Atque alius affectus occurrit, diaheti plane similis a multis ribis qui neque crusti manent, neque per alvum dejiciuntur, neque plenitudinem efficiunt, neque etiam probe alunt, test dissipantur scilicet celeriter. Cujus et crebrior est quam dipfaci eventus et. faciliorem admittit curationem, quoniam priusquam ad summum pervenerit, cognitus, haud difficulter curatim. Nam ubi alicui duplum consuetorum alimentorum nssumenti corpus non alitur, idque citra alui fluorem, huncaffectum non solum privati, verum etiam medici parvi pendunt; quum vero ad triplum devenit, auxilia adhibentur priusquam ad quadruplum, aut quintuplum perveniat. lgitur rationi consentaneum est hunc affectum a celari dissipatione incipere; omnibus partibus attractricem, atque ei conjugatam facultatem, quae proprie appetens vocatur, servantibus. At vero ingentis sitis citra diabeten, causa est ventriculus, aut calida aut sicca, aut utraque intemperie affectus, maxime vero os ipsius ; proxime ventriculo hepar, sed maxime pars ejus sima, simul cum ea exaestuantibus nimirum mescnterio, jejuno, ipsi, ventre, stomacho etiam et pulmone. Atque hujus symptomatis velut radix inde plerumque proficiscitur, quod ab affectu eryfipelatode ea incenduntur; quae magna ex parte marcor sequitur estas alius, veluti quum de eo tractaremus, declaratum est. Haec itaque propter symptomatum communitatem simul cum renum affectibus dicte sunt. At diabetes proprius ipsorum renum affectus est, qui caninae in ore ventricusi cupiditati proportione respondet, cum retentricis facultatis imbecillitate ; nam si citra vehementem cupiditatem ipsum fieri dicamus, in primis nihil urinae, quod consideratione dignum fit, ad renes perveniet, si vero citra retentricis facultatis imbecillitatem, non loquetur unctionis celeritas.

Cap. IV. Vesicae accidunt symptomata partim eaeteris communia, ut omnes ipsius praeter naturum tumores, dolores et quae hos creant affectiones, partim ipsi sclipropria,. ut urinae suppressiones .et stillicidia ac alio modo icmoderatae urinae excretiones. Verum hae, ut in renibus supra dictum est, vesica tanquam meatu utuntur, ipsa haudquaquam affecta. At vero stissicidium, quod ob ruinae acrimonium fit, symptoma vesicae est, morbus minime; quod vero ob ulcus aut imbecillitatem, vesicae affectui succedit, quemadmodum quod ob acrimoniam, aliquando ob renum vitium, aliquando ob alias partes, quae cum urinis humorum suorum vitia, aut pus, ubi abscessus aliquis infestaverit, transmittere possunt. Evenit etiam interdum ab humoribus qui in venis sunt, per renes et per vesicam expurgatis. At quum ab intemperie vesica sit imbecillior, laeditur propria ipsius actio, quae est urinae excretio, ad quam animal excitatur, quum .vel a multitudine contentae in sc materiae vesica gravatur, vel a mordacitate molestatur; sed ab horum utrolibet magis imbecilli quam robusti dolent; imbecillitatem vero organici affectus interdum inducunt, item intemperies omnes cum aliae tum maxime illae, quae nonnullis saepe eveniunt, quum frigore corripiuntur ; tunc enim plane gravari videtur, vel pauco admodum contento in ipsa humore. Vesicae etiam ut mejendi organo ischuriae symptoma supervenit, interdum quidem, ut dictum est, quum id quod in ipsa continetur, non ite comprehendere valet, ut ipsum exprimat; interdum etiam obstructo inferiori meatu a crassis humoribus, aut impactu lapide, interdum etiam ab inflammatione, vel alio hu-:: jusmodi tmnore, quo angustior redditur meatus, vel omnino obstruitur. At vero neque nervorum a spinali medulla ex-. ortorum, neque etiam spinalis medullae ipsius affectus, velicae aliquam imbecillitatem efficiunt, ut mina propterea sup-. primatur, quemadmodum nonnulli putaverunt, credentes vesicae officium a consilio procedere, quod urinam retinesmus, quoad voluerimus, atque pro voluntatis imperio excernamus; statius enim fuisset eos nosse non vesicae, sed mejendi officium, veluti etiam deficiendi, non intestinorum munus arbitrarium esse. Nam vesicae actio unica est contractio ; at musculus, qui urinae meatum in circuitu ambit, in origine cervicis vesicae positus, organum est voluntarium, opus habens, vesicae cervicem ita exacte circumstringere, ut nihil humoris e vesica in meatum ejus egredi possit; similem quoque et actionem et usum habet musculus, qui recti intestini partem extremam ambit ; proinde ipsis resolutis, neque urinam vesica, nequestereora alvus retinet, sed praeter voluntatem paulatim utraque effluunt. Quemadmodum autem in reliquis musculis quod a resolutione fit nobis invitis, id electio nosses haud invita efficit, ita eadem ratione ab horum actione quiescimus, quum vel stereus, vel urinam excernere propositum est. Atque ut nonnulli cum minarum tum cibi excrementorum desectionem totam ab electione procedere existimantes erraverunt, ita rursus alii his e diverso totum. hoc opus naturale putantes a veritate delapsi sunt Etenim cibi a ventriculo in jejunum expressio totum naturae opus est, rursus omnino ab electione pendet utrorumque artuum et cujuslibet digiti tum extensio tum iusiexio. Delatio enim a ventriculo ad jejunum et ab hoc in tenue intestinum a sola naturali facultate processit, at alui dejectio et urinae redditio utroque organo propriis suis facultatibus agente perficiuntur, quod ad rectum intestinum atque vesicam attinet, a naturalibus; quod ad musculos vero, ab animalibus et voluntariis nominatis. Nam musculi, qui fluores cohibent, tunc quiescunt ab opere; abdominis vero musculi munere suo funguntur, maxime vero ipsorum medii ; nonnulli etiam quum difficile deliciant, manibus hujusmodi musculos comprimunt, nt et ubi urina vel difficulter redditur, vel omnino suppressa. est, facere consueverunt. Quum itaque nervi, per quos animalis facultas ad jam dictos musculos pervenit, afficiuntur, aut ubi dorsalia medulla ipsa laesa est, resolvitur musculorum actio. atque excernitur- et.miuaet stereus, laborante invito. Quum vero ipsum vesicae corpus eo affectu suerit affectum, ut quod in ea continetur, exprimore non possit, supprimitur urina, vocaturque hoc symptoma ipsius ischuria. Atque accidit interdum propter obtulum ipsius sensum urinae suppressionem fieri citra exeretricis facultatis laesionem, si proprii velleae nervi afficiantur,. nervis musculi cervicem ejus stringentis munere suo sungentibus, ipsorum facultate ferrata ; nam si resolvantur, proprium signum est paralyseos hujus musculi urinae praeter voluntatem excretio ; at hoc eveniente affectu, quum meatus ipsius fuerit obstructus, uterque affectus cognitu difficilis est. Proinde ut exquisite dignoscantur, non solum hi, sed reliqui quoque omnes vesicae affectus, perquam necessarium est prae-; scire praevias causas extrinsecus advenientes, quas proprie procatarcticas messim vocant; sed multo magis eas, quaepraecesserunt in ipso animalis corpore, affectiones. Igitur cuidam a casu spina luxata accidit urinae suppressio, quae sic fieri consuerit, quemadmodum et ab Hippocrate dictum est; verum non illico suppressa fuit, sed perendie, ob digressurum ad interna vertebrarum compressionem inflammata vesica. Itaque dolebat in ejus regione, vel nemine tangente; sed multo magis, si quis manu tangeret. Atque hunc curavimus inflammationi remedia adhibentes. Rursus alter luxatis ad posteriora vertebris urinam inritus proludit citra vesicae dolorem, in quo coniecimus nervum musculi vesicam claudentis fuisse affectum, proinde spinalem medullam curavimus: Atque in esto similiter affecto suppressa fuit urina, torpente quidem ob affectos nervos vesicae sensu, quum autem inter . dormiendum non sentiret homo, vesica impleta et stupra medum extensa, nihil amplius excernere potuit. Etenim accidit interdum, hanc suppressimus minae causam esse, quemadmodum etiam. sanis quibusdam, vel urgentibus negotiis, vel in concionibus, vel scnatu, vel foro, vel convivio, retenta longiori tempore mina, extensa supra modum vesica, urinam supprimi, contractrice facultate laesa propter immoderatam tunsionem. Quidam etiam quum cecidisset, 1nanente spina illaesa, primum quidem magnam sanguinis copi-. am cum urina emisit, postea vero omnino suppressa est urina; cui coniecimus concretum esse sanguinis aliquem grumum; quocirca demisse a nobis per colem fistula, paulum urinae reddidit; extracta deinde fistula, apparuit in ipsius ore grumi indicium. Praeterea ab aliis diuturnis doloribus, una cum abscessuum signis infestantibus, finitis his tenue pus cum mina profluxit, subsequuta urinae retentio est, ut conjecerintus a crasso pure meatum obstrui. Atque in pueris calculo vesicae laborantibus vidimus saepenumero urinam supprimi. Eos itaque resupino. figurato corpore concussimus, ut a meatu lapis dimoveretur. Quum vero vos id, quod jamjam dicam, videritis, oro ut ipsum tenaci semper mentoria servetis; a grumis vocatis, non solum iis qui in vesica, sed multo magis illis quoque qui lo intestinis, ventriculo alque thorace continentur, ammi desectio et pallor sequi solet, pulsus parvus, obscurus, frequens apparet, anxietas et exsolutio. Idem hoc in magnis musculorum vulneribus saepenumero accidit, ut mirari aliquis possit, quaenam sit hujus eventus causa, quod omnium sanguis nobis familiarissimus ex vasis suis effusus tantorum malorum auctor sit; nam. et putredo partium et mortificatio ipsum sequitur. Vini etiam vesicae grumo obstructae eadem evenire symptomata; gruurum vero adesse coniecimus, quod plurimum antea cruorem cum mina reddidisset. Itaque medicamentum lapidem conterens ex oxymelite atque ipsum quoque oxymel per se in potu dedimus, at nihilominus alii quidem perierunt, uno quodam servato, solutis ipsi grumis, quos postea cum urina paulatim excrevit. Quod vero non sutis sint ad affectae sedis inventionem ea duntaxat symptomata quae in praesentia infestant, sed et ex iis quae praecesserunt, saepe definiamus, facile intelligetis, si eorum quae vidistis memineritis. Igitur quum multi crebro pus cum urina emisissent, praeteritorum symptomatum memoria et sedem affectum nobis ostendit et affectum in ipso consistentem declararit. Quidam enim prius in regione renum saepenumero doluerat et cum inordinato horrore et exiguo rigore febre correptus erat. Alius circa vesicae situm simul cum horrore ac febre dolores praesenserat, nonnulli circa septum transversum et thoracem, ut alii in dextro hypochondrio. conjecturam itaque fecimus in iis omnibus pus per renes expurgatum esse, vomica in loco dolente erupta. Ad indicium autem cum supra propositis nonnihil confert puris quantitas et quod totum cum urinis misceatur; veluti consulum, aut contra, veluti jam antea de intestinis dictum est. Nam ut in illis, si a superioribus intestinis quidpiam deferatur, id ciborum exerernentis peraeque admixtum videtur, ac si cum ipsis subactum scisset; si vero ab humilioribus, cum una ipsorum parte excernitur, simili modo mina aut tota a pure cum ipsa emisso conturbatur, aut per partes quasdam disparium inaequaliter defertur, plerumque etiam salum pus fine urina excernitur. Atque- hoc sane haud obscure in vesica suppurationem conlittere indicat ; quod vero exacte commi; tum est, a supernis alicunde partibus venire; quod mediam inter haec conditionem servaverit, a renibus. Similiter si erupta vomica cum affecti loci indiciis ulceris quoque signum aliquod appareat, hoc aliquando quidem exacte commixtum ridetur, aliquando mediocriter, vel nullam habens mixtionem, vel quodammodo innatat, vel solum excernitur; et vocatum quidem ramentum ulceris, substantiae vero proprietas affectae partis proprium indicium est, quippe partes a vesica avulsae laminis, a renibus vero caruncula sunt similes. Itu etiam ubi ex sublimioribus pars aliqua affecta est, excrementa cum urinis ejecta intueri et ea suspectarum partium substantiae comparare oportet. Igitur cum urina expurgantitr gibbae hepatis partes atque omnes quotquot tuus his superiores; per alvum vero pars jecoris sima, intestina, ventriculus, lien. Extra haec autem sunt, quae raro fiunt, ut quum thorax et pulmo per alvum purgatur ; quae infra septum transversum positae sunt partes, interdum per urinas. Quorum causam quum nonnulli ignorent, neque ea unquam in aegrotis accider e viderint, non credunt iis, qui viderunt (quod abscessu interdum in pulmone orto pus expurgari per renes possit.) Nos vera pulmonis vomicam per urinam, thoracis autem per intestina et alvum expurgari vidimus. Ac transitus quidem a pulmone ad renes plane nullam revera ^difficultatem habet; etenim ut a cava vena, ita ex magna quoque arteria rami descendunt ad renes. Quoniam autem Erasistratus putat solum spiritum in arteriis contineri, haec quaestio ad ejus sectatores pertinet, non ad nos, quum laevis arteria pulmonis, quantum puris ex erupta vomica suscipit, id in sinistrum cornis sinunt deferre possit, quod inde .in magnam ipsius arteriam incidens, per renes transit in vesicam ; hoc famen non ile evenire sulet, pure prius in asperas arterias magna ex parte .transsumpto. Itaque quam ob causam pus in pulmone genitum cum urinis, licet raro, excernatur, jam dictum est ; quod vero per ventrem expellatur, alia quaedam rara ex corporum dissectione apparens est causa; nam cava vena, mediante vale quodam, caudini vocato videtur interdum adaptari. Proinde nihil mirum neque impossibile est et ex partibus Peplo transverso superioribus pus in ventrem defluere et ex iis quae eidem supponuntur, per renes in vesicam pervenire; nam corporum raras constitutiones par est rara etiam sequi symptomata.

Cap. V. Neque hic disceptandum est, utrum vulvam an uterum vocare deceat eam partem, quae mulieribus ad conceptionem a natura data est; ut nec si quis nnmero plurali vulvas aut uteros, aut singulari vulvam aut uterum nominere velit. Etenim fatuis est in rebus utilibus tempus collocare, ex quibus vel ad dignotionem, vel praenotionem, vel curationem, fructum aliquem decerpere pessimus. Veluti certe et in eo affectu, quem nonnulli uteri suffocationem, alli spirationis ob uterum ablationem vocant; audire enim licet melico. utraque appellatione unum quendam affectum explicare. Ego vero quum multas viderim mulieres hystericas, ut et illae seipsas nominant et ante has melicae foeminae, a quibus et eas verisimile est hoc nomen audivisse, alias quidem sine sensu immobiles jacentes, cum obscurissimo minimoque pulsu, vel omnino sine ullo pulsu apparentes, alias sentientes quidem et sese moventes, atque citra rationis laesionem, sed animo deficientes et vix respirantes, alias etiam artus contrahentes; multas esse puto uteri affectuum differentias, vel pro causae efficientis magnitudine, vel pro specierum quarundam varietate inter se differentes. Igitur prima differentia, cujus Heraclides Ponticus in conscripto libro mentionem fecit, multam exhibet de ortu suo ambiguitatem. Ait enim illam mulierem neque pulsum neque respirationem habuisse, atque hoc solum a mortuis distitisse, quod exiguum in mediis corporis partibus calorem haberet ; est autem libri titulus Apnous Heraclidis ; ac astantes medicos quaesivisse ait, an nondum esset mortua. Rursus nonnulli Heraclide posteriores, servari aliquid respirationis volentes, quamvis non appareat, carptae lanae stocculos prae naribus suspendi jubent, ut exacte dignoscatur, num spiritus aliquis inter respirandum tum intro tum foras rursum feratur. Nonnulli poculum aquae plenum ori ventriculi imponere praecipiunt, quippe immotum omnino. servatum iri humorem ajunt, si fota perierit respiratio. Quod si omnes ita affectae mulieres interirent, simplex esset quaestio ; quum vero nonnullae serventur, gemina fit, iuvestigantibus nobis tum affectionem, ob quam spicationis muuus deperditur, tum vel magis, quomodo vivere possint, quae allisi omnino respiranti Nam in consesso est et respirationem a vita et vitem a respiratione separari non poste, adeo ut et vivens omnino respiret et respirans omnino vivat. An haec quaestio difficilior est? non tamen revera difficilior, sed altera facilius deprehendi potest; quippe latebris clusa animalia mortuis similia respirationis nihil servare videntur. Hoc enim cognito, perspectisque manifeste illis animasseus frigidis, atque eo demonstrato, quod maximus respirationis usus sit ut intimus calor et refrigeratione et ventilatione servetur, non est amplius difficlle colligere, exiguum illum calorem in ipsis relictum, arteriarum cordisque officio conservari, quae a quibusdam medicis transpiratio, veluti quae a thoracis pulmonisque officio prodit, respiratio vocatur. Itaque pereunte ob uteri affectum respiratione, quoniam universum corpus refrigeratur, id eum manifeste videtur, fieri potest, ut nulla prodeat ab ore respiratio, quamvis ea quae in arteriis fit, nequaquam intercipiatur; potest etiam adeo esse exigua, ut sensum omnino effugiat. Ergo ut nihil ad hunc affectum pertinens maneat indiscussum, soccodit iterum alia quaestio, quam ob causam corpus refrigeretur. Ea vero fortasse dissolvi poterit, si causas quae praecesserunt, diligenter intueamur; fiunt autem hujusmodi. Conveuit inter omnes hunc affectum magna ex parte viduis eveuire, usque maxime, quae quum antea probe purgarentur ac parerent, atque virorum concubitu gauderent, omnibus bis suerint privatae. Quid igitur ex lusce probabilius quis concludere possit quam ob retenta menstrua vel semen cebibitum hujusmodi uterinis vocatis affectibus mulieres cru. ciari, sive eae apnoeae, sive suffocationes, sive etiam contractiones quaedam fuerint? et fortasse magis ob seminis retentionem, utpote quod magnam vim obtineat et in musieribus humidius ac frigidius sit et excretionem requirat in iis quae multo semine exuberant, sicuti etiam in viris. Etenim non parva est horum quoque differentia. Sunt enim nonnulli quos protinus a iuventute concubitus imbecilliores esurit; alii nisi assidue coeant, capitis gravitate molestantur, cibos fastidiunt, ac febribus obnoxii fiunt, atque deterior est ipsis appetentia et concoctio minor, quorum corpus Plato arboribus immodice fructiferis comparabat. Equidem novi quosdam, quibus hujusmodi erat natura, qui prae pudore a libidinis usu abstinentes torpidi pigrique facti sunt, nonnulli etiam melancholicis similes, praeter modum moesti ac timidi, clbi etiam tum cupiditate tum concoctione vitiata. Novi quendam, qui uxoris mortem lugens et a concubitu, quo antea creberrime suerat usus, abstinens, cibi appetentiam anuserat aque ne exiguum quidem si sumpsisset cibum concoquere poterat, si quando vero se ipsum cogendo plus tibi assumpsisset, protinus scilicet ad vomitum excitabatur; moeestus etiam ap; arebat, non solum has ob causas, sed etiam, ut melancholici solent, citra manifestam causam, cui omnia quam celerrime cessarunt, ad pristinam consuetudinem reverso. ffaec ergo consideranti missi apud me nisa est longe major ex retento semine quam menstruis corporis noxa evenire posse, quibus corporibus ipsum suapte natura deterioris succi est ac copiosius, et qui in otio degunt, quique, quum antea nihil ad libidinem reliqui fecissent, affatim canlinere coeperunt. Perpendi autem in his quoque naturalem. excernendi ipsum cupiditatem hujus rei causam esse; quum enim et tale et tantum suerit, neminem non ad fui- excretionem ri quadam stimulati Ita Diogenem Cynicum constat virum omnium mortalium, quod ad continentiam ac temperantiam pertinet, constantissimum fuisse; libidini tamen et ipsa indulgebat, non a copulata semini, dum effunditur, voluptate veluti bono aliquo illectus, sed ut noxam a reten-. to oborientem evitaret. Eum, ut narrant, meretrix adire pollicita quum diutius tardaret, ipse manu pudendis admota, semen projecit ac venientem deinde remisit, inquiens, manus hymeuaeum celebrando te praevenit. Atque plane conflet modestos viros non ob voluptatem, sed ut a molestia praeserventur, libidini indulgere, perinde ac si nulla esset ei voluptas conjugata. Sic etiam reliqua animalia ad coitum excitari arbitror, non quod existiment voluptatem bonum esse, sed ut semen, quod ob retentionem ipsa molestat, excernunt, ut et desidendi stereoris excernendaeque urinae desiderio natura moveri consueverunt. Cogitanti mihi aliquando itus per hac re tale quoddam symptoma apparuit in muliere ex longo jam tempore vidua. Quum enim et assis malis et nervorum quoque distentione vexaretur, dicente obstetrice uterum esse retractum, remediis ad hujusmodi affectus consuetis uti visum est ; quibus adhibitis, partim ob ipsorum calorem, partim etiam, quod inter curandum manibus tractarentur partes muliebres, oborta titillatione cum labore et voluptate veluti per coitum, excrevit crassem plurirnumque semen atque ita a molestia liberata est mulier. Proinde mihi vilcm est, vitiato summi majorem quam menstruis esse vim ad laesionem universo corpori inserendam ; itaque licet haec aliquando profluant viduis, suppressum nihilominus temen molestiam noxamque ipsis inferre. Qui vero arbitrantur non probabile, exiguum succum in una parte contentum tantorum symptomatum universo corpori oborientium esse causam, ii omnino mihi immemores esse videntur eorum quae quotidie contingunt. Etenim a phalangiorum ictibus totum corpus assiri ridetur, exiguo veneno per minimum foramen lujeclo. Sed majori admiratione dignus est scorpionis ictus, quod et brevi admodum tempore gravissima inferat symptomata et id quod injicitur, dum ipse pungit, aut perquam exiguum fit, aut nihil omnino, nullo apparente foramine in ipsius aculeo. Atqui necessarium est, non simpliciter, quia quis perinde ac acu punctus est, universum statim corpus veluti grandine percuti rideri, animi simul defectione accedente, sed rationi magis consentaneum est, vel a spiritu quodam, vel tenui humiditate injecta, haec evenire. Quidam etiam putant res quasdam solo tactu per qualitatis vim ea quae eis vicina sunt alterare posse, idque plane rideri in marina torpedine, ut cui tam vehemens fit facultas, ut per piscatoris tridentem transmissa ad manum alteratione, dere-. pente totam reddat torpidam. His argumentis sutis deprehenditur parvae molis res quasdam solo tactu maximas inducere alterationes ; quod in berariio quoque lapide, quem magnetem nominant, videre est; ferrum enim, quod tetigerit, ei adhaeret fine vinculo ; deinde si aliud id quod primo tangit tetigerit, similiter ut primum issi inhaeret; postea tertium secundo. Quum igitur plane constet rebus quibusdam vehementissimas esse vires, reliquum est ut investigemus an in animantibus corruptio aliqua nasci possit adeo vehemens, ut veneni animalis venenati tum qualitatem tum vires aequet. An id jam a medicis discussum est, qui hanc proposuere quaestionem, utrum propriae sint notae veneni, necne? Nam qui optime videntur hac de re disputasse, eosdem fieri affectus concedunt a lethalis veneni potione et a corruptione, quae a corpore ortum habet; discerni tamen posse eos, qui venenum sumpserunt, ab iis qui aliunde asseoti sunt. Quum enim homo sua natura probis humoribus ac sanorum more educatus derepente moritur, ut assumpto lethali veneno fit, deinde corpus aut livens, aut nigricans, aut varium est, aut dissiuens, aut putredinem molestam olet, hunc venenum sumpsisse ajunt. Igitur si affectibus nos intestari fateamur, qui ex nobismet ipsis accepto suae originis impetu, similes sint iis, qui pernicioso epoto veneno eveniunt, nihil mirum, st vitiatum semen, aut menstruum hujusmodi, quum retinentur et putrescunt, corporibus ut assiria antur idoneis gravia inferant symptomata. Nam facile in-. telligitur ex canibus, quantam habeat vim efficiendae rei aptitudo ; quum enim reliquorum animalium nullum rabie capiatur, solus canis eo affectu corripitur, atque tanta fit in ipso humorum corruptio, ut sola ejus saliva, si humanum corpus contigerit, rabiem excitet. Ut igitur ab exiguo initio, salivae qualisate, aucta quaedam in corpore affectio, quando ad magnitudinem notatu dignam pervenerit, discesnitur post sex menses, quum nonnunquam ante id tempus nulla nota deprehenderetur : flo eodem modo vitioso humore in animalis corpore genito, paulatim tractu. temporis princjpum partium aliqua consentit, a qua universum corpus celeriter alteratus. Quod autem a pristis jam inde seculis optimo jure creditum suerit, hysterica dicta symptomata ad uterum tanquam ad radicem pertinere, maximo argumento esse potest, quod solis viduis et iis quibus menstrua supprimuntur, hujusmodi affectus oboriantur. Quod vero ex bis ipsis ad hystericorum symptomatum generationem excitandam retentum semen majorem, menstruum vero minorem vim obtineat, facile intelligitur ex iis mulieribus, quibus citra viduitatem purgationes supprimuntur; quamvis enim quibusdam aliis infestentur symptomatis, quae -posthac dicentur, respiratione tamen non privantur, neque animi detectione vehementi, neque aliis quoque symptomatis paulo ante dictis laborant ; praeterea ex eo quod viduae quaedam, licet recte ut antea, aut paulo minus purgentur, nihilominus similibus corripiantur symptomatis. Consentiunt autem hisce ea quoque ligna, quae circa uterum sentiunt medicae dili-genter tangentes ; nam cervix uteri tangentibus inclinata videtur, interdum veluti sursum retractus fit totus, interdum autem veluti sit tractus ad latus. Proinde quidam uterum tanquam animal quoddam esse statuentes prolis creandae cupidum, privatum bis quae concupiscit, universo corpori nocere dicunt Sic igitur scribit Plato : Quae pars in multerimis et uterus et vulva nominatur, quum sit animal prolis generandae cupidum, si intempestive diuque infeuctuosum fuerit, siuccenscns aegre scrt, erra usque per totum corpus et spiritus meatum obsiruens, respirareque non sinens, in extremam anxietatem deiicit atque multiplices alios morbos excitat. Haec dicente Platone, quidam addiderunt, uterum; quum ita per corpus errans ad septum transversum pervenerit, respirationem interturbare. Alii errare ipsum veluti animal non dicunt, sed ubi suppressa sunt mensseua, exiccatum ac hmnectari cupientem ad viscera usque ascendere ; quum vero ascendendo nonnunquam septum transversum contingat, idcirco animal respiratione privari. Ac ii quidem, qui ignorant ea quae in dissectionibus apparent, quique neque naturales neque voluntarias affectiones nnquam consideraverunt, quamvis ea quae jam diximus nulla audiant demonstratione roborari, fieri tamen posse arbitrantur, ut aliquid ex enarratis verum existat ; at vero, qui in utrisque fuerint exercitati, hujus rationis infirmitatem etiam me tacente conspiciunt. Nam etiam si qua pars uteri ascendere rideatur, ea perexigua est, neque sufficit ad hoc, ut totum ipsius spatium ne ad ventriculum quidem ascendisse videatur, nedum ut hunc praetereundo ad septum transversum pertingere; at etiamsi attingat, quid momenti habebit id, ut respirationem tollere, aut animi defectionem, aut membrorum contentionem, aut integrum leporem inducere possit? Etenim impletis, ventriculus intumescens plane videtur septum transversum comprimere atque ob hanc rem respiratio redditur crebrior, sed nullo esto symptomate animal infestatur. Sed et praegnantibus uterus foetui coextensus facit crebriorem respirationem, sed nihil aliud laedit. Quod autem exiccatus humoris desiderio ad viscera ascendat, id prorrus absurdum. Si enim simpliciter aliquando uterus requirat humorem, vesicam atque erassi intestini partem inferiorem totam sibi proximam habet ; si vero non simpliciter humorem, sed sanguineum humorem desiderat, ad hepar potius quam ad septum transversum ipsum moveri oportebat. At vero quid opus est, ut aliis extrinsecus irruat partibus, quum a denso tegumento membraneo indumento ipsum ambiente contineatur ? nam omnes partes quae ad sese ab intestinis humorem trahunt, per ora quamplorima id efficiunt: atqui ad uterum multa admodum- venarum ora perveniunt, per quas ex cava vena, cui ex hepate sanguis influit, sanguinem attrahere potest. Quem vero alium ductum hoc insigniorem quis invenerit, quo ex hepate in uterum sanguis deseratur, aut per quem alium omnino uterus ex jecore quippiam attrahere possit? At licet hic cavae venae rivus non esset rnaximus, certe non est alius ; haec enim unica vena partibus sub transverso septo constitutis omnibus ex hepate defert simguinem. Absurda igitur omnino est illorum ratio, cum hoc, quod uterum esse animal hac ratione astruant. Sed si hoc quoque ipsis concedatur, laedetur uterus, si propriis votis privetur, ac fortassis alimentis destitutus tabescet, quemadmodum amantes palmas affici nonnulli perhibent ; verum ob hoc neque ad septum transversum, neque ad estum quemuis locum perveniet. Nam, ut caetera omittamus, perquam aridum est temperamento septum transversum ; at uterus juxta illorum placita, qui ipsum exiccari dicunt, humidarum partium communicatione indiget. Interrogabit ergo fortasse nos aliquis, quam ob causam saepe sursum, saepe in latus traxi uterus videatur; id enim obstetrices ajunt, ut et ipso in sua sede saepenumero manente, nihilominus mulieres hyster icis symptomatis corripi. Equidem hujus rei causam explicare tentabo, ea quae ab Hippocrate dicta sunt, imitando. Nam uteri tensiones in causa esse dico, cur tangentibus obstetiiribus cervix modo sursum, modo in latus trahi videatur; nam simul cum utero cervicem quoque ipsius retrahi necesse est. Quam ob causam igitur uterus vel furtum vel ad latus retrahitur ? hoc enim huic sermoni adhuc deest. ob vasorum ad ipsum pervenientium plenitudinem una cum eorum vincusis ; etenim ostendimus in enarratione ejus aphorismi, quo inquit: convulsionem a plenitudine fieri et evacitatione, plenitudinem corpora repleturum in latum et profundum extendere, sed longitudinem abbreviare; ergo quo efficiuntur breviora, eo magis ad originem retrahuntur. Nam Erasistratus musculos quoque, si spiiitu impleantur, in, latitudine augeri, inlongitudine vero minui atque ob id etiam retrahi dicit. Unde ergo oritur plenitudo tum venarum tum vinculorum ? nempe ex menstruorum retentione. Nam pervenit quidem ad uterum sanguis, sed ad interna ipsius ingressi non potest, aut quia crassior est quam ut per ora vasorum possit penetrare, aut quia clausa sunt ipsis ora : itaque abundans in venis eas extendit atque vicina ipsis vincula nudesacit; ad horum autem extensionem per continuitatem userumretralu necesse est. Igitur si aequaliter undique trahatur, recta erit et line inclinatione ipsius transmutatio ; si vero inaequaliter, ad partem vehementius trahentem extendetur. Non ergo veluti animal errabundum estas ad alium locum discurrit in musieribus uterus, sed ab extensione retrahitur. Quod si dixerit quispiam uteri corpus tum non esse affectum, sed perversione laborare, quum alias aliorsum trahitur, haud absurda proteret. Nam circa reliquas quoque corporis partes accidit ut hujusmodi appareant affectus, ut saepenumero decipiantur medici, qui perversam partem, quia vel incurvari vel extendi non possit, arbitrantur esse affectam. Atque hoc docens Hippocrates libro de articusis etiam deuteri vocato errore mentionem serit, ita scribens: Quibus in posteriorem partem caput senioris exciderit, hoc autem raro fit, hi crus extendere nequeunt, neque secuitdum luxatum articulum, neque adeo secundum poplitem; sed itmintme, quibus ex vetusto idem contigit et inguinis et poplitis. articulum extendunt. Hoc sermone quamvis poplitis articulus .haudquaquam afficiatur, quia tamen cum inguine communicat, ipsum extendi non posse alti Atque deinceps subpungens luquit : Rane animadvertere hoc quoque oportet, .nam et utile est, et cujus magna sit habenda ratio, quamvis non paucos lateat, ne sanos quidem extendere posse poplitis articulum, non extensu inguinis articulo, nisi sursum admodum levato pede, ita enim possiint; neque tamen similiter, sed longe majori cum dilsicultate, sectere possiint poplitis articulum, nisi simul sectant articulum inguinie. His dictis deinceps alt: Multae vero et aliae corporis partes eas habent societates et secundum nervorum distentiones et musculorum figuras; quin etiam plurima notatu scrtaste digniora quam quis putaverit, et secundum intestinorum naturam et universum ventriculum atque uteri tum errores tum extensiones. His verbis Hippocrates de poplitis articulo dicere proposuerat, qui secundum naturam moveri non potest, non ob proprium ipsius affectum, sed ob eam quam cum ischio habet societatem; extensionum autem uteri mentionem fecit, quum ipse non per se transmutatur, sed extenditur a quibusdam aliis, quorum attrahentium sequax est. Igitur uteri perversiones eo quem diximus modo suppressa sequuntur menstrua ; neque symptomatum animalis corpori oborientium causae ipsae sunt, sed communem habent causam plenitudinem a suppressa menstruorum purgatione ; quae vero citra perversionem aut menstruorum retentionem viduas molestant noxae, hae ob retentum semen accidunt. Atque sus pro multitudinis qualitatisve ratione tum menstruorum tum seminis alias aliae symptomatum species oriuntur. Etenim quum laedens causa universum corpus refrigerare potest, hae adeo vehementer refrigerantm, ut neque manifeste respirent, neque pulsum edant; si vel crassa fuerit vel acris, convulsiones aderunt ; moerores vero, si atra bilis exuberet; quemadmodum animi quoque defectiones, extensionum vehementiae et refrigeratio.cibus et stomachi depravationibus succedunt. Conflet .autem quod in. hujusmodi sermonibus os ventriculi stomachum sulemus appellare, ut et omnibus medicis mos est in syncope stomachica hujusmodi uti appellatione. Sed quae symptomata menstruas purgationes suppressas sequuntur, nam de his quoque nonnihil me dicturum pollicitus sum, nunc enarrare: aggredior, sumpto initio ab. iis quae Hippocrates in aphorismis scripsit, quorum id unum est : si mulier neque praegnans neque puerpera lac habeat, ipsius menstrua defecerunt. At nullo in mammis apparente lacte, menstruorum suppressonun etiam haec signa stant ; gravitatis. sensus in corpore, fastidium, desueta cibi appetentia, horror inaequalis ; quodsi citra horrorem inaequalitas aliqua suerit,.: et fastidium et alienorum quorundam cupiditas; jube ohstetricem uteri cervicom tangere; .nam si citra duritiem .clauia su, graviditatis haec signa sunt. Ex iis letiam nonnullae cibum evomunt, ac terram, aut- extinctos carbones, aut quaedam hujusmodi editus. Si vero cum duritie clausum fuerit os cervicis uteri, affectum aliquem in utero esse significat, oportetque obstetri-cem speculari, ad quam partum vel declinet, vel retrahatur, nam in ea parte affecta uteri sudes est, atque in quibusdam ejus partis dolor cum gravitate apparet; quiuetiam in coxam dolor transit ac crus. ipsum, quod e regione est, per incessum claudicat. Quod si longiori tempore supprimantur nrenstrua, nullamque medicus mulieri vastationem promoveat, tumor aliquis praeter naturam in ilibus interdum exoritur, ostendens ex internis partibus quampiam esse inflammatam ; nonnullis panus in extrema illum parte excitatur, quales tumores viris eodem inloco oriuntur, qui nonnunquam fuppurati secari debent.: Vidimus in hac parte etiam colum suppuratum sectmnque, interdum ignorantibus medicis inexportis, quid inriderent, interdum intelligentibus quoque. Atque ab hujusmodi tumore supputato in colo nemo non facile sanus evasit; uteri vero sectiones majori cum difficultate conglutinantur. Hujusmodi ergo. symptomata suppressa menstrua sequuntur ac praeterea lumborum et colli et finei-: pilis dolor et oculorum baseos, item febres ardentes. .et urinae nigricantes cum rubra quadatnfanie., .perinde ac sicar, usum recens mactatarum suturis fuliginem miscueris ;. quibusdam mina aut difficulter redditur, aut omnino^ supprimitur. Quum ergo horum aliquod in muliere conspexeris, uterum veluti radicem ipsorum .esse con jice. Quod si per alium etiam quempiam corporis locum sanguis effluxerit, aut inflammatio, aut. erysipelas excitetur, an menstrua. purgentur, interrogare. debes ; siquidem nihil. horum accidit integre purgatis. Igitur suppressionem menstruae purgationis hujus- . modi plerumque sequuntur symptomata, immoderatas autem vacuationes decoloratio, pedum oedemata, .totum corpus subtumidum, vitiosa ciborum,tunn.concoctio tum cupiditas et quaecunque..ob immoderatam sanguinis. vacuationem, sive ex haemorrhoide, sive alio quodam sanguinis fluore evenientem, sequi consueverunt symptomata. Sed accidit interdum foeminis muliebre vocatum profluvium, vel utero haudquaquam affecto, quum universum corpus per .ipsum expurgatm evacuaturque, quemadmodum interdum per renes quoque evacuatur; id vero potissimum fit, si mulieres saris flet carnibus et pituitosae, quas etiam intacto utero, universo corpori adhibitis remediis; sanavimus. Quod autem excernitur; nonnunquam rubra sanies est, interdum aquosa, aut subpallida; quod si purus fueritsanguis, qualis secta vena cernitur, diligenter animadvertere oportet, numquae erosio fit in utero ; ea vero magna ex parte in cervice potius, quam alibi contingere solet; discerniturque per excretam saniem, si fuerit profunda; si vero circa os cervicis constiterit, non solum per hunc, sed tactu quoque. Atque praegnantes quoque, quum ora venarum in cervice aperiuntur, sanguinem excernunt Si vero musicis gravidae mammae subitu extenuentur, ipsam abortum facturam expecta. Atque geminos serentis altera mamma extenuata .alterum foetum abortui . tum portendit, ac omnino dextra marem, sinistra. foeminam; quoniam scelus mares in parte uteri dextra ut plurimum feruntur, foemluae in sinistra; atque raro contrarium accidit; ut animalibus quoque, quae sua natura geminos gerunt, accidere ridemus, ut capris, oribus atque estis quadrupedibus non paucis. Si vero mulier prompte quidem concipiat, sed secundo, aut tertio, aut quarto impraegnationis mense suetum ejiciat, circa uteri acetabula humor ei pituitosus accumulatur; quo venarum arteriarumque in chorio tunica exiflentium ad ora vasorum in uterum. descendentium nexus ita debilis fit, ut suetum ob gravitatem ferre nequeat, sed facile abrumpatur.

Cap. VI. Quentadmodum pauca ex iis quae per anum excernuntur vicinorum ipsi locorum: affectorum signa sunt, plurima vero ex iis intestinorum et- ventriculi et splenis et jecoris atque non raro humorum in universo corpore exuperantium notae sunt ; eodem modo pauca earum, quae per. colem excernuntur, .proprium ipsius affectum .ostendunt, sed multa vesicae, renum, hepatis, splenia, pulmonis, tho.-. raris atque humorum in universo corpore affectionis signa furit; .verum haec per esta, quae unioni que parti asseclae assidere diximus, .distinguuntur. Affectum .tamen colem ex nis dignosces. Ulceri- quidem ipsius manifestum indicium dolor: est ipsum obsidens ; tum siquid eorum per urinas excernatm,. quae ulceri assident. Id vero ab eo, quod e vesica fertur; discerni potest, quod ipsum in pruno protinus exitu apparens urinam praeveniat, quod vero a vesica egreditur, urinae admixtum sit; quinetiam assidue inter mejendum mordacia sunt pudendorum ulcera, praecipue quum vel crustula, vel sordibus solutis, pura fuerint Multo vero magis et ipsius inflammationes et reliqua hujusmodi citra signum nignoscuntur. Verum de gonorrlroea et priaprsmo lusius disferere satius fuerit. Ergo gonorrlioea est seminis excretio inrita, quam invohmtariam quoque nominere licet; quemadmodum significantius, seminis assiduam excretionem, cole haudquaquam extenso. Priapismus vero est, universi .colla in longitudinem et circulum porrectio, nullo stimulante ad libidinem desiderio, aut ascititia calore, ut quibusdam accidere consuerit supine decumbentibus ; sic enim quidam ipsinu descripserunt; at breviori quoque compendio licet, per-. manentem colis auctionem, .aut permanentem tumorem. Deducta vero denominatio estaPriapo scilicet; nam illum natura hujusmodi colem habentem fingunt atque pingunt homi-^ nes. Gonorrhoeae autem nomen plane compositum est ex γονῆς et ῥεῖν sitiere; etenim semen modo γονὴ, modo γόνος nominatur. Quemadmodum autem alia omnia nostro e corpore duobus modis vacuantur, interdum. a continentibus ipsa corporibus exereta, interdum sponte effluentia, quod ob imbecilli latum ipsorum corporum contineri non possint, ita etiam semen. Nam in omnibus hujusmodi ut excernere tempestive, ita continere, naturae officium est. : Verum excretio fit, aperio quidem fluxionis meatu, reliquo vero conceptaculo contracto et ad apertum jam meatum quicquid in spatio continetur propellente; retentio vero, quum clausus permanet meatus et contentum a continente haudquaquam propellitur, sed contra per contractionem comprehentlitur et retinetur. Hoc. modo contenti in cavis organis humores in iis qui secundum naturam se habent et excernuntur-et retinentur, in illis autem, qui praeter naturam sc habent, retentio quidem ob excretricis facultatis imbecillitatem, excretio vero ob retentricis facultatis infirmitatem evenit, vel ob affectionem aliquam, quae haud secus quam naturalis ipsa excretrix facultas partes moveat, nt in seminariis vasis accidit per comitialem morbum, vel alias convulsumes, quae violenter irruunt. Caeterum videmus alias quoque partes, ut manus aut pedes aut digitos convelli, modo simul cum universi corporis convulsione, modo ipsis solis affectis; proinde haudquaquam absurdum in scmluariis vasis lblis aliquando hujusmodi affectionem excitari, quemadmodum et gonorrhoeam, quae invitae urinarum excretioni proportione respondet, quitur retentricem facultatem resolvi contigerit. Igitur gonorrhoea spermaticorum vasorum affectio est, non pudendorum, quae seminis genitalis via sunt, qua excernatur; priapismus vero plane colis est symptoma; fieri potest etiam, ut nullo praecipuo proprioque ipsum affectu insonante, ad arterias solas reseratur, quae solae inter- dum hujusmodi habeant praeter naturam affectionem, qualis ipsis acridit, quum secundum naturam totus colis intenditur. Quod enim a spiritu in tumorem attollatur, manifeste patet iis, qui ejus tum intumescentia tum se contrahentis celeritatem perpendunt ; nam nullus humor tam subitam in alterutram partem mutationem efficere potest. His sic ie habentibus, quum in corporum dissectione magnae videantur arteriae in pudendorum exiguam partem ferri, fitque colis substantia talis, qualem in nulla alia parte videre est, corpus enim nervosum est atque undecuuque fistulosum, excepta ea parte, quam glandem vocant, quid aliud cogitare quis possit, quam vaporoso spiritu ab arteriis affluente, per extensiones eum in tumorem attolli, ideoque glandem aequalem siemper habere magnitudinem, quia .fistulosus in nisam nervus non ingreditur? Ergo quae causa est, .cur quum libidinis impetu quis stimulatur, aut ob supinum decusatum calefacti sunt lumbn colis extendatur ? hac enim inventa, priapismi quoque affectionem inventum nobis iri sperandum. Quod enim necessario princeps causa sit plenitudo, vel arteriarum, vel nervi fistulosi, aut etiam utriusque, quum ex priore constitutione mutantur, palam constat ; at vero, utrius eorum magis, aut num etiam amborum, demceps consideremus, huic sermonis nostri sumpto exordio. Natura corporis partus conformans persiciensque, ut ipsae citra doctrinam proprias actiones aggrederentur, effecit; cujus rei accuratissimum aliquando fecimus periculum, haedum ita alendo, ut matrem quae ipsum in utero gestaverat, nunquam vidisset. Quum enim gravidas capras dissecarent, dissectorum virorum quaestionibus, quibus foetus in utero formationcm speculantur, promotus, inveni generosum foetum, quem a matre absolutum, ut solemus, abstuli, priusquam ipsam rideret; atque in domum quandam, ubi multae pelves erunt, deposui, quarum aliae vini, aliae olei, aliae mellis, aliae lactis, aut alterius cujuspram humoris erant plenae, fructuum non paucae tum cerealium tum ab arboribus. Hunc itaque haedum conspeximus, in primis quidem pedibus incedentem, r perinde. ac si audivisset sibi incessus gratia crura fuisse concessa; deinde excutientem quam a matre contraxerat buridilatem; tertio postea pede latus scalpentem; eum deinde singula per domum vaso olfacere vidimus, ac percepto omnium odore lac tandem sorbuit; quibus visis omnes exclamavictus, quod Hippocrates dixit, manifeste cernentes : Animaiiam naturae non edoctae. Sic ergo haedum hunc edu-. catum non solum lac, sed multa insuper alia, quae forte offerebantur, comesse postea vidimus. At quia non longe aberat vernum aequinoctium, quum eriperetur haedus a matre, exactis duobus fere meusibus, tenellos ei fruticum et plantarum ramos obtuli, quorum iterum omnium expertus odorem alios quidem contempsit, alios vero gestavit atque sic ad consuetos adultarum quoque caprarum ribos conversus est. Sed hoc fortasse parvi momenti est, illud vero magni, quod foliis et teneris ramusculis devoratis bibit, tum paulo post ruminare coepit; quod rursus omnes ridentes exclamaverunt, naturales animalium facultates admirati. Magnum enim erat, quod impellente fame, per os atque dentes ribum assumpsisset ; at illud vehementius admirati sumus, quod ribum in ventriculo jam contentum in primis quidem ad os sublevando reduceret, deinde multo tempore mandendo tereret, postremo rursus ipsum devoraret, non in eundem, sed in alium ventriculum. At multi hujusmodi natu-. rae munera despiciunt, sola peregrina spectacula admirantes ; quanquam quis non miretur, medicos in secandis corporibus peritissimos quaerere, a quo musculo articulus hic extendatur, exempli gratia coxae, aut a quo incurvetur, aut qui suit qui ipsum in utramque partem transversum abducunt, aut qui ipsum utroque circumvolvunt, haedum vero singulos articulos ad quamcunque motionem libitum luerit excitare, quemadmodum et homines ipsos, quamvis a quo musculo quisque. motus. efficiatur non intelligant? . Sed de linguae motione, ut hanc pro exemplo adducamus, quis non mirabituri dissectores inter se non siclum de musculorum numero, test de ipsorum etiam actione pugnantes videns, a natura vero insontes edoctus, quo pactu hanc vocem aut aliam hujusmodi imitentur, quo pacto etiam linguam moveant, antiquibus musculis vocem eundem esuriunt? Sic etiam in omni reliquorum animalium tum voce tum respiratione atque, ut summatim dicamus, voluntariis actionibus mirabitur quispiam per te nullo docente instructa instrumenta ; de quibus quidem actionibus non mediocris inter dissectores est pugna, quomodo fiant et quibus organis omnia animalia simul atque genita sunt et respirent et vocem edant. Igitur non mirum est genitales partes eas actiones, quarum gnatia a natura lustitutae sunt, protinus ab initio cognoscere. Etenim quamobrem uterus, quum semen genitale conceperit, donec perlectus fuerit foetus, exacte claustro permanet, perfecto vero foetu, plurimum aperitur ac deinde sic apertus foetum excludit? Multi autem haec quod assidue conspiciantur, et contemnunt et despiciunt, ut qui nihil, quod re vera sit admirabile, sed ea. duntaxat, quae raro rident, admirari consueverunt. Quid enim natura potest esseadmirabilius, quam quod novent. perpetuis mensibus claudatur os uteri adeo exacte, ut ne specilli quidem acumen admittat, perfecto autem foetu, usque adeo distendatur, ut totum animal per ipsum egrediatur? Ne igitur dubitet aliquis etiam pudendorum facultatem per se doctam esse, us fistulosum illud nervosumque corpus, ubit ad coitum hifurgit animal, protinus distendatur, naturali quae ipsunv dilatetpraeditum facultate, quener admodum cor et arteria ; nisi quod haec perpetuo moventur, quod necessaria sit nobis semper eorum actio, fistulosus vero nervus non semper movetur, sed quum usus requirit. Quum vero distenditur, sequitur ex arteriis. spiritus, quemadmodum sequitur. pulmo thoracem, vacuati consecutione. Ve-: non posset etiam fortasse replentis fistulosum nervum spiritus facultas; quum ad coitum irrumpit animal, ad arterias referri; at multo satius est, hujusmodi actionem ad nervum, non ad arterias referre, si quidem actiones ex propria partium substantia, non ex earum situ provenire rationi confonum est, et cor, si in alia quapiam parte poneretur; nihilominus actionem suam obtenturum et jecur et lienem ac reliqua omnia. Universi igitur corporis arterias eandem habere actionem probabile est, quemadmodum et apparent; eodem nempe tempore omnes totius animalis arteriae inter sese similiter dilatantur. Itaque haud par est, arterias puflendis innatas aliam aliquam habere facultatem, praeter eam quum in toto corpore habent, sed rationi consonum est eas latiora quam reliquas arterias ora sortiri, ad celeritatem sequelae ad id quod evacuatur parata, semper enim natura ridetur unicuique actioni id quod utile est undequaque explere, caeterum nullam aliam insuper praecipuam habere actionis facultatem, quum ad pudendum pervenerint. At calefactis lumbis per est ut et arteriae calidiores redduntur et magis pateant ipsarum ora ; quamobrem non exiguam tunc spiritus substantiam in fistulosum nervum effundant, qui paulatim impletum colem intendit, quod tota ipsius iubstuntia in fistuloso nervo consistat. His itaque nobis cognitis ad priapismi affectionem veniamus. Nam ex prius dictis constat vel ob arteriarum ora immodice patentia, vel flatulentum. spiritum in fistulosa .nervo ortum, hunc fieri affectum; sed utrum potius pro causa sit habendum; . inquirere oportet. Certe ab utrisque misti ridetur, crebrius tamen arteriarum ora patentia secui, nam facilius est haec dilatari quam flatalentum spiritum in nervo fistuloso generari. Ac mihi videor hujusmodi quidem nervi affectionem semel vidisse, arteriarum vero saepenumero, cujus rei .conjecturam feci tum ex iis quae praecesserunt symptomatis tum ex modo curatinnis. In illo enim, cui assidua colis palpitatio praecesserat, causa erat spiritus flatulentus, ad quem quum omnem curationem convertissem, hominem sanari; quibus vero supra modum arteriarum ora patebant, iis nullum hujusmodi symptoma praecedebat, acciderat autem cuidam, ut longo tempore praeter consuetudinem a concubitu abstineret; alteri vero, ut mali succi alimentis acribusque uteretur, alii etiam ut duobus mensibus praecinctus proficisceretur, quum antea ringi non consuevisset. Coniecimus itaque arteriarum ora nimis patefacta, illis quidem ob humorum vitia et ammotaam, his vero flatulentum spiritum sine ordine et violenter commotum. Etenim medicamenta excitandae tentiginis vim obtinentia, tum epota tum etiam perinaeo lumbisque admoti, calida omnia atque flatulenta sunt; quemadmodum contraria omnia flatus sedant et refrigerant potius quam calefacimrt. Sed adverte, nec obiter hunc sermonem praeter- . curre ; nam medicamenta, non cibos dixi, quoniam sunt quaedam alimenta, quae plurimum seminis pariunt et ideo impetum ad libidinem excitant. Haec ergo sermonem illum quem nuper dicebamus, probabiliorem reddunt, quod a concubitu abstinentes interdum priapismis corripiantur ; nam . id accidit iis, qui plurimo semine abundant, simulque praeter consuetudinem a coitu abstinent, quum laboribus et exercitationum multitudine sanguinis abundantiam non absumunt, atque ex iis praecipue, quicunque a libidinis quidem cogitatione liberi non evaserunt ( quemadmodum qui et natura culti sunt et longo tempore in ejusmodi continentia sese exercuerunt j ad libidinis autem imaginem perveniunt, .tum ob spectacula, quae illos movere possunt, tum ob illorum recordationem. Nam horum .hominum maxime contraria affectio in pudendis generatur eorum affectioni, qui nullo pacto libidinis cogitationibus sunt obnoxii. Atque amico cuidam, praeter antecedentem consue tudinem a concubitu prorsus abstinere volenti, in tumorem inflatus penis adeo. excrevit, ut mihi symptoma declarare cogeretur. Mirari enim se dicebat, quomodo huic athletae ob continentiam rugosus collapsusque penis esset, sibi vero ex quo id instituisset, eveniret contrarium. Tum equidem illi auctor fui ut collectum semen excerneret, postea vero a narrationibus et spectaculis et meditationibus libidinem suscitare potentibus omnino se abstineret. At cantoribus et athletis, qui jam lude ab luitio nullam vitae partem venereis illecebris cantaminaverunt, nullam admittentes hujusmodi vel cogitationem vel imaginationem, iis pudenda exilia et rugosa veluti senibus fiunt. Nam praeter caetera iis, qui protinus a prima juventute immodicae libidini sese permiserunt, id etiam evenit, ut horum locorum vnsa amplius patentia, majorem ad se sianguinis copiam alliciant et coeundi cupiditas increscat, communi ratione facultatum omnium, quae a Platone etiam notata est, quum alt: ignaviam quidem exolvere, propriarum autem .functionum exercitationem robur angere. Sic mammae quoque iis, quae nondum impraegnatae fuerunt, contractae permanent, a partu infantulos lactantibus vastissimae redduntur, atque permanent lac emittentes, donec lactant, quum vero lactare desinunt pueros, haud ita multo post lac etiam generari desinit. Igitur omnia haec si bene considerentur, et causaeob quas in singulis affectis partibus affectus consistit definiuntur, ad curationis rationem ansam praebebunt. At nondum horum in praesentia tempus est, steti jam hoc opere ad finem perducto, hic orationi finem imponam.