De pulsibus ad tirones

GALENI DE PVLSIBVS LIBELLVS AD TIRONES.

Cap. I. Quaecunque tironibus, amantissime Teuthra, de pulsibus sicire suerit. utile, hic exponentur, omnem autem de sus artem alibi descriptam habes. omnes igitur arteriae tum inter te tum cum ipsi, corde eodem modo pulsant; quamobrem ex carum una de omnibus pollis concludere. Verum motum non perinde omnium sentias, sed iit partibus nulla tectis carne clarius, in carnosis ohscurius. Quae opertae crassa carne sunt, aut fusi ossibus latent, aut quibus corpora sunt alia objecta, harum, dum valet animal, motum non percipias. Quod si vehementer eurarcuerit, arteria quae sita est secundum dorsum tangentibus abdomen motum saepenumero repraesentat. Et quidam sensu perceperunt eas quae in artubus, quum prius non apparerent At semper arteriae temporum ac pedum secundum plantas, manuum in carporum parte interna sensibilem ruotum habent. His minus, non illae tamen obscurae, pulsant arteriae capitis post ames et quae tenent brachii interiorem regionem ac jam etiam usiae nonnullae, quae non admodum multa carne obteguntur. Verum aliam neque promptius neque honestius neque ad usum commodius tangat, si eas quae carpis insunt praetereat; hae namque, quod praesertim locus carnem non habeat, apertissimae sunt, nec quod propter alias multas est necessarium, detegere harum gratia ullam corporis partem necesse habeas; ad haec in rectum ductae sunt, id quod non purum ad exactam notitiam refert.

Cap. II. Tibi autem tangenti ridebitur dlllendi in omnem dimensionem arteria. Sunt autem cujuscunque corporis tres dimeusiones, in longitudinem, profunditatem et latitudinem. Sed enim dum secundum naturam se habet animal, invenies arteriam distendi Iane quam moderate; sin autem praeter naturam se habeat, nunc deficit, nunc exupec rat, in quacunque dimensione. Hic tibi memoria tenendum est, qui pulsus naturalis esset. Atque siquidem eum reperias, qui praeter naturam est; latitudine esse aratorem, appellabis latum, si longitudine, longum; si profunditate, altum; et contrarios sus, qui naturali minores sunt, simili modo vocabis angustum, brevem, humilem: At de his; qui ad flatum praeter naturam tribus ex aequo dimensionibus deflectunt, qui undequaque est imminutus, parvus-, qui auctus in omnem partem, magnus nominatur. Esae quantitatis distentionis in pulsu.disscrentiae fiunt.

Cap. III. Propriae autem motus differentiae sunt cecritas et tarditas; quarum haec motus est exolutus, illa incitatus. De his faciendum est judicium ex comparatione cum naturali pullia. . in qualitate occursus vehementia consistit et remissio, vehementia quidem quum violenter tactus impellitur; quum debiliter, remissio. Mollities autem et durities sunt tunicae arteriae qualitates, mollities quum arteria quasi carnosior apparet in occursu, durities ubi veluti siccior rigidiorque in modum corii. Atque haec quidem etiam differentia pulsuum una statim cum arteriae motu percipitur; non tamen ejus est, ut tres antedictae, propria. Illarum enim differentia celeritatis et tarditatis posita erat in qualitate motus, vehementiae. et remissionis in ictus qualitate, magnitudinis parvitatisque in quantitate diastoles. Atqui non caret motu diastole, molle vero corpus atque durum, ut fit tale, non requirit motum. Quatuor ergo has pulsuum differentias invenies in ictu.

Cap. IV. Quinetiam alium in ictuum iiitervallo; nam ita medici Iolent medium tempus inter duos ictus, quo distenditur contrahiturque arteria, appellare. Ego vero bongruum esse duco tironibus, ut se primum, quafi insensibilis systole sit, exerceant. Vocetur a me alterum quidem ictus, alterum autem intervallum: ictum, arteriae motum tactui occurrentem; intervallum, quietem inter duos ictus, quae crebrum complectitur rarumque atque messium utriusque, in quo quidem naturales pulsus continentur. Quos etiam temporis quantitate cognosces ; nam creber est, quum quietis sit breve tempus; rarus, quum longum. Quietem dicas, an ictuum intervallum, aut systolen, nihil intererit.

Cap. V. Aequalitas et inaequalitas omnibus his dietis differentiis accidunt. Nam continuata harum paritas est aequalitas ; ut quum sese consequentium per est magnitudo, pulsus magnitudine aequalis dicetur ; quum celeritas, aequalis celeritate. Ad eundem modum, si vehementia, retuissio, crebritas. Inaequalitas paritatis corruptela est, in quamcunque cadat differentiam pulsuum. Erit enica quidam magnitudine inaequalis, alius celeritate, nonnullus vehementia et remissione et crebritate, atque in reliquis similiter.

Cap. VI. Nonnunquam etiam ordine quodam certo ictuum numero. pultibus paribus unus intercurrit impar; quod multis modis fit. Etenim tribus paribus quartus impar consequitur, adque ita semper deinceps, aut quatuor. quintus, Ad eundem modum quovis in esto numero, siquidem comitatur saepe quinque pares impar sextus, et etiam sex pares septimus impar. Itaque in sus aequalitas non amplius servatur ; quamobrem pulsus inaequalis fit, tamen ordo retinetur quidam ideoque ordinatus est. Quum enim pari semper numero paribus pulsibus intercurrit unus impar, aequalitatem corrumpit, sed proportio circuituum. quendam ordinem conservat; nam si circuitus prorsus serve-. tt1r nullus, luordinatus luo vocatur.

Cap. VII. Accidit autem elin uno pullia inaequalitas, tum pro mutua dissensione arteriae partium in situ et motu, tum pro uniuscujusque pulsus peculiari motu. In situ partium consistit inaequalitas, ex eo quod sursum, deorsum, antrorsum, retrorsum, dextrorsum, sinistrorsum, traducta arteria videatur; in motu, quum celerius, tardius, maturius, serius, vehementius, languidius, aut longiore temporc, aut breviore, aut perpetuo, aut nihil prorsus movetur. In singulis partibus, quum intereisus est mauiseste, in quibus captivans est; item quum reciprocatur, de quibus est dicrotus. In motus impari celeritate, quum initio celerior, in fine tardior sit, et e contrario, quum tardior initio, in .fine sit celerior, in vehementia, remissione, parvitate, magnitudine ad eundem modum ; neque in duo tantum .tempora motus, sed et in plura, quoad assequi sensus possit, distribuitur. Atque hae quidem simplices sunt et unius pulsus inaequalitates.

Cap. VIII. Compositae fiunt, quatenus altera potest cum altera et una cum una et cum pluribus una, denique cum multis multae commisceri. Quarum nonnullae proprium nomen sunt sortitae, ut vermiculans, fornicans et hectieus. Vermiculans, quum species exhibetur quasi perreptantis arteriam vermis, undarum in modum insurgentis, quumque non uno et eodem tempore tota distenditur arteria. Si igitur cum tliestoles parvitate hoc fiat, vocatur vermiculans ; sin autem cum magnitudine, undosus simpliciter. Est vero vermiculans etiam aperte languidus et creber. At qui ad extremam devenit remissionem, crebritatem et parvitatem, vocatur fornicans : qui quum celer esse videatur, haud tamen est celer. Hectica vero quemadmodum febris, ita et hecticus pulsus vocatur, qui non magnopere ullo modo variat, .^caeterum manet in perpetuum similis, cohaeretque nec solvitur unquam, quod totus habitus morbum induit in ejuscemodi febribus et pulsibus. Haec tironibus existimo de pulsuum differentiis sufficere. Quod si cognoscere haec exactius cupias, librum habes integrum a nobis conscriptum de disserentiis pulsuum. Nec vero etiam causa est, cur de pleno hic et vacuo pulsu dicam, vel de calido et frigido, vel de rhythmis; illic enim accurate de his disserui, etiam is femur tironibus est obscurior. Quare si quae commemoravimus, summatim repetierimus, reliqua persequemur. Magnus pultus est qui fit ubi in longum arteria et latum prolundumque distenditur multum; longus, quum in longum duntaxat; latus, quum in latum; altus, quum in altum. Vehemens est pulsus, qui valenter sierit tactum ; messis, quum tunica mollis est arteriae; celer fit, quum pauco tempore arteria distenditur; creber, quum parvo. interposito spatio ; aequalis, qui perpetuo sibi constat; ordinatus, qui per circuitum par est; qui in uno est ictu impar, inaequalis nominatur in uno ictu. Jam etiam horum contrarii sint aperti, parvus, brutis, angustus, humilis, languidus, durus, tardus, rarus, inaequalis, inordinatus. Nec vero hoc obscurum est, singulorum aliorum contrariorum medium esse; aequalis et inaequalis medium esse nullum, neque ordinati et inordinati. Praeterea^ aliorum omnium secundum naturam medios esse; at in sus aequalis solus secundum naturam est, alii non secundum naturam, praeterea inaequalis et inordinatus.

Cap. IX. Quum autem multis molis pulsus mutari possint, nullam enim, ut verum fatear, causam invenias, quae hos non immutet, placet milli triplici ac generalissima mutatinnis ipsorum differentia constituta, ita demum singulas ipsas seorsimseorsum ac sigillatim pertractare. Prima igitur mutatio horum naturalis est, altera non illa quidem naturalis, nec tamen jam praeter naturam, tertia est praeter naturam. Verum omnes hae mutationes differentias naturales conutantur ; alii enim aliter arteria natura movetur ; quas quidem tenere ante omnes debet, qui cognoscere cupit qua de causa ac quatenus mutari pulsus contigit; at proprium cujusque ad unguem experiundo quis assequatur. Sane frequenter tangenda arteria est, praesertim integra sanitate praediti atque vacui omnis vehementis motus, jam vero et caeteris in fletibus. At quum omnes experientia assequi non liceat, etenim multi jam melicos saepe desideraverunt, cum quibus sani nullum habuerunt commereium, optimum herele est etiam hic imperito praestare artificem. Praestiterit autem, si scientiam comparaverit eorum, quae in multis ex aequo insunt. Est autem quaedam, ut summatim dicam, communis virorum natura, alia mulierum. Etiam qui calidiore sunt temperamento, quique frigidiore, habent hi suam utrique communem naturum. Ad haec omnium communis natura est graculum, obolorum item communis est. Ac rurum in lingulis est, quas memorari, communitatibus, quod non assimile multis sit. Proinde etiam qui probe commune tenet raro a .vero aberret.

Viri mulieribus pulsum fere habent longo tum majorem tum vehementiorem, paulo tardiorem satisque rariorem.

Calidi natura multo habent majorem, celeriorem et crebriorem, vehementiorem non item multo.

Natura graciliores majorem rationemque mullo, vehementiorem paulo. Atque natura sic disserunt.

Porro pro aetatibus hoc pacto immutantur. Infantis pulsus creberrimus est, rarissimus senis; omnes, qui inter hos intercedunt, proportionem servant, prout vel ad puerum, vel ad lenem propius accedunt. Celerrimus item pueri pulsus, lenis tardissimus; reliquarum aetatum pulsus inter hos medii sunt, At fenex a puero longe magis raritate quam celeritate distat. In vehementiae et magnitudinis differentia maximus est, ut in aetatibus, pulsus juvenum, minimus senum, medius et paulo major pulsus puerorum. Jam vehementissimus juvenum, languidissimis simum, medius est inter hos puerorum pulsus. Atque pulsus in aetatibus sic habent.

Pro anni tempestatibus, messio vere pulsus maximi sunt et vehementissimi, ut in temporibus, celeritate et crebritate moderati. Pari modo medio autumno. Progrediens autem ver nonnihil de magnitudine et vehementia detrahit, sed auget celeritatem atque erebritatem, tandemque ineunte jam aestate languidi, parvi, celeres crehrique fiunt. Autumui processus cuncta imrninuit, magnitudinem, vehementiam, celeritatem ; crebritatem. Ile ineunte hieme inparvitalem convertuntur et remissionem et tarditatem et raritalem. Respondet autem initium veris fini autumni, illius finis initio hujus. Aestatis item principium suo et principium hiemis suo fini. Proinde quae pari spatio a media aestate et media hieme in utramque partem deflexerunt, simili ter variant. Porro media aestas partim convenit cum media hieme, partim dissidet. Num parvi utrobique et languidi sunt, sed celeres atque crebri aestate, turdi rarique hieme; non peraeque tamen parvi aestate, ut hieme; sed aestate minus, nec ita hieme languidi, ut aestate, caeterum minus hieme. Ad hunc modum pro temporibus pulsus variant.

Pro regionibus perinde ut pro temporibus, In vehememor calidis, sicut media aestate. In magnopere frigidis ut media hyeme. In temperatis ita ut medio vere ; ad horum proportionem in iis, quae medium locum sunt sortitae. Porro aeris nos circumdantis alii status, qui calidi sunt, calidis .temporibus; frigidi frigidis, medii medio veri respondent. .

Praegnantium majores, crebriores, celeriores pulsus sunt, caetera secundum naturam servantur.

Jam somni etiam sint, si quid aliud, naturales, qui et ipsi variant pulsus. Initio minores, languidiores, tardiores rarioresque reddunt. Postea tarditatem pedetentim augent et raritatem praesertim a cibo, at majores sunt et vehementiones. Tandem ad languorem et parvitatem redeunt; tarditatem et raritatem retinent.

Qui expergiscuntur; e vestigio pulsus magnos, vehenrentes, celeres, crebros et cum quadam vibratione .habent,. qui mox mediocritatem assequuntur.

Adscititiae habitudines corporis perinde ut naturales pulsus immutant. Nam gracilis natura, si quadratus evasirit, huic, qui talis natura est, assimilem pulsum. habet. Slu autem quadratus factus gracilis sit, assimilem gracilibus natura. Constat vero gracilitatis et quadrati corporis, citra facultatis immutationem, aestimandam differentiam esse; etiam in omnibus eodem aliis modo; ut unum id tantum ubique, de quo in praesenti disputemus, mutetur. Quae diximus de quadratis, eadem etiam de corpulentis-dicta fuisse est putandum; nisi quod magis sunt intensa.

Jam etiam temperamenta corporis adscititia pulsus ea proportione mutant, qua naturalia temperamenta.

Cap. X. Nunc alias mutationes quae causas habent non naturales, recenseamus. exercitationes primo, quae moderatae sunt, vehementes; magnos, celeres, crebros pullus efficiunt. Si multae sint. et .vires excedant laborantis, parvos, languidos, celeres et crebros in summo. Nimium immodicae, adeo ut aegre jam se possit movere et multis interpositis quietibus, aut .nihil prorsus possit, sed exolutus vires impense.sunt, pulsus.mire parvos et languidos tardosqueet raros. Quodsi ad virium dissolutionem perveniant, pulsus creant illi. proprios. Quales autem excitet pulsus facultas, quae dissolvitur, dicemus paulo inserius.

Balnea vero calida quidem quamdiu fiunt moderata, pulsus creant magnos, celeres, crebros, vehementes. Im- . moderata vero parvos et languidos, tamen adhuc celeres ac crebros. Quod si lue relinquantur, parvos; languidos, tardos atque raros.

Balnea frigida illico parvos ac languidiores et tardos rarosque pulsus efficiunt; postea prout id fit, quod induxerunt, omnino vel torporem inducent, vel robur. Quae torporem intulerunt et refrigeramus, parvos et languidiores et tardos rarosque efficiunt. Quae excalfecerunt et robur conciliarunt, magnos, vehementes, celeritate et frequentia moderatos.

Cibus largus, ut etiam gravet facultatem, pulsus inaequales atque inordinatos concitat. Archigenesvult celeriores magis quam crebriores- Modicus; magnos ;.vehementesp celeres, crebros. Parcior quam qui satis nutriat, non aeque ac moderatus, caeterum minus mutat, neque id diu.

Vinum pulsus caetera quidem, ut cibus, variat;- hoc. vero interest, quod issico immutet et citius mutatio a rino. profecta recedat, quam illa, quae a cibo : quod item celeritatem amplius et magnitudinem, quam vehementiam et erebritatem augeat. Quanto enim vehementius moderatus cibus constantiusque robur conciliat, tantum fere vinum extollit magnitudinem.

Aqua minimam omnium ciborum et potuum mutationem inducit, quamquam perinde ut clbi et haec mutet.

Reliqua omnia, quatenus nutrire valent, vel calefacere ver refrigerare, hactenus arteriarum motum varianti Ad hunc modum ex causis, quae non naturales appelluntur, pulsus immutantur.

Cap. XI. Nunc mutationes ex causis praeter naturam exponamus, illoque commemoremus prius quae jam de causis praeter naturam communitate orationis conscripsimus. .Ac aeris status, ciborum copia, ut facultatem. gravet, ad haec exercitationes. et balneae sumnique immodici praeter natuiam sunt. Excessus enim in quantitate naturalium causarum et non naturalium desciscunt ad fletum praeter naturam.: At causarum quae non quantitate modo, sed et genere sunt praeter naturam, immensus est numerus; itaque nec potest comprehendi. Ars vero in his quoque constat generibus et speciebus, quantum fieri potest, certis, inlinitum complectens. Etenim quamlibet causam praeter naturam non abs re dixeris vel dissolvere vitalem facultatem et dissipare, vel quasi deprimere gravareque. Dissolvitur facultus alimenti inopia et morborum malignitate, animique affectuum vi, atque vehementia dolorum, vel diuturnitate, denique immodicis vacuationibus. Gravatur a materiae eopia et ab instrumentorum affectibus, ut inflammationibus, scirrhis, tumoribus, abscessibus, variisque corruptionibus. Itaque fatiscens facultas pulsum parvum, languidum et crebrum admodum efficit. Depressa et quasi gravata vertit in inaequalitatem pulsus et in ordinem perturbatum cum omnem alium, tum vero vehementiae et magnitudinis. Hae siquidem m primis inaequalitates propriae sunt facultatis pressae^ ac gravatae insigniter, in pluribus differentiis, parum in paucis. Etiam pulsus plures patris magni sunt et languidis vehementes, quum parva sit ostensu ; contra, si magna. Jam nonnulli pereunt etiam integri motus in ejuscemodi affectibus, iulercurrmrtque; verum minoremintercurrentes noxam, deperditi graviorem significant. Communes igitur sunt hae . omnes tum dissolutionis, tum oppressionis facultatis mutationes. Pecusiares accipit quaeque ex .causa efficiente. Ergo quum dissoluta a penuria facultas sit, fiunt pulsus primo languidi, parvi, celeres atque crebri; in messio languidi, parvi, tardi, rarique; tandem extreme parvi, languidi. et crebri, praebentque celeritatis falsam speciem. Hic ille est, qui vocatur formicans. Vermiculatis autem, fit ille quidem etiam fatiscente jam facultate, sed nonnihil tamen renitente adhuc, dissidetquelrac re aformicante, quod non ita in extremam contractus est remissionem et parvitatem et quod aperte in uno ictu inaequalis est partibus, vel citius, vel tardius meipientibus moveri ; quamobrem murus tardus quum parvus est, nonnunquam nequaquam .tardus, quocirca^ minime parvusest. Proinde quas exitiales febres et acutae concitant syncopas, hae pulsum vermiculaulem prorsus non habent. Reliquas facultatis dissolutiones fere comitantur vermiculantes, haspotissimum, quae febribus non sunt conjunctae, aut. quum minutis. Quare cardiacus syncopas, formicantes; choleras et validos ventris fluxus, sanguinis profluvia, profluvium musiebre, omnes denique vehementer vacuantes aflectus, plurimum comitantur vermiculantes ; extremos, formicantes. Et si his absint febres, tum veno multo magis vermiculantem pulsum invenies cum clarum, tum. admodum diuturnum. Hae causarum praeter naturam communissimae mutationes funi.

Cap. XII. Nunc speciatim eas explicabimus.

Irae altus est pulsus, magnus, vehemens, celer et. creber.

Laetitiae magnus et rarus, at vehementia nisui differt.

Tristitiae parvus, languidus, tardus et rarus est.

Timoris recentis et vehementis celer et vibratus et inordinatus est, inaequalisque. Inveterati jam talis qualis est tristitiae. Haec omnia, si valde diuturna sint multumque vehementia, pulsus, ut dissoluta facultate, consequuntur. Etenim dissolvunt etiam facultatem haec nuntia statim, si vasida sint ; diuturnitate, si non sint valida.

Dolor, qui quidem variet pulsus ( variat autem ingens, aut qui principes partes tenet, ut etiam inflammatio ) dum parvus est, atque initio pulsum edit majorem, vehementiarem, celeriorem, crebriorem. Auctus vero jam et admodum validus, ut etiam vitale robur offendat, minorem, languidiorem, celerem, crebrum. Ac quo diuturnior suerit, vel vehementior factus, hoc praedictum quodque magis intenditur. Qui vero facultatem jam dissolvit, in remissionem et parvitatem et falsum celeritatis speciem ingeutemque erebritatem commutat.

Inflammatio habet omnis communem pulsum veluti terrentem, ut pars quidem arteriae dilatari rideatur, alia vero minime, quae videlicet durior apparet. Habet etiam vibrationis aliquid hic pulsus ; ac celer quidem et creber est, non autem perpetuo magnus. At vero cuique est proprius, incipienti quidem major eo quisecundum naturam et vehementior et celerior et crebrior. Augescenti adhuc, quum illa omnia increscunt, tum clare jam durior et magis vibratus est. Vigenti autem manifestior est duriorque atque ribratus magis ;. sed minor est, quam dudum, non tamen languidior, nisi facultatem excedat affectus ; sed et creberrimus fit et celer. Quae si diuturnior sit, atque in scirrhum jam indurescat, accessit illis gracilitas pulsus et durities. Haec inflammatio habet, quae pulsum per totum corpus immutat, vel quia magna est, vel quia principem partem insidet. Si vero universum corpus non afficiat, pulsus luparie inflammata talis erit, qualem diximus Crescunt autem quae com memoravimus singula dirninuunturque, aut pro inflammationis quantitate, aut pro ipsius insseumenti natura inflammati. Siquidem partes nervosiores duriores .edunt pullus, magisque servantes et minores. Quae autem venulae magis et aiterrosae, contra; acinter eos m aj or est in magis arteriosis atque inaequalis simile fit inordinatusque. Ex sus liquet, qui pulsus sit illorum quibus inflammatum jecur est, vel lien, renes, vesica, colon, ventriculus. Praeterea pleuriticorum et peripneumonrcorum et breviter omnium in quibus partis inflammationem comitatur febris ; nisi quibus^ in loris ob symptomatum naturam, quae tum necessario illas consequuu .. tur, tum casu adjuncta sunt, prout quodque possit mutare, ita pulsus contingat variari ; ut mixta ibi mutatio fiat et quae inflammationi congrua est et quam loci natura, vel praesentis inducit symptomatis. Quibus enim inflammatum est leptum transversum, - in convulsicnibus sunt opportuni ; quibus pulmo, suffocationibus ; quibus ventriculi os, syncopis ; quibus jecur, atrophiae; quibus ventriculus, cruditati; quibus renes, urinae suppressioni. Ad haec partes exquisitiore praeditae scnsu letiam propter dolores pulsus mutant; quae hebetiore sunt sensu, duntaxat propter affectum. Igitur in inflammationibus varie pulsus ex sus omnibus mutantur. Quae quemadmodum discernenda sint, cum alio loco exactu tractavimus, tum vero in praesentia, quantum interest tirenibus, persequemur.

Pleuriticorum celer pulsus est et creber, nec admodum magnus. Videbitur etiam vehemens esse. Est ille vero non languidus quidem, sed tamen non vehemens statim, quantum ad affectum referti Siquidem ubique oportet memisisse, in quaque re mutationem esse quantum ad illam re-. fert aestimandam, distinguendumque id, quod propter aliud quidpiam ac non propter illam accidit. Pulsus ilaque pleuriticorum, quia nervo florem quodammodo. durioremque est sinit arteriam, quasi converteret in vehementiam, imperitisimponit, qui durum ictum nequeunt a vehementi discernere. Ita quoque vulgus melicorum, quod alias etiam differentias pulsuum discernere nesciat, has fortassis institutiones accusubit atque ex sua ignorantia damnabit recta praecepta. Ver.um non saetam, ut hic longior sim, quum separatim de pulsibus dignoscendis. scripserim. Quare ut rationem exerceas simul et tactum admoneo, .ut in ipsis operibus pulsum postis cognoscere, non discernere solum ratione. Principium vero exercitationis su .ipsis operibus sermone expressa doctrina. Quippe nequeas vel crebritatis quantitatem verbis explicare, tametsi multum intersit, excedat justum pleuritidis modum, an non assequatur. Si quidem or cessus, ubi in peripneumonium migrat, aut denuntiat syncopen, necesse est fieri. Defectus in soporem, vel nervorum desinere laesionem. Si- . mili modo illa inaequalitatis species, quae servantis imaginem praebet, in primis pleuritidis proprium est signum: si remissa est, mollis et quae facile maturetur; si vero magna, difficilis et admodum crudae pleuritidis. Tales cum imbecilla quidem facultate conjunctae periculum praesens habent, fucum firma, aut tarde concoquuntur, aut ad suppurationem destectent, .aut tabidus eas excipiet marcor. Atque ejus quae concoquitur, pulsus pedetentim omnem .deponit illam praeter naturam mutationem. Quae deflectit ad suppurationem, habet pulsus supputatorum proprios. Itu quoque quae labide marcescet, pulsus marcorum.

Supputatorum pulsus initio statim pulsum refert vigentis inflammationis. Hoc enim initium est suppurationum. Nonnunquam in aequalis est et inordinatus, sed omnibus hecticus. Quum autem pus prope sit maturum, caetera similis est, nisi quod aequalior sit; at quum erumpit, languidior, latior, tardior, rariorque.

Marcescentium pulsus non uno modo variat. Quare differentiis in quam apertissimis discernendi sunt. Qui una cum inflammatione quae non discussa sit, commarcuerint, languidos et celeriores mireque crebros pulsus habent ac decurtatus magnitudine in uno ictu. Quos Archigenes innuentes et circen nuentes appellat, ut aperte declaret distentionis brevitatem, cum utriusque extremitatis quasi inclinatione. Neque enim ut praecisis affatim, sed ceu partibus ^utrinque iusiexis, contrahitur decurtatus magnitudinem in utrisque partibus. Atque hoc quidem non hi modo, sed marcescentes qualibet ex occasione habent fere omnes; qui ex inflantmetione marcescunt, omnes; et alii item multi; nisi illi sane, qui ex occultu quapiam inflammatione marcescunt, eritque hic marcescentium ex inflammatione proprius; nosti conveniens, qui aliam ob causam marcuerit. At hecticus omnibus marcescentibus pulsus est ; qui quidem iis est communissimus; secundum illum, inaequalitas diestoles magnitudine decurtata, quae etiam adest plerisque, tertia vero crebritas. Etenim haec quoque omnibus qui ex inflammatione marcuerint, perpetua adhaeret, omnibusque adeo qui ob syncopen, ex corde, vel stomacho affecto profectam in praesens periculum venerunt ec deinde xini potione declinaverunt pesiculum, sed tempore tamen marcuerunt, nisi sime hos quoquo dicas, ex parvis inflammationibus perire nobis incognitis. Siquidem sunt inter eos qui innuentem habeant pulsum; nisi etiam hos dicas ex inflammatione alios citra inflammaiionem marcescere. Verum hoc in dubio est Pulsum igitur hi habent hecticum, languidum, admodum crebrum, quem innuentem quidam appellanti Atque alteram hanc marcescentes differentiam pulsuum sunt sortiti. Alia item tertia est eorum qui raram habent; verum et sus quum antegressa fabris pulsus reddidit crebros, tum facultatis extrema dissolutio abunde efficit crebros. Quod autem intercedit, omnibus quidem refrigeratis febribus, nondum tamen extinctis iis, in raritatem commutat. Genus hoc marcoris lenibus proprium est, praesertim quum aliquid vitii pulmo et thorax contraxit. Hi febrilem retinent pulsus duritiem, etiam si rarus siti omnino paucis marcescentibus in aliam inaequalitatem pulsus, ac illam quam diximus, magnitudinis vertitur-.

Phithificorum, quos vocant, pulsus parvus et languidus est mollisque et modice celer atque hecticus.

Peripneumonrcorum magnus est pulsus et undosi quid habens et languidus nrollisque similiter atque lethargicorum pulsus ; nisi. quatenus praepollet inaequaliter et in uno pulsu et collectiva, quam vocant. In .uno ictu, quum veluti interpellatm, et undosius est ac dimotus interdum fit; in collectiva, quum estas differentias habet, tum modo intermittit, modo intercurrit. Quum autem acute omnes peripneumonici febricitant, tum nonnihil comatis habent ; utrum excellat boruat, ex ejus maxime ratione crebrrtatis quantitas invenitur. Ubi ardentior febris adjuncta peripneumoniae sit, pulsus abunde creber est ; si comatosior, minus creber.

Lethargicorum pulsus similis peripneumonicorum est magnitudine, imbecillitate, mollitudine; sed eo est tardior rariorque ac minus inaequalis, intermittens potius quam intercurrens. Fit autem nitendum dimotus. At undosius semper in altis quidem soporibus est, de quibus haec dicuntur. Morborum enim pulsus exponimus, qui omnibus tuis indictis constent, quo, si qui aliquatenus deficiant, neque dum sint integri, satis cognoscere magnitudinem, et qua jam sunt praediti et quae accedere iis potest, valeamus. Sed quoniam inaequalitatis saepe meminimus, rere autem perturbationis ordinis, hoc in universum sciendum est, fere inaequalitates comitari perturbationem ordinis. Ac inaequalem pussum, qui sit ordinatus, raro invenias. At nimirum minores offensae inaequales et ordinatos, majores inaequales pulsus atque inordinatos creant.

Phreniticorum parvus pulsus est ; rarissime aulam conspectus est magnus esse. Validus est modice. Durus et nervosus est, valde est celer et creber. Habet praeterea nonnihil undosi. interdum subtremere tibi ridebitur ; interdum etiam praecisus cum convulsione quadam. Quod enim febres in celeritate proprium habent symptoma, hic obtinet clare in utroque termino distentionis, praecipue externo. Invenias etiam inaequalitatis in situ genus insigniter aliquando in illo apparere ; imo totam subinde arteriam, sua sede deserta, conspicias attolli, potius cum vibratione ebullientem, quam more pulsus distentam ; pari modo delabi, detractam potius quam contractam. At vero immodica ejus crebritas proximam denunciat syncopen.

Jam etiam alius est affectus, quem an medium lethargi et phreni fidis oporteat appellere, ut qui cum neutro in totum conveniat an communem utrique, ut ex phrenitidis speciebus et lethargi mixtum, suo loco considerabimus. Nunc de ejus pulsibus agemus. Ac ne quasi aenigma quoddam propositum sit, per signa assidentia eum ob oculos ponam. Connivent fere oculis, somnulenti sunt atque stertunt. Burrus oculis fixis ac inconnrventibus diutissime, ut catochi intuentur. Et si quid roges atque ad colloquium compellas, difficiles sunt et tardi ad respondendum. Plerumque etiam stulte loquuntur, nec recte respondent, ac temere nugantur. Is est affectus quem dico, qui ex figuris sibi adjunctis defectu proprii nominis cognoscitur. Pulsus ejus celeres sunt et crebri, perinde ut plueniticorum, minus tamen: Et roboris item minus ac illi obtinent. Lati autem sunt et breves. Externum motum noli habent subito truncatum, sedatio modo, veluti intro te proripientes, subterfugiunt ac concitant contractionem et quasi suffuramur diastolen; verani in ea pulsui phreniticorum non fiunt similes, quod truncatione illa careant.

Catochorum pulsus (catochos enim et detentos veteres Graeci appellant; juniores ipsum affectum catoesien et catalepsur vocant] caetera lethargicis similes fiunt magnitudine, tarditate, crebritate; ut nec totius hujus affectus species late ab illo diffidat. Catochorum tamen non imbecillus est pulsus, nec mollis; test in his sane multum differt, ut etiam in hoc, quod laxatur lethargicis atque intumescit universum corpus; contra stipatus et cogitur catochis. Ad haec aequat litate et inaequalitate distant; aequalis enim pulsus est eatochorum, inaequalis lethargicorum. Aresiigenes arteriae locum auctor est proprie in iis inveniri calidiorem, sicut sslis quibus convulsio imminet cum supore.

Convulsorum ipsum corpus arteriae ridetur contractum ac unde quaque coarctatum, non ceu compressum sit a quopiam vel constipatum ; nec etiam veluti rigidum, ut in febre, praesertim in accessionibus, nec vero ut prae duritie, ad intentionem contumax, veluti quod fit diuturnitate temporis; praesertim quum quid offensum sit, vel viscera vitiata; sed ut corpus nervosum, cavmnque veluti intestinum, aut simile, ex utroque fine extentum. Ad eundem modum inaequalis motus est arteriae, in modum chordae, sursum deorfmnque agitatae. Neque enim species distentionis, vel contractionis repraesentatur, verum vilicationi potius similis est, ceu exilientis sursum iterumque retractae intro; quod ne constituto quidem tempore habet, sed uno saepe tempore altera ejus para videtur ferri sursum veluti ejaculata, altera intro, ceu a quopiam attracta, atque una moveri celeriter, altera tarde. Jam vehemens quoque et magnus convulsorum pulsus videtur esse. Est vero hic non imbecillus, neque parvus ; non perinde tamen, ut ridetur, vehemens, vel magnus; ictus eum imponit, dum ob tensionem validus ; ob vibrationem exilire apparet; quamobrem altior interdum videtur ac ve-. luti strepitum quendam ad tactum edit asperum. Sane ne- . minem qui quidem sit expertus, fugiat hic pulsus, quippe nulli est similis, ver tensione in utramque partem, vel convulsione motus. At quando cum pulsu eataphorae commixtus est, difficillime commixtio deprehenditur ; solusque qui adamussim utrumque cognoscere separatim meditatus est, poterit confusos cognoscere.

Paralyticorum parvus pulsus et imbecillus, tardusque est ; nonnullis rarus quoque ; aliis creber, sed nonnihil inordinate intermittens.

Comitialium et apoplecticorum similes pulsus sunt; quare de comitialibus quae exponemus, eadem deapoplecticis, sed intensa magis accipienda sunt. Dum modice iulestatur natura, neque dum eam multum superarit morbus, nullam invenies mutationem lusignem magnitudinis-, vestementiae, celeritatis, crehritatis, duritiei ; tantum est convulsis intenta jure utrinque arteria. Sin autem granis sit asse- . otus, ut oneret facultatem, inaequalitatem quandam comparat atque tensionem validam, ac minor, languidior rariorque efficitur. Si comprimat magnopere et facultatem dejiciat, languidos, frequentes ac celeres creat.

Angina laborantium pulsus tensionem quandam habet,. convulsioni persimilem; magnus est et undosus, ut pulsus peripneumonicorum ; ac utrum insigniter in eo polleat, pro eo expectanda mutatio est. Nam si peripneumonica species superior fit, in peripneu monium; si vero convulsiva, in convulsionem angina definet Quicunque autem ex illis veheurentur suffocantur, parvum in habent et rarum pulsum; ubi jam animam agant, crebrum atque inaequalem.

Orthopnoea acuta inaequalem et inordinatum .pulsum habet et nonnihil deficientem; quae mediocriter est gravis, crebrum; quae violentissima, tardum et deficientem ; quae jam perimit hominem, crebrum et languidum.

Uterinae suffocationis pullius, ut si convelleretur, protensus est et rarus; quod si exitialis sit suffocatio, creber, in- . ordinatus et nonnihil deficiens.

Stomachus affectus (ut sic vocemus in praesentia os ventriculi, quod is usus apud vulgus obtinuit) non uno modo commutat pulsus. Nam si inflammatus sit duntaxat, ita mutat pulsum, ut corporis nervosi suximus pulsum solere ; si comprimatur, vellicetur, languescat, singultiat, vomat, nauseet, fastidiat, doleat, pro genere symptomatis. Nam vellicationes, vomitus, nauseae, singultus, languor, non solum parvum et languidum efficiunt et interim etiam modice celeriorem, verum etiam admodum crebrum; sula vero compressio, remotis illis omnibus, rerum, tardum, parvum et languidum. Ea compressio tum a cibis oritur gravantibus, neque ulla insigni praeditis virtute, sed stola abundantia molestis; tum ab humoribus quibusdam qui in eum confluunt, non mordicantibus; qui ab sus si semel refrigeretur, tum vero vel maxime talis pulsus existet. Ac bulimum patientium talis pulsus est. At omnes quidem affectus, qui in crebritatem mutant, si diuturni sint, vel evaserint graviores, pulsum vermiculantem creant. Qui vero in raritatem, praeterquam quod commemoratas differentias adaugent, talem praeterea speciem inaequalitatis in uno pulsu generant, ut multis locis pertusum corpus arteriae videatur, neque esse continuum ; ac sentit tactus in distentione veluti arenae occursum.

.Hydropum pulsus, ascitae, parvus, crebrior, subdurus ctun quadam tensione est; tympanitae longior, non imbecillus, celerior, creber, subdurus, cum quadam tensione ; auasarcae undosus, latior mollisque.

Elephantia laborantium pulsus parvus, languidus, tardus creberque est.

Ictericorum pulsus est, si absit febris, minor, durior, crebrior, non languidus, nec celer.

Veratrum qui sumpserint, hi paulo ante vomitum, ubi comprimantur, pulsum habent latum, rarum, languidiorem, tardiorem. Interea dmh vomunt et divelluntur, inaequalem et inordinatum Quum melius habere coeperint, ordinatum quidem, sed inaequalem adhuc, minus tamen quam antea. Ubi vero jam ad naturalem statum prope redierint, aequalem ac majorem quam dudum vehementiorem que. Qui horum syncope corripiuntur, convelluntur atque singultiunt; parvum in et languidum inordinatumque et celeriorem atque multum crebrum habent. Qui ex his suffocantur, parvum, languidum, inordinatum, inaequalem; non autem crebrum, nec celerem, imo potius tardum ; repraesentat etiam nonnihil undosi et lati atque parvam quandam interdum arteriae tensionem.