De differentiis pulsuum

GALENI DE PVLSVVM DIFFERENDUS LIBER I.

Cap. I. Optarem equidem et percipi et tradi posse res citra ipsarum nomina, ne ad artis vel ex sua ipsius commentatione longitudinem veluti cumulus nobis accederet ea quae circa dictionem est occupatio. Sed quum necesse sit nominibus ea, quae volumus, significare, sophistis hinc commentorum et inutilis disputationis copiosa materia suppeditatur: caeteri vero quicunque rerum scientiam, non usum vocum sectamur, inviti quidem tamen compellimur propter sophistarum contumelias de nominibus laborare. optimum siquidem esset, quavis conditione de nominibus convenire et ad contemplationem properare ; quod in libro illo ferimus, quem antea tironibus de pulsibus scripsimus. Sed quando qui in nominibus tantum valent, in operibus artis interim imperitissimi, nunquam non interpellant, neque respicere non citra contumeliam linunt, necesse prope jam nobis est nominibus ut immoremur. Majores nostros finrpliciter vocabusis videas usos, hoc semper unum curantes, sensum ut aperirent Iuniores vero solum de singulis syllabis argute disputant atque contendunt, neque de nominibus desistunt digladiari. Exempli gratia, quo una ex parte hujus instituti summam perspiciamus, quidam pulsum ait valenter pulsantem vehementem esse ; adest alius qui non hunc, caeterum qui magnus ht et plenus celerque, illum affirmat vehementem esse; alius vestium simul ac celerem et qui hos mila gravitate insimulans, magnum pariter et celerem vehementem esse ait. Jam alius hunc non ferens, acerbius etiam ob.jmgat, vultque plenum simul ac velocem vehementem esse. Et herele praeter hos textus magnum plenumque esse vehementem contendit. Quod si septimus huc et octavus accedant, lue asserens inter plenum et hunc nihil interesse, ille eundem cum dmo esse, quam censes pugnam tore ? anne talem qualem frequenter in templo Pacis et inter ipsius aegrotus conspicimus? adeo ut etiam ad manum res veniat; tantum abest ut turpi nicto abstineant. Sed initu qui nunc ntotesti sunt, minus stomachum sariunt, tamessi sunt importunissimr; qui vero ad commentandum appulerunt, quis ferat? Ad manum enim est inutilis quaestionis confutatio; eam tamen illi non cernunt, sed sic omnes scribunt; Hic pulsus vehemens est, ille plenus est, is creber: quum est sit submovendum, adjungendum autem maxime, si fieri possit, appellatur; quo si careant, appelletur, ac tum demum docendum est, quid soleat is pulsus, quem vehementem forte vocaverunt, significare. Neque enim, quo appellemus, aut nomen proprium instituamus, artem nos de pulsibus tractamus, aut alios docere conamur, sed ut praesentia cognoscamus et sutura aegrotis praesentiamus ; at ex rebus haec, non ex nomissibus earum, inveniuntur. omnino enim ad rerum cognitionem nihil nomina reserant: sed tantum ad doctrinam, quam et ex consensu possis absolvere. Sive enim rebus haudquaquam dederis nomina, eas tamen cognoscere postis et quid denotare possis, plane teneas; hac in re certe nominantibus non concesseris: sive quando docere institueris, nomica quaelibet ponas, ne sic quidem eris interior. Equidem si vel Dionem, vel Theonem velit aliquis vehementem pulsum appellare : nec tamen sallaturlu docendo, quae illum causae generant et cujus est affectus indicium et quo tandem evadet : nihil eum sic peccare censuerim. Proinde qui ita est aliquid docturus, huic satis sit nomina instituisse : qui ad veteres rejicit, illorum tradet institutum; nec hic curictus sit, proprie an improprie appellarint ; nec audeat immutare, nec incuset, quod faciunt sophistae : supervacanea sunt enim haec omnia et ab arte nostra remota. Neque sane haec nominum est constituendorum scientia, sed rerum: neque hos qui minus probum nomen dant, ad medicos inittunt homines, sed eos, qui opus habent sanitate. Quamobrem nihil haec disputatio ultra usitata et nobis et aliis me dicis nomina profitetur : sed praeclare etiam cum ea agetur, si haec mediocriter assequatur.

Cap. II. Omnium itaque quos norimus primus nomen pulsus Hippocrates literis mandarit atque artem, quam complectitur, non ridetur ignorasse: neque tamen hanc ar. lis partem multum elaborarit, neque cuilibet arteriarum motui hoc tribuit nominis. Idem vero ac ipse ferisse videtur Erasistratus. Sed ubi de illis viris peculiariter sermonem habebo, referam cui potissimum nomen hoc attribuant ac inter se quatenus dissentiant aut consentiant. Autor libri de palpitationibus, Aegimii nomine lusigniti, sive ille Heliensis esset Aegimius, sive alius, proprie hoc nomen usurpat: atque longe praeter morem non medicorum tantum, sed et vulgi, quemuis motum arteriarum vocat palpitationem. Praxagorae usus et Herophili etiam ad hunc usque diem rigenti Pulsum enim omnem arteriarum motum sensibilem appellanti Isa etiam omnes eorum successores; tametsi definitionibus dissideant. Sed hoc alio loco ostendemus. Ergo nos quoque usum, qui invaluit, sequentes, videamus jam quot numero sint omnes pulsuum differentiae et quod singulis nomen. Etsi de hac etiam ipsa dictionequidam contendunt, quorum alii ita volunt, ut ponatur, quot genera sunt pulsuum? Alii non genera ajunt appellanda, sed species; quidam qualitates, nonnulli differentias. Et quod cuique risum est, hoc instituto nomine, diu disceptat de ejus recto usu, nihilque non .movet. Jam .sicut de generibus, ita de speciebus, differentiis, qualitatibus, quaestionem inducunt non necessariam, obliti usum tusis quaestionis. omnes enim id mea opinione spectaverunt, qui de pulsibus instituerunt commentari, quid significare possint; assequi .vero quum nec vel fine generum et specierum quaestione, quod intenderent, possint, quiduis potius quam hoc agunt. Verum omissis istorum nugis, quaestionem in medium pro tuo arbitrio proserant, nos utilitatem sectemur. Sed hoc praedicamus etiam qui pulsuum definitiones et constitutionem eorum nominis discere volunt, in sequentibus hunc primum libris omnia eos tradita habere. Hic liber solum complectitur quod conducit, nec ullam attingit sophisticam quaestionem. Ita si quis semel illa velit repudiare, licet certe. Ad .caeteras lucubrationes de dignoscendis pulsibus, de causis, de praesagitione ex iis, unus hic liber requiritur. Illi adversus sophistarum importunitatem scripti sunt et.ad intelligenda aliorum scripta, ubi traditur, qua quodque nomen significatione usurpent. Itaque exponamus primum pulsuum prima genera, deinde eorum differentias, hinc auspicati.

Cap. III. Quum arteriae corpus sit cavum, longum et teres, habeatque perpetuum geminum motum ex contrariis constitutum partibus ; aut enim in seipsam undique considet, aut in omnem partem distenditur, qui duplex motus pulsus appellatur: in utroque ei gemina quies accidat necesse est, altera a distentione, priusquam contrahatur; altera a contractione, antequam distendatur. Quas quidem binas quietes expertorum tactus cognoscit, nec .minus demonstrat ratio. Nam prius contrarium motum arteria, quam priorem sudaverit, non exorditur. Atqui sedare consistere est et in quiete esse. Sic .motibus intereessit quies. Exprimit ergo necessitas quoddam esse tempus proprium utriusque motus ; aliquod etiam quietum ; et harum item utriusque proprium. Jam quia tres arteria dimensiones, ut omnia reliqua corpora; obtinet, longitudinem, latitudinem, profunditatem ; non potest in singusis dimensionibus non fieri quantitas aliqua distentionis et contractionis, Et vero etiam contentionem quandam necessario habet, ut aut aegre et languide, aut prompte valenterque operetur. Est praeterea ipsa arteriae tunica aut mollis, aut dura. Quin etiam capacitas interna aut vacua quodam modo est, aut plena.: Atque haec omnia aliquando aequalia, aliquando inaequalia sunt. Temporis item distentionis aliqua proportio est cum tempore contradionis. Aliam in uno pulsu differentiam constituas, praeter has, nullam. Sive enim motuum tempus est aestimandum; vel quietum, sive dimensionum in quibus moventur quantisas, .sive qualitas actionis, aut tunicae arteriarum, aut cavitatis; sive qui mutuo conveniunt, quae conserti queunt; queunt autem cognata; omnis haec sunt recensita nec quidquam praeterea in ullam partem desiderat oratio ; sed sunt omnes quae in unum pulsum inridunt, differentiae generales quas retulimus. Quibus duae accedunt usiae, quas collectivas appellanti Ex quibus in plurium pulsuum mutua comparatione aequalitatem et inaequalitatem, ordinem atque ejus perturbationem aestimamus.

Cap. IV. Cujusque autem horum generum differentiae speciatim plures sunt, quas jam exponemus, a genere ipsius motus ingressi: quem aut moderatum esse et secundum naturam oportet, aut celeriorem, vel tardiorem. Itaque hoc genus efficit tres numero differentias pulsuum ; celerem, qui fit, quum pauco tempore movetur arteria ; tardum, quum multo ; moderatum, quum mediocri. Differentiae vero pulluunt in distentionis quantitate, liquidum singusis concipiantur dimensionibus, novem numero sunt, in unaquaque trium dimensionum tres. In longitudine arteriae, qui moderatus in ea est et qui hunc excessit, vel eo est inferior ; vocatur qui excedit, longus; qui inferior est, brevis. In latitudine, qui moderatus in ea, et duo immoderati ; latus, qui moderatum excedit; contrarius huic, angustus. Itidem in di-. mensione profunditatis arteriae unus moderatus est, alius altus et alius lumrilis. Hae quidem novem sunt pulsuum in una dimensione acceptorum differentiae ; at differentiae pulsuum in trinis fimus dimensionibus sunt xxvn. Perspicias has manifeste in tabella. Unus enim erit longus fimus etlatusaltusque, qui omnibus praeponatur. Alius longus simulet latus et profunditate moderata, scribaturque secundus. Alius longus, latus, humilis, qui ordine tertius sit; similique omnes reliqui via et ratione cognoscentur: ut duae primae dimensiones maneant immotae, trifariam ultima variet, hoc pacto. Quartits longus, moderate latitudine et altus. Quiutus longus, moderata latitudine, simulque moderatu profuitditate. Sextus longus, latitudine, moderatu, humilis. Deinde alii tres, prima dimensione longum fervente, secunda angustum, tertia trifarium versante. In his novem una dimensio permanet longitudinis. longae, aliae duae omnino commutantur. Mox alii novem dimensione longitudinis in mediocritate conservata, variantibus reliquis. Ad haec novem, ubi longitudinis brevis maneat dimensio et usiae immutentur.

1 Longus Latus Altus Magnus 2 Longus Latus Moderatus 3 Longus Latus Humilis 4 Longus Moderatus Altus 5 Longus Moderatus Moderatus Gracilis 6 Longus Moderatus Humilis Gracilis 7 Longus angustus Altus 8 Longus Augusius Moderatus Gracilis 9 Longus angustus Humilis Gracilis 10 Moderatus Latus Altus Turgidus 11 Moderatus Latus Moderatus 12 Moderatus Latus Humilis 13 Moderatus Moderatus Altus . 14 Moderatus Moderatus Moderatus Medius 15 Moderatus Moderatus Humilis 16 Moderatus Angustus Altus 17 Moderatus Augustus Moderatus 18 Moderatus Angustus Humilis Gracilis 19 Brevis Latus Altus Turgidus 20 Brevis Latus Moderatus Turgidus 21 Brevis Latus Humilis 22 Brevis Moderatus Altus 23 Brevis Moderatus Moderatus Turgidus 24 Brevis Moderatus . Humilis Turgidus 25 Brevis Angustus Altus 26 Brevis Angustus Moderatus 27 Brevis Angustus Humilis Parvus

Atque quum in viginti septem pullus, secundum quantitatem, in tribus dimensionibus constent, duo fiunt nomina tortili. ab omnibus approbata qui primus relatus est et qui postremus; hic parvus appellatur, ille magnus. Reliqui alii omnes nomen non habent. Neque enim pulliae qui grariles et turgidi vocantur, certum ex tabella unum indicant, caeterum multis simul generatim tribuuntur. Nam in quibuslongitudinis dimensio quodammodo duabus reliquis praestat, omnes hos graciles vocant. In quibus duae reliquae hac, contra turgidos hos appellant. Proinde quintus in tabella et rextus, insuper octavus et nonus ac octavus decimus graciles vocantur. E diverto turgidi decimus nonus, vigesimus item et vigesimus secundus et xxiii. Haec ergo sinit nomina generaliora et pluribus communia. Jam vocant etiam hosce pulsus aliter, tenuem gracilem, et crassam turgidunri Quin nec moderati quidem in tribus dimeusiouibus, qui unus naturalis inter xxvii est, peculiare nomen habemus, sed desuntione hunc significamus, dicentes, aut moderatum tribus dimensionibus, aut menium magni et parvi, aut naturalem in quantitate distentionis, aut quacunque alia ratione sermonem potissimum speramus fore clarum. Quare eos mihi in mentem venit mirari, qui in nominibus tantum excellunt et quo nomine sit vocandus is pulsus, per totam vitam quaerunt, si non vel hac de causa contentionem deponunt, quod multos videant pulsus qui proprium quidem requirunt nomen, nec hinc quicquam laedi tamen institutionem, cum definitione quidem indicari possit. Siquidem, quum pulsum appellent quidam brevem, angustum humilemque, perinde faciunt ac illi qui dicunt animal pedestre bipes. Num, ut hic desuiitio est, animal pedestre bipes ; et rei nomen, cujus haec est definitio, homo; ita in pulsibus nomen est magnus; ejus definitio, longus, latus, altus. Item alius pulsus destustio, brevis, latus, humilis, sed nullum habet nomen. Veruur de his agemus usias.

Cap. V. Jam nunc ad tertium pulsuum genus, quod in robore consistit, descendamus et hujus etiam differentias exponamus. Sunt autem tres, unus validus robore, qui vehemens vocatur; aller imbecillus, quem languidum appellant; messio inter eos proprium non est nomen, sed hunc quoque explicamus definitione. Quartum genus, quod in arteriae consistit corpore, dividitur etiam in tres differentias, vocaturque a medicis plerisque, maxime a sanioribus, plenum et vacuum ; et quod inter utrumque medium est, ne hic quidem sortitum est nomen. A nobis non itu, sed alter durus, alter mollis appellatur: et declarat uterque arteriae fletum. An vero rectius hoc sit modo appellandum, an illo, qui de hoc laborat, insertus discet. Nunc quod instituimus est absolvendum. Aliud genus erat pulsuum, arteriae perfusionem, ut ajunt, declarans: quod longum requirit mea sententia sermonem ad absolutam notitiam; at quod ad propositum conducit atque sufficit tironibus, hoc loco exponemus. Tres et hujus generis differentias pulsuum fingi, quorum unus plenus, alter vacuus appellatur; nam medius utriusque nomine pecusiari cereti Plenus ergo pulsus est, ut definit Arclngenes, qui arteriam ostendit pleniorem et occursum humide tumidum ; vacuus, qui arteriae elevationem sarit bullosam, ut digitorum impressioni egressus per vacua occurrat. Haec quinque pulsuum genera in uno motu consistunt arteriae et Ungulae eorum aequalitates atque inaequaEtates, quarum exponemus differentias, quum de altera agemus inaequalitate, quae in pluribus pulsibus positu est.

Cap. VI. Aliae differentiae pulsuum his qui se negant contractionem sentire, in tempore intervallorum consistunt, ita enim tempus, quod inter motus sensibiles intercedit, vocant; praeterea in proportione temporis motus et quietis, nam ita etiam intervallum appellant. At illis qui se contractionem ajunt sentire ac medium utique quietis utriusque, quam quietem remissionem et cessationem a motu vocant, aliae prodeunt et longe efficiuntur plures. Sed faciendum missi est, ut de utrisque separatim planius agam, et primum de his qui se solam dicunt distentionem sentire:. quo in facilioribus cognitu exercitati, difficiliora facilius assequamur. Ubi tactus ab arteria insultante feritur, quum alia quae ante memorari sentimus, tum tempus quod motu producitur. lude quando alter inceperit motus, aliud nos tempus deprehendimus inter exitum prioris motus atque alterius principium, ut duorum sit temporum in pulsu absoluto cognitio; prioris, quod motus est, quem et ictum et distenfionem appellunt; secundi, quod quietis est, quod et intervallum contractionemque vocanti Fieri auleas ex prioris temporis quantitate aut celerem, aut turdum, aut inter eos medium pulsum: ex quantitate alterius temporis frequentem, aut rarum, aut horum medium. Ut sit celer pulsus, qui quum modico tempore arteria distenditur fit; creber, qui quando parvo interposito intervallo ; turdus, quum longo tempore arteria distenditur ; rarus, quum interposito lon- . go intervallo; medius velocis et tardi, qui quum moderato tempore distenditur arteria, fiat; medius crebri et rari, qui fit quum moderato interpositu tempore arteria distenditur. Sive distenditur, sive dilatatur, sive attollitur, sive movetur, dicamus, nihil interesse puto. Liquet igitur qui creber sit pulsus illis et quemadmodum a veloci distet; tum qui rarus, quaque ratione a tardo discrepet Comparato autem ictus tempore cum tempore quietis, gignitus rhythmus, qui proportio temporis est ictus ad tempus quietis. Diximus etiam nihil apud hos differre ictum, vel distentionem, vel motum dicere; nec quietem, vel intervallum, vel contractionem. Et vero etiam pro hoc, proportionem temporis distentionis ad contractionis tempus rhythmum esse, quidam ordinem dixerunt, assi convenientiam duorum esse temporum inter sese, ictus cum intervalli. Haec sunt quae priores tradunt.

Cap. VII. Transeamus jam ad eos qui contractionem sentire te dictitant, qui tarditatem quidem et celeritatem non aliter atque illi in distentionis ponunt tempore et in contractionis etiam, crebritatem vero et raritatem rhythmumque non perinde ac issi, caeterum crebri talem atque raritatem in utraque quiete ; rhythmum in distentionis tempore una cum tempore insequentis eam quietis, ad tempus collato contractionis simul cum tempore exripientis eam quietis. Nonnunquam solius distentionis tempus cum solius comparantes tempore contractionis, rhythmum ita dicunt gigni. Ac de crebritate quidam ex his, ut diximus, senterunt. Aliqui non aliter ac priores in dissentionis tempore celeritatem generari et tarditatem confirmaverunt, rin toto reliquo conflato ex binis quietibus et contractione crebritatem et raritatem ajunt consistere. Sunt etiam qui rhythmum aeque ac priores in temporis distentionis proportione ad omne reliquum non dubitent constituere. Verum inter eos tamen non convenit in sentienda omni distentione vel contractione, sed quidam omnem sentiriutramque ajunt, alii nec primas distentiones, nec contractiones extremas. Tum etiam de nominibus contendunt inter fello Quare ne quam nos rem praetereamus, nec in rebus frivolis immoremur diutius, quod verum est et conducibile, exponamus. Nomma ponere his permittamus, qui de iis laborant et artis vera negligunt opera, nec distentionis primas partes nec contractionis postremas sentire valentibus. Quantum autem utriusque sentiatur et quamobrem, in libris de pulsibus lignoscendis ostendimus. Est vero utile medico quod sensui occurrit, itaque distentionis tempus, vel contractionis sensibile necesse habet cognoscere. Quo fit ut quietem quam vocant superam, quae secundum distentionem contractionem praecedit, quanta sit tactu queas ad unguem assequi ; iuleram non item plane, quod utrinque sibi usciscat partes; ad initium contractionis extremitatem, ad finem principium distentionis. Recordari porro horum temporum oportet naturalem cujusque magnitudinem et mutuam proportionem, et posse cognoscere in morbo quantum immutentur, et quid quaeque significare .mutatio soleat. Quod et ex causae inventione et ex longa experientia sumitur. De quibus alio nos loco disseruimus.

Cap. VIII. Nunc simulatque duorum generum, de quibus jam verba ferimus, differentias, tum quietis tum rhythmi, adjecerimus, ad ea quae sequuntur transibimus. In genere quietis arteriae tres pulsuum differentiae consistunt, rarus, ereber, medius; quorum paulo ante definitiones docunnus. At generis rhythmi non est perinde absolute explicare quae sint differentiae ; caeterum prae omnibus pultum omnem obtinere modulum quendam, est ostendendum; ne deceptus quis pulsimm, qui modulum non servantes appestantur, nomine adducatur, ut omni esse orbatos rhythmo eos pulsus falso existimet. Nam ut sine collo homo atque citharoedus sure voce, ita etiam proportionem non fervens pulsus vocatur; visium enim natini rhythmi non absolutam abolitionem significat. Atque contrarius est modulum non servanti non is qui proportionem habet, siquidem omnis in aliquo est rhythmo pulsus, sed ille, qui modulum servans vocatur. Utriusque porro horum, proportionem non servantis et servantis, is qui habet proportionem pulsus commune est genus. Atque proportionem habens quidem unus et indivisus manet ; proportionem non servantis tres sunt omnes differentiae, pararhy sumus, heterorhythmus, ecrhythmus. Qualis vero quisque fit, exemplo disces. Suus est cuique aetati naturalis pulsus; qui jam de ltis rhythmum servat, emhythmus vocatur; qui labefactat, arhythmus. Atque labefactans interim rhythmum vicinae aetatis mutuatur, qui pararhythmus ; interim cujusvis alterius, ac heterorhythmus hic appellatur; at qui rhythmum prorsus nullius aetatis retinet, hic ecrhythmus. Idem de naturis ac anni temporibus et locis omnibusque assis statuendum. Suus est enim cuique surum certus quidam rhythmus, qui quum corrumpitur, arhythmum tum intelliges, et quas ejus suximus differentias esse. Jam vero inter omnes rhythmos stipari proportione, illi impari constant; pari, ubi distentionis tempus aequet .tempus contractionis; impari, si alterutrum eorum excedat. id quod modo certis, modo incertis fit excessibus; certis bifariam, aut multiplici proportione, aut ut numeri ad numerum, qui et superpartialis appellatur ; proportio quidem multiplex est dupla, vel tripla, vel quadrupla, vel aliqua insequentium; ut numeri ad numerum, quum quanta sunt duo distentionis tempora, tanta sint contractionis tempora; quinque, .vel septem, vel novem, vel undecim ; incertis in universum tris pliciter ; nam aut distentionis est tempus incertum, aut contractionis, aut utrumque. Sigillatim vero quisque horum interdum paululum amplificata habet incerta tempora, -sive plura sint, sive unum primum; intendunt plus; . est quum plurimum. Atqui tempus primum planum est non natura ipsa esse, sed sensu accipiendum, sic etenim apud musicos etiam siti Haec quidem sufficiunt in praesentiarum de rlrythmis. i Nam ex hoc pulsuum genere quid fieri possit et conducat, aut non possit et inutile fit, inlimis de his digno.,. frendis et in libris de praesagitione dicemus.

Cap. IX. Porro ad genera jam reliqua duo transeamus : alterum, in quo aequalitatem spectamus et inaequalitatem; alterum, in quo ordinem et ordinis perturbationem. Vtque aequalitas et inaequalitas tum innuo pulsu. fiunt tum in pluribus; ordo et perturbatio ordinis in pluribus duntaxat. Sed enim quod difficilis sit in uno pulsu, neque facile animadvertatur inaequalitas, primo loco de. ea dicamus quae ex multis pulsibus constat, simulque de ordine et ordinis perturbatione explicemus, quando finitimum est hoc genus et affine; mox ad inaequalitatem nos in uno pulsir referamus, demusque operam ut omnes ejus differentias recenseamus. Ergo quae pluribus in pulsibus aequalitas atque inaequalitas animadvertuntur; quas collectivas vocitant, in comparatione omnium differentiarum aestimantur primi pulsus cum reliquorum differentiis. Nam pares si omnino maneant, aequalis absolute is pulsus vocatur; sin omnino imperes, inaequalis absolute. Quae si in una sint vel pluribus pares, et in una vel pluribus impares, quatenus pares simi, hactenus pulsus aequalis appellatus tun, quotenus impares, hactenus inaequalis. Nam absolute aequalem pulsum dicas et inaequalem, an aliquo in genere, multum refert; quod absolute aequalis neque magnitudinem neque velocitatem neque aliud habet impar quicquam. Ille vero qui in aliquo, quum illius vult nomine diri, magnitudine aequalis, celeritate aequalis, vehementia et alio quoquo modo; itidem inaequalis, aut magnitudine, aut velocitate, aut alio quopiam. Nonnunquam duobus horum, vel tribus, vel pluribus, vel omnibus saepe simul, quum absolute aequales, vel inaequales vocantur, Habes aequalem et inaequalem. ordinatus vero et inordinatus, divisis inaequalitate in paritatem circuituum et in absolutam imparitatem, in utroque membro generantur; in circui tuum paritate ordinatus, in absoluta imparitate inordinatus. Itaque universum repetamus, ne quid obscuri nos fugiat. Sint omnes unius pulsus differentiae, sequentium differentiis omni in genere pares, absolute aequalis hic appellabitur, Contra omnes sint omnibus impares, inaequalis absolute ille. Age sint aliqua vel aliquae pares, et aliqua vel aliquae impares; in aliqua pulsus vel aliquibus aequalis erit, in aliqua vel aliquibus inaequalis. Qui absolute est aequalis, aut una disferentia pluribusve, non recipit partitionem. Qui autem absolute inaequalis est, hunc per unam vel plures species dividentes, circuituum paritate et imparitate ordinatum reperiemus et inordinatum, i vel absolute, vel pluribus in differentiis, vel in una: Ac paritatem circuituum puto jam cla- . rum esse ab sese sequentibus distingui paritatibus. Caeterum ne- quid oratio desideret, addam hoc etiam atque exempli gratia proponam unum pulsus in magnitudine genus. Sint primus pulsus et secundus et tertius magnitudine pares, contra sit in sequentibus quartus impar; eum pulsum liquet magnitudine inaequalem esse; ecquid tamen inordinatus fit, nondum darum est; sed alii sunt quatuor expectandi : ubi si tres illi alteri mutuo sint -inter se et istis prioris circuitus pares ac mox quarto quartus, ordinatus ejusmodi dicitur pulsus magnitudine, si quidem aeque primos duos circuitus sequentesque retineat pares omnes. Quod si non omnes alterius circuitus primi circuitus pulsibus sint pares/ ibi pulsus jam dicitur inordinatus in magnitudine. Eadem est ratio in celeritate, crebritate caeterisque differentiis. Aliquando pulsuum duo, vel tres circuitus omnino inter se sunt impares, proximi non item, eum pulsum in consessu est non appellandum esse absolute ordinatum, non tamen inordinatum absolute ; sed ecquis ex ordinatis per circuitus sit, animadvertendum est. Est quum tres vel quatuor inter se circuitus sint impares et insertiones obtineant proportione pares. Quare si fiat; ut quartus primo et quintus secundo et sextus tertio, undequaque adaequetur, solemus hunc pulsum ordinatum per circuitus appellare ; qui quidem inter eos melius, qui absolute ordicati vocantur et inordinati, intercedit; nam uterque luo contrarii expers est, ordinatus perturbationis ordinis, inordinatus ordinis. At per circuitus, qui ordinatus est, aliquam ordinis partem, aliquam etiam perturbationis ordinis habet; ordinis, quatenus in omnibus est circuitibus ordo, perturballenis ordinis, quatenus haec in singusis istis inest. Si quidem qui absolute est ordinatus, pares sortitus est ciccuitus omnes; qui per circuitus ordinatus est, non omnes aequales, test certos. Rursus inordinatus absolute nec habet omnes deinceps pares circuitus, neque certos ; per ciccuitus vero ordnratus ambo haec non habet, alterum habet. Ita utriusque medius fit, ordinati et inordinati, atque illud utriusque commune habet, hoc non habet. Dicas etiam absolute ordiuatos ejuscemodi pulsus, si singulos ciccuitus, qui certo sunt numero in sequentibus perea, in unum cogas universos magnum circuitum. Quanta vero et qualis fiat varietas et concursio circuituum ex diversis numeris constantium, facile quis, maxime qui febrium circuitus complicare mutuo est exercitatus, animadvertet. Quare nihil est quod pluribus etiam eorum differentias persequamur: sed ad differentias veniendum est inaequalitatis, declarandaeque primum collectivae, deinde unius pulsus inaequalitates.

Cap. X. Collectivae quidem inaequalitates quae in acervo, uti diximus, plurium pulsuum constant, primam habent differentiam, qua interim aequaliter, interim inaequaliter fiunt. Neque admirationis habet quicquam, quod aequalem quandam vocamus inaequalitatem, quum id usu veniat non pulsibus modo, sed et aliis prope omnibus quae pristinam naturam immutantia, sive magni tudin e, sive qualitate, aequalia capiunt incrementa, vel inaequalia. Nam quatenus aequalitatem commutant, vocentur inaequalia; sini quatenus aequam semper mutationem assequuntur, aequasiler. dicantur mutari ; sed vero quae nec pristino constant fletu, .nec accipiunt parem mutationem, haec semel inaequalia vocantur. Ergo id infima pulsibus accidit, ficu paulatim perdatur et aequaliter ipsorum aequalitas, seu affatim et insigniter. Ac id uno in genere, exempli gratia, planum fiat. Sit primo pulsu secundus paulo minor et tertius tanto secundo et vero etiam quartus tertio pari modo, idque ad plus res usque deinceps perveniat, hos pulsus vocant mutilos et quasi decurtatos, a figuris nomen, quae in acutum terminant, mutuantes. Jam qui ex iis perpetuo diminuuntur, nec minui desistunt, ad quietem prorsus recidunt denique et in m,mobilitatem desinunt, ipsosque deficientes decurtatus appellamus. At qui desinun t, duplici sunt differentia ; quidam, in qua primum p ervi sate diminui desiverunt, hanc. servant constantissime, allide integro augentur, quos appellant reciprocos decurtatos. Quorum quidem ipsorum quidam ad parem pristinae revertuntur magnitudinem, aliqui ad minorem, ac nunnulli quibus ante excessibus sunt imminuti, luis augentur rursus ; alii minoribus accessionibus utuntur. Tot inaequalitatum sunt aequales differentiae.

Cap. XI. Inaequalium inaequalitatum quaedam nullam prorsus aequalitatem retinent : aliquae rethtent ad tres usque, vel quatuor, vel quinque pullus, sed postea amittunt. in quorum inest utrisque vel ordo, vel perturbatio ordinis ; ordo, si circuitus servent aliquos pares ; perturbatio ordinis, si et hos quoque violent. Atque hi quidem et ipsi motibus frequenter deficiuntur, ut illi, qui aequaliter moventur ; caeterum illos decurtatos deficientes appestamus, hos inaequales deficientes. Nam in magnitudinis et parvitatis luaequalitate admodum medicis est decussatum nomen usitatum, at in vehementiae inaequalitate et remissionis aliisque generibus, non ita jam celebre est. Nihilominus eadem rerum est in quoque genere convenientia; nam aut aequaliter aequalitatem, aut inaequaliter corrumpunt. Et caeteras habent quidem singulares easdem differentias, sed eas fine nomine plerasque, nam praeter intercurrentem et intermittentem estus nomen proprium habet nullus. Quorum intercurrens ex stola inaequalitate est crebritatis; intermittens vero ex inaequalisale conflet raritatis atque parvitatis, alio atque alio utrobique modo, in raritatis inaequalitate, quod quies fit longissime producta; in parvitatis, quod distentio minimum sit dilataia; vel potius ex pulsuum par vitalibus deficientes conflent, intermittentes ex raritatibus. Jam pulsibus intermittentibus affines fiunt qui reciproci deficientes vocantur, ubi duorum spatium vel trium, vel plurium etiam pulsuum motu omnino arteria non cieri visu, iterum agitari incipiat. Atque hae sunt collectivae inaequalitatis species.

Cap. XII. Reliquum jam est, ut de inaequalitatis dicamus unius pulsus differentiis: . estque eadem etiam lue ratio in singulis generibus et universis. Hunc enim absolute aequalem appellamus, illum absolute inaequalem, alium pro quoque genere, .in. quo perdi paritatem contingit. Igitur explicemus primo loco generis motus differentias; nam ad hoc si exercitati simus, nullo jam negotio percipiamus reliqua. Ac inaequalitatis motus duae constituendae primae disterentiae sunt, una in una arteriae parte gignitur, in pluribus altera. Quarum iturum potest utraque in plures disicibui; quas sane per sit omnes recensere; auspicahimurque ab ea, quae unam partem tenet, sed non eodem tempore; qui enim una eodemque pars uno et eodem tempore non moveri similiter rideatur? Caeterum .temporibus distinctis . motus ejusdem partis saepenumero videtur non idem, quum initio tardior, postremo celerior sit, et contra initio celerior, tandem tardior. Quae certe admodum frequens inaequalitas, saepeque in pulsibus invenitur, multaquedenotare consuevit, ut alio loco tradimus. Nunc jam singulas ejus disferentias ob oculos ponemus. Sunt autem tres primae, modo, quum quies interpellat partis modum ; modo, quum continuus ille apparet, non paris tamen velocitatis; nonnunquam quum recurrit. At hae habent alias singulae.

Cap. XIII. De prima ergo quae primo loco est commemorata, agamus: in qua fit, ut abs quiete motus interpelletur. Novem in hac differentiae pulsuum inveniuntur, quae hoc pactu fiunt. Sit prior motus celer : alter trifariam conversatur, fiatque vel celer, vel tardus, vel moderatus. Hic tres differentiae pulsuum emergunt. Rutilis alterae tres, ubi prior manet tardus et trifariam secundus variat. Aliae item tres, si permaneat moderatus prunus, varietur autem tribus secundus munis.

Cap. XIV. At vero inter non intermittentes in distentione inaequales motu pulsus, sed perpetuam habentes, nulla intereisam quiete inaequalitatem, quidam velociter motum exordientes, tarditate finiunt, alii contra tardi sunt initio, celeres semper magis ac magis evadunt ; idque hotum utrique habent, aut aequaliter, aut inaequaliter: nam superius, quemadmodum inaequalitas quaedam aequalis fiat, demonstratum est. Illorum ergo qui motum aequaliter mimurus vel augent, quidam ab extrema tarditate ad moderatum motum perveniunt; quidam a moderato motu ad ultiruam tarditatem Alii a prima celeritate ad tarditatem extremam, nomrulli ab hac ad summam celeritatem. Sunt praeterea qui utrinque a moderatu motu paululum deflectunt, hique bifariam; modo enim celeriores, modo tardiores fiunt ; ut sex sint earum cunctae differentiae, tametsi excogitari plures possunt ; verum nos quae advertuntur, referamus. Neque enim qui ab extrema tarditate. ad extremam perveniret celeritatem, qui quidem de iis esset, qui aequalem habent inaequalitatem, pulsum invenimus .ullum, nec item, qui ad tardissimum motum ex velocissimo. Verum qui variant inaequaliter, in iis illud, raro tamen accidit; non etenim quemlibet- affectum tanta potest mutatio consequi, ut tardissime initio agitata arteris ad extremam denique caleritalem perveniat, aut primo concitata celerrime ad sum-. mam transeat tarditatem. Quod quum fit, mutatio tum non potest non esse inaequalis; eaque consertior magnis mutationibus et non pedetentim fit, veluti exiliente arteria, quum ex tarditate demigrat in celeritatem. ltidem, ut si vinciatur et constringatur a quopiam comprimaturque, ubi ex celari motu in tarditatem subito, mediocritate quae intercedit superula, transit. Qui ergo affectus sint et quae causae horum atque quo tandem hi deveniant pulsus, illic dicemus, ubi etiam de aliis omnibus vel causas vel quid nuntiare solent, commentabimur ; nunc duntaxat differentias .persiaquemur.

Cap. XV. Posteaquam igitur inaequalium una in parte pulsuum abunde diximus, ubi moliuntur aequalem inaequalitatem, rex esse differentias omnes, nec ullum nos ex iis invenisse nec a tardissimo motu ad velocissimum, neque ab hoc devenisse ad tardissimum, de illis nutre qui inaequali in mutatione sunt, verba faciamus : quorum interim duae aperte; .tres interim differentiae motus manifeste apparent. Nos quartum praeterea aliquando, sed obscure animadvertimus. Possit, si quis diu versetur in hac re studiumque navet assiduum et exerceat tactum, cognoscere clare vel quatuor. Sed de sus nunc, quae manifeste tum nobis tum iis qui artem optime de pulsibus coluerunt, apparuerunt frequenter, ferum erit; ubi differentias motus arteriae duas sensibiles, vel tres- efficit. Nam duae si sint; sex erunt formae connexionum; si tres, quatuor et viginti. Quid autem quum in utroque disparium motuum insint tres pulsus, velox, tardus, moderatus, ex connexionibus eorum non novem dicamus; sed sex prodire differentias, hac ratione intelliges, si noveris, qui eundem bis deinceps pulsum ponat, nulla intercedente quiete fieri, unum eum totum aequalem pulsum ejecturum. Itaque de novem connexionibus tres detrahuntur, in. quibus non inaequalis jam pulsus, sed redditur aequalis, vel celer, vel tardus, vel moderatus; id quod est ex tabella apertum. Nam secundus. in ea et quartus et nonus sunt aequales, celer secundus, tardus quartus, nonus moderatus. Quod si quaest horum ipsorum mutua inter se diversitas; inter. celerem et celerem, inter tardum et tardum, id in praesentia praetereatur, nimirum enim majorem obscurnitatem afferret. Verum quasi iidem sint atque inter te pares, nostra oratio haec instituatur.

1 Celer Tardus 2 Celer Celer 3 Celer Moderatus 4 Tardus Tardus 5 Tardus Celer 6 Tardus Moderatus 7 Moderatus Tardus 8 Moderatus Celer 9 Moderatus Moderatus

Eadem ratione, si tribus positis inter se disparibus motibus, in singulis iis ternos pulsus commutatos committas, viginti septem numero formae erunt, ex quibus tres necesse est, in aequalitatem recidant. Estque id etiam Ipsum ex tabelia planum.

1 Celer Celer Tardus 2 Celer Celer Celer 3 Celer Tardus Moderatus 4 Celer Tardus Tardus 5 Celer Tardus Celer 6 Celer Tardus Moderatus 7 Celer Moderatus Tardus 8 Celer Moderatus Celer 9 Celer Moderatus Moderatus 10 Tardus Celer Tardus 11 Tardus Celer Celer 12 Tardus Celer Moderatus 13 Tardus Tardus Tardus 14 Tardus Tardus Celer 15 Tardus Tardus Moderatus 16 Tardus Moderatus Tardus 17 Tardus Moderatos Celer 18 Tardus Moderatus Moderatus 19 Moderatas Celer Tardus 20 Moderatus Celer Celer 21 Moderatus Celer Moderatus 22 Moderatus Tardus Tardus 23 Moderatus Tardus Celer 24 Moderatus Tardus Moderatos 25 Moderatus Moderatus Tardus 26 Moderatus Moderatus Celer 27 Moderatus Moderatus Moderatus

Itaque tres in his sunt aequales, secundus in labella et tertius decimus et vigesimus septimus. Celer quidem lecnndus est, tardus tertius decimus, medius ultimus. Et jam alii duodecim pulsus in primam tabellam transeunt. Nant . primo primae tabellae duo fient similes, primus ac quartus alterius tabellae, hic tarditatis plus, ille celeritatis habens, et tertio tertius et nonus, ille plus obtinens celeritatis, hic mediocritatis. Quinto undecimus et quartus decimus, ille majore celeritate, hic tarditate praeditus. Sexto decimus quintus atque decimus octavus, hic plus habens mediocritatis, ille tarditatis. Septimo vigesimus alter et vigesimus. quintus, hic mediocritate, ille tarditate excellens, Reliqui de secunda tabella duo octavo sunt primae tabellae similes, vigesimus et vigesimus sextus, hic mediocritate praestans, ille celeritate. Atque controversia hic fuerit, quod aliqui, si duo tantum diversi in distentione motus sint; tales in prior rem tabellam pulsus omnes referant; alii magnitudinum etiam rationem ducant, itaque illi si pares sint, in priore ponant; sed si alter duplus sit, in altera. Equidem si magnopere ducerem ad rem pertinere hanc pugnam, darem operam ut dirimerem; verum quandoquidem tantum satis est declarasse, interim. alterum motum majore spatio ferri, interim alterum, vel etiam utrumque ex aequo, hoc qui memineris, ut posthac, quid sistet significare quisque addiscat, locet, in utralibet tabella praedictos pulsus licet. ^Nam duodecio alterius .tabellae reliquos, qui prorsus sunt inaequales, nihil cum.illis prioris tabellae consentire clarissimum est, in quibus apsit est inaequalitas adscripta; non quin esii illi duodecim, qui conveniunt cum prima tabella, inaequales sint; sunt enim ; caeterum quod in ternis hi differentiis motuum aperta .inaequalitate fint. praediti, quum in binis differentiis eam habeant alii. Sunt autem, si ordine a primo numeres, quintus, textus, septimus, octavus, decimus, duodecimus, decimus textus, decimus septimus, decimus nonus, vigesimus primus, vigesimus tertius, vigesimus quartus.

Cap. XVI. Haec ego de his esse satis puto. Siquidem. ad reliquam jam et tertiam pulsuum una in parte aequalium differentiam redibimus, quos ut unum Archigenes describit vocatque dicrotum. Sunt vero plures. Quot autem sint et quales, paulo post explicabimus, si expanderimus prius, de lllisue fit, qui ex arteriae una distentione constant, an duo sint continentes impares pulsus. Sed id perbelle judicare non est, nisi ad unguem; qui pulsus hic sit, teneamus, quem Archigenes dicrotum appellavit. Nam in iis esse eum qui iterum tactum feriunt, plane liquet. Atqui intermittentes in uno ictu obtinent id ipsum. Et si solum quis ictum attendens; duos pulsus censeat esse eum qui bis feriat, in manifesto errore est; nam qui in una. distentione intemuttunt, quanquam iterum feriunt, non dixeris duos pulsus lesse, manifeste etenim in illis destitutus motus continuitate, quiete interrumpitur media. Dicrotorum genus non item : sed simulatque omnem distentionem effecit, se paulisper subducit ac mox pulsat iterum, ut intermittentium quies menia ictus intercipiat ; dimoti contractio, vel congressus, vel reditus, vel ut libet appellere. Idcnco quidam duos pulsus esse dicrotum, non unum autumant, Hoc affirmabunt illi potissimum qui arteriae contractionem non animadvertunt, sed ex ictu ajunt pulsum et intervallo constare. Iidem enim ab artentae primo occursu fieri brevem quietem contendunt, sub quam alterum occursum, atque crebritate dicent eum pulsum inaequalem esse. Nam qui impar habent, quod ictus dividit, intervallum, hos crebritate inaequales vocant, ut licemuspaulo interius. Quin nunc etiam, quod distabunt, vel horum sententia ab intermittentibus in una distentione pus-tus dicroti, faciemus; ut demonstremus, et quod ponunt illi, contractionem non posse sentiri, dabimus; nam ut hoc concedatur, quin arteria ab intervallis non rideatur se efferre paribus, non negaveris certe. Jam in intermittentibus hoc perspicuum plane est; etenim iulerne arteria nonnunquam auspicata motum, mox simulatque destiterit moveri, initium iterum facit alterius motus, ubi prior desiit. Dicroti vero non ita pulsant, sed manifeste ex altiore profunditate etsutervallo majore prior motus ridetur cieri atque indidem contineuter alter. Hanc ergo ab illis assensionem expressimus, non esse perinde in una distentione pulsum intermittere ac bis, ut dicrotus facit, ferire. At induci illi tamen inriti, ut in uno ictu inaequales appellent dimotus, non possunt. Defendent enim binorum ictuum sentiri aperte, nec magnrtudinem parem, nec tempus, imo nec robur quidem. Et pauco tempore dicent secundum excipere priorem, Atque admittent inaequalem illi quidem esse hunc pulsum, non uno in ictu tamen; sed differentias huic inaequalitatis, crehritalis et parvitatis et contentionis accomniodabunt. Qui oontractionem autem sentiunt, desciscere hi mansseste .a collectiva, quam vocant, inaequalitate dicrotum animadvertunt. Nam ista res instar habet geminorum ad incudem mallei ictuum, quum ex multo intervallo prior incutitur, valideque pulsat, secundus porro, quum quasi resultat ab incude malo leus, non ite multum, reriditque in eam non ita ut antea, valenter et brevi intervallo. Ex eodem genere sunt dimoti ; nam arteria in occursu quasi repellitur, rnoxque redit. Quod autem prae caeteris pulsuum dicrotorum clarissime naturam doceat et a collectiva inaequalitate sejungat, genus est recessi ius. Neque enim tum. arteria contrahitur, sed quasi conculeretur, occidit; cujus delapsum a primae distentionis termino nulla dirimit manifesta quies; ut animadvertitur in contractione; sed simulatque attolli destitit, recedit, atque illa paulisper vibratu, mox occurrit iterum; id quod etiam ri tractis ramis, inde dimissis, accidit, qui quidem contendunt ad pristinum locum: ubi non statim resistunt tamen, sed eodem, unde abierunt, revertuntur. Neque vero aequum sumunt ac antea intervallum, sed longe minus, itermnque ab hoc termino ad propriam sedem se conserunt, iterumque recedunt et redeunt et tertio et quarto et saepius, dum reditum paulatim imminuendo ad absolutam aliquando evadant quietem. Tale etiam quid in dictetis pulsibus motui arteriae usu venit. Ego itaque non jam semel vidi reversum scisse, sed iterum aliquando. Et breviter vibrari omnino motum oportet pulsus dicrota, ut in ipso primo ictu veluti evecta atque ex universo loco arteria demigrans potius esseratur quam distendatur; hujuscemodi enim sunt vibrati. Quod illis, ubi cum vi aliqua accidit, partes arteriae aliter atque aliter moventur ; i ut verbi gratia, prima, secunda, tertia et frequenter quarta et quinta ejus pars attollatur et delabatur^ Itaque fit aliquando ut uno eodemque tempore hae partes attolli, decidere illae appareant. Quae forma quum dicrotorum pulsuum sit, differentiae in istis omnibus; quae retulimus, generibus erunt, plenitudinis, duritiei, utagnitudinis, vehementiae, celeritatis et contrariorum.; tam in ipso primo motu, quam in reditu a discessu. Nam magnus potest et non magnus, et vehemens et non vehemens, et celer et non celer, et aliarum quarumlibet specierum altera esse, etiam vel aequalis, vel inaequalis ; quae certe commutationes multas species constituunt dictatorum pulsuum. Hae dictatorum pulsuum in una distentione sunt, inaequalitate unam partem occupante differentiae.

Cap. XVII. Jam ad inaequalitatem diversarum partium transeamus, ejusque explicemus omnes differentias ac primas duas, juxta quas aut continuus est motus, aut interestus aliqua ex parte; alias singulares. ex herum divisione genitas. Nam continuus aut est aequalis, aut inaequalis: Docuimus enim qua ratione aequalis fiat et inaequalis inaequalitas. Aequalis itaque vel remittatur celeritas, vel increscat a primo sex modis necesse est, uti paulo ante declaravimus. Inaequalis sunt plures differentiae, pro pulsus magnitudine longa, vel brevi, vel moderata. Namque duobus digitis si motus occurrat, sex differentiae exissent; si tribus, quatuor et viginti ; si quatuor, septuaginta octo. At quemadmodum si occurrat duobus digitis, erunt necessario sex differentiae ; si tribus, vigintiquatuor ; duae illae luperius delineatae tabellae planum faciunt. Jam quanam ratione, .si quatuor etiam, octo et septuaginta fient, assequeris, si prius perspexeris quatuor rerum quarumlibet, quarum ternas singulae differentias assecutae fint, conjugationes necesse esse, numero ut.octoginta una sint. Neque est .difficile hoc inventu, modo noris eorum quae tres differentias habent, conjugationes esse viginti septem. Si jam quartum accedat, cui tres sint .differentiae, unam et octoginta numero ratio postulat esse. Quibus si tres, quae creant aequales pulsus, eripias, reliqui quidem septuaginta octo erunt. Itaque ex ante descriptis duabus tabessis conflet, horum vigintiquatuor quosdam primis siex futuros similes, atque illorum octo et septuaginta, sus vigintiquatuors Praeterea ut in illis, et item quoque in his duae erunt tectae, ut in convenire existiment inter se tabellas, illi fiscus.

Cap. XVIII. Restat nunc ut differentias recenseamus motus interrupti. Erunt autem primae quatuor, quarum singularum complures, atque quatuor in hunc modum. Aut primus et -tertius digitus motum sentiunt, non secundus autem et quartus, aut primus et tertius et quartus, at non secundus, aut primus, secundus, quartus, non tertius tamen, aut primus atque quartus, secundus et tertius minime. Quum primus et tertius duntaxat sentiunt, novem in siugu-. lis.generibus differentiae fiunt pulsuum, ubi vero primus et tertius et quartus, viginti septem: totidem, quum primus, secundus et quartus, quum primus et quartus, novem. Atqui singularum apertus est numerus ex viis rationibusque ante traditis. Haec est jam etiam inaequalitatis divisio, quae diversis in partibus fit. Commiscentur porro variis modis ambae inter se primae differentiae, ut non jam diversas tantum partes, verum etiam singulas teneat inaequalitas. Jam vero si quis unius generis congruas differentias cum alterius confundere volet, nec id laboris, dum omnes connexuerit, deprecabitur, operam non luserit. Equidem censeo, nisi haec obiter quae hactenus sunt tradita, percurreris, id nullo te negotio consequuturum. Hac ratione inaequalitates motus in una distentione omnes didiceris.

Cap. XIX. At- vero inaequalitas quantitatis distentionis, diversas quidem arteriae partes occupans, quum animadvertitur. crebro, tum percipitur facillime et interrupta et continua, aequaliter et inaequaliter. De quo genere qui decuriati vocantur, in una distentione sunt, et illi etiam qui ab aliquibus humentes et circumnuentes appelluntur. In una vero arteriae parte non recipiat hujus generis inaequalitatem unus pulsus, quod priusquam finem motus attingat, nequaquam liqueat magnitudo: caeterum quo innotescat, hoc unum pulsuum genus requirit finem. Num vehementiam, dum movetur arteria atque celeritatem et duritiem horumque contraria et media cognoscas, magnitudinis et parvitatis differentiam, nisi jam moveri arteria destiterit, non possis. Nam simul ut destitit, quantus est pulsus, apertum est: antea incertum etiam erat, quousque moveretur. Qui fieri igitur potest, ut una efficiat pars inaequalem in hoc genere pulsum? Qui enim quo cognoscatur, quis sit, postulat motus exitum, hic in motu etiamnum quomodo perspiciatur?

Cap. XX. Inaequalitas vero vitalis roboris eundem distributionem ac inaequalitas motus, habet. Nam aut ean.dem partem, aut distinctas tenet; eandem tribus modis, aut interrupto motu, aut perpetuo, aut dicrota; distinctas bifariam, vel continuo motu, vel intereiso. Singulorum praeterea horum generum totidem sunt singulares dissetentiae, quot motus. Quin commisceri etiam positas una in parte inaequalitates necesse est, ut illas, quae in diversis fiunt.

Cap. XXI. Sed inaequalitas corporis arteriae, ex qua pulsus aut mollis aut durus redditur, in una quidem non potest parte fieri; in diversis fieri duobus modis videtur, non aliter ac inaequalitas motus et roboris, ut aut continnus motus sit, aut intereisus. Quo sit ut et differentiae hujus generis sint eaedem atque praedictae illorum. Verum arteriae pars una non potest initio esse distentionis mollis, dura in fine, aut contra primo dura, in exitu mollis. Quare hactenus quidem. .ab .hoc. pulsuum genere duritiei et mollitiei duo genera dissident priora, motus et contehtionis.

Cap. XXII. Porro pulsuum genus quod efficit ursula materia in arteriae cavitatem, in quo plenus et vacuus est, easdem habet quaestiones ac superius, quod quantitate constabat distentionis; ridebitur enim lue quoque obtinere diversas partes posse in uno pulsu inaequalitas, eundem non poste. Sed postulat genus totum hoc pulsuum prolixam orationem neque est hujus lori; in commentariis de pulsibus dignoscendis^ explicabitur. Jam etiam longiore tractatu opus est ad tertiam notionem plenitudinis ; cujus quum alii quidam tum Archigenes auctor est. Proinde hoc quoque in aliud tempus repetamus. Adhuc -tamen dictis tantum adsciamus, lude ad reliquaproficiscamur.

Cap. XXIII. Quia evidentius in arteriae sede febris calor qualis sit, quam si aliam tangas partum, cognoscitur, ideo quibusdam probabatur inter alia hoc etiam genus: puL. fuum referri, quo caloris noscimus qualitatem; cujus quia dem generis aequalitas et inaequalitas versantur in una distentione, ac inaequalitatis erunt differentiae, prima, tum quae diversas. paries, tum quae singulas tonet, quas iterum si ex praedictis viis et rationibus seces, alterae ut articulares plores.

Cap. XXIV. Aliud genus est uno in pulsu inaequalilatis, nec ullum. dicturum pulsuum amplectitur hoc, quod a sede arteriae proficiscitur. Siquidem est quum pars ejus dextrorsum, pars deflectatur sinistiorfum, alia etiam pars sursum, alia deortam ; quod accidit: aut in duobus locis, aut pluribus. Est autem hoc specie .finitimum distentionis inaequalitati quantitatis, quae, ut sunt distinguenda, in libris de pulsibus dignoscendis explicatur.

Cap. XXV. Aliud itum inaequalitatis unius pulsus genus est quod vocatur undosum: quod quale sit, abunde declarat ipsum nomen. Nihil causae est tamen quin quo res evadat apertior, aliquid et nos dicamus. Non videtur simul arteria in ea inaequalitate distendi universa, sed primo prima ejus pars, deinde secunda, mox tertia, ab hac quarta; neque id temere tamen, sed cum elevatione quadam undosa, altera unda semper priorem excipiente. Neque vero ab interrupto motu, quid hoc genus absit, uHius est negotii deprehendere, nam prioris partis arteriae distensionem secundae consequitur, ut intercedat pars a motu libera nulla; verum propemodum quieti similis est undarum finis; at non reperias tamen ullam partem prorsus quiescere, nam quae motus connectunt in alto, veluti undosus aestus, non illae quidem prorsus immotae, sed brevem certe quendam retinent motum. A vermiculante hic pulsus magnitudine differt. Etenim maximum undosum si fingas perpetuo minui, tam pusilium invenies aliquando redditum, ut undosus sit, an vermiculans jam, dubites ; neque enim qualitas eos, sed quantitas disjungit. Est utrique tamen quiddam commune atque speciebus eorum omnibus, aliquid etiam proprium utriusque. Commune, unde nomen uterque invenit, undoso, exurgere quasi undas in arteria alteram ali altera ; vermiculanti, vermis assimilem esse gressui, quod ipsum etiam animal in modum undarum movetur, ut Democritus quodam loco dicit, ubi de iis verba facit quae in modum undarum progrediuntus. Initium fluctuationis perspicuum est superne semper esse et ad arteriae fines terminari. Atque hoc est commune. Differentiae vero eorum hoc modo speciatim fiunt. Quibusdam recta fertur unda, quibusdam in obliquum deflectit. Quidam etiam brevi longitudine habent insignem altitudinem, sunt contra qui longiores, altitudinem humilem, aliqui latam, nonnulli angustam, alii etiam pari celeritate praediti, alii secus. Et roboris etiam haec unda plus, illa habet minus. interum simul omnium est istarum differ entiarum inaequalitas. Sed enim de nulla alia commemoratarum inaequalitatum et habent - utrique hi, tum undosi tum vermicalantes; ut tales sint ex sola .distentionis inaequalitate, quanlitatis. Una enim haec inaequalitas, adstructo sibi, ut.partium motus alter antevertat, alter cunctetur, hujuscemodi pulsus gignit; Quo fit- ut hos constituant inaequales quaelitate in diversis partibus et illi, qui non habent omnes -simul partes motas. Atlanteo haec inaequalitas haud dum est sula inventa, ut prior arteriae pars prae caeteris videretur moveri, quum autem incidat omnino aliarum cum illa aliqua, quas ante commemoravimus, complicata est. Nam quod dicit Erasistratus, semper priorem moveri prius rideri, sensus non probat. Imo vero longe aliud, ille. adductus suo dogmate in re aperta mentitur. Sicut alia item multa commenta, multi qui pro placitis propugnant, pro testatis prodiderunt, quae ne per somnium quidem visa unquam sunt.

Cap. XXVI. Jam vero ut undoso pulsui succedit vermiculans imminuto, ita formicans vermiculanti, quum motibus amissis multis in unum cumque prorsus parvum terminet. Quocirca nec inaequalem omnino dicas, quanquam esse ex genere verisimile est inaequalium, sed inaequalitas, propter exiguitatem, latet. Nomen invenithic formicans a similitudine, quae sibi cum animante est formica, ut quidam volunt, parvitatis ; ut alii, speciei motus ; .ut sue sit noruinatus eadem ratione ac vermiculans et caprisans: quum illi enim a similitudine motus, quae ipsis cum animalibus quorum habent cognomen intercedit, sint nomen sortiti, tum ipsis hic formicans. Sunt qui propter utrumque sic ajunt appellari eum, et quod parvus est et ob speciem motus. Nos de his non contendemus, at formicans qualis sit; explicabimus, Est mire parvus, quo haud est minor estus, juxtaque languidissimus plane ac creberrimus, non tamen, ut quibusdam visus est, celer. At in libris de dignoscendis pulsibus hoc demonstrabitur. Nunc si reliquam partem differentiarum pulsuum in una distentione inaequalium addiderimus, ad alios nos conseremus.

Cap. XXVII. Supersunt autem vibrati et convulsi ri, qui hactenus quidem sunt inter se similes, quod unum locum arteris non teneat, sed sursum agitetur atque deorsum, naturali sede deserta. Distant tamen vel hoc ipso, quod non adeo is affectus in convulsivos cadat, in vibratos magnopere et admodum perspicue: jam etiam quatenus ex terminis utrisque retrahi contendique et convelli ridentur convulsivi, vibrati omni isto vacant. Ad haec, magna frequenter est libratis distentio, parva semper convulsivis. Et partes arteriae quaedam superiora petere, quaedam demitti uno eodernque tempore aperte in vibratis conspiciuntur ; convulsixis vero id perpaucis et obscure accidit. Breviter, sentias veluti fidem quandam intensam inpulsu convulsivo, quae illi res cum nullo alio convenit ; in vibratis nihil tale animadvertas. Maxime enim jaculis motum eorum quae unagpa vr antissa, celari impetu vibrantur, assimiles; nam ita crebram illam et inaequalem concussionem appellant : qua quidem convulsivi carent. omnes autem hosce pulsus qui praeter quinque illa prima genera in una distentione inaequales sunt, duorum accessio horum constituit, quae sunt genus inaequalitatis in arteriae sede et quum maturius aut serius motum partes auspicantur. primum quidem horum illum qui inaequalis est, quod sedem partium commutet, hoc ipsum fidum,: caeteros quum hoc tum aliae quaedam luaequalitatum^ adjunctae differentiae primorum quinque generum. Compositae eum tam notiones horum, quam geuerationes sunt, undosi, .vermiculantis,vibrati, - convulsivi. Fornicans autem inaequalis quidem, ut diximus, est, non videtur tamen.

Cap. XXVIII. Et. qui pulsus caprisans ab Heroplnlo est appellatus, est ille de luaequalibus in nuo pulsu; compositus item est, .utriusque expers. quae. primis quinque generibus adjuncta.erat, inaequalitatis, verum ubi suctum arteria interpellat quapiam in parte, tum potissime existit, non simpliciter, neque enim universum hoc genus captivans est pulsus, caeterum ubi motus a quiete alter celerior primo et vehementior sit. Ei siquidem soli ex similitudine quam cum animalibus habet .capris, attributum hoc nomen est: quippe quae hoc modo ridentur salire, quasi geminum quendam motum facientes ; quod ubi aliquantulum sese extulexint et speciem deliti alicubi motus praebuerint, alterum motus, nec opinatum impetum capiunt, priori longe allatiorem, veluti in se ipsas insilientes. Hae quidem omnes in una distentione inaequalitates sunt.

Cap. XXIX. Nunc de .inaequalitate crebritatis -et raritatis rhythmique agemus. Collectivas dicunt tantum esse ejuscemodi inaequalitates, ita enixi quae ex pluribus pulsibus constatae sunt, appellant. Primum de sus dicemus, quae acervatim fiunt, deinde ad eas descendemus, quae in uno pulsu. Atque hic unum exempli gratia sectam de his quae de crebritate fiunt, quae scilicet est clarissima, sumamus, quae ex ictuum centet intervallo hoc genus pulsuum effici. Ubi ergo omnia ordine aequa- sint intervalla per omnes. pulsus, aequalem hunc dictitant esse ; sin partim majora, partim minora, inaequalem nimirum esse in crebritate et raritate. Rhythmum jam etiam eodem modo ex proportione temporis ictus ad intervalli tempus constantem, quum deinceps maneat eadem, aequalem jam dicunt esse : qui primam proportion em si variet, esse inaequalem ; quomodo si intervallorum; quas et quietes vocant, mutentur magnitudines, inaequalitatem crebritatis raritatisque fieri. Haec sane recte dicunt: atque ab esta secte proficiscenti ad alias aequalitatem perspicere licet et inaequalitatem utriusque generis, quae complures, ut diximus, complectitur pulsus, quam collectivam vocitant.

Cap. XXX. Inaequalitas vero illorum m uno pulsu, quam neglexerunt omnes, non perinde jam est aperta. Sed ut praesens lucubratio ne quid desideret, faciam, haec etiam ut quoad ejus fieri poterit, clare explicem, hoc sermonis initium faciens. Partes arteriae aut omnes una motum exordiuntur, aut pars earum maturius, pars tardius. Si jam moveri omnes simul coeperint, mox motae minus aequis temporibus, iterum distentionem alteram simul inceperint, duorum generum in uno pulsu inaequalitas erit; quae quod fuerit, cognita quidem sit, ut secunda distentio coepit, non tamen in secunda contineatur ; sicut nec ipse rhythmus, nec genus crebritatis et raritatis ; quum et haec ipsa fiant in uno pulsu, tamen omnino desiderent, quo cognoscantur, secundum; quod quidem ante hujus initium prioris nequeat sinis cognosci. Jam incognito fine, nec crebritatem valeas, vel raritatem, vel vero rhythmum assequi. Quare ad.inaequadilatem constituendam, quam diximus, nil mirum est si secundae distentionis principium expectetur. Hac tamen de .causa non est. collectiva nominanda. Scilicet priusquam altera distentio finiatur-, statim in ejus principio cognoscitur, ut nec altero nobis pulsu sit, nec tertio, nec reliquis opus. Atque sic in primo solo siti Itaque diximus, si universae .simul partes coeperint in pruna et secunda distentione mo-veri, nec habeant par tempus motus, generari duorum genetum inaequalitatem; unam crebritatis et raritatis, imparitale intervallorum, alteram rhythmi; proportione temporis. ictus ad intervassi. Tempus enim partis quae omnium par- . tium prima moveri desinit, minimum erit; maximum postremae; media proportione; in quantum aut a prima aut a postrema absint. Contra. ac tempora motuum, quietum tempora longiora suntin illis, quae primae a motu desistunt, in illis, quae postrema, breviora. Quare tempus motus, quem habuit pars, quae moveri prima desset, minimum, i cum maximo tempore quietis ejusdam partis comparatur et ultimae tempus, quod maximum erat omnium motus temporum, ad minimum confertur quietis ejusdem partis. Et ita rhythmus in singusis commutatur, quatenus proportio temporis motus ad quietis tempus non eadem in omnibus manet. Quod vero, si prior distentio ex. omnibus simul partibus moveri coeperit, sed non pari in omnibus tempore, deinde altera distentio motum auspicata sit non una omnium partium, sed prius quidem ejus, quae prior quieverat, atque eo prius quo prius quievisset, secundo motum ejus quae secunda, atque ita deinceps, inaequalitas quidem ita rhythmi fiet, eresuitatis et raritatis non item. Num quies, quum omnibus aequa sit, differentiam in .crebritate et raritate efficit nullam ; non respondebit tamen motus tempus tempori quietis, siquidem motus non erat omnibus par tempus, quietis erat; nec ergo idem omnibus rhythmus. Quod si quum moveri arteriae simul omnes partes coeperunt, non item simul omnes alteram distentionem ordiantur, neque priorem terminaverant simul, sed ne quies quidem in omnibus aequa sit, binas in eo necesse est differentias esse. Nam crebrrtatis et raritatis in alterutra disserentis inaequalitas fit, at non rhythmi tamen necessario; possunt enim omnium partium tempora motus quietum temporibus respondere; etsi hoc; erit item rhysimus aequalis. Sin autem eadem in omnibus partibus proportio non constet, fune enim p otest etiam hoc fieri, simul perdetur rhythmus. Jam vero ubi una omnes partes moveri coeperint, motaeque aequo sint tempore, si alterae distentionis non idem omnes initium partes ordiantur, sed quaedam maturius, quaedam inceperint serius, non rhythmus jam aequalis erit, neque erebritatis raritatisque differentia, hanc enim impares quietes inaequalem efficiunt, rhythmum vero proportionum commutatio, quum aequo tempore omnes partes motae sint, non aequo tamen quieverint tempore. Tot sunt inaequalitatis utriusque -uno in pulsu generis differentiae, quum .omnes una partes arteriae distendi inceperint. At ubi haec primo, illasecundo distendi coeperit, si omnes simul quieverint ac deinde distentionem una alteram auspicatae sint, inaequalitas in altero tantum genere necesse est sit rhythmi, quandoquidem aequa omnibus partibus erunt. inter vesta motuum: sic inaequalisas in hoc qui-tlam genere nulla erit. Et si. cum tempore quietis, quod sit par in omnibus partibus, impar tempus conseratur cujusque partis motus, diversis. proportionibus cujuslibet rhythmum partis conficiet. Quod si.alteram distentionem arteria juxta orsa sit atque priorem, ut in utraque distentione eadem pars prior altera pari intervallo incipiat, idque in omnibus partibus fit constans acestae una desierint priorem. distentionem, non potest non esse in utroque genere inaequalitas. Nam omne tempus, quod est ex motu et intervallo constatum, omnibus est aequabile arteriae partibus. Sed motuum proportiones, quod totum tempus in aequas partes non distribuatur, non- respondent quietum proportionibus. Etenim partium quae moveri primae coeperint, tempus motus excedet earum tempus, quae tardiores inceperint, inter- . valli vero minus erit; contra partes quae coeperint posteruis, tempus habent motus minus, quietis manis. Quare simul inaequalis rhythmus necessario erit lingularum partium, et quatenus tempora intervallorum disserunt, etiam crebritalis atque raritatis conj ungi cum iis inaequalitatem est necesse. Si vero altera distentio perinde ac prior fecerat, luitium motus partium sit orta, id est si eadem utrobique pars incipiat moveri, haec primo loco, illa posteriore, non sit autem finis prioris distentionis in omnibus aequus, duae erunt differentiae ; potest eum et longe quidem quiescere prius, quae prior est pars motum auspicata, potest etiam posterius. Nam si tanto quieverit prius, quanto coepit, fiet ita aequalis in utroque genere pulsus. Sin multo prius, atque est auspicata, quieverit, duorum generum esuriet inaequalem pulsum. At si quae prior coepit, desistat posterior, duorum generum omnino inaequalitatem creabit, sive multo tardius, sive paulo quieverit. At vero, si neque prioris distentionis initium ex omnibus simul partibus fiat, neque secundae est; quum rhythmus possit aequalis esse, possit et crebritatis et raritatis genus, et si quidem ita motuum tempora cum quietum temporibus sint partita, ut eadem sit proportio in omnibus, fit aequalis rhythmus; si vero tempora sola paria fuerint quietum, aequalitas erit in altero genere. Sed haec infrequentia furit, inaequalitates vero fiunt pertnultae; nam omnes possunt simul partes a motu cessare et non simul, ac quum non cessant simul, hae prius, illae posterius, jam etiam vel longe prius, vel longe tardius. At quae et quot hac ratione differentiae fient, ex superioribus invenias, quo me oportet breviorem esse. Itaque si commoverim, quod institutum erat, esse demonstratum, habere sinas etiam unum pulsum inaequalitates, tum in genere crebritatis et raritatis, tum in genere rhythmi, finem hic jam primi libri sacram. Nam quae in una nos recta, quae in ictum et 1ntervallum pulsum partitur, exempli gratia retulimus, nullo negotio ad estas traducamus; possumus enim perinde per omnes etiam illas in generibus his duobus, de quibus mododixi, inaequalitates pulsus unius demonstrare.

GALENI DE PVLSVVM DIFFERENTIIS LIBER II.

Cap. I. non eundem usum hic liber pollicetur ac primus, sed quam veratrum rationem habet, vel scammourum, cum pane et carnibus, eandem quae nunc dicemus cum superioribus habenti Nutrire enim mentus illa fanas, haec refierare pravas sententias valent, ut morbos quosdam. Aequum est autem eorum quae perperam dicta sunt objurgationibus fidem recte dictis firmam comparari. Quare hunc utilitatem si propositae disputationi addas, inveneris compendii nonnihil adj unctum.

Cap. II. Est autem primum misti cum sophistis sermo de nominibus usurpandis. Graecorum namque nos institutum, etenim. apud eos sumus educati, tenemus, conamurque ut clarissimis semper nominibus sensum interpretemur. Neque nos tamen scilicet in eos querimur, qui hoc floccipendunt; furo vero, si vel singula quis velit verba usurpare barbare, modo interpre sationis lucem non offendat, nihil laboramus. Nam linguae qua inter nos cornmentamur, hoc nomine utimur proprietate, quo mentem alterius assequamur, atque ut clarissime quisque mentem tuam potest significare, ita sermone censemus eum uti optime. Nostrum idest institutum, modestum ut arbitror et humanum; verum interpellant sophistae, qui sicut mutuo de nominibus contendunt, res ipsas negligentes, et iterum nos siemper contumeliis insequuntur, nisi spsorum vocabusis utantur. Qui si universi unam linguam constituant, eamque ut novum monetam- rogatione ferant, conemur fortassis Graecae linguae oblivisci, ediscere autem ab istis promulgatam. Quin ne si barbaram quidem linguam aliquam statuerent usurpandam, ut iis -morem ubique geram, dubilem discere. Quando vero Graecam nullam integram linguam, nec etiam semel barbaram, sed consulam quandam ex omnibus, quasi carycam, aut si qua caryca varia magis et absurdior fieri potest, componunt, atque pro suo quisque voto partim ex Phoenicia et Syria, partim ex Aegypto et Thracia, aut aliunde contrahunt, indo Graecorum commiscent nominibus, nec iis sane integris et legitimis, caeterum varie corruptis, equidem quid agam me herele non habeo, qui neque eas linguas possum ediscere, neque adducere illos, ut unam addiscant linguam Graecam; nec posteaquam horum neutrum obtineo ab illis, tertium possum, et quod est unum reliquum, ut in qua sumus lingua educati, hac ut utamur, permittant. Atque hoc quidem habet tantum malum usus vocum.

Cap. III. Alterum de definitionibus longe hoc est disi,ollius. Sunt enim qui ne olus quidem citra definitionem mihi videantur empturi, idque quum nec per somnium dialecticam viderint; proseruntque, ut tales solent, et in talibus enutriti, ex nominibus aliquod illis praeclaris, ex media petitis Syria vel Cilicia, atque definiri hoc imperant; id ^quod non audivit sortasse quisquam homo Graecus. Hoc si, ut peregrinum et barbarum, ignorat, ille iam ridet, cavallatur, exagitatque, et puerum et adolescentem appellat. Saepe etiam nomen quod in medium adductum est, Graecum quidem est, at non ut est rei cuipiam assignatum, ita accipiunt miseri sophistae, anoxque definitionem poscunt. Hic si quis forte Graecus pro consuetudine Graecorum desse niat, tantum abest ut assentiantur, (sane enim tolerabile hoc sit) quin irrideant etiam et illudunt, et hoc est alterum circa definitiones malum. At vero tertii qui non in nomine iam et significatione, sed in ipsa errant re quum dialecticae quispiam peritus, horum definitiones aggreditur; aut non plenas, aut superfluas, aut non distinctas, aut obscuras, aut prolixas, aut salsas, aut omnino desinitiones non esse, probare; subitu tanquam insani, acerbe dialecticam accusunt: ac tum frustra iis, et cum incommodo ridetur illa in omnibus rebus artibusque coli. Quare frequenter. herele obstupui, si quum regamus, ne cum definitionibus omnia conentur et docere et discere, illi quidem non adducuntur; ubi vero definitiones damus, et postea quantum falluntur, aperimus, ibi nihil conducere alunt definitiones ; neque id nuo die, aut altero interposito, sed in puncto temporis, ut est in proverbio, mutata pelle, modo definitionem positi nominis quaerunt, modo esse definitiones inutiles consicmant. Quartum iam istorum in lusce rebus peccatum est, quod non omnium nesciunt esse definitiones; simulque ut qui id ignorant, definire studeant cuncta, et inter se alterdentur, vociferenturque ne quicquam de rebus quae definitionem non recipiunt. Quintus porro lapsus in defiuitionibus, quique praeter caeteros est singularis, anteaquam homonynuam explicaverint, unam faciunt eorum quae varia significant, definitionem; quasi vero non rerum sint, sed nominant definitiones. Me certe unus aliquando de his praeclaris sophistis parum absint quitr enecaret. Quum enim in hunc modum potuisset, Quid est plenus pulsus? subjeci variae significationis nomen esse; quare nec definitionem unum habere, nisi distinctu homonymia siti Nondum, haec dixeram, quum ille, nescio, inquit, quid ungeris: satis est mihi, si de te disice, quid plenus sit pultas; dialecticas mihi istas nugas quae medicinam contaminant, mitte. Atnihil me, inquam, audivisti unquam laborare, ut in dialectica definirem. Enimvero id ipsum, inquit, abtmdissimum est, quod neque definire audetis, et dialecticis nobis nugis non desistitis obstrepere; sed dic, loquere; responde, quis plenus est pulsus? Non potest fieri, inquam, priusquam homonymiam explicaverim. Hic ille exclamabat, ruriusque homonymiam aiebat atque immensas nugas adesse, quae medicinam labefactassent ac nos perdidissent. Imo non nos, inquam, salvos, qui definire cuncta vultis, perdiderunt. Ecce autem, inquit, etiam convitiis nos incessit. Non magis, inquam, quam tu me. lbi ille exiliit; munus allaturus; sid lue hominem qui aderunt represserunt. Ille, ubi superbe insultasset, discessit. Senex autem quidam de illis qui adhuc remansissent, barba ad pectus promissa, atque caelera mire tetricus (haeceuimnuncgravitas habetur) tacete, inquit, pueri: absque tumultu agite ; sinite socium nolitum aperire nobis, quid dicat. Ego honunem intuitus, quid vero, inquam, rogas? Id, inquit, ipsum de quo disputatis, de pleno pulsu. Vis igitur, inquam, non properare nimium, ut te assequar ? tardus enim naturatum, et festinantes non consequor facile. Age, loquit, nihil properavero. Ergo concedes, inquam, mihi, ut exempli gratia nonnihil en omnibus vobis in communi interrogem? nam, qui volet, respondeat licebit. Peruritfit. Ego, ut hoc. dedisset, quid est lingua? quaerebam. Mox respondet quidam, instrumentum animalis gestui dicatum. Alter sermoni dicatum dixit. Tertius quidam gu- stui et sermoni attributum. Quos ego respiciens, etiam calcei, inquam, et tibiae lingua, instrumentum est animantis gestui et sermoni dicatum ? Quum ad hoc obtinuissent, et sienex ille ausserus multo redderetur austerior; iterum orabam, ut unum adhuc simile liceret quaerere. Ille admodum quidem graviter hoc et aegre, tulit tamen. Ego vero ne cunctationem meam non ferret veritus, festinabundus proposui, Quid est carus ? Quum lue ex corona . quidam responderet; animal quadrupes latrabile, Itaque^ marinus, inquam, canis animal est quadrupes latrabile, et fidus item caeleste, denique morbus faciei ? Ad haec sienex ut asinus aures jam concutiebat. Caeteris qui aderant aliquid videbamur dicere, volebantque omnes, ut quo tandem haec spectarent, quae exquisiveram, expedirem ; quan. doquidem a primo statim quaestionem exempli gratia sequerulum receperam instituturum. Ubi suerent et misti aures clarent, Tandem vos, usquam, animaduertere puto, accedere ad definiendum antequam homonymiam distinxeri-. mus, quanta sit offenso: neque enim nominum furit, sed rerum definitiones. Quando. igitur ab uno nomine res indicantur multae, necessario erunt totidem definitiones; quot sunt res. Age sane, linguae nomen est unum, at tres^ sunt significationes, et tua cuique est definitio. Contra fit ut duolanius rei nomina, et vero non raro tria fint: ut hic, ensis, gladius, mucro: definitio vero una, non perinde: ac nomina, tres. Semper enim numero rerum respondet definitionum numerus. Quare ubi multis nominibus res vocatur una, cave postules multas definitiones; neque quum unum fit nomen, fini significationes multae, unam definitionem. flagites; pro numero enim rerum definitionum semper rationem subduces. Proinde si nomen; plenum, uni rei subjectae servit, tum ejus, si proponatur, potest definitio dari. Si vero Archigenes omnium sane minime, denotare nomen, plenum, unam rem admisit, numenque varie posuit atque multus in eo complexus est significationes, non sumus nos insimulandi, qui a definiendo deterreantur, sed princeps scilicet eius turbationis. Nam juniores medicos invenio aliquos ubi declarare, quis status sit arteriae tunicae, statuerunt, nomine pleni ibi et vacui uti ; . alios, ubi materiam in capacitatu contentam, cujus ni quantitatem significari per ista nomina, illi qualitatem, alii utrumque ducunt. Verum Arelligeni haec scilicet fiala non satisfaciunt : adjungit enim lignificationem facultatis spiritus. Unde relinquitur non unam pleni pulsus fleri definitionem posse, sed ejus qui quantulatem, vel qualitatem, vel utramque insulae substantiae significat, aliae definitiones faciendae sunt, aliae ejus qui vim spiritus, illius qui quali talem tunicae, aliae. Ilis ego expositis tacui, quia quod institueram, consectum mihi erat; illi commentationem instabant, quando semel institueram, ut persequerer. Hiis igitur morem gessi rogantibus. Quae hoc loco non debeo omnia resuere, quod eorum maximam partem et utilissimam ium expositurus in libris de dignosuendis pulsibus.

Cap. IV. Quod ad institutum refert, non praeteribo. Nolo definiri omnia: neque quum multas protuleris liguriicationes, facias unam definitionem; in quod Arclugenes de pleno pulsu incurrit. Quare ipsa est ejus obscura definitio, neque an de corpore arteriae dicat, an de substantia, quae in ejus cavitate continetur, possum conjicere: videtur enim nomen definivisse, non rem; o munio enim, si rerum duxisset rationem, plures faceret definitiones. Sed quod solum nomen consideret, vel ex illis perspicias, quae statim initio libri de pulsibus sic dicit: octo qualitates p ustus eomitari magnitudinem, vehementiam, celeritatem, crebritatem, plenitudinem, ordinem, vel perturbationem ordinis, aequalitatem, vel inaequalitatem, rhythmum. Namque plenitudinis si nomen de compluribus rebus dicitur, rniror, qui octo etiam maneant. Age enim, si septem illis aliis qualitatem corporis arteriae addas, et inlusionis quamvoeant, et etiam ipsius spiritus, ac decem jam esse omnes qualitates pulsuum dicas, quid tibi respondebimus ? Ut herele, si in duo membra partiens infusam substantiam, unam quanillati hujus, - alteram assignes qualitati qualitatem. Adeo in nominibus Arehigenes non distinguendis significationibus videtur permanere. Ac par est iam proverbium proferre, plebejum illud quidem, non a proposito tamen alienum. Quum aqua, luquiunt, suffocet, quid forbebimus? Nam si ita Archigenes labitur, quem adibimus? quis hujus nobis errata corriget? Etenim non in sus tantum videtur, sed, si verum fateri oporteat, in assis offendere passim: ut nulla duritiei et mollitiei facta mentione inter primas octo qualitates, postea de iis agit; primo enim loco de m agnitudine, secundo de vestem entia, tertio de pleuitutline, quarto de duritie tractat. Quod si compositam aliquam ex simpliribus eam faceret, defendere hominem possis, si recte mitio dicas praetermissam, ubi de simplicibus duntaxat memi. nit, sed mox iure in compositas relatam. Nunc quarto eam loco statuit mediam, quantum potest maxime, inter simplices qualitates quam exponens, quidnam sit, occursum dicit solidae, vel dissolutae arteriae. Unde certe de simplicibus illam esse vult. Haec igitur Archigenes mox ab initio in recensendis primis qualitatibus .errata commisit ; quas ne demonstrare quidem, cur tot sint numero, voluit, verum ita temere sermonem effulsit. octo dicuntur qualitates pulsus comitari αἱ διηχημέναι quidem apud puros. Ego vero, quid sit ipsum διηχημέναι, conjicere plane nequeo, neque enim- nomen hoc apud quendam inveni Graecum. Quo minus, cui Archigenes rei tribuat, perspicio; idque quod de tua ipse lingua librum non conscripsit, ut ferit Chrysippus de nominibus, quae in dialectica finxit: hac enim sola via eum assequerentur. Tamen ex tota oratione pro eo, διηχημέναι, uti eum snspiceris, quod apud omnes est pervulgatum et creditum. Quanquam ne id quidem suspicari plane potes; nam non apud omnes alt, sed puros, quos ne ipsius quidem, qui sint, scimus; etsi scire nos oporteat, ut disreplemus, an credendum iis citra demonstrationem sit, necne. Apud Aristotelem. certe lemmata audiri probabilia, quae omnibus hominibus, -vel plurimis, vel sapientibus probantur yliic an puri pro sapientibus accipiendi sint, me quidem praeterit. Multo certe praestaret aliquam apponere si non sumam demonstrationem, at rationem susiicienteur sermoni de octo qualitatibus, ut ne quis luitio statim quasi in Moysi et Christi ficholam impingat, leges audiat nulla constitutas demonstratione, idque ubi minime deceat. Nam quum ulcere de omnibus pulsibus, quod ex iis quae ante scripsit conjicias,instituisset, quot sint, nulla nobis rationali methodo voluit ob oculos ponere, sed disciplinam initituit empiricam, octo apud puros dicens pervulgatas qualitates esse. Quid si quasdam illarum negligentius puri praeterierint, statimne erunt nec ipsis quidem sina natura plures? an, quae puris placent, haec sinis est retulisse pro veris, idque quum incertum fit, quinam isti fiunt puri? utrum qui literas didicerint, vel prunas disciplinas, an cordati, vel prudentes, vel sapientes? ut nihili ducamus; quod qualitates appellarit principes et generales pulsuum differentias. Magnitudinis quidem et parvitatis certe differentia qualitas non est, nisitricnbitale etiam in qualitatepones; equidem quantum putarem. Sed et de magno et parvo non paryam scio disputationem extitisse, utrum quale significent, an ad aliquid, an, id quod res habet, ad aliquid in quantitatis praedicamento sit, nullo tamen pacto in qualitatis, uti nec rhythmus, nec ordinis perturbatio et ordo, nec aequalitas et inaequalitas, quae item ex genere ad aliquid manifestae tanti Nam etiam commune genus existimare magnitudinem magni et parvi pulsus, vehementiam vehementis et languidi, celeritatem celeris et turdi, et crebritatem crebri et reri, itaque deinceps in sequentibus, plenitudinem pleni et vacui,. duritiam duri et mollis, quis negabit majorem in modum esse absurda ? Quod si uno cupiat nomine totum genus complecti, quin hoc in ordine et perturbatione ordinis,: in aequalitate et inaequalitate sustinuit? Aut si in his commune praedicamentum non desiderat ; quae erat necessitas cur requireret in aliis differentiis? aut si in aliis ausus semel est Graecorum praeterire institutum, quid crebrilatem de crebro dixit et raro pulsu, aequalitatem autem dicere de aequali et de inaequali non fuit anius ? Haec ego; quemadmodum sibi constent mutuo, libenter.didicerim; nam haec, ut sic suspiciat Graecorum morem, illa, ut si contemnat et -perturbet, scribit. In uno ergo primo genere, quia viam sibi munivit, ostendi t in estis omnibus eandem rationem habiturum, sed in audacia non permansit oportebat vero a priuro aut nihil consuetudinem imminuere, aut perpetuo contra consuetudinem audacem esse. Nam qui magnitudinem pulsus generatim affirmavit dici, etenim parvum etiam habere suam magnitudinem, deinde etiam vehementiam confirmavit generatim, quodam modo non solum de vehemente, sed et de languido dici, statim in plenitudine labascit, seribens sic; Pleno pulsui et vacuo est commune quoddam genus, hoc nonnunquam plenitudo vocatur. Nam in hoc genere, nonnunquam, addidit : quod superioribus non adjecit, quasi reprehendens jam veterem dictionis usum confusum. Nam si issi quis objiciat. qui apud Graecos est educatus: quae bone vir in vacuo plenitudo inest ? . quid haec designas in communes Graecorum dictiones praeter omnem morem? ut hoc declinaret, addidit, nonnunquam vocatur. Enimvero nos rogabimus, quando autem? ubi? a quibus? hoc enim vult illud, nonnunquam. llie vero librum producere Graecorum, ex quo usum illum confirmet, habebit mulum ; tautum fortasse homini satis erit dicere, apud nautas, insistores, caupones, et balneatores; nam ad istos semper testes confugiunt, ubi de nomine quaeratur.

Cap. V. Quaeres de nobis : quid ? tibi taurine oraecorum est usus, ut nemini permittas de eo ne latum quidem unguem discedere? Non equidem, dicam, me herele et per omnes deos; imo si vel βέκος velis panem appellare more Phrygum, millia nihil refert, tantum me hoc primum doce idioma linguae tuae, ut assequar ; neque dixeris, vocatur: omnino enim quaeram ex te, apud quos? certe quidem non apud Graecos. Sed forsitan dicunt, vocetur. At si quum hoc dixeris, hiscere me amplius audias, capitis me damno. Nunc vero a quibusdam vocatur, dicis, Graeco-, rum morem falsi insunulans ; a quibusdam autem non absolote, sed adulto, nonnunquam, ut in plenitudine. Nam quid tandem ait, haec nonnunquam plenitudo vocatur? Verum de plenitudine quidem haec, quum falleretur jam, scripsit, de duritie quum nondum laberetur. Scilicet dejecti jam victique -prorsus esta verba sunt. Est autem mollitiei et duritiei pulsus commune quoddam genus ; quae durities, si receptum sit, vocetur fortasse. Neque lue amplius ausus est addere hoc, nonnunquam durities vocatur. Tametsi nihilo erat plenitudo duritie praestantior, ut quod ausus illic est, hic vereretur-: sed quod diri, paulatim labentibus simis lis est. Atqui majoris erat strenuitatis, puto, praecipitem ruere, non f abi pedetentim, neque nobis, neque sibi negotia facessere. Quae durities, inquit, si receptum sit, vocetur fortasse. A quibus fortasse, si receptum sit? a tuis fortussis haeredibus. Siquidem nos, quemadmodum monetam qualibet in urbe tesseram esse scimus emptionis et venditionis, quam qui adulterant, in hos legislatores animadvertunt, sic linguarum insignia multa esse scimus, quarum tueri, quam quisque elegerit, volumus. Nos defendimus commurtem linguam, quam vocant ; sive una ea Atticorum est, multas enim sumpsit Atheniensum lingua mutationes, sive om-. nino esta quaepiam, nam alio in loco de hac re meam sententiam aperio, et hanc studemus linguam servare, neque in ejus leges quicquam committere, neque monetam inducere vocis adulterinam, neque depravare; qua si mecum cupis colloqui, primum eam fac addiscas. Sin alia quapiam uteris, id ipsum demonstra. Nam si de Graecis est, sane nec silanos sugit, siquidem et lunum et Aeoliorum et Dorionun revolvimus scripta. Sin autem nulla harum, sed est barbara aliqua, id ipsum dic : tantum ago, eam ut ferves integram et puram, quaecunque illa sit. Nec tria misti ex Cilicia verba asser, quatuor ex Syria, ex Galatia quinque, Athenis sex. Equidem tot linguas ediscere nequeo, ut homines intelligam adeo multarum linguarum. Bilinguis .olim aliquis dicebatur, quod habebatur miraculum, homo unus duas callens linguas, tu multas nos vis ediscere, quum ediscere tu oporteat unam, tam propriam, tam vero communem omnibus, tam etiam facundam, tam denique humanam. Quod si linguarum voces barbararum advertas, perforcies plane, alias porcorum linguas, estas ranarum, vel graculorum, vel corvorum repraesentare, turpes et infionassas, vel ipsa figura linguae, labiorum, totiusque adeo oris. Aut eum ex intimis fere faucibus non aliter ac qui stertunt, loquuntur, aut labia distorquent fibilantque, aut ubique vocem intendunt, aut nunquam prorsus, aut maxime hiant, et linguam jactant, et os aperire nequaquam valent, .linguamque habent otiosum, nec facile motam atque quasi vinctam. Et tu jucundissimam negligis humanissimamque linguam, ea florentem elegantia atque gratia, et ex multis importunis et absurdis congeris nomina? Unam longe erat proclivius ornatissimam addiscere quam sexcentas depravatas. At non tantum ipsi repudiant, sed et nos cogunt, in qua educati et instituti lingua sumus, hac dimissa, ediscere suam. Quid tu non vis bone vir addiscere singuam Graecam? Barbare, ut velis, sonaveris. Tantum, ut ego permitto pro tuo tibi arbitrio loqui, sic milli, ut dootus sum; concede, ut dicam. Patrem habui, qui adamussun teneret Graecam linguam, essetque doctor et paedagogus Graecus ; in his altus vocabulis sum, nescio tua. Nec mereatorum mihi, aut cauponum, aut publicanorum usum nominum adducas. Non usus Ium istorum hominum consuetudine, a puero in veterum versatus sum libris. Atque haec dico, nec ussi dixi tamen unquam, vel heus tu barbare sonas, vel soloecismum committis, vel parum bene et proprie appellasti. Imo loqui, ut volunt, omnibus per me quidem licet, ut etiam gubernator dicat; Adducas pes, nil laboro. Phavorinus haec et Dion, non ego reprehendo; tantum sermonem volo intelligere. Qui si me quando perplexum habet, ibi necessum quaerere misti est, qui interpretari nomen velit. Si aperit sensum, taceo t neque incuso, vel exprobro, quod a consuetudine desciverit Graecotum. Una duntaxat milii cura, capiendi sensum sermonis. Istis hoc, ut ridetur, non satis est; sed quum nos utamur Graecorum nominibus, tum nos illi primum accusant, atque nunc dialecticos agunt, nunc. physicos quosdam, alias oratores, .nonnunquam grammaticos. Variis enim modis nos divexant. Deinde quum quis in longiorem cum iis disputationem necessario deductus, imperitiam detegat omnium quae quasi nossent, jactabant, statim sui ipsi obliti, quae initio esse utilia defendebant, haec ipsa accusant. Quis est de istis audacibus, qui nobis non insultet, quando differentias dicamus pulsuum generum tot esse, male differentias contendens nos dixisse, .et multo etiam pejus generum. Nos autem ut inanem contumeliam istorum vitemus, age qualitates, dicimus, eas vocaveris, aut quomodocunque cordi tibi sit; neque enim de nominibus nos, sed de rebus disputamus. Nam quot pulsuum sint prima genera, nosse refert, ne jam in prima. forte divisione genus integrum praetereamus. Ili ne haec quidem .dicere nobis permittunt, sed statim os obturant, ac rei totius confirmant, non nominis, esse ignorationem. Inde ea nos in se cogunt dicere, quae diceremus inriti. Mox convicti, primum non de re, sed de nomine quaeri; deinde nominibus usurpandis ipsos ostendisse, non nos, indignissime ferunt, et inutilem vocant, velut de somno excitati, argutam illam et anxiam de nomiuibus sedulitatem ; quasi .vero aliud nos a primo dixerimus, aut contenderimus, ac non ipsi initium introduxerint istarum meptiarum. octo dicis tu qualitates pulsum comitari. Dabo tibi hoc, qualitatis te nomine recte usum: de eo verbum non faciam. offendam non esse octo. Haec de re quaestio est, ad quam ego egregios hos sophistas provoco. Isti, quo lune sese expediant, dum ego disputo, nomen est quod prehendunt. Quum jam in utrisque coarguta sint, rebus simul et nominibus, stomachantur. Erat vero prava de rebus sententiis abiicienda, et ipsi nobis, ut nos ipsis noamnibus uti pro arbitrio permisimus, concedere deberent. Sed non permittunt. Quare et ego de voce illorum pauca, necessitate adductus, dixi.

Cap. VI. Ac nunc etiam orabo; ut deposita de nomuribus contentione, concedant nobis ex Graecorum instituto loqui, addiscantque male octo se qualitates ulcere Neque enim omnia prima genera pulsuum qualitates, ut demonstravimus, sunt. Quomodo igitur, inquiunt, dicendum est? Hoc non, quo discant, quaerunt, sed ansam ut habeant controversiae. Tu ergo respondebis, differentias dicendum esse primorum generum pulsuum ; aut sic corie disiferendarum pulsuum pruna genera. Issi qualia genera, necessaris rogabunt, et quae, et quales differentias? Tu etiam ad hoc illis responde in hunc modum : Primum quaeso audi, quod generum : inde audies, quod primorum ; postea, quod differentiarum. Atque quod generum, hinc cognosces. Dicitur quidam magnus pulsus, et ei contrarius parvus, ac quidam inter utrumque medius, moderatus in hoc genero. Et herele est, qui longus vocatus, est qui brevis et latus et angustus et altus et humilis et qui horum medii sunt moderati. Horum tibi, quos commemoravimus, unum esse pussuum genus censes qualitatem ? Innuent scilicet audace et confidenti voce: tu cave, hac re commoveare; sume et recita Archigenis illis librum primum, qui capitis hunc habet primum titulum, De magnitudine pulsus. Deinde iuitium tractatus sic ad verbum scriptum : Magnitudo pulsus generatim dicitur; obtinet enim magnitudinem et parvus pullus et magnus. Tum paulum revolvite librum et rursus ex tractatu de vehementia hoc caput recita: igitur genus esi vehementia; ejus species vehemens pullius et languidus et medius. Iterum librum aliquantum revolve ac principium recita tractatus de plenitudine, quod est hujusurodi: Plenus pulsus et vacuus commune habent .,enas : haec nonnunquam plenitudo vocatur. Ac paulisper intermitte recitationem libri, atque dic ultis nilnT novare nos, sed tequi Archigene. Est eum omni in pulsu commune plurium differentiarum genus, ut hoc loco sunt ab Archigene tria haec genera commemorata, magnitudo, vehementla, plenitudo. Tum quartum dic deinceps eum scribere genus, duritiem. Atque caput recita, quod ita habet:- Mollitiei est et duritiei p uiseis commune genus, quae durities, si receptum sit, vocetur sartasse. Clarius jam etiam in tractatu de ordme et perturbatione ordinis aequalitate et luaequalitate, genera dicens harum differentiarum nomen non fortita, hoc modo orditur Herophilus, qui generatim pulsuum protulit alias differentias hoc pacto : Magnitudo, celeritas, vehementia, rhythmus: non conjunctim, sed speciatim ordinis meminit et perturbationis ordinis atque aequalitatis et inaequalitatis. Unde curiosiores illum, qui generibus in partitione species opponat, reprehendunt. Haec ad mitium tractatus. Insertus, quum non Herophili alterius, sed sitam ipsius tradit mentem in capite de ordine et perturbatione ordinis, quid alt ? Citius enim affirmaverim genus esse sine nomine. Hoc autem quid sibi vult, quod magnitudinis et parvitatis commune genus magnitudinem appellavit, vehementiae et remissionis veheurendam, plenitudinis et vacuitatis plenitudinem, duritiei et mollitiei duritiem, celeritatis et tarditatis celeritatem, crebrilatis et raritatis crebritatem, at ordinis et perturbationis ordinis mente quidem concipit, sed nomen non potest amborum tale exprimere, quale magnitudinis et parvitatis, magnitudinem? Neque enim, ut illic parvo pulsui magnitudinem alt suppetere, et lue licere audet in inordicatum cadere ordinem, neque vero etiam in inaequalem aequalitatem. Quare nec genus horum commune nominatm aequalitas. Itaque nomine alt vacare harum genera disferentiarum. Genera ergo secundum pulsuum differentias non nos modo, sed Arclugenes esse dicit, sed Agathluus, sed qui de pulsibus commentati sunt, pene omnes. Ubi ergo ab illis dissidemus ? quod vocabulis nos magis utimur propriis. Nam quum quandam Archigenes magnitudinis qualitatem dicat esse, alteram vehementiae, tertiam plenitudinis, quartum duritiei, et quasdam praeterea celeritatis atque crebritatis, magnitudinis qualilatem nos quantitatem distentionis nominavimus. Neque est enim commune magnitudinis et parvitatis genus magnitudo potius quam alhedinis et nigritiei albedo. Sed si herum est color genus, quodnam magni sit et parvi genus, quaerendum est; nam aut quantitas est, aut ad aliquid, aut conjuncta cum ad estquid quantisas. Neque enim fumus nescii multis generibus esse commune ad aliquid; siquidem albius et nigrius sunt in genere coloris, et qualitas color est; jam superius atque interius etiam in genere ubi, maturius item et tardius in genere quando. Et vero etiam assis in pluribus generalibus praedicamentis ad aliquid versatus. Quid igitur admiratio-nis habet, si et in praedicamento quantitatis locum habet ? Sane nihil mallem, si quidem posset, quam certo termino quantitatem distentionis appellare, sicut in multis pedale, cubitale, bicubitale, et ejuscemodi vocamus. Atqui quando ejuscemodi ex accidentibus nihil invenimus, quamproxitne ad certos accessimus. Nam quum teneamus quidem pulsum moderatum absolute, et moderatum ad singulos nos; excedentes modum, et qui infra modum sunt, damus operam ut mare nominemus: atque sic interim dicimus: aut, si cum nemine loquamur, nobiscum certe cogitamus: Hic pulsus aliquanto est moderato major: alias, non paulo lue pulsu moderato major est. Idem etiam sic dicimus, bene major moderato, aut satis major, aut etiam absolute, hic magnus est pulsus:. vel hoc modo, pulsus hic satis magnus est; vel herele, admodum est magnus hic pulsus: aut quum longius etiam intelligentiam protendimus, majorem in ntodum dicimus magnum esse, aut denique maximum. Nam otunes hae dictiones moderato majorem denuntiantes, majo-, rem excessum et desectum ostendunt. Quare optime valeas moderatum, qui requiritur, ostendere, modo moderatum cognoscas. In ipso enimmajore, quam est moderatus, satis est quinque facere, aut certe sex differentias. Eum qui excedat omnes, qui nobis animadvertendus etiam est, non secus ac moderatus, maximum vocabimus ; qui medius est inter maximum et messium, magnum simpliciter. Jam interponendi huic et illi utrinque alii duo : unus paulo major moderato, alter, qui magno paulum concedit; alius jam qui magnum superet, alius qui proximus sit maximo. Haec adduxi, ut demonstrarem magnum et parvum, ut videortur esse quam maxime praedicamenti ad aliquid, quantitatem significare. Quocirca nos, qui ut Mare intessigant niscipuli, curamus, ex quantitate distentionis omnia dicimus illa nominata esse; simulque ulum eos nominum docemus, nec perturbamus, qtium parvitati dicamus magnitudinem ineste. Num si vel idiota sis et primarum disciplinarum imperitus, quiduis potius quam hoc concedes; quas si antea attigisti, profecto millies offendisti scriptas apud Graecos magnitudinem et parvitatem, esque ad concipiendum assue tus, magnum habere magnitudinem atque parvum parvrtatem. Equidem novi quendam qui olim Archigenis misti de pulsibus librum interpretaretur, qui parvo credebat nullam suppetere magnitudinem. Nam si, inquit, cuipiam misit parvitas, etiam eidem aderunt ambae. Hic ego quum tacoissent, quantilatem, inquit, aut tale aliquid parvo cogeris suppetere, magnitudinem nequaquam. Haec ego, quia ut parum recta non valeo calumniari, neque instituendos trrones volo importune confundere, quando homonymum est magnitudo, et de his, quae bifariam dicuntur, satius esse dicendum duri, distentionis quantitatem multas differentias pulsi tum complecti. Nam eum scio parvitatis esse apud Graecos usum, ut quoddam accidens et inseparatum a parvis. Itaque Plato etiam ideas efficiebat magnitudmis et parvitatis; ac harum vicissitudine magnum et parvum generabat ratione. Atque his si quis omnibus praeteritis, magnitudinem parvis pulsibus aliquam inesse concedat secundum alteram homo nymo tum significationem rariorem: sed et longis jam et brevibus et latis et angustis humilibusque, et altis, quum ejusdem sint generis cum magno et parvo, inesse dicat magnitudinem? Nam longus est, qui longitudinem naturalem excessit; latus, qui latitudinem i altus, qui profunditatem ; quorum intelligitur nullus in tribus dimeusionibus arteriae, citra quas nulla constet magnitudo. Siquidem quantitas unius dimensionis non magnitudo, sed longitudo est, ex qua aliquos longos et breves vocitamus, non magnos vel parvos. Neque vero ita lineam unquam appellamus, sed aut longam, aut brevem. Verumenimvero illa demum quae trifariam corpora dimensa sint, magnanicimus et parva. Atque adeo ipse Archigenes magnitudinem esse pulsus ait tumorem assurgentis arteriae. Atqui tumore linea caret, quae solis trifariam dimensis convenit. Proinde omnes clare, vel de illius sententia, a magnitudinis genere, qui ex una dimensione nomen sortiti pulsus sunt, rejiciuntur. Quare aut peculiare faciat ipsis genus, ut m agno et parvo magnitudinem; aut, nisi faciat, non magni tantum et parui quaerat commune genus, sed etiam longi et brevis, lati et angusti, alti et humilis, caeterorumque adeo in iis moderatorum. Verum praeter quantitatem, quod de omnibus dicatur in communi, nihil habebit. Atque ita evadet quoque clara doctrina et distincta. Nam quis est tam plumbeus, ut non assequatur, quum dicitur, quantitatis arteriarum distentionis? Ubi quantitatem unius dimensionis demonstrare volumus, haec usurpamus nomina; eum qui superat naturalem longitudinem longum ; qui iule. rior est ea, brevem appellamus. Simili modo qui justa latitudine est latior latum; qui ei contrarius est, angustato; atque proportione horum altum et humilem in profunditatis dimensione. At vero quantitatem in trinis dimensionibus ad hunc modum vocamus, majorem in modum undique ultra moderatum auctum magnum, et omni ex parte diminutum parvum; qui modum fervet prorsus aequum, moderatum hunc appellamus. Quum vero a proportione tres illae dimensiones. discedunt, atque aliqua vel aliquae illarum imminuuntur vel exuperant, quatuor et viginti nascuntur differentiae pulsuum ; quas nos quo vigluti septem esse obtinentium tres dimeusiones pulsuum universas differentias ostenderemus, cum praedictis tribus in tabella proposuimus. Namque hoc visum mihi est horum referre, qui jam primum ad commentationem addiscendam de pulsibus appulerunt, omnium tenere eorum singusis in generibus numerum ; id quod priores neglexerunt. Sed sus sane venia danda est : quid enim cum istis lucteris qui omnino conciderunt? Archigeuem vero qui non jure accusem? quem ad ea oportebat invenienda dialectica uti; ille ubi minime decet, illic male eam ostentat, obtundens tantum discipulos, nihil interim docens. Atqui praestabat, parata dividendi componendique via et ratione, numerum per eam omnium differentiarum pulsuum investigare, non tamen ostentare iis qui jam tenes demum ad discendum sete conferunt, sed ne indicare quidem hoc aptum tironibus, esse rationem et viam qua constat tabella. Nam iis qui humanis studiis non sunt instituti, nequicquam dicas ; qui illis imbuti tuor, prius ex rebus ipsis quam tu admoneas, rationem illam et viam cognoscant. Qui ergo factum est, ut nemo istorum quisquam dividendi videatur ratione usus ad numerum cujusque generis differentiarum ineundum, neque ad invenienda prima componendi ? Quanquam dialecticis stolis utendi facultas datur harum marum rationumque, interim ab indivisis et numero infinitis ad primum illud ascendentibus omnium geuus, per eas quae in medio sunt, genericasque ac speciales differentias; interim vero ab illo primo genere rursus ad infinitum pergentibus per easdemmet, quae in medio sunt, differentias. Sed horum est ausus nullus ulla constituere via et ratione numerum, vel primorum generum, vel ab distributis proficiscentium disterentiarum. Verum nos quidem hoc efferimus, et quasi via progredientes, viginti septem pulsuum reperimus qui tres habent dimensiones ; et eorum novem qui unam, unum commune genus, quantitatem distentionis arleriae. Quod si etiam contractionem est tactu cognoscere, et in hac quoque erunt scilicet totidem differentiae. Sed de hac re in libris De dignoscendis pulsibus dssceptabimus.

Cap. VII. At vero Arehigenes, hujus enim solius aequum est meminisse, post Herophilum inclamantes Homericum illud,

Unicus ille sapit, tibi mens involvitur umbris,

non in nominibus modo videtur, sed longe etiam in rebus prius confusus esse. Quo fit, ut passim sc non percipiat secum pugnare. Discas id exitis ipsis verbis: sunt porro alii pulsus, hique nec medii, neo magni, nec parvi, ex magnitudine censieatur, vel ea, magnitudinis dimensionibus. Mox subdit: Est enim pulsus, quum longitudine arteria distenditur insigni, sed latitudine angusta, et humilius etiam sublata ; vocetur longus. Alter, quum lata quidem disientm, sed humilis et longitudine brevis occurri?; appelletur latus. Tertius, ubi admodum attollitur, angusta tamen et longitudine est brevis, est autem hic rarior; vocetur altus. Hic erat issi de iis propositum dicere qui unam habent dimensionem, remotis reliquis duabus : sed de instituto argumento abductus est, quod de istis etiam scribat qui tribus dimensionibus intelliguntur. Nam eorum primum non longum modo, verum etiam angustum et humilem fecit, neque id tantum conceptione, sed et verbis. Nam quid ait? Quum longitudine arteria distenditur insigni, sed latitudine augusta et humilius est sublata. Nam latitudine angusta angustum pulsum significat, et humilius sublata humilem. Inde secundum, non latum tantum, sed etiam humilem et brevem fecit, tam conceptu quam verbis. Eodem tertium modo, non altum solum, verum etiam angustum et brevem; quum sint hi tres de iis qui trinis dimensionibus dicuntur viginti septem quos in labella proscripsimus. Scriptus est autem, qui hic primus relatus est, in tabella nonus, hoc pacto: Longus, angustus; humilis. Qui hic secundus est, primus et vigesimus est in tabella descriptus in hunc modum : Brevis, latus, humilis. Tertius hic in tabella est vigesimus quintus, qui sic scriptus est: : Brevis, angustus, altus. Quare aut initium de iis sermonis immutet, ubi magnitudinem dicit eorum spectari; aut magnitudinis certe dimensiones simpliciter tradat pro magnitudine ; aut quando appositum est, ex dimensionibus magnitudinis, ne in magnitudinis amplius differentiis eos numeret. Nam quid quaerit, utrum de his illos esse qui trinis simul dimensionibus aestimantur, an de illis qui tantum una? Utrobique est enim defectus. Si eos qui trinis aestimantur dimensotubus, accipimus, quum omnes praetermittuntur unius nimentionis, qui novem munero sunt ; tum alii desiderantur octodecim, qui trium fimus aestimantur dimensionum. Ita enim novem tantum videbitur mentionem fecisse ; trium qui primi commemorati sunt, magni, parvi mediique inter eos; deinde trium, quorum lue meminit; ad haec trium aliorum qui sus sunt opposui, quos postea adducit. Ad haec frustra hoc orationi additum est, ex magnitudinis dimansionibus, sat enim dicere absolute erat, ex magnitudine. Contra si de his qui una dimensione aestimantur, existimomentus eum haec scribere: primum alienum fit reliquorum duorum in singusis meminisse. Deinde non jam octodecim caeterum quatuor et viginti illos ex tabella reliquerit. Tertio male ridebitur dicere ex magnitudine censeri eos ; quum non ex magnitudine fit dicendum, sed ex magnitudinis dimensionibus; si quidem tumor, ut ipse asseruit, est magnitudo. Quanquam non solum longitudo per se, sed nuncprofunditas vel latitudo est tumor, caeterum, ut etiam appellatur, dimensio. Neque sime perinde est tumor, et tumoris una dimensio. In utrumque igitur incurrit plane Arunigenis oratio, quod nec distincte, nec distribute dixit, sed intelligentia veluti ambigua. Caeterum in quam ille partem potius acceperit, si divinando oportet pronunciare, vel id audebo. Equidem voluisse dixerim hos describere qui una dimensione intelliguntur : idque adeo ipsum initio innuisse, quum dicit, rei ex magnitudinis dimensionibus; sed in narrando offendisse, uti toto in libro, et animo conturbato fuisse et attonito. Nam quod hominem lateret esse septem et viginti eos qui tribus simul dimensionibus intelliguntur, maximum est argumentum, crassa ratione minimeque distineta de illis statuisse. Nam ejus esse hoc institutum, et ab hoc illum deflectere invitum ex suprapositis liquet. Nam quid tandem mox subdit ? Etenim, quum etiam duae aliquae saepenumero dimensiones concurrant, ut simul et brevis sit et humilis, vel brevis et angustus, atque in alia conjugatione longus et latus, ver longus et altus, prosecto hinc planum est eos illum, quos diximus, una tantum dimensione aeripi velle. Hos siquidem duabus ditnensionibus dumtaxat scribit, tertiae statum praetermittit. Nam quid dicit? Etenim quum etiam duae aliquae saepenumero dimensiones concurrant, ut fimus et brevis sit et humilis. Nant in hac oratione, qui brevis simpliciter sit, cognoscendum est, et qui humilis simpliciter ; alioqui nos fugiet brevis simul et humilis. Quin nec longus pariter ac latus, nisi ante utrumque separatim commentare, erit clerus. Primum enim longus scor sum est intelligendus, deinde seorsum ipse etiam latus ; postea illorum intessigentiae committendae una sunt; ac tum dices denique longum simul et latum. Quapropter fit, ut a se ipse quidem consules manifeste dissideat. Nam longum non satis habuit dicere, quum longitudine arteria distenditur insigni, fieri; effi hoc unum sufficiebat; sed frultra addidit, sed latitudine angusta et humilius etiam sublata. Rursus latum parum erat dicere, quum lata quidem distentio; verum suspicit, sed humilis et longitudine brevis occurrit. At si hae missi sunt, Archigenes, notiones observandae, quum longum eundem et latum intelligam, quod subdis fieri? Nam a longi notione tu ipse latitudinem disclusisti, et a lati longitudinem, ut sic dicam. Atqui haec inter se pugnant plane : quum primo loco a longi notione abstrahat latum, retineat secundo. Non aliter in lato et alto, primum a reliquis duabus dimensionibus separat longitudinem, deinde servati In has ille omnes offensiones nominibus exponendis, eo quod in ipsis rebus multo ante lapsus sit, incidit In nulla enim disciplina videtur usus ratione, vel dividendi, vel componendi. Ne dicam illi usu venisse, quod vulgo solet et indoctis, ut naturae frequenter compositionem in prima et simplicia dissolvere conetur; frequenter autem, quando nihil horum separatim, vel per te potest esse, resistat, et te ad compositum recipiat. Rursus quando compositum indigestam nec distinctam obtinet disciplinam, omnmoque plebejam et rudem, ni in prima dissectum fit, a divisione nesciat manum abstinere, inde abcompositum iterum divertat; quod intelligentia nequeat distinguere Ungula simplicia. Atque hunc orbem repetens et volutatus semper inter extrema, intelligentiis ambiget, nec ulla ratione bis se pugnaturis possit explicare. Omnino qui dialecticum te facit, hoc volo meditatum plane esse, ut quicquid aggrediatur, si fit compositum, redigat ad prima notione et simplicia; non quod separatim unquam et stola appareant, nam hoc effici non possit, sed quod mente rosa concipi possint, nec cogitando haec cum usia conjungomus differentia, quibus sunt necessario alligata. Nam ut fimum hominem intelligimus et aquilum, neque magnus is fit an parvus, albus an niger, corpulentus an gracilis sit, nosse nobis est opus, sic altum quendam intelligimus pussum, non desiderantes longitudinem vel latituelinem ejus cognoscere. Quapropter qui nullum. ajunt longum suppliciter pulsum se complecti animo (nam omnino oportere eum aliqua praeditum esse latitudine et profunditate) rudes sunt primarum disciplinarum : quas didicisse eos et in sistis tritus oportebat esse, atque ad nos tum denique se consuere. Quia enim solus noni possit longus consistere, continuo, nec intelligi confirmant solum posse. Quin ergo nec simum hommem cogitent separatim, nec aquilum, nisi ejus norint omnia reliqua, magnus sit an parvus, corpulentus an gracilis, niger an albus, Graecus an barbarus, malus an bo. itus, valens an aegrotus, juvenis an senex. Quid hoc autem? nonne importunum est, longum se quendam et altum et latum simul fateri intelligere ac uno nomine magnum appestare, .longum non posse seorsum et solem concipere? Quali vero non eadem ratio fit cum toto pulsu magni ac longi cum magno. Nam ut longus separatim et solus stat nullus sine aliqua profunditate et latitudine, ita neque magnus est ullus pulsus, nisi simul celer, vel tardus, vel vehemens, vel languidus sit, vel particeps aliarum sit differentiarum. Imo vero, ut cogites omnibus differentiis arteriam moveri, separatim non possit unquam moveri; quis enim extra corpus arteriam etiam conspexit pultare? Omnino itaque est in toto corpore, et nervo alicui incumbit, isque qualitatem habet et quantitatem; subjicitur porro venae, et haec est qualitatis et quantitatis particeps; circumjiciuntur jam corpora issi multa atque omnia, hinc progressus sine quibus consistere pulsus non valet recenseas. Sed vir prudens, si haec subaudiat disserentem, de assistentibus aliquem rogaverit, Num iste scilicet ludit, vel insanit, qui haec nugetur? Quid? quae sine aliis esse non possunt, nonne mera fatuitas est et magna vanitas, ne cogitatione quidem repraesentari citra illa profiteri? Nam longum quidem pulsum, nisi aliqua conjuncta sit profunditas et latitudo, non esse posse, nemo causam dicit. Atqui hoc non erat propositum, sed anne intelligi quidem possit absque istis. Nam hoc si quis dicat, artes imprudens evertat omnes, atque adeo omnem in vita usum nominum. Etenim curandi artem quis unquam vestrum pleuritici Dionis didicit? nemo vero. Omnino non in homine pleuritico, sed in commutatione specierum et generum artes positae sunt; primum pro ipso affectu cerlis sumptis distinctionibus ; siquidem vel ad claViculam dolorem, vel ad praecordia pertinere cegitamus : neque hic Dionem usquam vel Theonem una concipimus ; deinde superiorem statum et praesentem speclamas. Abundantia laborat pleuriticus, aut contra defactu humorum ; bonos succos habet, vel malos ; atque utcunque scilicet nuncne primum, an jampridem? Et si iampridem, utrum a victus ratione, an natura; neque hic quidem usquam Dion vel Theon. Neque vero etiam, ubi de temperamento aegroti agimus, Dionem necesse est vel Theonem appellare, aut animo concipere, aut aliquo modo desiderare. Nam ea ratione Geometriam sustolli quid attinet referre, si quis se nec lineam neo superficiem dicat concipere, quod carere solido corpore non possint. Quid eunetas res mundi, quae a se divelli mutuo non possunt, anne absurdum, si ne intelligi quidem separatim admittas? Sed eam importunitatem nunquam ferret Archigenes, imo contra facere iste semper advertitur, dissolvens singula in prima et simplicia: verum deflectit ab instituto interdum et aberrat invitus, quod parum, ut equidem censeo, sit exercitatus. Certe in re proposita, quod dico, perspicias non obscure. Etenim quum etiam duae, inquit, aliquae saepenumero dimensiones concurrant, ut simul et brevis sit, et humilis; nos separavimus hos, qui duabus intelliguntur, ab illis qui lingulis dimensionibus: tum quod hos, qui trinis dimensionibus intelliguntur, qui sunt viginti septem, prius docere non possem, quam singulas dimensiones intelligere separatnn assuefeci ssem, nunc augeri, nunc minui, nunc moderatas esse, et in naturali statu persistere ; tum quod multa nos ex una dimensione cognoscere possumus. Nam ut Gertam rem demonstrare magnus pulsus sistet, ita etiam altus sultis, non -simul cum ipso aliis dimensionibus animo conceptis, At vero pulsus duarum dimensionum nec ad viam et rationem quicquam faciunt eorum qui trinis simul dimensionibus intelliguntur, et a dividendi fiunt methodo abducti; unde etiam disciplinam habent, quae nulla arte constat, frustra tironem detinentes; ut si quis ita doceat, pulsum dicens esse aliquem magnum simul et celerem, alium magnum simulque vehementem, estum item celerem et vehementem ; itaque progressus duos copulet : quod ne ipse secit Archigenes, ut quod nullius sit artis nulliusque prope rationis et usus. . lnterdum enim ex omnibus differentiis tum nos volumus constitutum lutelligere tum ars requirit, ut cognoscamus, ut propositae rei totam naturam perspicismus. Interdum in supplices reducimus differentias, quod absque eo exacte compositum non intelligamus. Nam nisi totam rui naturam in unum complecti atque inunadifferealia et simplici valeas consistere, nulla erit ars, nulla via; vel ratio, nulla etiam utilitas.

Cap. VIII. Quamobrem nos primum pulsuum universitur naturam deduxmrus in differentias, quae ipsam constituunt, atque hanc quantitatis distentionis appellavimus, illam qualitatis ictus, usiam qualitatis tunicae, aliasque ordine commemoratas. deinde in his ipsis rursus simplices requisivimus notiones, ut quam habet rationem differentia quantitatis distentionis ad tutam pulsuum ex omnibus constatam naturam, ita aliud reperiamus similiter habens ad hanc ipsam. Nam hoc genus, ut universam pulsus naturam consuit, ita idem iturum dimensionem efficit quamlibet. Sed duas concipere dimensiones nihil refert, nec ad totum pulsum absolvendum, nec ad unam quantitatem dissentionis; unde supervacaneum de iis fit sermonem habere, et nos dedita opera praetermisimus. Contra male Arclugenes eum veluti dilaceravit, et sex duntaxat commemoratis conjugationibus, aliam unam stupra viginti praeteriit. Siquidem differentiae uniuscujusque dimensionis sunt omnes omnibus aliarum copulandae, ut in.unaquaque lunarum dimensionum copulatione existant novem differentiae, omnes viginti septem. Adscribam unam, ex qua de reliquis etiam licebit dllcere.

1 Longus Latus 2 Longus Moderatus 3 Longus Angustus 4 Latus Moderatus 5 Moderatus Moderatus 6 Angustus Moderatus 7 Brevis Latus 8 Brevis Moderatus 9 Brevis Angustus

In hac ergo tabella longitudinis tres differentias cotiplicantes cum tribus latitudinis novem effecimus differenfias. Altera erit eodem modo tabella, cum tribus longitudmis differentiis conjunctas profunditatis tres habens. Tertia praeterea, in qua profunditatis tribus tres copulabuntur latitudinis. Neque est obscurum quin singulae tabestae novenas complectantur conjugationes, itaque omnes viginti septem sint. Jam igitur apertum, horum qui bmi intelliguntur, praetermisisse Arehigenem permultos; ut etiam aliorum. Nos autem hos omisimus ob causas quas exposuimus, sed tradidimus eos qui lingulis dimensionibus intelliguntur, numero novem; atque eos qui trinis simul, quos in tabella descripsimus, septem et viginti. Quorum ferimus omnium commune genus, non magnitudinem, verum quantitatem distensionis, explicamusque pulsuum differentias quasdam nominibus, aliquas definitionibus; neque enim nomina omnes fortitae sunt et imponere abs re ducimus nova, quando definitiones commonstrare nihilo sane ferina valent. Equiti dem non multo pejus existimem, sed multo etiam docere quam ipsa nomina definitiones melius, quod, ut alia omittam, plerasque etiam differentias in alias plures, ut in utagno pulsu demonstravimus, diffindunt; quippe cujus rursus lex concipias differentius et definitione explices, si quendam ex issis maximum et conceperis et vocaveris eum qui a moderato distat quam plurimum; aliquem simpliciter magnum, qui inter maximum et moderatum medium locum tenet; ac inter utcunque estas duas differentias statuas, licet unam paulo moderato majorem, alteram, quae paulum infra maximum sit. Nam hujuscemoeli divisionem, neminem. fugit qui operam vel studium in operibus artis posuit, magno usui esse ad praesagiendum. Etenim in calido, frigido, sicco, humido, breviter omnibus quae ad artem pertinent, in, minima facultas dividendi et parvorum excessuum observatio viri est cum prudentis tum vero experti in operibus, nihilque potius ducentis quam scopum artis in angustum quam maxime cogere. Non tamen in principio institutionis ea est sumenda divisio, nam discipulis ea res minus doctis non parum confusionis asseret; docti unum ex commemoratis intelligenti Quae causa fuit quamobrem nec eorum in pruno commentario meminerimus : sed ne nunc quidem dixerimus, nisi euntem pulsuum qui ex quantitate nominantur et intelliguntur, statuissemus acervum ob oculos ponere. Siquidem excessus pulsuum qui una dimensione intelliguntur, et defectus a principio potes dividere, ut in magno demonstravimus Nam moderati foli ssegulis generibus singuli sunt et indivisi; alii plures divisiones recipiunt, sua quidem natura insultas ; quod enim genus majorem vel minorem excessum et defectum obtinet, infinitas necesse est habeat differentias. At non ad sensiam tamen sic habent, sed ut ad illos te melius veli pejus exerritaveris, ita modo vel minutulas differentias percipere poteris, modo insignes tantum. Siquidem et musicus vomis excessus non ad tonum et semitonum tantum, sed et ad elementum ipsum usque et minimum sonum sutis assequitur, idiota nec duorum excessttm tonorum potest audire. Nam nos quidem, ut nunc est, nostrum sensum exposuimus. Assequimur in. moderati excessu et defectu cujusque generis differentias pulsuum sex; sed tironibus primum unam aut alteram, satis est de illis sentire et discernere a moderato illas posse. Tractu certe temporis, si hac in re versentur diu, pnmum in duas partes fortasse eas partici, deinde in tres et quatuor poterunt. Haec ideo omnia, ut multorum pulsuum esse declaremus unum genus disseruimus. refert tamen etiam suo nomine ea. cognoscere : nosquehis, qui in disciplinis prosectum jam secer unt, haec dicimus, quibus scilicet solis dictavimus. Ergo esse quoddam genus pulsuum, qui in quantitate distentionis consistunt, satis ostensum est.

Cap. IX. Jam de primis esse generibus, memini enim hoc quoque recepisse demonstraturum, hac potissimum ratione perspicias, si in singulis perinde aliis generibus coneris commentari, atque nunc in hoc fecimus. Id quod in hunc modum maxime feceris, si in singulis tractandis consideres, ecquod supremum genus esse possit et hujus generis, quod est quantitatis distentionis, et ejus quod cum illo proponitur. Age enim, quandoquidem celer quidam est et tardus et moderatus in arteriae motu pulsus, atque horum commune genus qualitas est motus, quod in commentariis De dignoscendis pulsibus demonstramus, ecquod invenire com- . mune genus valeamus qualitatis et quantitatis, attendendum nobis est. Si nequeamus, in prima referemus genera; tum quantitatem distentionis, tum qualitatem motus. Sed quando et qualitas corporis arteriae aliud genus sit pulsuum, scilicet in quo mollis sit et durus et moderatus in statu arteriae tunicae, videndum est rursus quodnam horum sit commune genus: hujus dico de quo nunc egimus et istius qui in distentionis quantitate confisum Si nihil reperiatur, ex primis etiam est hoc censendum. Nam quod exercitatum requirit in praedicamentis horum commentatio, apertum puto esse ut quum, quae in quaestionem venerunt, in unum ambo praedicamentum cogantur, non commune tamen ullum genus habeant, ne communitas nos praedicamenti moveat; ut plerosque, qui fero ad literas se conserunt, et inexercitatos pseudodialecticos, tibi praedicamentum fit commune, genus etiam reperies lue commune existimare esse, ut. qui distinguere homonymiam non valeant. Sane sic habet in qualitate motus et corporis arteriae. Praedicamentum est qualitatis commune utrique generi, tamen genus non stem ambo ullum obtinent commune. Nam per homonymiam .utrunque, non synonymiam qualitas dicitur, neque enim eadem est in ambobus qualitas, sicut in albo et nigro, atque frigido et calido. Caeterum motui peculiaris est qualitas et diversa, et corpori arteriae pecusiaris dis versaque: scilicet non generis sunt ejusdem motus et status corporis arteriae. Verum de his inferius fortassis amplius agetur. De pulsuum nunc genere in quantitate, qua ratione animadvertendum est, liquet: primorumne generum, an secundorum sit. Nam a genere motus corporisque arteriae plane distat, siquidem quantitas a qualitate dissidet; atque idcirco etiam a genere contentionis, in quo vehementes quidam et languidi sunt pulsus, (etenim qualilate hi vel ictus vel vitalis roboris constant) sed et a rhythmo etiam et a genere .ordinis et perturbationis ordinis, aequalitatis, et inaequalitatis ; quae quidem praedicamento .ad aliquid attribuuntur universa. Hoc jam superestutillud comparemus cum genere crebritatis et raritatis ; nam hoc constituere quantitas ridetur temporis quietis. Sed sub idem sic rursus praedicamenium reducentur, genus ambobus tamen non erit idem ; nam. genere toto quantitas dimensionis corporis a quantitate abest temporis. Ac nullum esse apertum est in pulsibus genus altius quantitatis genere distentionis, ut nec aliorum quoquam commemoratorum. At exercitatum oportet prius esse, qui assequi haec volet, ad praedicamenta. Nam .scitum est Arcessiat dictum: Nemo vellus portat adfullonem. Ordo est enim ut lanificii, sic institutionis dssciplinarum. Nec legere quisquam prius docetur, quam syllabas omnes didicerit; nec syllabas ipsas prius, quam vocis cuncta elementa. Neque validas luctas ante simplices et leves; neque has ante, quam probe sit frictus; imo ne id quidem, nisi praecesserit more athletarum unctio ; sed omnium horum aliud primum est, aliud secundum, aliud tertium in omnibus artibus. Sic etiam in dialectica, antequam quis ad prima se et veluti elementa exercitaverit, sequentium non valeat assequi demonstrationem. Sed haec hoc loco sutis de his sunt.

Cap. X. Restat ut de nomine differentiae dicam. Primum in nomine nos nihil inuovare offendemus, deinde quid apud Graecos significet interpretabimur. Nam novi nos nihil designare primus est Archigenes testis, qui in hunc modum in principio scribit tractatus de ordine et perturbatione ordinis, aequalitatis et inaequalitatis : Herophilus qui generatim pulsuum protulit alias disierentias hoc pacto: Magnitudo, celeritas, vehementia, rhythmus, non conjunctim, sed speciatim ordinis meminit, et perturbationis ordinis; aequalitatisque et inaequalitatis. Hoc loco aperte Arclugenes non modo differentias esse in pulsibus, sed et aliquas generum esse, quasdam specierum memoravit. Neque initio hoc tantum fecit; oblitus autem postea est in toto sermone ; millies enim nominis meminit differentiae, et generum, et specierum ; rectissime sentiens sciensque disterentiarum quasdam genericas; quasdam esse specifices; ac harum etiam ipsarum has magis genericas, illas specifices magis. Quare paucula ejus verba adscribamus ad confirmandum propositum: primum hoc ex eodem de ordine et perturbatione ordinis tractatu: Quidam sane aequalhatem acceperunt in certis tantum differentiis; ego vero in omnibus, in quibus ordinem. Mox addit: Inaequalitas est imparitas pulsuum in aliqua succedentium eis disterentiarum; perturbatio vero ordinis, conturbatio dispositionis temporaria. in aliqua pullus differentia. Bis in hoc quidem capite scripsit differentiae nomen. Paulo post: Neque aperuerunt, ne de his quidem, an qui omni in differentia sit par, sit aequalis dicendus. Inde rursus: et qui est absolute ordinatus, hic nobis erit par magnitudine, vehementia, celeritate, rhythmo; et si qua alia ejuscemodi nisoerentia dispositus attenditur in omnibus esse, sed aliqua ex parte, qui in una horum diferentia dispositus videtur esse, vel duabus, vel pluribus. Hoc rursus loco nomen differentiae bis appellarit, cui annectens sequentem orationem, primum fio dicit: Nam illa integra et omnium disierentiarum absoluta paritas. Tulerim sic: Et inaequalem pulsum eum qui prorsus, vel una disserentur est impar vocamus. Interim hunc in modum: Nonnunquam alia per tres, ut dixi respondent. Vehementia vero, quasi quotidiana est, quum sit aequalis, et per deinceps, aut alia quaepiam reliquarum disierentiarum; aut alia. Hic subdens proximam orationem dicit: Convenientibus pulsu bus; et simul omntbiis disierentiis, et una, vel pluribus. Postea: interim sunt alia omnia ordinata, aut certe aequalia; una autem aliqua diferentia, ut magnitudo: vel duae, vel pluressamel inordinatae sunt. Post haec exitu tractatus: Accipienda sciat enim, inquit; quae retuli de celeritate et tarditate, denique de omni pulsus alia disierentia. Atque haec ex hoc tractatu adducta sint: quid enim plura ciles? Digrediamur jam ad estum, ut ne ex uno loco testimonia rideamur capere. Ascribamus igitur capita ex sequentibus atque etiam ex praecedentibus. Ac tequiturquidem lue titulus: quae sit uno in pulsu inaequalitas. Statimque scribit ab initio tractatus in hune modum: sunt enim plures disierentiae inaequalitatis, puta in uno pulsu. Inde: frequenter autem cum hisee disserent iis, et cum magnitudinis conjunguntur inaequalitatibus. Mox: Alia porro est dlffierentia (n magnitudine unius pullus inaequalis. Haec ex hoc tractatu presseras. Porro adscribamus his pauca adhuc ex ipso initio libri. Unum quidem est caput hoc, Tractatus de pulsus vehementia. In vehementia autem ejuscemodi invenias praeterea alias dissierentias. Alterum jam: Hunc in pusus languidi disierentias rescras. Et inde aliud; Quidam non remisus quidem, sed quasi impeditus, et intro vergente praeditus gravitate, repressiis et demersus, distermina erit. vehementiae pulsus. Postea ubi de plenitudine agit, interim sic scribit: Numerhs tot diffierentiarum. Interim sic: Differentia tantum ad contrarium .simpliciter aestimetur. Rursus in tractatu de crebritate .et raritate in hunc. modum scribit: Nonnulli nulli videntur turbare disierentias. Et est finem totius tradatus: Habes celeritatis et tarditatis differentias. Rurfusubi agit qui sit pulsus per par et non par: At enim non est haec. peculiaris palius differentia, sed speciem ea complectitur vel rhythmi vel ordinis. Sed satis jam de differentia, ne imprudentes forte a. proposito aberremus. Num Ardrigenis si de pulsibus velis totum librum. revolvere, alterum exeo librum conficias de. nomine differentiae; nam nunc quidem ne ex quinta p arte quidem haec excerpsimus ; ac multa protulimus capita, non adeo quo de nomine disserentico laboraremus, sed ut significationem esse variam osteufieremus. .Etenim genera non raro differentias appellavit cum prima tum secunda ; . et species item generum. Ac quae neque genera, neque statuit species esse, quae quidem differentiae sunt solae, etiam vocarit has .differentias, quae pseudodialecticis res imponit. Nam quando differentiae quum apud alios Graecos, tum apud priscos philosophos de tribus his quae modo memorari, accipiantur, de generibus et speciebus communius ; sed de illis quae in divisionibus reperimatur, quae nec species sunt nec genera, peculiarius; hujus isti tantum significationis meminerunt, communi omnino neglecta. Enimvero stimulante eos conscientia in situs ipsorum placitis non constant. Quapropter nunc non ex assis Graecis nominum significata suggero, quum tamen mihi promptissimum esset ab omnibus mutuari, sed ex iis ipsis pfeudodialecticis. Nam qui recipiunt se nominum notiones exposituros, et dialecticae hoc commentationis principium constituunt, quum non exponunt, sed quasi leges solum ferunt, hoc nomine sum solitus eos appellere. Nam Arelligerres quidem, sat scio, omnia citius subeat quam differentiae nomen attribui speciebus quoque fateatur. Etenim, ut praeteream alia, vel secta eorum civitatem prius quam placitum ait esse prodendam. Attu si, dum leges illi ferunt, sileas, nec resistas quicquam, inde de re quapiam farias potestatum disserendi, cum tuis ipsi statim deeretis pugnanti Quod sane .proavo hujus eorum sectae frequens est Chrysippo, de nominibus enim ipse diligentius sanxit quum Atheniensibus de appendentiis nummis Solon suis talullis; . consumsit autem ipse ea primus. Et si quaeras de successoribus ejus placiti, quid non tueatur sua decreta? abutitur, inquiunt. At licet, o viri boni, abuti, an ne qui hoc admittunt, peccant? licet, inquiunt; nam quid dicant aliud, . ubi in puteo, ut in proverbio est, surt oppressi? Qui autem aliis hoc hominibus minus permittunt? An uni Chrysippo istud ejusque facere permissum est aemulis? At quam quaeso ob rem? quod terra sit natus scilicet Atticus de Codri familia et Erechthei? Atqui, si quidem illorum sit nepos, non adulteraret, quasi nutuum aliquem, antiquae institutum vocis. Nunc vero (quod quis ferat?) neque Athenis natus, nec altus, sed ex Cilicia nuper adveniens, priusquam probe Graecam vocem didicerit ullam, Atheniensibus studet legem de nominibus ferre, pica Sirenum imitans; ut picam, non graculum dicamus, vel corvum, vel quippiam aliud, quem verius appellaveris tam audacem. Sed Chrysippi in linguam Atticam contumelias posthac fortasse detegemus. Archigenis errata haec quae. nunc in manibus habemus, mire confitearis aperta esse; qui veretur ulcere prima genera et primas differentias, geuericasque differentias, et genera differentiarum, tametsi frequentia apud Graecos haec sint nomina, ab Herophilo vero et Herophiliis prope omnibus millies prolata; sed omnibus commune nomen commentus est qualitatis. Atqui differentiae nomen potest omnibus assignari qualitatibus, quantitatibus, relationibus, uno verbo. universis ; nam ab eo. quod differat alterum ab altero, nomen differentiae factum est et conceptum. Differunt autem quaedam statim primis generibus praedicamentorum, ut homo, album, bicubitale, dextrum; nam unum illorum est substantia, alterum qualitas, aliud quantitas, aliud ad aliquid. Quaedam subjectis generibus sub his, ut album et triangulare.; color enim illlus est genus, hujus figura. Haec rursus ambo. praedicamento subjecta qualitatis. fiunt, itaque albo primum praedicamentum cum triangulari convenit; est enim utcunque qualitas.: caeterum generis sunt diversi, hoc figurarum, illud colorum. Alia jam specie differunt quum non disserant genere, ut album et flavum; genere fiunt enim eadem, nam colores sunt; sid specici habent quandam differentiam; nam species coloris ut nigrum, rubeum, coeruleum, ita album et flavum fiunt. Jam esta disserunt indivuluo et nuo numero, verbi gratia, album, quod ostendi potest, ab .hoc albo, quod potest ostendi, pecusiari quadam distat differentia ; sed eidem speciei tamen subditum est: albo ; et idem eorum etiam genus color est, atque commune praedicamentum qualitas; adeo. quodlibet a quovis, alterum ab altero prorsus aliquatenus. differt. Quandoquidem igitur differentia a differendo est appellam et inventa, differre autem tum individua, tum species, tum genera inveniuntur subalterna, et- semel omnia quae aliquo modo sunt, etiam differentia oportet in omnibus sit, quae sunt; non item qualitas. Male ergo prima genera Archigenes differentiarum pulsuum vocarit qualitates, nos recte atque ordine quum haec tum .alia omnia differentias; quare etiam universo operi titulum fecimus De pulsuum differentiis. Quid jam superest eorum, quae distulimus? nihil, nisi ut velerum medicorum aliorumque auctorum usum nominis dissisrentiae declaremus. Nam superior quidem oratio ipsius testimonio Archigeuis fidem fecit, neque ex omnibus tamen ejus libris, ne ex illo quidem de pulsibus toto. Quod si alia opera inspicias Archigeuis, etiam febrium differentias reperias hominem appellare, et morborum, victuumque: atque uti millies in his, quas memoravimus, rebus, nomine differentiae. Quod si aliorum medicorum usum et omnino Graecorum adscribam, res milli tam fore videtur prolixa, ut libros conficere maximos possit. omnium ergo primum sit, ut quisque excerpat; nam se statim authorum vocabulis assuefecerit, minusque nobis exhibuerit negotii ad loquentem dlspusationem. Etiam duae cuilibet ad manum sunt lucubrationes nostrae, et de Atticis nominibus et de medicis. Potest fieri ut de Ionicis quoque conscribam aliquando; ut quae de dictione et omnino de nominibus quaeruntur discas exiliis. Nunc seriem orationis persequamur, atque hunc librum quidem hic finiamus, in sequentibus libris addamus reliqua.

GALENI DE PVLSVVM DIFFERENTIIS LIBER m.

Cap. I. Controversia nobis de rebus, cuipiam necessaria fortasse videatur esse, alii justa esse, alicui etiam condonanda. Nam ut ait Poeta Tragicus,

Anceps furet contentio haud mortalibus, Esset si idem bonum atque sapiens omnibus.

Nunc quia non ridetur omnibus idem neque honestum, neque. sapiens esse, neque etiam verum, necessarium puto disilentire. Ut vero philosophus dixit, Etenim si vel marimasint, inquit, desinita, non tamen scio, sed est in omnibus opinio; ex opinione hac par est nasci disildium. Ut autem sentiunt illi qui scientiam firmam esse et congruentem ducunt, sed non facile inveniri; qui eam non assequitur, huic est habenda venia. At de nominibus pugnare, nec ustum hic modum facere; et multum laborare, solidosque implere libros maximos hisce praestigiis, nec necesse esse, nec par, nec venia lignum mihi ridetur. Nam rerum . quum sit ea obscuritas, ut si vel in triplum haec vita nostra prorogetur, ne tunc quidem exacte nos omnia cognoscam mus, et hac adductus re dixerit Hippocrates, Vota brevis, ars longa, quomodo qui in his quae abs re sunt, tempus suum ponit, non absurdus rideatur? quasi vero tantum ei superesset temporis, ut et hunc ei liceat cmnulum addiscere; et necessaria per otium indagare. Quid? hoc nonne faciunt . qui ejuscemodi conscribunt, ut Archigenes in libro de vehemente pulsu? Est vero prolixa ejus oratio, nec convenit omnem lue adscribere; nihilominus qui eam requirit, ex opere de pulsibus legat. Nam quartum est a principio capus, quod orditur in hunc modum. Vehementiam pulsus non esse simplicem qualitatem confirmat Magnus. Proinde, quasi hoc de vehementia caput legeris, quae tentio aggrediar dicere. Miror enim non hoc modo, quod de nomine certet; .nam hoc quidem delictum plerisque jam solenne est;verum quod uo id ipsum quidem percipiat, Ubi de nomluibus esse litem. Quapropter quum arbitretur, puto, de re disputare, extendit orationem, quae praeter alia absurda, etiam scripta obscure, librum alium quaerit, neque eum parvum, qui ipsam exponat; ut perpetuo haereamus scilicet de asini umbra ambigentes, neque tantum in dialectica nobis sit profectum, ut quae de. nominibus, quae de ipsis. sit re quaestio, perspiciamus. Siquidem ubi pulsus aliquis sit violento occursu, ut impellat. tractum et evertat, si qua ipsum ratione dignoscas quaeris, et praeterea causas, a quibus proficiscitur, et quid denunciare is pulsus solet, de re tum commentaris ; sin autem, quo fit appellandus nomine, de nomine. Quo igitur intelligamus, de nominibus laborare, operam esse ludere, ipsas vero res considerare, artes augere, vocemus illum pulsum Dionem. Inde dicamus, quemadmodum exacte dignoscatur, hoc est, si comprimamus arteriam, non leniter attingamus; deinde robore fieri vitalis facultatis, ut in commentariis docemus de causis pullinam; postea signum in morbis salubre esse, et alia quaedam ; etiam quas judicationes solet promittere. Nam quando in quatuor paries sit omnis distributa de pulsibus commentatio; in partem de differentiis eorum, de cognoscendis iis, de causis, et quartam de praesagitione per eos; ut pulsum valenter pus-. fantem appellemus Dionem illorum nihil labefactatur:. Siquidem, quatenus ab aliis distat, perspeximus, sive Theon, sive Dion, sive quid aliud vocetur; et quomodo. dignoscitur, et a qua gignitur causa, ac quid significat; Disputet jam licet de nisio in Magnum Archigenes, .contaturnantem et eum fortasse consuetudinem Graecorum in nomine; at tantum certe intelligentem, controversiam fere cum veteribus sibi de nomine esse. Nam quae funi Magni verba ? Debeat igitur magnitudinem puiseis insignem habere et plenitudinem, veloeiterque digitis occurrere, si proprie vocare vehementem pulsum velis. Probe igitur hoc norit Magnus, non sibi de re, sed de proprio; vel non proprio nomine concertationem cum medicis esse: Apertius hoc etiam insertus dederat; nam Demetuntur vult, cui libros hos de inventis post. Themifonis tempora dicarit, simul etiam hoc considerare p nempe qui quum philosophus etiam esset, et quod proprium nomen esset et quod Pecus exactius teneret. Atque ejus haec imit verba; nihil enim causae est quin ipsa verba adscribamus Magni : Qua ratione ergo recte in sinqulicibus disierentiis hunc siatuit. tu mihi expedi ; nam ad te pertinet magis proprietatem verborum judicare, et ex nominibus conjicere significatorum substantiam Postea clarius etiam sarit lusce verbis : Equidem de mea sententia hactenus non diseedo. Tantum dico vehementiae nomen significare non simplicem dife ferentium puiseium, sed moderatum ex magnitudine et celevitate atque plenitudine. Proinde lroc.etiam loco se disceptare fatetur de hoc, quid scilicet hoc nomen vehentemtia, significet. Ac omnino si quis totam velit disputationem colligere (scripta enim est in tertio inventorum post Themisonis tempora libro) ipsum sentientem lutelliget hanc esse de nomine quaestionem. Fortasse ergo cuipiam veniet in mentem innovationem mirari Magus Quid enim transpoluisse oportebat nominum significationes, sive recte iis, sive secus prisci melici sint abusi? Nam meditationem indagare quae ad artis opera interest, non solum Magno non est vertendum in vitium, sed nec cuiquam, qui facultatem eam habet, sive hostie sit is, sive .-a sexcentis annis nascetur. Verum de nominibus pugnare, quibus tantarum rerum est proposita commentatio alienum est. Sed si haec mireris ac reprehendas, saris tu quidem probe, caeterum institutum te ridetur istorum hominum fugere, nam omnibus qui Pneumatici vocantur decreta Stoicorum placent. Proinde ut Chrysippus eos de nominibus contendere, quorum in philosophia usus est, assuefecit, nec medicis ipsis nominibus haec dubitent facere. Jam vero zeno Citieusis prius etiam novere sustinuit et praeterire Graecorum usum m nominibus. Quare nihil habet admirationis, si eo devenerunt contentionis de eis juniores philosophi et medici. Sed quid habes quod de iis mireris, nisi quod ne de nominibus te quidem animadvertunt digladiari? Quemadmodum nec Archigeues, alioqui prudens, noluit, quum hoc ipsum ostendisset in nonnne vehementiae Magnum innovationem lacere, tum accedere denique ad utiliora ; sed sursum atque deorsum id Ioci versatur, quum in alois offendens tum quod ipsa verba non semper Magni profert; quae quum sunt iis quae scripsit ipse, multo clariora immutat. Jam vero aliud majus crimen hac de nominibus curiositate committunt qui post Herophilum de pultibus scripserunt prope omnes. Nam quum debuissent, uti paulo ante nos divisimus, et ipsi item dividentes, seorsimseorsum de pulsuum differentiis, seorsun de dignosceudis iis, separatim etiam de eorum. causis, separatim jam de praesagitione per eos docere omnia sumti nescio quomodo contundunt atque conturbant ; ac partem eorum iemel omiserunt, partem leniter attigerunt; nonnulla abs re et praeter modum extenderunt; alia temere coegerunt, ut si unum fiut, in unum, quum multum interfit inter illa. Atque hoc ipso in capite de vehementia Arehigenes, ubi scribit, si per se aestimetur, manifeste apparere suasponte vehementiam contentionem esse, ut diri, arteriarum motus; quum causam explicavit vehementiae, ipsam putat se aperuisse vehemenirum. Nam quidem, si hoc, Arehigenes, est vehementia, da mihi ejus causam. At non poteris, aut eandem iterum ulcere cogeris contentionem, eritque contentio tibi motus arteriarum simul et causa vehementiae et ipsa vehementia. Ita multo scripserunt rectius qui antecesserunt Archigeuem de pultibus, quorum aliqui renisum, alii violentiam, alii robur, nonnulli impulsum occursus arteriarum vocitarunt vehementiam. Nec hoc quidem ipsum latet Archigenem ; nam quid ait ? . sunt quibus in tactus ictu videtur posita esse : unde et ictum quidam arteriae illam appellant. Mox haud scio, quomodo putat illorum se sententiam. premere, ubi sic scribit: Apparet vero per totam difientionemfirmitas impetus, ex qua si obiiciamus digitos, etiam firmior occurrit ictus, qui non ad sinem distentionis, sed etiam ante eum fid. Haec ejus sunt verba. Jam attendendum est, nihil eum efficere contradicendo. Nam quid ad rem sarit, si etiam ante surem distentionis qualitas ictus fiat manifesta, nequaquam ictum arteriae esse vestementiam? Nam hoc si illi ante Arclugenem dixissent, vetremendam esse renitentem actum, qui in fine distentionis fit, recte contradiceret, ac ipse subjiceret jam ante finem etiam apparere occursus violentiam; sed quandoquidem dixerunt absolute, renitentum ictum esse vehementiam, stultum sit jam ante etiam finem distentionis animadverti talem, demonstrare.

Cap. II. Verum demus hoc quod contendit Archigenes, contentionem et robur quoddam esse vehementiam, sed vim ictus non esse vehementiam; rogemus eum quae sit causa vehementiae pulsuum, neque enim idem vehementia est et vehementiae causa. Nam illa quidem aperta est et omnis medicus in aegroto quaerit ; ac vero, quantmnlibet imperitus, statim pulsum cognoscit vel vehementem vel languidum esse; causa tamen non statim perspicitur. Unde sit ut de ea nihil conveniat. Siquidem Herophilus vitalis facultatis robur arteriarum affirmat causam vehementis pustus esse; Athenae s vitalis contentionis vim; Asclepiades utrumque deridet, et contentiones et virtutes, eaque dicit omnia esse inania nomlua; at causam vehementiae ad copiam refert et subtilitatem spiritus, quemadmodum etiam, ut opinor, Erasistratus. Nam nec hic quicquam tunicis ipsis arteriarum contentae virtutis assignat: sed quum spiritum valenter cor exprimat, hujus per arterias transitu renisum ait in ictu gigni. Sed quo haec afferimus ? quum Magnus, qui se quoque esse Pueumaticae suetae fingit, aliter dicat ac Archigenes, ictus fieri vim; verum ea disseusio non est hujus loci. Tantum referamus tamen ad rem praesentem, quod robur ictus in tactus impulsu, repulsu, subversioneque positum esse, omnibus est in professo; at a qua causa fiat, controversum est. Ridiculum vero est; ubi disceptatur, quidnam fit quispiam pulsus, non hoc docere, sed a quo fiat.tradere ; nant quid sit, clarum oportet esse; a quo gignatui, ratione investigare. Planum est efgo, nec quid inter pulsum vehementem intersit, et causam quae ipsum conitituit, probe Archigenem tenere. Quapropter in contentione motus arteriarum vehementiam statuit, quum hanc causam debuisset vehementiae dicere esse, et.illam in ictus qualitate positam esse, ac violentum quendam esse et renitentem occursum Nam quod contundat res, neo quicquam distincte doceat, ex istis quae infert, cernas, quum pulsus restituisset definire. Nam quid ait? - Eehemens ergopul—. sus est, qui majorem contentionem habet motus et. stridulus est; languidus, qui renisam habet contentionem, et ictum. non incitatum. Nequo enim diruit sinrpliciter, vehemens ergo pulsus est. qui m.sorem contentionem habet motus, sed addidit, et stridulus. est; quod medius fluius non intelligo. quid significet; nam poeticum est. nomen stridor, non civile; neque etiam vulgaro est, nec. quid denotat, ostendit. Verum grammaticis si habenda fides est, enarrantibus, quod est apud positam de Cyclope :

Ad. montem cogit pingues stridore bidentes.

celeritatem motus. stridor significat. At non hoc sane Archigenes ipse voluit, quando in Magnum disputat ; nisi. oratorem agit, frequenter represiendit quae non intelligit. Sed mihi quidem non fit verisimile. Quid tandem igitur est, quod.significare vult stridor, nisi celeritatem; num vim ictus? Atqui ita duorum rursus fecerit definitionem, causae efficientis et effectus ; ac major erit haesitatio, utrumquene horum esse velit vehementem pulsum, tum contentionis magnitudinem tum vim ictus, an simul ambo. Nam sive utrunque, sive simul ambo, non recte; quod nequeat, ut ollantum estj causa eadem esse cum sito effectu. Sed enim quod dicit majorem contentionem motus habere vehementem pulsum, obscurum est. Nam quid vel lue dicat equidem non assequor : utrum a majore contentione et robore vehementem pulsum fieri, an majorem contentionem esse vehementem pullum. Nam priore significatione, non quid sit vehemens pulsus, caeterum a quo fiat, explicatum fit; altera rem obscuram et controversam inter sectas docet. Vehementem vero pulsum oportet, si quid aliud, esse de rebus sensibilibus. Atqui contentio non est sensibilis, aut omnino apud omnes esset pro confesso; quando sunt, qui se a notusne contentionis quid significetur, quum intelligant pulsum vehementem sentiantque, plane affirment non assequi: quidam se intelligentia assequi id quod dicitur, fatentur, sed negant esse. Adeo non idem est contentio motus et vehemens pulsus ; siquidem hic sensu percipitur, illa non modo sensus latet, sed ambigua est et prorsus obscura.

Cap. III. Quid ergo? quod de vehementi pulsu docuit, et obscurum est et omnibus significationibus falsum; de ejus contrario quod scribit languido, apertiusne est atque verius? forte enim ex oppositione aliquid intelligere pote. simus eorum, quae in superiori oratione dixit. Cedo ergo ejus verba. Languidus est qui remisiam habet contentionem, nec incitatum ictum. Hic manifeste quidem magnae contentioni remissam opposuit, .par erat vero non hanc, sed parvam opponere, aut male in vehemente magnam dixit; praeterea stridulo non incitatum ictum. Jam si quidnam non incitatum sit, caperem, fortassis stridulum intelligam; nunc stridulo hoc ipsum inulto obscurius est. Itaque neutrum interpretatur alterum; an enim pro turdo accipiendum sit non incitatum, an pro imbecillo, an molli, an facile subverso, an dissoluto, quid conjiciam, non habeo. Unum quidem cerle mihi quiddam prosectum, hoc modo arbitror, qualitatem etiam illum ictus. ad notionem velterneutiae assumere, tametsi a primo, quum refelleret Magnum, solam contentionem dixit arteriarum motus, hic autem etiam non incitatum dixit ictum, atqui cum inis paulo ante puguabat qui in tactus ictu eum ponunt. Equidem haec omnia attoniti esse nihilque certi quod diceret habentis ducoi Tu, si quidem lentis aliter, at proxima, non dubito, si non ipsa sane sophista es etiam, sed mediocrum operum studiosus, quin meras nugas dicas. Porro caput hoc Archigenis hujuscemodi est: Jn vehementia autem ejuscemodi invenias praeterea alias disterentias, in quibus remisius occurrit ictus et levis, quem obscurum pulsum nunc nonnulli vocitarunt. Alius gravius ille quidem, caeterum remisi sus; hunc in disterentias languidi pullus reseras. Quidatu non remissiis quidem, sed quasi inpeditus, et intro vergente praeditus gravitate, rep restas et demersus; disi. furentia erit vehementme pusus. Atque in vehementi quidum fuerit ictus connitens, humidius impellens tactum, qui maxime a cibo jacente ejsicitur. Alius est qui aegrius pangitur, veluti motore. cubitis propellente. Ut qui in affectibus quibusdam et in carnis superstuitatibus apparet. Haec per Deos utrum miracula dices, an deliramenta ? Uitam quidem pro artis prolixitate brevem, lue scilicet non brevem facit, sed nihili sarit, qui tanto oneret eam acervo falsae meditationis. Unde nobis ergo rursum in adsunt pussus granis et loris? Quin hanc initio prodidit differentiam, quum diceret octo pulsuum qualitates esse? Nam ut magnitudinem, celeritatem, vehementiam et reliqua, quo minus gravitatem quoque adjungeret, quid causae erat? Unde haec denuo nova tragoedia? Granis pulsus quis est? quot ponderum ? o Arehigenes, explica nobis, quod ni fitmas, nomina tantum scripseris, rem dixeris nullam. Est quidam vehemens pulsus, ut illi tradiderunt, qui monstia non prodiderunt, in ictu renitens. Cognoscas, si premas arteriam, non leniter tangas. Causam alius aliam facit, aliam etiam vos Pneumatici vim contentionis. De gravitate mihi itidem expedi, naturam, rationem, dignoscendi ejus causam. Nam ridiculosissimus sis, quum, qui vehemens pulsus sit, qui celer, qui magnus exponas et definias, quos etiam citra definitiones intelligemus, nisi semel simus Graecae linguae rudes; granis vero hic pulsus qui sit, quem novum inducis nobis, non exponas, sed si nomen scripseris tantum, arbitreris aliquid consecuturum te. Enimvero non est hoc ulcere, sed blaterare. Si igitur vis, ut dixit Comicus, esse,

Garrire doctus, verum ineptus dicere,

alia erit ratio ; quod si non garrire velis, sed dicere aliquid ac docere, quonam sensu, quaque ratione in notitiam veniemus gravis hujus pulsus, demonstres fac nobis. Equidem certe ne lapidis quidem valeo gravitatem vel ligni cognoscere, nisi manibus sustollam, vel humeris imponam, vel appendam collo. Num igitur etiam manibus nostris mturia est aegroti libranda, aut attollenda, ut cognoscamus ita demum pulsuum gravitatem? aut quid imperas, Archigenes? His quidam ab illius schola senex nonagenarius, Heus tu fili, respondit, remissus et segnis et turdus et cunctans pulsus erit. Rursus luo requisivimus. Quemnam tn remissum, pater, appellas? tardumne an rarum ? nam non assequhnur. Qui postquam aliquantisper conticuisset, tardum respondit. Sane quidem de segni, inquam, te non rogarim, quem plane etiam dices tardum esse. Imo etiam cunctans, inquit, tardus mea sententia est. Hinc senex, quum ex omnibus his quatuor nominibus rem declarari unam animadvertisset, tarditatem pulsus, stomachari coepit rixari-que. Atque primum, quem cunctantem appellasset pulsum, non in tarditate motus dixit, sed in quietis longitudine esse positum, nam cunctari esse incipere tardare, deinde remisfum et segnem veluti imbecillum esse, nam remitti, fatiscere et imbecillum esse atque debilem idem denotare. Tum illi subjeci: nil laboro. Etenim si iterum ac tertio eandem rem narrare velis, dabimus tibi; veritatem nos indagamus, non litigamus contentiose. Age cunctantem, inquam, de quietis longitudine accipiamus, et remissum segnemque de imbecillitate. Proinde gravem pulsum menti. neris te remissum consirrnasse esse et segnem et tardum et cunctantem. Quumque de significationibus explicatius cuperem discere, primo plane praeter unum tardum nihil demonstrabat. Hunc - autem remissum et segnem diximus quali imbecillum esse; cunctantem de quietis longitudine accipi; tardum tardum adhuc manere. Quare hoc quoque mihi denuo responde, an rarum esse languidum dicas. Verum, inquit. Quid autem diu quiescentem? nonne hunc etiam lices rarum ? Annuit. Igitur ex confessis, inquam, efficitur, gravem pulsum languidum pulsum simul et tar-. dum esse rarumque. Conticuit ad haec senex sane cum magna gravitate. Verum si hoc, inquam, sic habet, non erit qualitas distincta ab iis quas omnes in ore habent, ea . quae est gravitatis, sed nomen concursui trium qualitatum attributum; quandoquidem simul languidum et tardum atque rarum esse dicimus gravem. Quid dicas, inquit, non intelligo, et rixas concitas inanes ; simulque his dictis discessit, oculisque nos acerbis intuitus est ac minacibus. At paucis diebus apud aegrotum quendam quum hoc illo spsc praefante fene tum aliis multis magni nominis melicis, quum de symptomatibus quae tenerent aegrotum, omnes atlimiti essent, ventris fluxum praediximus. Mox illi, unde id praedicer emus, requirebant. Quibus respondimus: vellus ad fusionem nemo portavit, innuentes iis multum abesse pios ut hoc intelligerent, qui ne lenissima quidem ferrent. Paucis post diebus de sinistra nare praefagivimus sanguinis profluvium, deinde etiam parotidas ; postea alia atque alia tum praediximus tum curavimus, quorum illi erant nuperiti. Ubi quum issi instarent ut ex qua re eas commentationes praenuntiatis et obitis, aperirem, perpetuo sistri, nec quicquam illis responsi deni, sed nobis ipsis dixi Cornici illud,

Ut ligna tortuoso nunquam corrigas, Vorides nec arbor vetus, alio si transferas, .Produxerit stolones.

Potius enim alii Moysis et Christi sectatores decedant de-sua disciplina quam qui sectis sunt addicti et consecrati modici et philosophi. Itaque tandem ego cognovi magnas me et importunas ineptias lucrari, de re nulla cum illis disputando ; egoque in eo sum et ero ; et hos libros quum certo sciam, nisi uni sorte, aut alteri, qui singulari ingenio fit, doctrinaque utatur et meditatione et prae his omnibus iusania liber sit illa circa Tectas, nemini propemodum fore usui ; attamen scribo, simul nec indocto ludens, et praesidio obliviosae senectuti, ut dixit Plato, commentarios milli ipse comparans; simul familiarium etiam quorundam precibus gerens morem. At de insigni imperitia atque etiam contentione hactenus est satis.

Cap. IV. Jam ad institutum redeamus ac ostendar mus illis qui id valent assequi nomen tantum esse gravem pulsum, rem vero nullam. Nam si ut exArchigeniis nostra memoria sapientissimus, quum ad eum exponendum compelferetur, sumebat, languidus erit et tardus et rarus; ac si hunc pulsum ostendere dicant a repletione naturam onerari; atque eo esse appellandum gravem pulsum, eadem opera non gravem modo, sed et crudum vocent et frigidum, ut qui non locus, atque repletionem, eruditarum humorum possit et frigiditatem arguere. Itidem certe biliosum quoque et pituitosum pulsum non dubitabimus appellare, si. temet apud nos sit receptum causarum illos efficientium ad eos esse nomina transferenda. Quare quod semper testor, quia apud illos non distinctum est peculiariter de differentiis pulsuum opus, separatim de dignoscendis iis, privatim etiam de praesagitione, eo in has ineptias impelluntur. Ac Archigenes quidem in primo omnium genere pulsuum, quod in magnitudine consistit, de caulis eos efficientibus, vel praesagitione per eos verbum nullum fecit: sed differentias docuit hujus generis pulsuum, numenque earum cujusque tradidit, pauca quidem nonnullis locis de dignoscendo inserens, sed ne id quidem sciens, ut interius demonstrabimus. At. vero de secundo genere, quod in vehementia consistit, ubi agit, ales simul tractatus confundit, non tantum de differentia et dignoscendo, sed et de causis eorum efficientibus disserens : ubi de plenitudine, confusior est etiam. Deinde, quando de rhythmo tractat, pauca de dignostica speculatione adjecit, ut plurimum vero in pruna fere perstitit. in solo vero tractatu de ordine et perturbatione ordinis, aequalitate et inaequalitate, primam partem de pulsibus commentationis servare sinceram potuit, nec dignoscendi rationem lue, nec praesagitionem ex iis, imo nec causas attigit. At quo loco de gravi et levi, ut vocat, narrat, inter esta etiam id mirifice scripsit ad hunc modum: Quem obscurum pulsum nunc nonnulli vocitarunt. Quinam, bone vir, erat dicendum; in quanam illi nati Scythia: ut cognoscunt nomen obscurum ultra languidum nihil significare. Ambo enim eidem rei tribuunt Graeci; sed apud eos τὸ άμυδρὸν est frequentius. Ita duobus his pulsibus, grani et leri, Archigenis muneribus tantum est profectum, ut prolati temere sint et mullum habeant, quo dignoscantur, vestigium. Qui consequuntur, longe adhuc absurdius consati iunt. Nam quae sit differentia pulsuum, quae gravitatem obtineat intro vergentem, me sime praeterit. Quae me res de integro coegit ex illius discipusis quaerere, quodnam sit aenigma. Qui quum lutricatius et absurdius responderent ipso auctore, animadverti plane esse homines, qui quae non intelligunt suspiciunt; quo Archigenes cognitu, mihi ridetur de industria scripta sua obscurare multis in locis. Equidem, quoties vergentis intro gravitatis milli in mentem venit, non possum me a ritu abstinere. Apertum est enim aliam, quae suras vergit, gravitatem esse; atque haec cuti scilicet homiuis .gravis est, altera ossibus; alioqui quomodo una foras, altera diceretur intro vergere? Quid jam? impeditam et repressam et submersam appellare pulsuum aliquam differenxium, .nonne interpretes etiam desiderat? Quaenam stupedita est? Sane quae tardius ac per est movetur, impedita est; et quae rarior justo est, tum quae intermittit et quae deficit; praeterea omnis inaequalis et inordinata, arhythma etiam adhaec justo minor atque languidior ; omninohaec scilicet in impeditis sunt; nam impediri quidem causam potius quam differentiam pulsus, denunciat. Repressa verum utrum ipsa quoque languida est, an parva? aut quid tandem a demersa vult differre? siquidem demersam dixeris parvam aliquam esse. At enim tardi prorsus nos fortasse fumus ; Archigenes vero solus ipsa Mereurius est, propter prudentiam. Ergo eum per erat, quali dens fit, homines ut doceret operam dare; non ut nomina tantum conscriberet: sed quod in clarioribus fecit et inditia quibus dignoscamus, adscriberet, Verum si omnino studuisset aperlis inliciis eos discernere, non tam inania verba fudisset imprudens, quali vero non possimus nos item alios verbo tenus plures fingere. Ac jam dico primum volantem pulsumi Nam qui issi magis demersum licebit licere quam volantem nobis? et herele nutantem alium. Jam glutinosum etiam quendam et friabilem dicam ; praeterea nigrum, splendidum, purum, turbidum, difficilem, hilarem. Quinetiam βλιτυριξόμενον pulsum dixero et σκινδαψιξόμενον, si nomina tantum requirunt. Sed enim το βλἰτνρι, ajunt, et τὸ σκινδαψὸς plane nihil significant, Archigenis clara fiunt nomina. Quid tu bone vir dedita opera nugaris? Etenim τό βλἰτνρι pulsationem quandam significat et τὸ σκινδαψὸς non tantum ter. vi, sed etiam instrumenti cujusdam est nomen. Sed quid (dices, ni fallor) haec ad pulsus? Quid vero quae tu profers nomen ad illos faciunt, quum illa, quae paulo ante recensui, tum praecipitatus, stridens, humidus apparens, foperosus, bombans, stupefactus, resolutus, intentus, inefficax, congelatus, dissiatus, cubitis propellens, occultatus, expulsor, gravis, crepens, madidus, congregatus, disgregatus, languescens, suffuratus, lancinusus, exagitatus, tetrice recedens, et qui est cum arteria tractui occurrente, atque id genus nominum immensus numerus, quae separatim et sola aliquid significant, sed cum pulsibus nihil ipsis convenit, sicut nec quod dicitur humidius impellere quendam pulsum. Nam hoc rursus loco Aredngenes a pulsuum doctrina deflectit, quum humiditatis meminit, rei istius quidem ad praeleniendum conducentis, at non ex pulsuum commentatione. Miscuit ergo eam cum connitente, quem ille vocat, ictu, qui a vehemente pulsu nihil distat; ac differentiam quandamfe hanc fingit aliam docere, quum non alia sit; caeterum vehemens pulsus cum humiditate. Deinde ignaro speculationis hujus imponit, quasi mirificum quid sit, quod adscripsit, qui a cibo potissimum recente efficitur ; nam connitens ictus, inquit, cum humilitate ab humidiora cibo potissimum recente fit. Hic subest aliqua, Archigenes, ratio, dicisque verum r indistincte tamen et contuse, itaque obscure. Nam sic erat dicendum: ex cibis recenter mactatis vehemens generatur pulsus cum humiditate : atqui hoc non est alium pulsum a vehementi dicere, sed usum vehementem vel aliud quiddam, quod omnino pulsus non est. Jam etiam importune hoc loco tractat de commentatione, quae tractatui communis est De pulsuum causis et De praesagitione per eos. Sane praestabat illic retulisse, a cibo qui fiat pulsus: nosque, Archigenes, dicimus, ut hic, ut nunc tu, negligenter, sed adhibitis propriis distinctionibus. Neque enim omnino fit a cibo quidem omni vehemens cum humiditate pulsus, sed modico quantitate et qualitate humido ; nam copiosior cibus non vefrementem pulsum, sed inaequalem ex languidis et.vehementibus medlisque. Neque humidum efficit siccus, proinde humiditate alimenti, quum humidior aliquando evaserit cutis. Neque enim ideo siemper, sini inest aliqua discretio. Etiam moderatum quantitate quum cibum excipiat vehementia, humiditatem praestat nequaquam appellare; quae per te quidem pulsus nunquam immutat, sud mentione .cibi moderati facta, vehementem licere ex eo pulsum oriri. At hoc, effi verum fit, tamen praecipue ad commentationem pertinet pulsuum causarum, deinde ad praesagia. Sed de his non institueras agere. Quod si consule datur facultas simut et intempestive scribendi, non tantum a recente cibo sinto eum pulsum, sed et a balneis interdum et ab exereisationibus, itaque generari ; est enim, quum ex sus generetur. Atque quomodo generatur et qua ratione, si exposuisse tantum habeamus satis, nihil ad docendum nobis profectum est: si distiucte explicemus, recesserimus ab instituta tractatione. Quare inanes istas nugas mittamus. At si quam nobis aliam potes differentiam pulsuum, ac scimus, tradere, trade; neque tantum nomina profer, sed significationem etiam eorum et totius modum dignoscendae rei. Caeterum rursus, ut haec omittamus, iis mox adjungit cubitis pulsantem pallium discinctum, relinquens et applicatum et progressum et regressum et calcitrantem et geniculantem et ventriculantem. Nam quae est ista nominum lex, quendam vocare cubitis pulsantem .et praeterire caeteros? Quin cubitis pulsantem, inquit, quasi indignantem pulsum vocamus. Jam male praeteris quasi tristantem, irascentem et succensentem. Extra jocum, inquit, nam validum sic appellamus. Serio ago, bone vir, tu vero, quum validus dicendus sit, cubitis pulsantem vis nos dicere. Nam validum si diceres, qui fit hic validus, te rogem et qua illum ratione dignoscamus ; nempe vehementem quidem, ubi quum premimus arteriam, renititur; et contrarium illi languidum, quum obscuratus prementibus nobis, dignoscimus. Validi vero, si etiam expliees rationem dignoscendi, fructum. tulerit aliquem tua doctrina; si minus, etiam nomen hic modo, rem tradideris nullam. Ubi magna ri, inquit, subvertat tactum et impellati Atqui subvertebat et vehemens. At minus, inquit, quam lue, violenter. Ergo intense vehementem appellas validum hunc et cubitis pulsantem pulsum? Scilicet, inquit, hoc ipsum. Igitur jam etiam magnopere velocem faciendum est nobis, ut non velocissimum, sed aliud quid ap-, pollemus et magnopere magnum, non maximum, sed alio nomine, itaque reliquos. Quod si illis hoc satis est, sivelatissimum dicant et maximum, tardissimum, rarissimum, creberrimumque, quin hic quoque sufficiat vehementissimum ulcere? Neque est ducendum, finitimam aliquam vestementiae memorari aliam differentiam.; nam quae in unoquoque genere fiunt intentiones, non sunt extra genus : neque enim admodum album aliud ac album est neque admodum nigrum quicquam est praeter nigrum : itaque nec admodum vehemens aliud est atque vehemens. Quare stant. haec omnia mera deliramenta, quae necessario consequuntur, quod isti ordine non distinguunt ac digerunt, nec notionem singulorum pulsuum, nec causas quae eos efficiunt. Namque quod saepe jam diximus, qui veritatem spectat, de-. bet ab ipsis rebus ingressus, quot hae sint et quae explicare,. deinde nomina ipsis ponere; mox de iis dignoscendis agere, ab his de caulis, postea de praesagitione ; id quod nos fecimus. Atque in hoc opere, pulsuum differentias persequuti omnes fumus. in opere de pulsibus dignoscendis, quo pacto in quaque herum applicatis digitis, exacte debeant terifici. Inde lucubrationem de causis composuimus. Secundum hanc de praesagitione. Sed hoc loco, quandoquidem agimus de prima, quae quid referat ad artem colendam, primo in libro explicavimus, summam jam sacramus disputationis de vehementia.

Cap. V. Pulsus est quidam qui tactum subvertit, id est valde et cum renisu quodam pulsat. Hunc sive vehementem, sive contentum, sive quicquid risum est vocare, hoc constituto, dignosci scito eum, ubi plurimum digitus infigimus, non leniter palpamus. causa ejus facultatis robm pulsus efficientis. Proinde si de medicis vocabulis primo omnis nostra potestas sit instituendis, contentum eum pulsum, non vehementem appellemus; nunc quia a plurimis Jam pridem vehemens est vocitatus, nomen nihil mutamus; tametsi non simus nescii apud Graecos vehementiae nomen actioni semper tribui validae simul et citatae ; siquidem luctae vocantur vehemens quae cum contentione et celeritate fiunt. Ac eodem modo homines vehementes appelfantur, qui cum contentione et celeritate operantur. Et herele genus leonum appellant omnes vehemens, quoniam hujus quoque contentam actionem atque citatam conspiciunt. Quamobrem si missi nomen sit instituere liberum, simplicem pulsuum qualitatem renitentiam et evertentium tactum vim, vel robur, vel contentionem appellem, vel quid tale aliud; quae vero ex hac est et celeritate conflata, non vocem vehementiam. Nunc vero, quandoquidem vehementiae nomen maxima pars medicorum usurpavit, pro una de primis differentiis esse, illud statui non vitandum; atque ea re pulsantem valide pulsum nominari vehementem, remisse languidum; neque quicquam interest, robeste dicas, an valenter, an violenter, an contente. Hujus causam moventis arterias robur suco facultatis esse: dignosci, si digitos alte infigas. Nam quum ita attrectes, vasidus pulsus videtur validior, quod acrius digitis prementibus resistat ; at imbecillus adeo nonuunquam concinit et dejicitor ab illis, ut privatum pulsu hominem dicas. Verum in loquentibus lucubrationibus de his tractabimus. Hic mihi finis esto hujus disputationis.

Cap. VI. Nam ad decantatam illam volo jam me conserte plenitudinem, in qua omnes fuderunt medici juniores, nec minus nobis certe negotii exhibiturum, non in hoc quidem solum opere, nam hoc quidem feras, sed multo plus, ubi de dignoscendo disseremus ; cujus fatemur quidem esse evidentem notionem, sed notitiam ejus repraesentari negamus sensui usiam ; verum de ea dignoscenda posthac dicemus. De notione nunc, quandoquidem et sunt qui hunc conturbent, verba faciamus. Itaque a rebus ipsis exordiamur. Aut arteriae corporis. erit quaedam qualitas pleuitudo, aut infusae substantiae. A nominibus hinc maxime incipias. Plenum dicimus dolium vini esse et plenum farinae culeum ; sic etiam theatrum, sic curriculum, vel curiam esse plenam hominum dicimus, et contra vacuam. Haud aliter ventrem et os interdum dicimus plena esse, interdum vacua.

Os tibi sit plenum, Thyrsis mea, mella decorum, Atque favis plenum, Aegiali tibi carica cibus.

In summa quodvis vas, quod quidem internam habet ullam capacitatem, vel plenum, vel vacuum dicimus esse; quum ejus ab usio corpore uno, vel pluribus caparitas occupetur, plenum; vacuum, si praeter aerem contineat nihil. Ita proprie omnes mortales et praeripue vocant. Hic jam quidatu ad tuas artes, qui traducunt, non jam proprie utique neque prima ratione, sed secunda et tropice, hic lanam appellavit plenam, vinum ille, alius aliud, usu quisque rem aestimans ; nam illa quae perseverantem eum et constantem habet, hanc plenam vocant. Ut qui vinum gestarunt, quum diutissime sentiunt qualitatem perdurare, cujus si abeat ex-. templo et pereat vel qualitas, vel vis, vel usus, vacuum illud vocant. Et vero sic sermonem quoque aliquando salsum vacuum appellanti Non tamen quum quempiam mente vacuum esse dicant, metaphora jam utuntur; nec item, quum graciles homines corpus habere vacuum carne dicant et crassos plenum ; sed intelligentiam in his vasis servant et contenti, in quibus, ut exposuimus, proprie et praecipue plenum et vacuum recepta sunt. Jam alia corpora fistulis inanibus cavernosa dicunt, non vacua, ut spongiam et pumicem; namque aerem non numerant corpus, sid regionem quandam et locum vacuum ad excipienda corpora appositam. At non qui ratione quicquam sinat de aere commentati mediet juxta, ac philosophi, vacuum eum prorsus esse putant, sed quidam, in quorum etiam nos sententia frenus, unum esse corpus undique sibi continuum, quod nusquam habet quicquam intextum vacui ; inii mullo corpora in vacuo parva et prima committi, concurrere ct repelli, non connecti tamen nec consutili. Sed enim vacuum pulsum ita non queas appellare ac vulgus dicit vere vacuum ; . quippe tale non sit quicquam in orbe, ne per excellentiam quidem ; nam quum nullum existat omnino vacuum in mundo, qui sit per excellentiam quicquam vacuum ? Quare vacuum relinquitur, ut vocemus, quomodo culeum, vel utrem, vel calathum, vel saccum, vel omnino quodlibet vas. Quod si ile accipiamus, bifariam talem pulsum interpretabimur; uno modo, ut dolium, ubi aerem contineat tantum ; altero, ut utrem, vel culeum, vel aliud tale, cujus possunt tunicae considere, quemadmodum inflatus uter rino manet perpetuo vacuus, sed aeris plenus: quem si tamen evacues, ut undique considat plane, ibi fit vacuus. Itaque arterium esse aut eo modo vacuam dicemus, ut quae aerem contineat, ut quanquam sit plurimum iusiata et distenta, vacua fit tamen appellanda, aut non sic, verum ut de utribus retulimus, quando et aerem iis exhaurias. Prima quidem significatione vacnus pulsus erit talis, qualem Erasistratus natura semper asserit ipsum esse; altera nihil a parvo differet; nam tertiam significationem nec Archigenes, nec Agathinus, nec Magnus; nec Athenaeus, nec estus ex Pneumaticis medicis agnoscet ullus, quum pauca, inquam, corpora arteria contineat, regionem autem vacuam plurimam, nullam enim in mundo repiriri existimant talem ; unitam vero sibi tutam substantiam. Reflat - ergo, flenti diximus, ut aut parvum pulsum, aut aereum vocemus vacuum ; itemque contrarios iis plenos, magnum. et eum qui humidam speciem habet. Sed hos scilicet insulae substantiae ratione, cujus quidem maxime ratione appelles proprie vel plenum vel vacuum vas; at aliter arteriae corporis ratione, id est ejus tunicatum, quas rectius sane duras et molles et non plenas voces vel vacuas, quod similare corpus (nili per metaphoram, quae in disciplina quae scientia est locum non habet) quod vacautu vocetur, vel plenum, sit nullum. At si nomina propria suppetant, his uti nos par sit ; si non, definitione praestet singulas res explicare quam a metaphora nomina musari, si quidem docere instituas, non obtundere. Tamen apud eum quidem, qui jam rem difficit, quo compendiosius explices, nominibus a metaphora sumptis et abusu nihil est causae quin rem exprimas ; verum omnium doctrina pruna rerum artificialium, quo aperta sit etldistincta, propria nomina quaerit. Ergo arteriae corpus, hoc est ejus tunica, aut justo durior est, aut mollior, aut moderata certe et in nativo flatu. Nec vero hrhoc ipso jam vel aeraem quandam dicemus, vel humidam contineri substantiam ; unum est enim quod undequaque sibi cohaeret, nisi foraminibus quibusdam praeditum sit valde minutis; quae tamen omnino complectantur etiam necesse est vel aeream substantiam, vel humidant, vel halituosam, vel considant undique. Verum quae confiderunt, inster sunt nulla plane obtinentium foramina; quae humorem vero, vel vaporem, vel aerem continent, mollius reddunt corpus arteriae. Itaque eodem revolvimur, quod dicebamus a principio aut duram; esse arteriae tuuseam aut mollem; nam qui intercurrit sermo, nullam demonstrat tertiam naturam usiam, sed duarum commemoratarum diversas generationis causas. Sed haec res quam dico nihjl ad institutum pertinet. Equidem vel omnes libenter exposuerim durorum et mollium generationes, si id mihi ullum fructum posset ad praesens institutum ferre, idque dabo operam, ut quantum facere possim, brevissime explicem. Quandoquidem omnia corpora ex terra, aqua, aere et igne conflata sunt, in quibus exuperat vel terrestre elementum, vel aquosum, si gelu concreverit, non possunt ea non dura esse; in quibus igneum, vel aerum, vel humidum elementum inconcretum excellat, mollia haec omnia esse: Et item si foraminibus sint praedita, vel meatibus : si fupe-rior ibi sit terrestris substantia, vel aquosa conereta, sarit necessario ad totius corporis duritiem ; sin subtilis vel humida, sed non concreta, ad mollitiem. Quae quum sic habeant, jure jam de illis quaesierimus, cuinam potissimum rei subjectae assignent nomen plenitudinis. Sane enim aut duritiem vocant plenitudinem absolute, aut aliquam de commemoratis ejus differentiis; differentiae erant, quum vel floritas excellit terrestris, vel concretio humida. Aut ergo meatus quosdam haec res habet, aut non habet. Similiter vacuitatem, utrum mollitiem vocent, an quam ejus differentiam; cujus quidem erant etiam differentiae in excellentia aut tenuis substantiae, aut aquosae luconcretae. Verum nullam harum committent, ut- respondeant; nam ita nihil profectu esse plenitudinem aliud ac duritiem statuerint; et vacuitatem nilrir aliud acmossitiem. Recedunt- veno a ratione omnibus modis quidam impudentius.; nonnulli sane verecunde ; su-. ga honesta quidem illa ad spiritus recipit se facultatem, nam quemadmodum alni, ajunt, qualitas dicitur plenitudo, si spiritus quaedam est plenitudo. Atqui quum jam hic petimus, vini quam plenitudinem appellent, ut declarent, non .posse dicunt rem explicari. Quomodo igitur cedo audetis nominare quod explicari non valet, aut discere de vobis .nos speratis? Nam si nec docere rem valetis, nec explicare oratione, qui tandem aliquid discamus de scriptis vesicis, aut judicemus ? - Enimvero en vobis, inquiunt, in aegrotis. ostendo plenum pulsum. Recte igitur feceris, mihi crede, si quidem exprimi oratione nequeat, sed monstrari, si nihil: de eo conscripseris., .rem autem nudam ostenderis nobis. At et scribis ut, si explicare possis, et ostendere non vales, si quidem. doctrina constare citra .interpretationem in ostendendo nulla .potest. Adurovere igitur me digitus. pubes ; scilicet. arteriae inde subiicis. En tibi plenus lue pulsus est, quem nunc sentis. At hoc, si simplex accidat et una pulsibus qualitas, recte dicatur i nunc quando variae hae vel vestra sententia sint, occurrant vero repente omnes ; absque interpretatione non potest fieri ut jam ullam ex illis intelligamus. Atqui jam tango, ut vis, arteriam, sed quia quid tu ex accidentibus ejus voces plenitndinem, me latet, nihilo ego ex tua ostensione intelligo clarius rem ac nuper quum ostenderes nihili Distendatur sane quum admoveam pulsui eligitos, plurimum in longitudinem et circulatim : si stringam etiam et premam, violentius in tactum incurrat : videatur praeterea durus et velox. Et si violentum ejus occursum putem plenitudinem appellari, quid an non res ostensioni accidat absurda? nam quem ante didicimus vehementempulsum vocare, hunc jam obliviseimur, ac discimus appellere plenum. Quare aut aliud sympluma distentionis arteriae adducas, cui plenitudinis me jubes vocabulum tribuere; aut si nullum praeterea sit aliud, nomen invenis pulsibus, rem doces nullam. Nam si tibi hoc satisfaciat, si rem dicas non esse explicari oratione, dabis certe mihi quoque ut. dicam alias esse praeter .illas, quas vos recenstustis, qualitates pulsuum, quae in distentione arteriae advertantur, numero tres, male a vobis neglectas. Si me rogatis quasnam has ? nominibus propriis exprimi dicam non posse, sed metaphora, si vultis, audebo docere. Nam ut vocem. quandam albam, esse aliquam nigram dicimus, sic pulsum etiam quendam album dixero esse, quendam nigrum : atque hanc .primam statim qualitatem a vobis esse praetermissem: alteram porro secundam, ex qua vel dulcedo aliqua eorum, vel amaritudo conspicitur: esse autem per metaphoram acripienda etiam haec. nomina, quod. exprimi oratione res non possit, demonstrari possit tamen. Ecce tibi. pulsum .ostendo hunc..aurarum. Jam tertia qualitas est, non illa quidem verbis expressa, sed quae tamen possit manstrati, ..voco eam, ut eam describam, acerbitatem; num in.tgustuu.ut animadvertimus acerbum succum, ita in. tactu arteriae occursum quasi acerbum. Qua si quis via insistat, non solum tres, verum etiam triginta dicet praetermissas esse pulsuum differentias. Et hoc mihi praeter caetera fac attendas, esse humorem qui proprie acerbus appelletur : plenum vinum proprie nullum, quod si sic quis appellet, metaphoca utitur, quemadmodum superius exposuimus. Sane omnibus hotniuibus a propriis nominibus potestas estfransferendi v a translatitiis autem alias ducendi metaphoras, non item: neque enim hoc est permittendum ne poetis quidem, nedum his, qui scientiam aliquam et disciplinam profitentur. Quare ab humoribus transferenti ad tactum nomen acerbum, quod .ab humoribus proprie incepit, ignoscendum est. At sta plenitudine, quae in gestu est, ad plenitudinem velis traducere, quae pcrripiatm tactu, parum legitime sime facies. transitum. Quin etiam, qui ducit alteram a prima metaphora, licentiam is superat poetarum. Nam hoc si temel .concessum sit, herele etiam tertiam a secunda audebit et quartam: a tertia atque quintam a quarta facere mctaphoramplat plane enecentur quos obtundunt. Tametsi nec a propriis licet quibuslibet nec positis transferre ; imo si quis vel Pindarus fit etoceani folia dicat fontes, non collaudetur; ac multo magis, quum Veracem super incudem fabricare linguam, .aut aliud quid tale dicat. Sed enim nihil ita loquacitatem efficit ut qui defignat quicquam et temerarius est in illis quae ignorati Nam differentias cujusque rei, quot fuit numero qualesque specie, viri est invenire logicam naviter meditati; deinde nomina eis instituere, rhetoris paries, aut verius dialectici sunt. Ubi ergo homines, qui nec logicam speculationem exacte tenent, nec interpretari valent, ad res aspirare quae superant ipsorum facultatem audeant, quum ipsi verba funditant, tum reprehensores impellunt, licet maxime studeant brevitati, in eandem orationis prolixitatem ; id scilicet quod mihi- nunc ulu venit. Siquidem a mea peri petita brevitate divellit ipsorum me numerus erratorem; tamen faciam etiam hic ut sim quantum possum brevis: quod quidem assequar, si generalia peccata atque communia omnium reprehendam et singulorum privam praetermittant. Communia et generalia haec sunt: utrum certam qualitatem arteriae tunicae denunciet plenus pulsus, an insulae substantiae quantitatem, vel qualitatem, an innati spiritus (nam et hoc sunt ausi quidam licere j aut facultatem quandam, aut qualitatem. ipsius enim corporis arteriae qualitates, quod paulo ante demonstrari, neque plenitudo vocari, neque vacultas, sed durities et mollities justius debuerunt: ipsius vero insulae quantitatem substantiae recte quidem plenitudinem voces et vacuitatem, at inter has nihil interest et magnitudinem parvitatemque. Quod si non quantitatem, sed qualitatem substantiae contentae in illis denotari a nominibus istis dixerint; haudquaquam appellaverint proprie: esse tamen confirmaverint quandam differentiam, sed eam sensui incognitam, ut in libris De dignoscendis pulsibus ostendemus. Spiritus veru plenitudo et vacuitas fala longe etiam minus percipi potest. Nam si quis, ut causam, eam in ostendendo sumat, roboris ejus vehementem pulsum statuet lignum et imbecillitatis languidum: qui autem haec posuerit, de secta erit Pneumatica. Quare vel lue, quod liquet, nec communem notionem, nec sensus affectum ad cognitionem pervenientem proferet, sed tuum placitum colet. Atqui non est in explicanda rei notione, neque in dignoscenda ea admittendum placitum, sunt enim communia omnium: .sed in solis causis praedicandum: quod nos faciemus in commentariis De causis pulsuum: in quibus ut causas, quae pulsus variant, omnes referamus, placita attingere cogemur: hoc loco contra nullum debet oratio .vel levissime attingere decretum Haec duco lue de plenitudine et vacuitate fussi-i cere, quarum in libris de dignoscendis pulsibus ampliorem mentionem faciemus. Et etiam quae longissime nugatur de eis Archigenes, in examinando ejus libro De pulsibus explicalamus. Nam ita a primo statueram, ut quatuor his lucubratio tribus essem contentus, quarum jam mentionem irequentcr feci, primae hujus, quam nunc in manibus habemus, alterius de dignoscendis pulsibus, tertiae de causis, quartaede praesagitione. Verum quia alii me multi luduxerunt et impulerunt, ut in librum Ardrigenis De pulsibus scriberem, atque demonstraverunt modo bene illum dixisse, alicubi etiam offendisse, reddiderunt hanc nobis compendiosiorem narrationem. Nam lue a singusis separatim discedemus, ac ipsa gener esta posthac persequemur, non perinde ut in secundo ante hunc. Etiam hoc ipsi, in libro, quo lori de vehementia diri, ut errata declararem, ipsa verba citavi Archigenis.

Cap. VII. Quare ad disputationem jam de duritie et mollitie digressus famam ut lue quoque istos ostendam in nominibus esse lapsos: quamobrem in dignoscendo. etiam praesiagiendoque hallucinati. Nam quum una significatio sit propria utriusque nominis, usitor e metaphoris hos mesaphoras ducere. Nam quem sugit, ferrum, lapidem, lignum dura.nos corpora vocare, oleum .vero et lac et aquam mollia? Arbitrum enim omnes nos homines habemus duricorporis et mollis tactum. Hunc quum extrinsecus objectis applicamus, quae illum ostendimus recipere et quasi subeunti cedere, media appellamus: contra quae xim afferunt cuti nostrae et protrudunt, si haec cedens urgentia intus excipiat, dura illa vocamus. Nam omnino si cedat et dejiciatur ab urgente, quod concidit, imbecillius omnes siquod dejicit vasilius vocant: nam hoc modo validus ventus non nos tantum prosternere et deturbare solet, verum etiam arbores maximas atque naves. Et etiam nos ipsi aes, ferrum, lapides, ligna et si quid his sit durius, si modica sint mole, facile diruimus. Atque hactenus distat a duro validum: hoc enim, ut modo diximus, exturbat pristina sede et evertit, si quid attingat : durum, sed non validum, non exturbat quidem, sed fulsit rem molliorem, excavans, suffodiens cogensque eam. Atque haec Plato etiam dixit dura esse, quibus cedit nostra cero : mollia quae carni. At multo haec Aristoteles elimatius, qui non quod cedit vocat molle, sed ei addit modo, quod in seipsum, modo, quod loco non movetur. Sive enim sic dicamus, Molle est quod in te ipsum cedit: sive hoc modo, Molle est quod cedit, nec de loco migratti bene definierimus. Jam si etiam simul utrumque addamus, ut in secundo libro Aristoteles De generatione et interitu ferit, ac molle dicamus esse quod cedit in se aptum, nec migrat: adhuc definiemus apertius: quod duobus propriis symptomatibus ob oculos ponamus: molle etenim tum in te ipsum cedit tum loco non movetur. Utrumque autem toli accidit illi: nam cedere quidem commune symptoma est mollis et imbecilli: at in se ipsum, fossus est messis: et non in seipsum, imbecilli tantum. Itemque ut in vicinum Iocum migratio proprium infirmi est, ita non demigrare unius mollis. Proinde quod cedit in seipsum, nec migrat tamen, omnes Graeci vocant molle, et id quod eo illud atligit, durum. Neque sunt ut aliorum quorundam nominum diversae .significationes, si proprie appelles, non tropice, mollis et duii. omnino enim ea peritissimus omnium in distinguendis significationibus exponeret Aristoteles, quomodo susurrus hoc in nisio secundo libro De generatione et interitu disserens, de humido et sicco utrumque docuit hoc varias significationes habere : at non durum et molle nec illo in libro multis dixit attribui, neque vero esto m ullo: nec etiam Plato. Caeterum nominis unam utriusque ambo illi viri reper erunt significationem, siquidem proprie, ut diximus, utaris, non tropice. Metaphora enim immensum significationum numerum suppeditabit, non horum tantum nommum, sed et significationum aliarum omnium. Adeoque Plato ipse ait in Sophista : Dures mihi narras et renitentes homines, neutrum corpori quidem vocabulum tribuens, nec durum, nec renitens, verum animo, ejusque praesertim moribus. Ad eundem modum vinum dixeris durum, per .. metaphoram quidem: et vocem duram, studium etiam et ritam; praeterea institutum, legem, ventum, aquam, si aut saevum, aut solitarium, aut morosum, aut triste, aut concoetu aut superatu difficile, aut ejuscemodi quid aliud, ex metaphora voces. At durum corpus, quod proprie et primarie appellatur, renititur et nihil tangenti cedit. Eodem vero modo hominem durum vocant, qui est solitarius et difficilis atque ubique repugnat; legem etiam duram et judicem, qui a venia danda sunt omnino alieni; at vinum durum, quum forti sit qualitate et violenter pungat vel caput, vel sensum gustatorium Jam aquam duram, quae iion facile concoquitur tardeque in corpus permeat et diutissime in praecordiis subsistit, et quicquid aliud, quod durum vocamus, non quidem proprie vel praecipue, sed per accidens et a quadam traducentes similitudine, eo pacto appellamus. Quia vero multa corpori duro accidunt, unumquodque eorum metaphoras suppeditat ; ursulo magis rcrirco taurea prima est negligenda significatio propria. Tangibile est etenim durum ac durities qualitas tangibilis. Quum ad gustum jam, velollactum, vel risum, vel auditum derives in oratione nomen, ibi auditorem oportet similitudinis cum proprio recordari. Etenim examen hoc est metaphorarum, recte sint, an secus sumptae : nam apertam quae similitudinem illustremque habeant probamus : obscuras et tectus repudiamus omnes. At neque quicquam norunt aliud recentiores melici probatae interpretationis, quo illis sit, ut nihil sit obscurius : neque quod metaphorae, nisi in tempore, non sunt usurpandae. Sed enim si obscura sint duntaxat scripta istorum, minus sonasse culpes; nunc quandoquidem ipsam veritatem rerum, quas aggrediuntur docere, ineptis istis metaphoris labefactant, acerbius eos jure reprehendas. Quum vero eo insuper quis deveniat stuporis, ut quum prima et peculiarissima nomina suis assignet rebus, accipiat per metaphoram significationes, qui feras? Nam vocem albam ex metaphora intelliges, caeterum colorem album etiam aeque ex metaphora non accipere potes : nam lue nisi proprie albus dicatur, quid jam aliud ex illis, quae proprie dicuntur ? Sic etiam hominem acerbum vocamus per metaphoram: vinum vero acerbum non item per metaphoram, sed praecipue etproprie. Nam ut si quis vinum Theraeum acerbum vocet, mox reprehensus sit perperam censere, qui vatum dulce, quod prorsus abest ab omni acerbitate, sic vocet, ineptus rideatur, si ea se significatione dicat usurpasse acerbum vinum, qua hominesinterim esse dicimus acerbos, perinde ac injucundos, ita si quis tangibile aliquod corpus appellaverit durum, ac eo modo vocabulum velit interpretari, quomodo vinum dicitur durum, luc sane parum mihi sapere videatur. Nam posteaquam omnes qualitates tangibiles sortitae nomina sunt, ex metaphora stultum est esta illis accommodare. In olfactu vero omnium qualitatum sunt nomina, ubi translaticiis nominibus permittas uti. In tactu omnibus sua nomina sunt: id quod quodam loco Aristoteles docuit, atque nomina eorum ordine omnia exposuit: quae ipse quoque narrabo: Calor, frigus, siccitas, humiditas, gravitas, levitas, durities, mollities, lentor, friabilitas, asperitas, laevor, crassities, tenuitas. Itaque exprimi tangibiles omnes qualitates possunt et corpora non secus iis praedita ; quippe horumperiter septem sunt oppositae conjugationes et nomina XIV. Prima est oppositio calidi et frigidi, altera sicci et humidi, tertia granis et lexis, quarta duri et messis, quinta lenti et friabilis, texta asperi et laevis, septima crassi atque tenuis. Quare insulsi nihil, obsecro, angeris, nec vocabulis latinis et omnium Graecorum commanibus privatim abs te imponas significationes, sed corpus arteriae vel durum, vel molle primum et praecipue, at pulsum ejus statum denuntiantem non proprie nec primo, sed per accidens dorum vel mollem voces licet. Sive enim ipse arteriarum motus pulsus est, non proprie dixeris, si motum appelles durum, sive is quem tactui nostro insugit ictus, sive sensus ictus, nihilo magis lue proprie et praecipus durus dicitur : sed denominatur scilicet duri corporis durus pulsus ; illud vtro fissum non aliunde denominantes, neque per accidens, aut per metaphoram, aut abusum, appellamus durum, sed proprie et praecipue. Proinde ubi quis pulsum dorum, aut ex qualitate spiritus dicat repraetentari talem, aut ex proprietate caloris, aut usia de re, quae enunciari verbis valet, non doceri tamen, rejiciemus eum, qui ista nugetur et garriat ; quod etiam facit Archigenes in tuo de pulsibus libro et in secundo de signis febris.

GALENI DE PVLSVVM DIFFERENTIIS LIBER IV.

Cap. I. Quantum ad artis opera complexus sit utilitatis primus liber, diximus initio statim secundi libri. Etenim quantus fit universus numerus pulsuum, declaravimus, atque appellationes, quatenus quidem appellationes sunt, recensuimus; jussique illi, qui ad commentationis hujus voluerit commoditatem aspirare, opus revolvere de pulsibus dignoscendis, quod secundum hoc quatuor libris est explicatum : ab illo de causis lucubrationem quatuor libris : denique ad praesagitionem ex iis institutam pergere, quae quatuor etiam libris continetur. Nam quae in hoc opere de differentiis pulsuum a primo libro disputavi, et herele quae nunc institui scribere, propter recentiorum medicorum inanem loquacitatem disserui, amicorum, quibus equidem multum reluctatus sum, precibus adductus. Satius enim staluebant esse nequaquam inania et supervacanea attingere, nec volentem nolentem cum nugatoribus pugnare nugis. Sed enim quidam audacia sunt intoleranda: qui nescii quum sint, quantum in definiendo insit difficultatis, temere tamen destniuntnou pulsus tantum, sed alia cuncta, tametsi defmitionum sit nullus usus, ubi res ipsae et ante definitiones intessiguntur, ut in pulsus nomine, quod intelligunt etiam omnes mortales, nedum medici. Nam ubi manum protendentes iis perriguus carpum, mesiicosque jubent pulsum tangere, est vero tum arbitrandum pulsus eos nomen usurpare, ut si σκινδαψὸν dicerent, aut rem aliquam designantes, eam vocem prof errent? Equidem rectius dixerim, rem eos certam .intelligere, illique assignare nomen pulsus. Utrum jam itu proferunt pulsum, ut Hippocentaurum et Sirenas, .vel Scyllam, an rei certae, quae extet, nomen tribuunt? Rectius est- hic quoque dicendum, si quid sentio, certae rei, quae reperiatur, eos attribuere nomen pulsus, atque hanc rem esse arteriarum motum, quas quidem moveri omnibus hominibus, dum vivunt, conspiciunt omni in parte corporis, ubi corie. insunt. Jam in partibus etiam inflammatis pultum quendam se ajunt animadvertere; ad haec tempora pultare per febres urentes et a potu meri Largiore, praeterea in quibusdam doloribus capitis, maxime a solis ardore prolectis. Quae quum sibi invicem dederant, non requirunt multa verba, quibus scatent juniorum medicorum libri cum praeclaris istis consolationibus, quas invicem instituunt de definitione pulsus et de singulis ejus differentiis, ut vehemente, magno, pleno, aequali, ordinato et reliquis: de quibus amplius in illis disputari commentariis, quibus enarro pariter et examino Archigenis de pulsibus librum, quando etiam cum aliis medicis junioribus hunc vicum amoris definitionum morbus est depastus, ut novam in re nova vocem. usurpem. Etsi isto malo Arehigenes esset indignus, in colenda arte vir non ignavus. Sed ut psora et lippitudine, qui propius accedunt quidam corripiuntur inriti, sic ad irtas definitionum nugas vir ille illectus est:, tametsi ad artem colendam praeter caeteros ille contenderet. Quod ergo quae maxime ignorant, haec affectant, brexiillisostendo, subeo que, ut nomen quorumlibet ponant. Deinde ubi haec egerint, versiculorum ab iis numerum requiro, quanto velint intervallo percurrere definitionem ejus, qua de re agitur. Sane quanquam mire stupidi sunt, pungit hoc ta1nen illos specimen. Nam haec si de omnibus perinde dicamus, suigulis de nominibus singuli libri conscribi possint: sint porro versiculi amplius mille. At nunc indignam rem videar subiisse, qui luducar, quo illorum inanes nugas detegam, de pulsibus mihi aliquid proponere.

Cap. II. Sit ergo hoc ipsum primum atque clarissituum pulsus : in quo si demonstrem, in quam inciderunt loquacitatem, simul de aliis apertus erit sermo. Pulsum igitur motum definiverunt arteriarum esse. In quos disputemtes aliqui, primum peccatum esse in definitione contendunt, quod praeteritum fit et cornis; nam in hunc modum desinire oportebat: Pullus est arteriarum et cordis motus. Assi non cordis ajunt, sed arteriosae cordis partis addendum esse, ut haec fit definitio: Pulsus est arteriarum motus et ventriculi in corde arteriosi. Aut herele sic : Pulsus est arteriarum motus et arteriosi ventriculi cordis. Quos rursus insimulant alii, qui volunt male dictum esse, pulsum esse motum absolute, esse scilicet praeterea arteriarum alios motus et cordis; ut qui concoquit sanguinem in illis contumtum et attrahit eum apponitque, praeterea qui excernit recrementa ; quare definitioni adjiciendum fuisse speciem artericum motus, ut propria illorum et non multorum motuum sit communis. Itaque hanc ipsi definitionem instituerunt: Pulsus est arteriarum et cordis dissentio atque contractio. Cujus quidem etiam definitionis tot suerunt correctiones, quot superioris; quum ei quidam adsurgerent cordis; alii non .simpliciter cordis, sed ar terrosae partis cordis; nonnulli arteriosi ventriculi; alii sinistri ventriculi; sunt enim qui et hoc annectunt ut tot existant definitiones. Pulsus est arteriarum et cordis distentio contractioque. Pulsus est arteriarum et cordis arteriosae partis distentio ac contractio. Pulsus est arteriarum arteriosique. ventriculi cornis distentio et contractio. Pulsus est arteriarum et .sinistri ventriculi cordis distentio contractioque. Jam cum omnibus sus belo lum est alii virorum catervae, qui non tantum haec, sed et membranas cerebri confirmant pulsare ; sunt qui etiam cerebrum ; alii utraque ; aliqui praecipue cerebrum, membranas per accidens. Contra alii nec membranas censent, nec cerebrum pulsare praecipue, caeterum ad arterias hoc perlinere, atque per accidens ad illa; nam attolli illa una cum arteriis ajunt, quas habent plurimas. Quamobrem si cum illis tantum attolluntur, nullam ipsa obtinentia facultatem ejus quem commemoravimus motus, nihil superiores definitiones amplius accessionis desiderant. Quod si quam ut arteriae obtinent facultatem peculiarem, cerebri et ejus membranarum in definitione erit necessaria mentio, atque tota definitio haec erit: Pulsus est distentio et contractio cordis et arteriarum. atque cerebri et ejus membranarum. Sin autem alterum modo illorum ea est facultate, ejus satiemus unius mentionem atque vel hunc in modum definiemus, pulsus est distentio et contractio cordis et arteriarum atque membranarum ; vel sic : Pulsus est distentio et contractio cordis arteriarum cerebrique, ac similis unoquoque in genere Commemoratarum definitionum accessio fiet; nam quibusdam sutis, ut diri, fuit dixisse: Pulsus est distentio et contractio cordis et arteriarum ; quidam non ita absolute, sed vel arteriosi cordis ventriculi, vel sinistri, vel partis arteriosae ejus adjecerunt. Jam cuilibet harum definitionum in cerebrum, illimeningas; alii utcunque adjungent, existentque definitionum numerus non paucarum. At vero de cordis ventriculis est non minor illis disceptatio, quia aliqui dextrum non arbitrantur pulsare, esii pulsare quidem, at non primo et sua sponte, sed una cum illo, qui spiritualis vocatur, moveri. Proinde qui sinistri ventriculi cornis, aut arteriosi, aut quoquo modo aliter appellent, fecerint mentionem, ab istis hi dissidebunt, qui etiam putant dextrum pulsare. Alia praeterea major dissensio medicis jam olim de arteriis fuit; nam eas quidam sua sponte dicebant pulsare, ingenita praeditas, perinde ac cor, ea ri: de quorum numeroest Praxagoras: alii pulsare quidem, nam ipsam distendi tunicam earum, contrahique non fiscus ac cor; sed facultatem non habere, qua hoc agunt, innatam, sed cordi referre acceptam ; in qua opinione Herophilus est. Erasistratus neutrum probat: contendit enim pulsare contra ac cor arterias, illud quum distenditur, repleri eo quod consequitur ad vacuatum; arterias, quum replentur, distendi; repleri autem immisso a corde dicunt spiritu. Simul itaque fieri utramque est necesse, dissentionem et repletionem earum, verum alteram antecedere alteri rationem causae obtinentem, in corde distentionem, repletionem in arteriis, ut cernrtur et in externis rebus. Folles fabrorum, quia distenduntur, proinde replentur; sacci, culei, utres, quod impleantur, idcirco distenduntur. Quare definitio, quae totam rei essentiam est ob oculos positura, nihil debet eorum quae illi praeripua fiunt et propria maxime omittere. Sed quandoquidem controversia de essentia est, necessario tua erit cuique tectae definitio ; proinde est Eraststrati discipulis ita definiendum, ut Eraststrati peculiare placitum ac dogma in pulsuum essentia simul appareat; Herophili asseclis, ut peculiare Heropluli ; aliisque similiter omnibus definitio sigillatiur efficienda est suo placito constans ; ac vero jam hoc ipsum qui sciat, est illorum prope nemo. Atque est operae pretium magis ferre definitionum esse genera duo prima; alterum quod plane rei notionem explicat ; quam qui ponunt rei nomen habent; alterum, ut dictum est, quod docet essentiam. Virtus est sua utrique definitioni; illi quae notionem explicat, ut omnibus probetur, qui eadem utuntur lingua, nec ad rei essentiam aspiret; huic quae essentiam docet, ut ei quae notionem subjicit, consentiat, non fit tamen eadem cum ea. Itaque hoc tibi primum fit indicium hominum inanium et vanorum, ubi eos rei propositae afferre unam definitionem audias. Nam sunt in quibus non jam duas, sed tres praestat vel quatuor facere ; primam quae ejusdem linguae omnibus hominibus probetur, quae quidem de rei essentia nihil statuit, sed in nuda quiescit notione; alteram jam, quae aliquantum recedat a notione, atque nonnihil accedat ad essentium; ad haec tertiam, quae amplius cum de notione tum de essentia ostendat ac aperiat ; postremo quassam, quae doceat totum essentiam. Atque hanc quidem ostendendum est ad tertiam referri, quam rursus ad secundam, atque illam quoque ad primam, prima vero debet ex se ipsa habere fidem, res perspicuas explicans manifestasque. Unde definitionem eam Aristoteles nominis appellaris, ut si definitionem diceret nomen interpr e tentem; alteram definitionem (quidam essentialem vocaverunt) desttitionem dicit esse, quae quid sit explanari nam quae sit cu-jusque definiti essentia, hac dicit docere; propria vero acridentis ejus una complecti definitionem notionis. Pusat aliam praeterea esse definitionem, quae essentiam rei doceat. Sed quid orationem produco tantis de rebus, quae commentaria flagitaverunt duo, quae in Aristotelis librum secundum conscripsi posteriorum analyticorum ? In ipsi, tibi pulsu haec faciam, ut sigillatim quam potero brevissime ob oculos ponam; qui vero versatus exerritatusque prius est in illis commentariis, facilius quae paro ulcere assequetur. Quibusdam in partibus cutis percipimus motum quendam, non modo si attingamus, sed interim ocusis etiam. Hic in omnibus -valentibus motus multis corporis partibus cernitur, de quibus est. carpus munus. Atque palam quidem animadvertimus quiddam de profundo ascendere et nos ferire, ab ictu interdum aperte id recedere, inde requiescere. Interdum a primo statim species repraesentatur requiescentis, ac deinde ascendentis iterum ferientisque atque mox recipientis te rursus atque quiescentis, idque jam inde a nativitate hominis ad obitum usque facientis. Eum motum omnes homines pulsum appellant. Hunc qui brevibus poterit interpretari, optime definitionem ille notionis effecerit, modo ut praetereat nihil, nec quicquam addat superHui ultra quae commemorari modo. Nam si quid etiam pusillum addiderit, si quidem additio fit inutilis, inaniter garriat; si vero sit utilis, discedat ea re a notione ad rei essentiam ; ut si dicat, talem motum arteriarum esse pulstun. Ea enim definitio non motum tantum, sed et quorum est, dederat; quum aperte sentiat quidem vulgus esse talem in corpore motum, sed non corpus ipsum cognoscat, quod movetur. Quod si quis non solum sic leviter arteriae viderit detracta cute externam figuram, sed tunicas etiam quot sint et quales perspexerit, lue praetergressus notionem est et longe vero etiam illo priore magis, qui foris eam tantum viderat. At vero si facultatem. quoque repererit, qua pulsant arteriae, atque motus utrum principium a se ipsis habeant, an a corde, ac si ab hoc, qui tandem spiritualemne materiam immittente in vastorum internam caritatem, an facultatem quandam per tunicas illarum, ad haec qui ustus demum sit earum motus, is plane tenebit universam essentiam pulsuum generationis. Verumtamen ista quidem nequeas definitione universa complecti; neque enim volunt definitiones quibus illae sunt cordi adeo esse immensas; unde fit ut nulla pulsuum sit definitio prorsus essentialis, autpraelonga erit. Adlidi prorsus, quod quum illorum quae ad essentiam pertinent, quidam ex junioribus medicis, aliis aliud adjecerunt, essentialem arbitrantur te definitionem pulsus explicavisse. Ubi praeterea in eo maxbne peccant, quod solam definitionem protulerunt, quam vocant ipsi essentialem, nec ante dederunt desuntionem quae explicet notionem, quam, ubi de sus egimus, arbitram nos definitionis. essentialis ostendimus. Ad hujus etiam ignorationem merito pronuntiant quod stulte in mentem ipsis venit. Quare de integro exordiamur a notionis definitionibus, quas praeter quod perspectum est omnibus hominibus nihil demorrstravrmus explicare. Talem autem invenio nullam proditam, ne ab empiricis quidem, quorum erat praeter caeleros hisce uti definitionibus, quas artifices isti graves in appellationibus ne quidem definitiones dignantur, sed deseritiones et illustrationes vocare. Ac fiant quidem descriptiones tales: motus involutarius, qui in partibus est quibusdam animalium sanguine praestitorum quiete interpellatus. Quinetiam si naturalem dixeris eum motum, vel non voluntarium, vel citra appetitionem, nihil refert. Si item ad parvas partes cutis fieri, aut non diuturnum esse, in descriptionecossigas, perfectiorem notionem reddas. Jam si nondum declinaveris sophistarum calumnias, appones motus nomini, sensibilis; quanquam herele stultum potius timorem istae additiones quam probatam fiduciam arguunt. Nam motus nomen omnes homines illi solent tribuere, quem aperte tensus animadvertit, quandoquidem illos quos ratione perspicimus, argumentum est quoddam probabile, quod semper adesse omnibus corporibus, licet non rideantur moveri, demonstrat. Jam ipsum nomen hoc, sensibile, duo denotat, rem sensui repraesentari jam nunc, quo tempore dicatur; alteramque etiam, quae licet non sentiatur in praesenti, possit tamem quomodo lapidem in alto dicimus sensibilem sua sponte esse, nimirum quod de natura sit sensibilium. Sensibilis ergo motus, quem quibusdam in partibus corporis per totam ritam animadvertimus, pulsus appellatur. Hic quiete, ut suximus, interpellatur ; quod cautius quidam medici putant diri quam distentione et .contractione constare totum motum. Et quidem nihil est apertius quam motum in altum, latum et longum extendi in gracilibus maguisque pulsibus Porro alii his timidiores peculiares affectus seutire se tactus ajunt, pronunciare veriti rem externam ullam esse: quo illos scepticorum et haesitantium, qui vocantur, induxit institutio. Quare ab his discedamus: fortassis enim ne ullum se percipere motum dicere sustinebunt, si illis haesitatoribus credunt undequaque. Sunt quidem certe nonnulli in sus, qui ne suos quidem ipsorum affectus probe fatentur se agnoscere, quos vocant jure agrestes Pyrrhonios. Adisses vero nos conferamus, qui non dissimulanter motum ridere se putant cujusdam subter cutem corporis in longum, latum prusundumque extensi, quando aliis sunt moderatiores, atque admoneamus eos discissa cute, vel de industria nostra, vel casu aliquando, ut attendant quid fit sub ea quod moveri videtur. Sane enim vas aperte cernent assimlle venae, nili quatenus duplicem tunicam et longe robustiorem habet, quod arteriam vocamus. Clare etiam quod obscurius ridebant antea perspicient, hoc vas in omnes partus distendi. Haud aliter denudatum moveri cor conspicietur, ac cerebrum etiam, ut audeant dicere tandem motum, quem in pulsuum generatione animadvertunt, in corporibus fieri quae commemoravimus; sed an primo et per se cordis dexter ventriculus, an una simul cum sinistro motus, iisdem atque ille modulis pulsare rideatur, nolet inquirere qui primo transitu a notione vulgari progressus est ad essentiam. Nec siccus in pulsu, qui in cerebro animad vertitur, indagare deprecabitur, utrum primo id et per se agat, an una cum suis arteriis attollatur, multis illis ac ingentibus. Qui autem hoc est audacior in decernendo de pultibus, istud addet etiam. Integram definitionem pulsus facias, si superioribus conjungas usum eorum generationis: quem in commentario nos de usu pulsuum innati caloris esse diximus tutelam.; si quidem sciat qui eam definitionem facit, quo fiat pacto, ut nativi caloris mediocritas fervetur ; utrum quod motu ventiletur, an quod frigidi aeris cogatur occursu, ut dissolvatur difficilius, an quod fumosis purgetur atque fuliginosis excrementis. Facere praeterea ad animalem procreandum spiritum ostendimus substantiam, quam spiritualem habent arteriae. Jam et. ad essentiam pulsuum pertinet, utrum quum arteriae distenduntur, tum accidat in ipsas materias affici, an ubi confidant. Atque de excretio- . ne alicujus ex arteriis, eadem est ratio, .siquidem attrahi demonstravimus quum distenduntur, et quum contrahuntur excerni. Qui vero de secta sunt, quam pneumaticum vocant, in contractione putant attrahi, in distentione excerni. Alius porro his in definiendo pulsu causam ejus efficientem addet, de qua in quaestionem venit, vitaliano fit, an animalis facultas, an omnino ne facultas quidem, ut asserit Asclepiodes. Quare definitionem, quam vocat, essentialem, quae est oratio essentiam rei docens, planum est genus explicaturani esse et. differentias et usum generationis, causam item efficientem, ad haec materialem aut instrumentalem, aut quoquo modo velis appellare, ut genus; aut motum, aut actionem, aut passionem arteriarum ; differentias, quod per distentionem et contractionem quodque sponte; usum, quod lunari caloris nomine, vel spiritus vitalis generandi, aut herele etiam animalis; causam efficientem, quod vis sit quaedam cor distendens et arterias, aut vitalis. aut animalis, .aut utraque ; materialem et instrumentalem, conformationem arteriarum ad actionem, quam dixi appositam. Ita suam quaeque secta rationalis sortietur definitionem. Namque pulsum dicet Erallltratus motum esse arteriarum per distentionem et contractionem, quem facultas efficit vitalis et animalis, ad implendas arterias spiritum continentes vitalem; Asclepiades, motum esse arteriarum per distentionem et contractionem, quae spiritu implentur, quum extenuantu r, quum confidunt earum tunicae, evacuantur. Nos Vero dicemus actionem esse pulsum peculiarem, praecipue cordis, deinde arteriarum, quae distentione et contractione moventur a facultate vitali, quo caloris nativi mediocritas retineatur, generetur autem in cerebro spiritus animalis. Atque ad modum harum definitionum, qui de aliis tectis sunt, definrent pulsum, ubique pro tuis quisque suppositionibus. Proinde si perlecte definiant, consenserint mutuo ; sic angustius, vel latius, vel aliqua ex parte minus bene, non convenerint. Hujus habes argumentum maximum, quod Herophili discipusi, qui quidem pulsum aggressi primi sunt definire, inter te disceptarunt; tum vero etiam quod cum his Erasistrati discipusi digladiantes (nam floruerunt ambae hae scholae ab Herophili obitu) usiam etiam pulsus definitionem instituunt, dissidentes et inter te mutuo et a discipulis Herophili. Nam veteres quidem relictis definitionibus docebant, significationes declarantes nominum; quibus utebantur, ea interpretandi forma, qua Homeri dictiones grammatici aliorumque antiquorum omnium explicant. Nam in hac interpretatione, quod haud dum liquet, ex altera declaratur; ut in dictione πίσυρες, nam hoc in versu,

— — Πίσυρες ἐριαυχενες ἵπποι,

nondum quid significet constat. Sed ibi:

Ἐνθεν τέσσαρα μὲν σακέ εῖλον, δουρατα δ` όκτῶ, —- — καὶ πίσυρας κυνέας,

explicatum est: Dum enim essent quatuor, qui armarentur, tum ficuta illos quatuor accepisse dicit tum galeas etiam quatuor. Hoc modo, quando legimus apud veterem aliquem medicum, stolam pulsare inflammatam partem, aut motum tantum in inflammatione arteriarum appellare eos pulsum, in corpore autem sano hoc vocabulo uti nunquam, non omnem motum arteriarum colligimus, fissi aut magnum et vehementem, aut quem ipsis potest: aegrotus animadvertere, pulsum vocari. In hunc modum ridetur et Erasistratus pulsus nomen usurpavisse. Sed enim ubi legimus rursus Aegimii De palpitationibus librum, quem hic pulsum nos vocamus, palpitationem ab illo invenimus appellari. At vero Herophilum contra videas statim a principio libri de pultibus a palpitatione pulsum separare; rideturenim omnem vir ille motum arteriarum, quem habere nos a primis ritae temporibus ad mortem usque perspicimus, pulsum appellare: ex quo praesentem statum cognoscimus futurumque providemus, nec pulsum, qui in corde est, vel in cerebro, vel in membranis ejus, requirimus. Sic praecipua pulsus est omnibus hujus aetatis medicis notio, quam nunc explicavimus : nempe hunc, ut modo dixi, desiderant ; quod hanc sequitur, omne jam cavillationibus plenum est. Quo minus ejuscemodi res definiendae sunt: nec te ipsum debet quisquam conjicere in definitiones, de quibus nec inter ipsos convenit dialecticos et quae ut omnibus numeris absolvas usum magnum postulant, ne dicam nihil opus esse ad tradendas disciplinas definitione essentiali. Definitiones, quas vocant, notionis, his, qui jam rem cognoscunt, sunt tupervacaneae; ignorantibus non necessariae, quod doceri certe pluribus verbis possunt apertius. Nam notionem qui rei significatae a vocabulo brevi potest et aperta oratione accurate complecti, doctor sit luo quidem praestantissimus, non tamen qui abest ab illa perfectione malus est, nec vero qui minus probe interpretatur. Nam itu aperte rem ob oculos ponere, ut Lyfias et Demosthenes oratores secernat, optimum sit ; non contemnendi sunt tamen qui nunc in judietis causas agunt. Equidem nihil obsisto illa facultate praeditis, quin dare simul et compendiose quae singulis nomissibus denotantur declarent ignorantibus, quippe qui hoc videor ipse agere : sed quod inanem ibi laborem subeas, ubi omnes jam cognoscunt, quod instituis declarare. omnino vero apud tirones cujusvis disciplinae ne proscrendae quidem definitiones essentiales sunt, verum ubi a notione exorsi ad essentiae eos notitiam deducamus, hic jam promptae memoriae gratiae rem univerlam limitata complecti oratione suerit commodum. Quare quicunque mediet et philosophi initiatis primum cujuspiam disciplinae initium faciunt docendi ab essentialibus destuitionibus, ut eloquentissimi .sint, lut clare interpretentur, obscuri evadunt tamen; quod assequi auditores, quae amplam explanatio.. nem, quo intelligantur, quaerunt, quum brevibus haec definitionibus referuntur, nequeant. Longa enim oratione prius rei, qua de agitur, aperienda essentia est, ut cognita jam et perspecta brevibus tandem verbis accipiatur. Haec ergo quia jure exprobro istis semper, qui definitionibus omnia docere conantur, huc exempli gratia veni: qui re ipsa declaravi multis locis, quodcunque quis ponat nomen, solidum librum esse faciendum, ut dederet, quomodo sit res, quae ab illo significatur, definienda. Itaque de pulsus desinitione - agamus de -integro, ac, qui recte definire nisi sunt eum, hos nominatim appellemus. Ergo hujus curiosifatis discipusi Herophili, ut dixi, principes fuerunt: quibus successerunt de Erasistrati familia nonnulli : secuti sunt qui pneumatici vocantur et ex methodicis quidam ; quos omnes siappestem, duobus erit, non uno libro opus. Quia vero certum est misti hanc verbosam inanemque disputationem uno volumine limitare, tot sufficiet desuritiones recensuisse, una cum earum auctoribus, quot liber fit capiundis : nam ex his judicium etiam de aliis facias licet.

Cap. III. Nam Tarentinus quidem Heraclides empirico descriptionem dignam sariens pulsum inquit motum arteriarum esse et cordis. Atqui non latet nos, qui sunt in empirica lecta, nequaquam de desinitione laborare, sed delineationibus et descriptionibus uti. Ita enim orationes illi eas appellant, quae breviter notionem subjiciunt rei, cujus appellationem profluimus. Atque hanc ille homines putat notionem de pulsus nomine habere, eosque protendere manum interdum aer tangendam praebere. melico. Quum vero quem privatum pulsu dicamus, hoc nomen designare illum arbitramur, qui ita est affectus, ut nullus motus Iuli nostrum sensum cadat in ulla corporis parte cujuscunque arteriae. Si quis alius est motus in arteriis augendis, nutrien dis, implendis- et vacuandis, hoc non laborat, quod sugiat id genus motuum omnes nostros Tensus, quod quidem assequimur ratione. Quo adducti- stirpes omnes qui de natura commentantur perpetuo confirmant moveri, atque adeo cuncta alia, vel durissimos lapides ; etenim et ab his defluit perpetuo aliquid. Quidam: haec etiam. ex aere. autumant iis attribui. Quare hunc motum non modo adhuc vi venti, sed demortuo etiam homini, ut placet physicis, qui de hotum natura tractent, oportet adesse... Itaque non moveri arterias male dicemus demortuis et non pulsare in quibusdam videri adhuc superstitibus. Quod si omnes fle loquantur, motum constet nos eum et appellare et intelligere, non ratione perspectum, .caeterum qui apertam notitiam praebet status. His adducti rationibus quum Tarentinus Heraclides tum empirici nonnulli alu pulsum.- descripserunt esse motum arteriarum et cordis, quando hoc plane ridebant non secus ac arterias moveri. Cum his pugnant- quidam dogmatici, qui nolunt aestimari solo sensu motum, sed interim et ratione; nam soli, lunae, stellis omnibus motum ab omnibus mortalibus tribui ; neque enim tantum spatium visleri citra motum ab oriente ad occidentem obice; tamen motus eorum non apparere. Quare, inquiunt, est nihil aliud, hoc certe empiricorum destnitioni .oportebat adjectum, motum arteriarum cor disque sensibilem esse, debehantque dicere, pulsum cesse: motum : arteriarum et cordis sensibilem. Huic definitioni quidam contradicentes, motus sensibiles in corde. et arteriis confirmant non tantum qui pulsent animadverti, sed et qui palpitent. Itaque comprehendendi etiam Iti. erant. in pulsuum descriptione, sive absolute dicant .arteriarum et cornis esse pulsum motum, sive adjiciant. sensibilem. Sunt qui convulsiones tremoresque narrent: quippe hos quoque interdum motus in arteriis fleri et in corde, praeter. naturam quidem. Quamobrem adli definitioni volunt naturalis, atque totam eam efficiunt ejuscemodi.: - Pulius est arteriarum et cordis motus naturalis. Ab his dissident. qui pro. desinitione Tarentini propugnant, qui in arteriis negant et corde tales nuquam motus cristere, ad nervosi: autem corpora pertinere. At concussionem tremoremque in falis fieri nervis equidem comprobo; palpitationem. vero insidere perspicue etiam in cute cernas palare autem etiam in. carnosis partibus, quae partes fiunt musculorum ; etiam in timore et angore plane cor videtur palpitare. Jam contentio de. affectibus his .non parva Herophilo adversiis praeceptorem suum extitit Praxageram, qui non recte pronunciavit affectus arteriorum esse palpitationem, tremorem et convulsionem ; ac non genere a motu earum pulsante differre, caeterum- magnitudine..,Nam: quum secundum naturam se habent extra omnem. culum,. fieri pulsum; aucto vero praeter naturam motu, primum effici convulsionem, deinde tremorem, mox palpitationem magnitudine inter se omnes hos affectusdisserentes. Quamobrem Herophilus statim initio operis de pulsibus magistri sin evertere sententiam molitur, verum quod tolenno Herophilo est, obtcma oratione ; quam ipsius discipuli mutantes, apertius scripserunt iis in lucubrationibus, quas de Heropulli tecta conscripserunt. Quod si referre hic ipsa verba Herophili velim, quae in principio libri primi de pulsibus ferit, aut quae attulerunt ejus discipuli, requirant integrum librum qui. haec accurate persequatur; quum vel nulla de his facta mentione integer meus liber extet, De tremore, palpitatione, convulsione et rigore. Mihi vero hoc quoque loco satis sit, numero definitionum explicato, quae in praesentem quaestionem convehi possunt, illa praeterire. Tantum dicam, quum valemus, cordis et arteriarum motus, quando illa distenduntur undequaque rursusque in se considuirt, obeuntur: sin autem aegrotemus, ut palpitans, ut concutiens, vel convallibus, vel tremulus motus arteriarumappareat, quid novi est, si pulsum vocemus modo convulsi-^ vum, modo vibratum, interdum palpitantem, interdum tremulum? Quinimo vocare quendam solemus vibrattun pulsinu, qui aperte identidem conspicitur: cujus in libro primo hujus operis declarari naturam. Sic vel hac ratione apposueris parum recte definitioni pulsus ^naturalis. De sensibili vero, posteaquam hoc quoque additum nonnulli vosunt, quod saepe apud Aristotelem refertur, operae pretium est meminisse. Nam rem ille vir cumulate nonnunquam persecutus, addendum ei dicit aliud quiddam ob sophisticas cavillationes externi, quod rideatur semper ad definitionem facere. Atque ob id ego fere pulsum describo arteriarum esse et cordis sensibilem motum, maxime quod appellemus pulsu privatos quibus motus non sentitur; tamessi ille saepe servetur, quod ad suam pertinet essentiam; neque enim viverent, si omnis periisset notus cordis et arteriarum.

Cap. IV. At Herophilius tamen Alexander, Philalethes cognomine, quo istas calumnias declinaret, desinitionem duplicem pulsus fecit, alteram ex ipsius rei propria natura, quam ut in suspectis appellat, alteram ut in consideratione. Ac pulsum ut in subjectis. .esse cordis ait et arteriarum contractionem atque dilatationem spontaneam, quae animadverti possit, pulsum vero ut in censiduratione ictum ex arteriarum perpetuo spontaneo motu ad tactum et intervallum, quod ictum excipit. Porro confirmat haec rationibus, ut putat, probabilibus quinto in libro Placiturum. Quod etiam serit Heraclides Tarentinus, ubi librum consulat Herophili De pulsibus. Multis autem argumentis Philalethis definitionem ; qui ejus memoriam foculi fiunt, oppugnaverunt, quibusdam illis mire lenibus ac plane contentiosis, aliquibus plus et minus probabilibus, quae quidam de illius familia consutaverunt, multaque verba ultro citroque facta sunt. De his ego funnnatim paulo inserius fortasse pertractabo. Ascribam tamen prius definitiones Demosthenis, qui et ipse non secus, ac ejus doctor; Philalethes cognominabatur..

Cap. V. Hic tres reliquit de pulsibus libros apud multos commendatos. Qui quidem etiam pulsum juxta ac Alexander dividit, dicitque illum quidem pro suspecto esse cordis et arteriarum distentionem, vel contractionem naturalem, quae valeat animadverti ; alterum vero ex quo considerationes instituimus, cordis vel arteriarum ad tactum, ictum naturalem, intervallumque, quod ictum excipit. Ilie in definitionibus conjunctione utitur disjunctiva vel, arbitratus copulativam et, quod ex ambobus constituitur, tantum definire, utrumque vero separatim non definire. Est autem ejus sententia, arteriarum motum per se solum esse pulsum, et cordis item per se solum; esse etiam utrumque simul pulsum; itasolam distentionem vocari pulsum et contractionem, et utramque simul. inductus est sic pulsum appellari, quod ex distentione magnus vocatur et parvus, vehemensque et languidus, celer et tardus, ex contractione rarus atque creber. Proinde ubi pro subtecto partes pulsus exponit, dissentionem et contractionem vocat, quum vero pro consideratione, ictum et intervallum, sensu putans contractionem non posse percipi. At vero magna lue denuo contentio melicis fuit non jam de nomine tantum, uti multae superius, nec vero anxia et inanis, ut pleraeque illarum, verum quae ad caput ipsum et summam pertinet commentationis. Equidem quum meo instituto expenderent, citra pronunciationem tamen, ut usia, quae apud melicos sunt controversa, sic hoc quoque per multos annos haesitatio mea non potuit explicari; tandem aliquando reperi causam eorum dissensionis: utrumque de hoc solo librum scripsi, primum De tlignoscendis pulsibus, ubi explicatum est, qui contractionem pulsus ienfibilem obtineant et qui non. Unde universa disputatio illius libri ad eos plane dirigitur, qui ex ictu pulsum et intervallo putant constare: nam sunt qui etiam absque distinctione definitionis pro subjecto, a definitione pro considerationibus, absolute dixerunt pulsum ex ictu et intervallo conflatum esse. Atqui ut dicatur ex distentione et contractione conflere, quaestio existit quaedam de quietibus, et quam a distentione ante contractionem et quam ante distentionem a contractione cor molitur et arteriae. Quod si quando etiam cornis nomen praetereamus, solas autem commemoremus arterias, interpretandum est de illo dici eadem, quemadmodum, si de corde quid reseramus, omissis arteriis, accipere oportet dictum de istis idem. Idem habet dubium in respiratione quies duplex respiratoriorum instrumentorum : quiescunt enim et thorax et pulmo id temporis, quod intercedit inter ingressum spiritus et exitum: atque pro tempore quidem herum quietum raram appellant vel crebram respirationem. Veruntamen non similiter hae quietes dignoscuntur atque pulsuum : perspicuae enim sinuper in respiratione sunt: at quietes in pulsibus quidam dis xerunt nullo posse modo dignosci: quidam fialam externam, quam quidem et nos vocamus sensibilem, at non in omnibus tamen pulsibus. Itaque ut respiratio crebra et rara in lignis est magnis, ita etiam pulsus creber atque rarus, ut disces in praesagitione ex iis : quietes autem partesne totius respirationis suit et pulsuum, in controversia est. Etenim non primo, sed per accidens, qui in ea opinione sunt, in partibus numerant harum functionum quietes: nam in inspirationibus quidem expirationibusque perspicuo operari instrumenta respirationis ; inpulsibus, distento et contracto corde: quietus autem interpellantes has actiones inster esse quietis, quae illis etiam instrumentis defunctis inest:. Quemadmodum etiam, qui possunt asserunt actionem .esse. arteria.rum et cordis, vel motum arteriarum et cordis, vel distentionem et contractionem arteriarum atque cordis, omittere quietes ridebuntur, quae non parvum ad praesagiendum momentum habent. Rarus itaque et creber pulsus cum aequalitate sua et inaequalitate, cum perturbatione ordinis et ordine, sunt hujus generis, qui non parva nunciant. Itidem intermittens pulsus et intercurrens, ex eodem hoc genere, futurorum sunt non parva signa. Ergo si defiuiendo pulsui voles orationem de quietibus inserere, partesne habendae illae sint pulsuum, an secus, quod si partes sint utrum primae et per se, an per accidens: multum prosectu temporis in eo pones. Verum quod in alus serimus, ut quum progressi usque ad cognitam ac detectam ubique loquacitatem essemus, ad aliud transiremus, idem nunc satiemus, reversi ad Alexandri et Demosthenis quas de pulsibus fecerunt definitiones. Sane ridetur, si non verbis, at sententia, cum doctore suo Demosthenes consentire. Namque suuctionem Alexander pulsuum spontaneam esse dixit, hic naturalem : et ille quae possit animadverti, hic quae animadverti valeat. Necvero aliter in definitione pulsus pro subjecto cum magistro rideas Demosthenem sentire : eodem modo in definitione pro considerationibus. Constat enim, ictum dicas an permassum, nil interesse: nec etiam, spontaneam dicas, an naturalem. Nam eo. .tantum, quod conjunctionem vel in . desinitis nem lutulit, ante diximus a praeceptore eum dissidere, quaque id ratione fecit. Deinceps jam quas attulerunt alii Herophilii attendamus definitiones.

Cap. VI. Bacchius quidem aliis in auscultationibus pulsum dicit distentionem. et contractionem esse, quae fimus fiat in omnibus arteriis. In hanc definitionem disputarunt cum contumelia Eralistratii, a suo errore criminationis dunentes exordium. Siquidem illorum est opinio, cor primum prae omnibus arteriis distendi atque contrahi, imruisto autem in arterias spiritu ab illo, simul atque impleantur, distendi primum ipsi corni vicinas, deinde quae has consequuntur, mox his proximas, atque ita continenter ad extremas omnium arterias motum penetrare, omni ipsis arteriis facultate vacantibus, tum pecusiari, tum a corde ipsis suppeditata, cujus te ipsas ope distendant, ut cor, contra-hantque. At Herophiliis in arterias placet; quia sunt cum corde continuae, per tunicas insuere ab illo vim, cujus ope perinde atque cor, dum distenduntur, ex omnibus partibus, unde possint, attrahunt, quod impleturum sit tuam capedinem; dum contrahuntur, excernunt: itaque eas simul uno tempore omnes rideri distendi et contrahi, idemque praescriptum ac cor utriusque motus. servaret Erasistrato autem: consentaneum est, non una rideri cor et arterias distendi contrahique, quod res ipsa aperte negat. Quo minus Erasistratii probe Bacchium accusarunt, id asserentem, quod res ipsa monstrat lili contradicerent melius qui solorum naturalium pulsuum contendunt lustitutam ab eo definitionem : nam quum aegrotet animal, attendi interim non simul pulsare omnes arterias.

Cap. VII. Quod Aristoxenus Herophilius non solum reprehendit, verum etiam genus pulsuum in desiuitione desiderari, ex ejus vero divisione aliquid dictum de distentione et contractione esse. Nam pullum ille dicere vult suncilonem arteriarum esse; scilicet primum hoc genus esse. Deinde quia functiones arteriis praeterea aliae sinit (crescuht enim et nutriuntur) addit peculiarem. Ita haec est tota definitio : Pulsus est functio cordis et arteriarum peculiaris. Sane genus rei, quamcunque definiamus, exprimendum in definitione esse ante alia, recte Aristoxenus dixit. At quia quoddam ejus est genus continuum, itu enim vocant, ante quod nullum aliud intercedit:: quoddam autem uno, vel altero intercedente, aut etiam omnium supremum : quodnam genus non parum quaesitum est caeteris in destultione sit praeponendum, supremmune genus, a quo amplius nullum est generalius, an continuum, an aliquod etiam, quod inter haec intercedat, ubi sit utroque manifestius. Quamobrem merito quidam contenti fuerunt continuum et proximum genus pulsuum motum dixisse. Sed enim quod motus varii sunt (nam latio -et alteratio, auctio, tabes, adhaec generatio interitusque, videntur mollis esse) quemnam velint motum esse pulsum, par erat aperire. Dicent sane lationem. Deinde quia multas habet latio differentias, addendum erat, quam lationem velint esse efficientium pulsus instrumentorum. Superne aliquis a primo genere exorsus, si dialecticos loqui volet, definiat pulsum cordis et arteria-^ rum functionem esse, quae motu lationis obitur distentis illis contractisque. Erit fortasse, qui his quietes ceufebit addendas, ut certe voluerunt quidam; alii contra detrahunt, quasi. quae per accidens, non pruno fiant. Verum in Aristoxenum haec sufficiunt, qui quum dialectice voluit desinire, leges praeteriit ipse dialecticas. Volunt enim qui desiniendi periti sunt a primo nos genere exordiri, deinde per menia progredi et ita facere definitionem. Equidem eremplum fortassis adducerem istiusmodi definitionum, nisi Platonis exterent duo. libri, quos habent omnes in manibus; in quibus docet nos atque exercet, ut ex elividendi via etratione satiamus definitiones. Titulum dedit horum librorum alteri Sophista, alteri politicus.

Cap. VIII. Sed ad Anonis nos definitionem, vici Heroplriliorum nemini secundi, conferamus. Hic pulsum dicit esse partium arteriosarum mixtum ex contractione et dilatatione functionem: ex qua eundem omnibus in partibus ordinem consonum fuit esse, sive aequalibus illa, sive inaequalibus temporibus absolvatur. Itaque functionem ille dicendo mixtam esse, non genus modo dixit pulsuum, sed et proximam, ut credit, differentiam ; ubi praeteriit quod motu functio obeatur, eoque lationis; meminit autem lationis specierum vel differentiarum, distentionis et contractionis; neque enim obscurum est dilatationem pro distentione eum accepisse. At non male mixtum dixit esse motum, non simplicem, neque unius formae, siquidem ex contrariis partibus constat, ut motus in respiratione. Etiam illud liquet, alteram partem illum nolle compositi hujus motus appellare pulsum, caeterum pulsus partem. Nam qui putanti quia magnus pulsus ex distentione denominatur, continuo distent tionem etiam totum appellari pulsum, in non animadvertunt interdum ex his quae accidunt partibus totum invenire coi gnomen; ut hic, simus homo, aquilus, caesius, ilaris oculis, .calvus, in aliisque permultis, a partium affectu cognomen totum mutuatur. Jam quum alii Herophilii prope omnes vel arteriarum, vel cordis, vel horum amborum diflentionem et contractionem appellent pulsum, luo non cordis et arteriarum, sed partium dixit arteriosarum, quaestione quam dixi superius, quae de corde est, adductus. Exoritur enim animantis maxima arteria ex cordis sinistrosum lpsum autem corpus hujus ventriculi non esse idem cum eo arteriarum, vel issi fatentur, qui arteriosum eum vocant. Nam ut nervosum appellanius aliquod corpus, quod tamen distat a. nervo, sic arteriosum hunc sinum vocaverunt, substantia plane diversa praeditum ab arteriis. Verum non obtinent ab adversariis ut recte vel arteriosus vocetur, quod eadem natura sit ac. dexter, qui est carneus; quocirca cor quidam in musculis posuerunt, quorum errorem alio loco deteximus. Id autem ut ulcere auderent, similitudo eos corporeae substantiae induxit, quae illis est; simillimum enim .est -.cordis corpus .durorum musculorum corpori. Ac verum etiam manifeste utroque sinu ridetur pulsare, et dum in corpore adhuc est et quum exemptum est, aliquantisper. Quinetiam quod pulsum naturalem tantum zeno delinivit, merito et in eo est culpatus. Nam eundem in omnibus partibus esse ordinem motus arteriarum, in valentibus quidem verum. est, in affectis. Et quum salsum siti. Insimulat porro Aristoxenus zenonem, ut multos estes, de additione supervacua hac, quum dicat, sive aequalibus illa, sive luaequalibus absolvatur temporibus, siquidem communem notionem et generalem pulsuum non complecti nec hoc nec aliud prorsus quicquam eorum quae ex divisione rei quae desiurenda est proficiscitur. Nam hominem qui animal esse dixit, inde ei addidit differentiam pedestre, postea ssiipes, non opus habet etiam differentias ipsorum hominum ut adaddat, ut haec fit definitio ; Homo est animal pedestre bipes, in quo artifices et inertes, sapientes et indocti continentur. Solorum enim hae hominum quidem fiunt differentiac, inutiles illae tamen, quod ad propriam definitionem attinet, quod sufficiat vel animal pedestre bipes dicere, vel animal rationale mortale. Neque enim definienda quae res proponitur est, ut dixi, partienda, sed genus ejus, atque hactenus dividendum, dum quod intendimus assequamur. Cujus si exacte notio completa sit, definitioque abunde essentiam declaret, inutile est quicquid deinde addatur, maxime si ex divisione ejus rei adiiciatur, quae definienda est. Namque quod commune est omnibus pulsibus, id debet in definitione proferri, quae est res, per quum pulsus coneipiunt ur et dicuntur, non per quam certi quidam pulsus. Nam si quam attingat differentiam definitio subjectum propositae rei, reprehendendi cuivis ansam praebebit, non recte praetermissas caeteras esse. Nam sicut zeno adjecit, sive in aequalibus, sive in inaequalibus temporibus absolvatur, temporis pulsuum scilicet subjiciens differentiam, ita alius addet magnitudinis, alius vehementiae, erit qui crebritatis, alius numeri, denique omnes differentias reliquas alius atque alius. Quamobrem jure illi definitionem Xenonis nimium exuberantem et superfluam criminati sunt. Habuissent etiam, si libuisset, illa objicere, quae dialectici prodiderunt de definitione, in qua dictio abundat. Demonstrant enim viri illi dictionis accessionem, de re quae definitur, detrahere, ut horninem si dicas esse animal pedestre bipes geometriae peritum, nam geometrae qui non sunt, non erunt homines. Nunc quando confutationem hujus definitionis, quam porro possit produci, aperuimus, transeamus a zenone ad Chrysermum; cujus haec est definitio pulsus;

Cap. IX. Pulsus est dilatatio et contractio arteriarum, exurgente undique tunica et in se ipsum rursus considente, ab animali facultate atque vitali, comitans perpetuo tam sanitatum quam morbum, ad sensum perceptibilis. Videtur enim hic etiam vir praeteriisse cor et tunicae arieriarum circularem elevationem et concidentium. pulsum appellare, quas plerique distentionem et contractionem vocaverunt. Quod vero praetermiserunt quidam de familia Herophili, hic addidit, ab animali enim et vitali, inquit, faenisate hunc arteriarum motum proficisci ; superflue illud additum quidem, si definitioni, quum vocant, notionis assignes, quod tamen non abundat his, qui definitiones essentiales pofiniant. Nam rerum quae positae in generatione sunt defiuitio causam complectens efficientem optima habetur; de quibus est pulsus, qui ut caeteri motus, dum stt est. At rectene an siccus, ab animali et vitali facultate effici dixerit pulsum, non parvam ea oratio quaestionem habet; quam quidem qui omnia vult ubique dicere, praetenti lucubrationi insereret, etsi non sit necessarium. Nam quae rei exponunt essentiam definitiones, placita consequuntur destmentium; quae contutari privatim debent, nec ob illa delinitionem quasi haud legitime factam improbare : at ubi verrtas illorum quae dicta sunt investigatur, tum matime longior omnis disputatio locum habet. Quod si quis vitio vertendum ducat, quod in unam ambas definitiones confuderit, et notionis, ut vocant, quae posita est in communi intelligentia, et essentialem, quam vocant, quae essentiam rei aperit, recte fune accusabit, et vero etiam complures definitiones, quas retulimus, recte criminabitur. Nam omnis disciplina ab aliqua notionis definitione. ducere initium debebat ; ab illa vel paulatim ad essentiales progredi, aut repente ad eam quae adamussim explicet rei propositae essentiam. Equidem initio statim diri hujus libri, qualis esse notionis definitio debeat, quales autem quae pedetentim ab illa recedunt: quo est hic minus nobis luhaerendum, quod quum hoc declaratum ante fit, tum esta etiam omnia, quae in definitione Chrysermus posuit.

Cap. X. At Erytliraeus Heraclides, clarissimus ejus discipulorum, parum ridetur magistri definitionem probare ; distentionem enim dixit et contractionem arteriarum atque cordis pulsum esse, a vitali et animali facultate plurimum valente effectumi Nam quod distentionem dixit pro dilatatione, verbo tantum dissidet ab illo, non re ; quod vero de illa detraxit, comitans perpetuo tam sanitatem quam morbum, in re dissentit. omittit hoc enim pro supervacaneo, sicut illud, sensu perceptibilem esse illum motum arteriarum et cordis, tametsi perpetuo lo sanitate animadverti pulsum ad ejus pertinet notionem, nec non in assis plerisque aegritudinibus, at non in omnibus. Illud vero, a sensu perceptibilem esse motum eorum, declaravimus anteaquam requirat discretionem, eo loco, ubi definitiones Alexandri et Demosthenis examinaremus. Demit praeterea, insurgente undique tunica et in se ipsam rursus confidente; quod illa scilicet per distentionem et contractionem significentur. Ad illud vero quod dixit Chrysermus, a vitali et. animali lacuitale effici pulsum, adjungit Heraclides, plurimum valente, quatenus alia etiam quaedam facere ad generandum pulsum, cum ipse confirmat Herophilus tum omnes qui ab eo sunt Herophilii nominati, tametsi reprehendat Aristoxenus et hunc et Apollonium Murem, qui etiam addit, plurimum valente. Neque enim inquit, quod. erat commune cujuslibet naturalis functionis, pat erat ut proprium pulsibus attribuere. Reprehendit etiam undique tunicam arteriae circulatior dilatari, in definitione dictum esse, non modo, ut Heraclides, tanquam supervacaneum, sed quod etiam pulsus quidam non naturales arteriae distentionem non aequalem moliuntur, veluti sui partem. Sed vero calumniatur hunc planissime. Nam si ipse in desinitione Chrysermus poneret, aequaliter, justa sit ejus objectio subjicientis praeditos pulsus motibus inaequalibus, verum quando simpliciter dixit, insurgente undique tunica et in se ipsam rursus considente, nullus crimini relictus est locus. omnino si id agebat, ut Chry sumtum reprehenderet, praestiterat orationem ad illos pulsus deflectere, in quibus in modum sidis videtur tensa arteriae tunica, ubi fertur sursum deorsum arteria, non distenditur tamen, nam hoc dixerunt quidam ad dedarandum eum pulsum, non abs re issi quidem, parum tamen ad absolutam scientiam. Atqui ut prorsus non distendantur nec contrahantur vivo adhuc animali arteriae, plane fieri non potest; quo minus autem animadvertatur hoc arterias habere, fieri potest et brevitate distentionis et adjuncta iis arteriis vibratione. Diximus itaque tum contentarum sidium arterias speciem habere, attolli que atque demitti, non distendi tamen et contrahi aperte. Sic ne hac quidem ratione mendacii postulet Chrysermum de circulari distentione et contractione arteriarum, qui non de sensibili eorum motu desinitionem, sed de essentiali substantia pulsus fecerit. At cui etiam haec corni est, vel ipsi legere quae illi viri scripta reliquerunt, vel in commentarios referre, Erythraei septimum librum legat de Herophili secta, Apollonii vigesimum nonum, Aristoxeni tertium decimum. Mihi quidem satis est si in singulis dissensionibus capita orationum prodam, itaque alio me conseram, sic enim stet tandem ut totum librum conficiam. Sed suerit non incongruum, si hoc apponam. Ipsis Aristoxenus, qui Alexandri Phllalethis suerit discipulus, et priorum sic omnes, ut putabat, desinitiones coarguisset, atque hanc confirmasset esse optimam: Pulsus estiunctio cordis et arteriarum peculiaris : idem postea tamen, nihil causae est, inquit, quin etiam talem destultionem faciamus : Pullus est cordis et arteriarum functio peculiaris, mixta et involuntaria. Hanc etiam extollit destnitionem ut priore clariorem, illi compendium tribuit et artificium. Ducit enim saepe inuoluntarios motus habere tamen aliquid voluntarii; quod quidem non obscurum est quam multis implicatum sit controversiis et quaestionibus. Sed de istis cum aliis sectis disceptat lue et reliqui Herophiliiy ab ipso autem Herophilo dissidere in eo rideatur, quod pulsum esse existimet functionem arteriarum et cordis, et partes ejus statuat distentionem et contractionem, nonnunquam etiam quietes. Nam si undequaque Herophili placitu tueatur, contractio sit functio arteriarum, dilatatio in proprium fletum et naturalem earum corporis reditus, nam ejus haec est sententia, quemadmodum distenta in demortuis cernitur tunica arteriae et in rixis item, quantum ex se ipsa est, distentam esse. in contraria opinione est Asclepiades. Hic vir cor et arterias arbitratur distendi, quum spiritu implentur in ea influente per subtilem contextum, quo praedita intus sunt ; ubi jam in eorum os repleturum nihil iusiuat amplius, ibi reridere tunicam in priorem suum statum illum naturalem. Atque haec obiter subire quaestio sophistis potest, qui sermonem in immensum volunt producere. Et ut verbosam materiam tibi hic paratam habes, ita si quae Philonides Siculus scripta reliquit in libro de medicina decimo octavo, in munus accipias (quorum etiam Agathinus brevibus meminit, ei objiciens, primum quod male pulsum asseruit in solis arteriis .fieri, deinde quod Baechium parum recte secum conjungat] magnum certe cumulum loquacitatis hae ratione addideris orationi. Primum enim epicheremata fiunt commemoranda, quibus adductus arteriarum solarum Philonides pulsum arbitratur, deinde illa refellenda, tertio Bacchium demonstrabimus in hunc modum locutum in auscultationibus, pulsum esse contractionem et dissentionem omnium arteriarum. In compendio vero pulsuum sic ad verbum scribit: Pulsus et omnis pulsus asuetus arteriis duntaxat et cordi accidit. Rursus paulo post: Nampuiseis quod dictum est, dilatatio est arteriae, vel arteriosue partis cordis. Jn primis hoc tibi suo haereat, hactenus solorum sare Herophiliorum nos commemorasse desinitiones, quum etiam Hrasistratii multas et Asclepiadii sccerint. Etiam herele Athenaei Attalensis asseclae, quos pneunraticos vocant, etsi non ita multas definitiones, tamen non quantas diximus Iecerunt. Agathinus quidem certe, de quo paulo ante feri mentionem, quanquam improbet istos, qui omnia definitionibus student docere, ipse tamen librum primum conscripsit de pultibus, ubi singula quae ad pulsum pertinent, nomina cum propriis definrtionibus rerum interpretatur. Caeterum alias quidem praetereo, nam hoc in libro solius pulsus statui definitionem memorare. Certe quidem demonstravi ego multis in loris, librum de llugusis differentiis pulsuum posse non secus ac hunc confici, si magnum pulsum definias una cum his, quae ei ex quantitate distentionis sunt conjuncta, et si parvum una cum adjunctis ex hac, atque hoc modo omnes alios. Sed in praesenti, ut diri, de solo pulsu statui summatim verba facere.

Cap. XI. Hic ergo Agathinus quiens accusat, pulsum qui volunt omnino definire, tamen in loquacitatem et ipse incidit inanem, atque etiam liquido. in eo lapsus est quod homouymum pulsum putarit esse. Alio enim loco ait: . Cordis et arteriarum motum dicimus pulsum esse. Alias ; tensum illum quem in inflammationibus aegrotus percipit, nam et hunc ait pulsum per homonymiam vocari, quinetiam salam arteriae distentionem nominari pulsum, quando vel magnum, vel vehementem eum dicimus esse, qui in contractione non sinat. Et vero etiam Athenaeum alt ceufere contractionem quoque pulsum appellari; quam signisi-^ nationem jubet Herodotum attendere; huic enim viro tuum librum nuncupavit, tuo quidem discipulo, apud Romanos tamen in medicina exercenda claro. Sed constatum ex compluribus distentionibus appellari- pulsum dicit ; ad haec non fiolum ex distentionibus constitutum, sed. et ex contractionibus. Quid, inquit, si etiam qui proprius est carpi, vocetur pulsus? Equidem existimo, inquit, pulsum lici etiam evidentium arteriarum motum. Ab his omnibus palpitationis secundum praecordia meminit, ecquid hanc quoque par sit appellare pulsum; qu.am quidem habeant nonnulli deliri; esse autem crassae dorsi arteriae. Quem in motu, inquit, vocamus non pulsum, verum palpitationem, erit jam quidam arteriarum motus, qui non pulsus, sed palpitatio appelletur; qua etiam significatione Aegimius Helienfis inscripsit librum de palpitationibus, in quo tractat de pulsibus. Sed hoc rursus loco obrepit aliud argumentum his qui sermones student ducere, si disceptent, an Aegimii ille germanus liber sit, aut utrum caeterorum Aegimius scripserit de puffibus primus, an estus ante illum. Hoc vero omnino est frivolum, illud fortasse non inane censebis tur, tametsi est inune, indagare unumne pulsus nomen, an multa significet; ridetur enim etiam Archigenes in eo cum praeceptore tentare, multis modis putans pulsum diesi De quibus sermonibus quo aliquis cognoscat, ad genera eum in species et differentias partienda necessarium est exercitatum esse; nam propriarum et communium significationum nominum haec una est via inveniendi. Itaque multis mihi locis ridentur etiam qui illustres in dialectica sunt lapsi esse, qui totidem esse generalium nominum significationes sunt arbitrati, quot in iis singulis contineantur propriae species. Dico autem, si quis putaverit nomen animal non rem unam significare; aliter enim dici animal immortale, aliter mortale, et rationis particeps aliter, expers rationis aliter, et ferum etiam manfuetumque, ad haec gregale et solitarium, et id genus reliqua. Proinde si hunc disputationem persequare, discipulumque exercitus ad multa exempla, ut statim quod multis commune est cernat et quod unicuique proprium, non parum impendes temporis. Atqui sine tali institutione ostendi non potest, pulsus. vocabulum unam rem significare, ut animalis, etsi ex utriusque divisione quam plurimae prodeant differentiae. Itaque hic jam perspicias etiam longitudinem sermonis, qui integrum item librum requiret, si exponere velis, unde inducti illi pulsum multis modis putent dici, et quid sit quod iis imposuit. De quibus ego nonnihil etiam in primo commentariorum, quae in librum Archigenis de pulsibus conscripsi; numero octo, diri; hic fiatis erit, sicut antea, si unam sermonis prolixitatem demonstrem, qui ei habebitur, si quis talia persequi omnia veliti Nam ridetur Agatinnus, effi incuset illos quam vehernentissime, qui pulsum conantur definire, ex tuis ipsius verbis, nunc functionem arteriarum et cordis eum putare esse, nunc motum arteriarum et cordis, non quod inter se hae definitiones pugnent, sed quod una est, ut ita dicam, generalior, aliae specialiores.

Cap. XII. Et jam Archigenes, qui commentationem de pultibus in uno praegrandi libro coniecisse existimatur, in ejusdem initio definitionem hunc scripsit: Pulsus est cornis et arteriarum distentio atque contractio naturalis. Addidit hanc dictionem, naturalis, -ad desuntionem Agathini, ob causam quam ante explicavi. Ex distentione atque contractione ut partibus arbitrantur constare pulsum pneumatici omnes, actionem putantes utrumque motum esse, quum Herophllus et Asclepiades statui aeque sentire videantur. Ac Herophllus quidem de distentione et contractione arteriarum peculiarem quaestionem instituere ridetur prolixiorem; nam subinde putabis eum et distentionem et contractionem censere actionem esse, fere tamen unam contraorionem. Asclepiadis vero qui nullam durit facultatem esse, abs qua cor et arteriae moveantur, varia est oratio, quum in alus functionibus naturalibus animalibusque omnibus tum in hac. Dicas enim interim statuere eas illum ne actiones quidem esse, quanquam hoc consequens est suppositionibus ipsius; interim vero functiones esse ponere, veluti abutens nomine, aut consuetudini concedens. At vero familia Athenaei, ut dixi, omnis utrumque motum. in functionibus habet et dissentionis. et contractionis. In qua etiam nos sententia firmus, neque tantum de arteriis et corde, sed etiam de thorace, quippe quem etiam demonstravimus agere diflendendo te et contrahendo. Distinguo autem tum in thorace, tum in arteriis lationes in medium statum ab extremis, quae nunc citra actionem, nunc cum illa fiunt. Horum si jam demonstrationes in hunc sermonem conjicias, r hac .re. ad .longitudinem albi multum proficin,tur. Ad haec, si nominum varietatem, qua .in defiuiendolent usi, et herele quas adduxerunt probabiles causas recensueris, deinde quemadmodum eas quidem reprehenderunt, postea quomodo dictu sua alii defenderunt, Inno orationi accedet frivolae prolixitatis cumulus.

Cap. XIII. Magnus itaque non distentionem et contractionem, sed etiam inflationem et concidentium seusihilem cordis, eorum que quae illi afficiuntur similiter, dixit pulsum esse..

Cap. XIV. At ipse sectae illorum princeps Athenaeus. pulsum definivit motum per distentionem naturalem et involuntariam caloris, qui in arteriis est et in corde, quique ex se ipsu et in se ipsum movetur, uuaque cor movet et arterias. Ubi non essentialem modo definitionem fecit, sed addidit et causam, quemadmodum definiri dialectici vosunt ea quae dum fiunt sunt. Et compendiosius etiam pulsum dicit esse manifestum perspiratum ; a sensu per se quidem perceptibilem, cordis et arteriarum. Jam Athenaei etiam haec est definitio : Pulsus est distentio et contractio cum perspiratu cordis et arteriarum. Si cui autem cordi est, hisce definitionibus consulendis confirmandisque longissime orationem extendat licet. Jam vero alii quidam de pneumatica secta definitiones pullus fecerunt aliquantum ab antedictis, ut diri, variantes ; quo minus eas eommemorare statui, quod perstringere quam brevissime orationem studeam.

Cap. XV. Asclepiadis etiam discipuli fuerunt inter se discordes, quod definitionibus quidam Asclepiadis aliquid adjicerent, alii detraherent, alii immutarent. Nam ipse Asclepiades quidem pulsum dicit esse dissentionem et contractionem cordis et arteriarum. Hic multi ejus discipuli addunt, quae non semel, sed identidem in una suspiratione fiat, ut tota delinitio haec fit: Pulsus est distentio et contractio cordis et arteriarum, quae non semel, sed silentidem in una suspicatione fiat. Sed decepti quidam sunt ab eo, quod in libro suo de respiratione et pulsibus scripserit in eum modum ista verba, obliti orationis ubi hoc seri-. psit. Nam demonstrare instituit, quae simili modo fiunt in respirationibus et pulsibus et quae alio diversoque, ac ubi diversitatem dederat, ista commemorata verba sunt scripta, quo respirationem separaret a pulsibus, quibus hoc est adscriptum: quae non semel, sed identidem in una inspiratione fiat.

Cap. XVI. Alii porro quaedam adjecerunt praeterea, de quibus Mosicluon est, cognomine corrector, quod Asclepiadis scripta quaedam corrigeret, non ubique cum eo sentiens, sicut nec cum Herophilo Alexander, Ego vero simul- ut Mosesiionis definitionem narravero, recedam a tchola Asclepiadis : Pulsus est motus peculiaris cordis, arteriarum, venarum, cerebri, ambientisque hoc membranae, qui in una inspiratione non semel, sed identidem fiat. Atqui non puto desiderare te interpretem horum quae destnitio habet, si quid memores hactenus dictorum.

Cap. XVII. Quare sit operae pretium fortasse transire ad Erasistrati discipulos, qui inter se non minus ac assi dissenserunt. Siquidem hoc quidem mireris, non tantum universarum tectarum medicos, sed illos etiam qui unum virum sectarentur, dissensisse plerosque; quosdam etiam duas et tres definitiones conscripsisse, ut Apollonius Stratonis filius unam hanc: Pulsus est dilatatio arteriae, quae completione sit spicitus a corde emissi. Alteram hanc : Pulsus est: arteriae dilatatio et contractio, a facultate quae illi conjuncta est ac proportione respondet. Ac tertiam aliam : Pulsus est: dilatatio quae sarit ut tactum arteria feriat. Atque hanc definitionem tertiam aequipollere definitioni pulsus in consideratione positi, nuper ab Alexandro allatae, nemo est qui nesciat. Prima autem quam scripsit essentialis est, consentiens Erasistrati sententiae, quandoquidem putat arterias, ut superius etiam memini, ideo distendi, quod compleantur spiritu a corde suppeditato. Nam completionem volunt nos, non impletionem dicere, ne quis omnem in contractionibus existimet spiritum evacuari. Secunda definitio facultatum etiam sermonem tangit, quam alii rectius Erasistratii fecerunt, qui pulsum esse dixerunt distentionem et contractionem arteriarum et cordis, quam vitalis facultas et animalis efficit. Nam ipse Erasistratus in commentariis de febribus aperte affirmavit etiam animalem esse in corde, nedum vitalem facultatem. Nonnullis illorum satis fuit dixisse, pulsum communem actionem esse cordis atque arteriarum. Quidam anxie magis distentionem arteriarum, cordi contrariam, esse pulsum affirmaverunt, quando attollitur cor, eodem tempore contrahi arterias exlllimantes et quum illud contrahitur, tum distendi arterias. At vero Apollonii prima definitio solam dederat distentionem esse pulsum, quam dilatationem appellavit, lusce verbis: Pulsus est dilatatio arteriae, quae completione fit spiritus a corde emissi. Erasistratus vero ridetur non naturalem arteriarum motum appellare pulsum, verum motum duntaxat in inflammatione, id quod ejus verba arguunt in primo commentario de febribus, ubi vocat motum arteriarum, quem naturalem nos pullum appellamus; quem vero in inflammatione ille immutationem dicit habere, pulsum ridetur vocare, non censens scilicet cuivis arteriarum motui esse pultus nomen attribuendum, sed sali ei qui ab affectu in inflammatione a naturali flatu deducitur. Comis igitur verborum copiam, qua abundabis, si cuncta haec persequare et quae in se Erasistratii mulito ac quae in alios disputarunt, commemores, et quae item issi responderunt sus. Quum igitur in capitibus ego tantum recensendis librum jam totum confecerim, idque multis etiam praeteritis illorum definitionibus, quid qui exequi omnia velit, noune tres libros, atque adeo quatuor habebit conficiendos? Fac vero confectos esse, et adolescentem quempiam qui in nugatorem incm. isset praeceptorem, qui omnia dicere velit, nihilque praeterire eorum quicquam quae tradiderunt medici, longo tempore illa et summo studio edidicisse, postea congressum apud aegrotum aliquem esse cum usio adolescente; qui ab esto praeceptore didicerit rationem cujusque pulsus dignoscendi et quid denuntiare soleant, uter tibi rideatur conanodi aliquid inventurus ad praesagiendum de aegroto ? aut uter nomen assecuturos apud aegrotum et praesentes ? Nam alter adolescens, qui pulsus sit definiendus, multis verbis aget; at morbus periculone vacet, an cum periculo sit, et diutusnusne sit futurus, an brevi judicatio sit expectanda, plane nesciet: alter adolescens exactu haec praesentiat, praedicetque. praesentibus, sed eum ratio definiendi pulsus sugit. Hoc autem aperte declarabit comparatio, quae ratio docendi utilis, quae inutilis sit. Verum ut est in proverbio, Dulce bellum inexperto, fle isti videntur mihi, qui omnia volunt desinite, prorsus quaestiones ignorare quas dialectici de ratione definiendi instituerunt. Nam definitione quidem lignificationem explicare propositi nominis, si quidem propositam rem non omnes plane assequuntur, non dico conducit, sed necessarium est. Necessarium etiam ubi quis vel versutia de industria, vel imprudens prae stupiditate, significationes commutet nominum, tribuens aliis rebus ea ac omnes homines. Si absque utroque horum sit, omnino res defini- tione non est aperienda, quod suum ipsa nomen abunde declaret, nam desinite plane omnia velle ad sophisticam discortinam pertinet. Mihi quidem haec licet dicere, qui fisquentissime in quaestionibus improvisis feri periculum ; nam de quavis re ad definiendum proposita dici demonstravi posse totum diem. Quare non quo verbis deficiar ad definien dum accommodatis, in abundantes queror, sed quum probari omnium me ad. eam loquacitatem esse instructissimum, humanicatis duxi esse, si artibus insudantium haberem rationem, veritatemque aperirem, non quod plerique sariunt sicioli, qui suspici, quod sciunt, quaerunt, sed et ipsi te ipsos venerandos magis apud alios putant fore, sed quae cognovissem semper, distinguerem utilia ab inutilibus. omnes enim, quum a paucis discessum est, qui artes tradunt, nugis omnia r esurierunt : de quibus hoc est, quod hactenus tramaximus. Nam pervasit amoris definiendi morbus non medicos tantum ac philosophos, sed oratores etiam et musicos grammaticosque. Quibus ego, si sapiant, omnibus uno de pulsibus exemplo medicinam sane praesentem feri. Quod si quando per otium multum sit ritum omnes persequi et dijudicare controversias de definitionibus, ne id quidem facere dubitabo, siquidem inutiles quidam dictitant illas esse, alu utiles illas quidem, sed de ratione disceptant definiendi Sed jam libros etiam de sus duos conscripsi, tertium et quartum Commentarium in secundum librum Aristotelis De demonstratione. Cui libro titulum multi indiderunt Analyticorum posteriorum, sicut et libro De syllogismo priorum Aualyticorum.