De dignoscendis pulsibus

GALENI DE DIGNOSCENDIS PVLSIBVS LIBER I.

Cap. I. De pulsibus commentationem in quatuor partes tumus partiti. Prima specierum et generum illorum differentias recenset. Altera, quae est haec ipsa, quam nunc in manibus habemus, agit de iis dignoscendis. Tertia causas aperit a quibus quisque generatur. Quarta et postrema, quid denunciare solent, medicis tane prae caeteris honoratissima, quo sit ut reliquas partes hujus nomine tractent, et a philosophis, qui scientiam naturalem investigartnrt, non plane neglectu. Quamobrem merito omnium prima pars ad medicos juxta et ad philosophus pertinet, sed secunda et quarta medicis est propria magis, ut tertia philosophis. Quocirca magnopere utrique in tertia elaborarunt, quod hi honoratissimam partem esse censerent, illi proximam statuerent honoratissimae. in quarta non perinde quidem ac in hac, eo quod soli de ea messim scripserunt, plus tamen quam in reliquis laboratum est. At in prima sophistis plus satis, melicis qui magis artis opera spectant quam nugas, tatis inter disputandum laboris suit. Rest quam secundam partem nec philosophorum, neque enim ad tertium, sed ad quartam faciebat, nec melicorum praeter Archige-. nem, idque plane leviter, attigit quisquam. Flagitat autem haec non prolixam quidem orationem, sed tempus aliis fitnul omnibus longius. Nam quum tactu nobis opus est exercitato, ut parvam etiam exacte differentiam sentiamus, tum non est in manu nostra ejus exercitatio. Nam compaginum usum et instrumentorum, et vero dissertiones, usumque fasriarum et laqueorum, praeterea reliquas chirurgiae medico necessarias, citra tuam operam fortasse discas. Et sane multa ipsi hoc pacto obimus, imitamenta molientes, per quae etsi ad summam pervenire non possumus, at plurimum tamen progressi ac prope finem pervenire possumus. In meditando vero ad pulsus, quid invenias, quod caprisantem, vel vermiculantem, vel omnino quenquam imitetur minus frequentium, non vulgarem tamen rem indicantium? nihil herele, nec quod accedat quidem. Sed ad naturam eorum estus usio praestat oratione declarandam: ut exerceas. autem te ad quempiam facillime simul et exacte dignosnendum, nisi ipse tuam operam naves, nihil reperias machinae a melicis ita commentum, ut in caeteris fecerunt operibus manu obeundis. Itaque quum ob id tempus requirit longum, tum ob absolutam naturae rerum scientiam. Nam si figuli pictoresque visum, si caupones et cori gustum, olfactum unguentarii, auditum musici, tametsi artis habent ubique promptam materiam, multos non sues suco, aut nrenfes, sed muros, ut accuratu artem calleant, exercent, ad tactum exercendum quantum scilicet censeas temporis medicum quaerere? cui plurimi uno tempore affectus arteriae sunt attendendi, non ut figulis solae figurae, aut ut pictoribus colores, sed primum distentionis quantitas, deinde qualitas et tempus. motus, tum moventis eam contentio facultatis, postea ipsius tunicae arteriae status. Haec simul atque illa attollitur, omnia tuus cognoscenda. Quinetiam caloris qualitatem occursus arteriae motu excitatus apertius indicat, et etiam aequaliter an inaequaliter illa quae memoravhnus omnia una in parte et in. diversis fiunt. Atque in distentione haec consideranda sunt. In contractione tune similia illis, praeterea tempus inter utramque medium, quo quiescit, duplex illud, unum a distentione ante contractionem, asserunt a contractione ante distentionem, et horum mutuam proportionem, temporis motus ad tempus motus, temporis quietis ad tempus quietis et utriusque simul ad utrumque: quae sunt universa ante alterum arteriae ictum cognoscenda consecto primo pulsu. Nam quum jam alter inceperit, quum haec ipsa sunt attendenda, quae declarata jam primo sunt, tum vero, quo aequalitatem eorum et inaequalitatem perspicias, omnesque differentias, quae in illo runt exposita cum iis quae in hoc conserenda sunt. Inde tres, quatuor, quinque atque adeo multi deinceps pulsus sunt ridendi, ut .ordo tibi atque confusio fit explorata. Quid haec quantae census esse omnia exercitationis ? Equidem ut verum dicam, ad exactissimam quidem et absulutissimani cognitionem requiri totam humanam vitam putem : ut autem tantam assequaris, quantam nunc putarimus nobis, non sex menses tantum, quibus universam medicinam prosilentur sapientissimi se isti methodici tradi tutus, sed annos permultos. Mihi quidem certe, ut primum medicis coepi operam dare, primis adhuc aetatis temporibus mirifica cupilitus incessit artis de pulsibus cognoscendae : atque lude usque in hanc diem, eam commentatus, haud dum mihi omnem artem videor assecutus. Siquidem multos annos etiam dignoscerene esset tactu clare arteriae contractionem, incertus eramm Quin .incertum missi erat, an Archigenes, Herophilus et qui Agathini temporibus erant, omnesque prope empirici vera licerent; tantum aberat ut plane scirem, possetite tota sentiri, an pars aliqua, eaque quanta. Jam in distentione de similibus perinde implicatus tenebar, quum tamen haec fundamenta sint et veluti elementa totius de pulsibus artis : quibus incognitis nihil esset praeterea quicquam, quod cognosci certo possit. Tantum sensu noveram nignoscere distendi arteriam, non ascendere et descendere; quod confirmant isti, qui empirici vocantur, probari, atque id esse verum. Neque enim distentionem, sed ictum tantum percipere tactum: ascendentisne cujuspiam, andislenti, non item animadverti. Hoc quidem multis annis prope solum assecutus sum, postea unum etiam, vehementem pulsum: alia. me omnia adhuc sugiebant. Itaque in profunda haesitatione multos annos volutatus, nihilo magis indagare destiti: sed quum acrius etiam, atque etiam in id incubui, tandem aliquando species contractionis tactus aperte repraesentata est. deinde quum in ea meditatione diutius immorarer, non speciem adhuc obscuram, sed clarissiman. notitiam ejus non concedentem dissentionis notitiae consecutus sum. Postea quid commemorem, quam esta sim ci..- assecutus? Omnia enim ultro te offerebant et plane posthac perspicua erunt, ut quum in summis tenebris lux subito splendida eluxit. Quod si quis haec aeripiat ut veruet non. ut fabulam, magnum fructum capit, ne eum desperatur subeat inveniendi quae indagat: neque eo deterreatur; quod multis etiam annis inquirendo nilul dum profeceiit. Nam quidam in quaerendo clam obducitur callus, ususque comparatur, qui progreditur pedctentim, neque prius quam absolutus sit unquam coepisse apparet. Simul atque completus est, cumulate fert omnium exhaustorum lahorum quam citissime fructum, adeoque ut rudius dicam cum ipsa usura. Jam quum posteris nostris non mediocre momentum accesserit promptitudo nostra atque industria in hisce rebus, qui non dubitaverim vel ipsos affectus tactus aperire oratione, breviore tempore ad artem se exerceant pulsuum et minore cum labore. Faciam enim ut praeter aliam viam muniam qua votum assequaris potissimum: liceat lentum ab immensa divitiarum atque gloriae siti, quae nunc dominatur, mortales abducere. Neque sane quicquam erit profectum hac lucubratione, si veritatis studiosus desiderabit: quos scilicet hactenus desiderabit, dum voluptas superior sit et regnet, honestas autem nulli curae, nullo numero sit; neque enim voluptarios haec commentatio; sed egregie gnavos induslriosque quaerit. At talis quotusquisque est? Sed enim, ut dixit Heraclitus, Unus mihi iusiar est mille. Profecto libentius cum uno illo egero ac cum istis mille, qui unum vel etiam nullum valent: nam non numero veritas, sed sapientia aestimatur. Ergo ad unum hunc verba nunc facimus cupidum veritatis, quisquis ille sive nunc sit sive posthac existet. Primum multa ad scutum pertinentia fieri non posse ut verbis explanentur: deinde tametsi non possit fieri, .nihil eo tamen causae esse, quamobrem nostrae te diligentiae poeniteat. Nam si minus undequaque accurate sermone ad eorum notitiam, propius tamen quam nihil asperaveris. Nam quis tandem famem cujusque hominis depingere oratione exacte possit? haud sane quisquaor: tamen ferves fugitivos quotidie ex notis faciei pro clamant, adeo que fuit, cui hoc esset satis tantum exaudisse :

Crasttis erat, nigris humeris, crispisque capillis.

Atque ego qunmprius quam Romam prolectus essem dulce Falernum nunquam gustassem, tamen me, quum est primum oblatum mihi, non fefellit, quod signis deprehenderem ea quae legeram. Quidam etiam meus familiaris vinum, quod crescit in Lydia dulce Caryinum vocatur ab incolis] facile cognorit, hoc duntaxat a me admonitus, dulce vinum Creticum et quod Scybellite appellant, colore repraesentare et dulcedine crassitieque, praeterea mirificam quandam jucundissimamque adstringendi vim praeter illa habere. Hujuscemodi nos quoque signa recipimus pulsuum dignoscendorum tradituros : ad haec manus quanam ratione erit cuique pulsui admovenda, siquidem lue firmius insigenda est, istic lenius applicanda, ut in vehementi et languido pulsu. Nam illum nisi premas arteriam, non dignoscas: hunc tantum abest ut cognoscas premendo, ut semel etiam, si ita sarias, videatur immotus. Nec vero magnorum simul et languidorum pulsuum, quos lethargici habent, cognoveris magnitudinem, nisi admodum attingas molliter. Quod autem a turgidis et magnis et duris vehementibusque altos discernere oratio possit docere, si magnum dicam tibi hunc esse qui increvit ex aequo in tres elimensiones, in longitudinem; latitudinem profunditatemque, turgidum autem qui in duas tantum, latitudinem et profunditatem, altum qui ut unam tantum, alsam, et durum violentum ictum efficere qualitate arteriae tunicae, vehementem vitalis robore contentionis, haud dixeris prudentem virum atque guavum omnino ab his initiis ingressum. non posse dignoscendorum illorum confirmatam scientiam parare, modo ad principia et veluti elementa artis hujus probe exercitatus fit. De quibus nos primo loco dicemus, deinde congruo ordine ad reliqua progrediemur.

Cap. II. Sunt haec quatuor. omnium primum, quod empiricos diximus contentiose potius quam vere asserere, ictum te tantum sentire, distentionem autem ignorare arteriae. Quocirca pulsum quidam ex illis definiunt, memoriam affectuum tactus ex arteriarum motu. Nam non ex distentione arteriae, sed ex motu dixerunt, nulla de re alia quum quod distentionem se negant sentire. Verum ratione, inquiunt, constituas eam licet, non percipit tamen eant tactus. Contra vero debebant omnino dicere, si id tantum agebant ut contenderent, tactum arteriae distentionem tentire, sed verene distendatur, hoc se non plane scire ; nam confirmare non percipi mentientium est de sensu. Etenim si istos roges, quis tandem convulsivus pulsus rideatur, quid aliud respondeant ac intentae utroque arteriae quasi sistis quendam occursum illum efficere tactui, quae ne pristinam quidem tedem plane retineat, sed sensim sursum deorsumque jactetm? Jam etiam si de vibrato requiramus, latebuntur hunc quoque, si quidem illis certe tactus affectus non exciderunt, fieri quum destruit arteria suam tedem. Nam ni iis pulsibus sursum ferri arteriam atque deorsum sumimus plane. Quinimo pulsus luaequalitatem eum, in qua arteriae quaedam partes editiore loco appareant, quaedam humiliore, si nescice se dicant, experientiae deprehendentur inanes, quam semper venditant. Neque enim de illis hoc est, quae ratione ostenduntur; caeterum tactus id percipit dilucide, in cujus quaerenda causa medici qui vo-cantur dogmatici dissentiunt mutuo, dissensuri etiam in eo, an .percipiatur, nisi ea fit rei evidentia. Quinetiam est quum magnitudine inaequalis pulsus fiat in una dlltentione, quum ejus partes quaedam plus, quaedam minus distendantur, qui non fieret, nisi distendi arteriam revera rideremus. At intessigo producere illis me ingeniosius fortasse sermonem, quam aperte agere; nam satis hoc fit dixisse, longum vel brevem, altum vel humilem i latum vel angustum, maguum vel parvum, crassem vel gracilem, et praeterea horum medios fieri non posse, quum non omni ex parte distendi arteria conspiciatur, quoniam solum fieri motum arbitratitur; tantum vel altus, vel humilis fieret, vel eorum ne.dius, alius nullus. igitur questa convulsivus pulsus est qui raro contingit, tales contendunt qui negant sensibilem iistentionem esse, semper omnes rideri, revera enim in convulsivo aut nequaquam sentitur distentio, aut purum et obscure arteria in fidis modum sursum deorsumque j ac lata. At vero quod tradit Archrgenes, hominum gracilium in partibus non carnosis ocusis cerni arterias distendi et contrahi, apud homines quidem verecundos recte dicitur, apud eos vero qui de rebus conspicuis, quando sibi ipsis libuerit, non laborant secus. Etenim vel conspici negabunt hoc, quod quidem earumdem sit illorum hoc quoque inficias ire, aut si etiam annuant, ocusis videri dicent arteriam distendi, tactu non item ; atqui de hoc quaestionem esse. Quare non ad alsum sermonem derivemus, verum propositis sus quae tactu percipiuntur, placere homines conemur. Atque ut verum dicam, non tam istorum nomine, quam ut veram traderem rationem dignoscendi tironibus hujus meditationis affectus sensibiles, memini pulsuum manifestam distentionem arteriae obtinentium et obscuram, de quibus convulsivi sunt ; praeterea ut pulsuum qui in quantitate positi dissentionis runt ne contundant considerationem, sed semper in memoria habitis tribus dimeusionibus contendere praesentem pulsum cum superiori valeant in tribusne dimensionibus illi, an in eorum aliquibus, vel aliqua respondeat. Nam qui ex distentionis quantitate viginti septem pulsus constant, quos in tabella libro primo De pulsuum differentiis propotui, hac maxime ratione cognoscas, si dimensionum quantitalem singularum teneas memoria. Porro autem tum haec ipsa quae nunc commemoravimus, tum reliqua quae posthac dicenda tuor, omnia praecedere ille liber debet, ut initio statim hujus libri admonuimus. Itaque prius huc qui siconserat quam illa edidicerit, errat planissime ; atque hoc sit in toto sermone constitutum. Nunc quod instituimus, exigamus : aperte distentionem arteriae a tactu, non ictum modo (quod qui cum omnibus disceptant, affirmant empiricij animadverti. Quare adducti rationibus meis contra ac prius dicentes, fateantur (ni sophistae certe et arguti gesitiant haberi) arteriae unimadverti quidem a tactu distentionem, tamen itane revera habeat, te haesitare; sime enim haec consentanea magis sint cum eorum tecta. Aut quumobrem cum omnibus aliis in disputationibus, quod cernunt, constituunt, de natura vero haerent, lue non sariunt idem ? Atqui si hoc faciant, non est quod dicant, distenditur fortassis arteria, sed non est conspicuum. Verum e diversio, fortassis non distenditur illa, tamen percipitur; siquidem consentit hoc cum illis qui quod cernunt tantum et non quod cohaeret, cum platito tuo ponunt. siquidem quod conspicimus, ubique locorum, ut dixit Timon, valet, qui fit igitur, quo minus nunc quod cernitur valeat? Atqui siquidem valet ubique, pro communi igitur principio aperte dilatari arteriam sumpto, quum scilicet non convulsione moveatur, inde dissentiamus fortasse inter nos, an sidem illi nos habebimus, illi non habebunt. Fortassis lue quoque, si sitam illis auctoritatem subjiriamus, ad concordiam in communi ineundam auctores fuerimus. Quidnam igitur vosunt? nihil aliud, quam sutgula evidentia conspici et sinupulum habere maximum, an, qualia ridentur, etiam sint, deinde an usia etiam ratione sint. Sumpserint sane et id a nobis consessum, nihil enim illis denegatum volumus. Quin nec ecquid omnino sit sol, luna, terra, nec an mare, neque an vigilemus, sed uo an sapiamus quidem, vel vivamus, nec quicquam nobis prorsus qua sit natura constare. Equidem haud sciam, hac quam desiderent majorem haesitationem. obtinuerunt hanc a nobis libentibus, supersedeant hoc labore orationis, ut demonstrent, habeant suam naturae ignorationem, ac abunde fruantur licet, tantum respondeant nobis rem non sane prolixam, an simul de usu nos rerum ad ritam pertinentium haesitare velint, neque ubi solem perspicue oriri cernamus, obire solita nos negotia, quae quum dies est, an in grabato conquiescere, dubi- . fantes nonne etiam an dies, nec quum navem conscenderimus ac simus in alto lioc agere, sed nihil credentes audere in mere prosilire, quasi id fortassis mare, fortassis non sit, neque ubi in portum ex alto invehamur appellaturque navis ad terram omnesque rideamus in terram exire, fidem dere sieusibus usque ad ipsum usum, caeterum intus nos continere haesitantes et dubitantes dicentesque, Forte quidem videtur nobisterra, non esitantem Atque omnia illa ipsis illis auctoribus ad experientiam usque fidem habent, at de natura in dubitationem adducuntur. Quin hoc nos scilicet ipsi volumus, ut eis pro certis utamur: quod vero excessit usum, superfluum dicimus esse. Quamobrem si quod cupimus nobis dant, de quo amplius dissideamus invenio nihil. Quod ad naturam pertinet, de eo scilicet inquiunt. Desine quaesi, nec de eo verbum unquam satiemus, si voles. Imo vel ad foedus feriendum te adhortemur et procedant posthac, si vultis, non mimus nobis quam aliis mortalibus, qua res, qua verba, quando vos etiam ipsius animadverto laborare, ne quid de illis, quae omnibus hominibus testata in vita sunt, evertatis. Proinde sicut illi negotia obeunt, et item nos obeamus, nec curiosi simus ulla in re, quae aperte conspicitur, sed statim credamus et assentiamur, ut si quis annunciet ab imbribus qui deciderunt fluvium auctum evertisse pontem, hic quispiam de vobis praesto ita vetet absolute ab imbribus qui deciderunt dicere, sed qui visi sunt decidere: neque fluvium, sed qui ridetur et apparet; neque auctum, verum, qui ridebatur auctus esse, neque diruisse pontem, sed videni diruisse, quis hunc sanum dicat? Quid igitur, quando cum caeteris omnibus mortalibus alio modo disputatis, negotia tolis nobis lacessitis, quum iisdem utamur sensibus tam in arte medica quam reliqua in nisa? Et utrem verbi gratia et vesicam, culeum, atque fabrorum folles quid distenui dicitis ac contrahi, videri praetermittitis, arteriae vero foli innocenti estis molesti, atque in ea de apparentibus scrupulum injicitis, quominus absolute pronuntietis, distenta est et distenditur, contracta est et contrahitur, sid ridetur distendi, verone. distendatur me latet? Desistite per deos tandem aliquando inanibus nugis artem onerare, vel sua tponte longam. Si otiamini et ritam non labefactare, sed esse usui instituistis, arlemque non interpellare, sed augere conamini, rebus hunc. commodioribus contentionem retisvate. Multa offendetis in medicina, quae magnae sint quaestionis, huc conferte vim vestiam, lue ingenium ostendite et dubitationem de rebus evidentibus tandem abjicite, quando nihil ea re profectus sitis facturi. Compellemini enim, velitis nolitis, evidentia pro certis habere, aut ne hiscere quidem vobis potestas erit; nam quum, sive quaeramus, sive non quaeramus, idem consequitur usus, ne quicquam inquiramus: Sunt vero permultae usiae hominibus tum sensus, tum rationis exercitationes, lue laborate, in his tempus ponite, res autem evidentes citra scrupulum pro iis, quae esse illae videantur, munerate. Facite itaque ut mihi arteriam concedatis in longum, latum et profundum distendi: postea jam dispicite, an sentire contractionem, necne possitis. Vos vero, ut nec hoc; nec aliud inquireretis quicquam, statue omnino res evid entes, in dubium vocastis; unde vobis suppeditat magnus quidem verborum acervus, sed qui non possit labefactare tamen neque convellere usum evidentium. Nos igitur contra faciemus ac vos. omnibus quae clare cemuntur, utemur citra ullam haesitantiam et credemus talia esse qualia videntur, quae obscurius, haec in quaestionem vocabimus, atque partim ratione, partim sensibus, partim etiam amborum ope aggrediemur eruere. Verum horum viam inveniendi alio loco amplius tradimus; lue tantum quod ad institutum nostrum interest reseremus.

Cap. III. Nam quum Agathinus dicat arteriae non posse contractionem sentiri, Herophilus autem constantissime ut de re sensibili disserat, res herele plena erat difficultatis uni magis quam alteri accedere, praesertim quorum tantum uterque studii quum ad alias partes medicinae contulisset tum ad artem de pulsibus augendam, ac etiam rationem multis annis ienfumque mire exercitasseti Itaque operae pretium esse duri, primum quidem ita tactum exercere, ut parum abesset quin pulsuum differentias sentiret, ut si quando nobis ipsis manlleste contractio appareret, alium ne testem desideraremus ; deinde ut veterum scripta revolveremus. Nam si plurimi hanc atque probatissimi sentiri confirmarent, si ne quam diutissime quidem connnentantibus haud dum videretur tamen nobis sentiri, defisteremus et deponeremus suem inveniendi. Sin autem nullus alius, aut plane pauci ac leves hoc assererent, nobisque in hoc incumbentibus non dignosc ivideretur posse, abjiceremus jam tum ejus spem inveniendae, atque non lentiri posse fateremur. Ergo quum familiam inveniremus Herophili prope omnem sentiri affirmantem, scholam autem Erasistratuorum partim annuentem, partim euntem inficias, ac terflos illos ab Athenaeo Attalenfi, de quibus Agathinus erat, inter te eodem modo dissidentes, nihil nos sane ex veterum scriptis quidem consequuti opis firmus, quod numero et nigustate qui affirmarent et negarent propemodum aequarent. Itaque apud me adhibitis praeceptoribus considerabam, qui etiam te negabant ipsius in apertam cognitionem venisse unquam contractionis. Jam haec etiam nonnullos ratio, ut fit, movebat, ac iis probabatur omnibus, ut recedentem tactus arteriam sentiat fieri non posse: quippe aut motum ipsum in distentione, aut conjunctum cum eo ictum, nos sientire; atqui .neque ictum jam nos, ubi recipiat te illa contrahiturque, neque sentire motum : scilicet ea illum, quae consuetudinem habent secum, ademrtque ac contingunt, non quae discedunt, dignoscere ;. alioqui ad remotorum aspirare notitiam posse, si hoc sit ei sumet concessum, quae non tangantm, sentire. His et talibus me verbis facilo in suam sententiam adduxerunt, ut qur testem a se, ut iactabant, tactu haberent; neque enim contractionem sentiebam arteriae. Sic nihil factum est propius, quam ut ab illa me removerem, ut ea, quae sentiri non posset, nisi mi.in tandem veluti ex assidua collisione ignis incensus et elueens dure veritatem monstrasset, ut alios jam testes non quaererem, nec arbitros, sed mihi ipse satisfacerem. Sed rem omnem explicabo, hinc adeo exorsus, unde me ipsum ratio duxit. Quando corpora tangentia partim leniter sese mutuo tangunt, palpantia tantum, partim vero urgent, impellunt, evertuntque, itaque quod tertius est et durius, veluti subit imbecillius et mollius, alterum autem cedit evertiturque ac veluti amplectitur id, quod urget, discessus eorum mutuus non potest eodem modo effici Caeterum, quae in superficie. tangunt, discedunt subito; at quae cedente molliore longius progressa illud veluti intrant, non revertuntur item subito, sed quanto a primo occursu progressa penitius urgebant, tantum illis discedentibus scnfibile superest. Tempus namque intercedet inter primum impetum discedendi et extremum finem secundum quem non discedere amplius, sed discessisse jam dicentur. Quo tempore toto, paulatim discedente altero, paulatim etiam alterius remisso pressu, utriusque sentietur motus. iam si hoc accedat, ut quod ab imo movetur, feratur furtum, et quod tangit, superne incumbat; praeter quod compressio ei quod incumbit detrahetur, etiam accidet ei ut veluti subsidat, quis quod prius excipiebat et sursum rmpellebat nunc defertur.

Cap. IV. Haec ex vestris, utribus, follibus et id genus instrumentis experientia ducta ei licet ediscere, cui non satis perspicua est ex oratione declaratio. Nam in omnibus invenies, ubi languidus est tangentium concursus, ibi momento temporis fieri discessionem: at alterum si validius sit, quanto spatio impellebatur infirmius, tanto movebitur, scilicet ubi te, quod urgeret, recipiat; atvero, si ex inferiore loco etiam premens ascendat, longe time proclivius sime et citius tunc imbecillius sequetur, id quod validius, focio ad persequendum adjuncto momento ad inferna. Po-. teris autem, si humida materia, vel aere utrem, vel vesicam, vel si mil e vas impleveris, leniter attingere, auferendis ac rursum admovendis digitis; deinde etiam trudere et impellore prensum, admovendis hic quoque vicissim applicaridisque digitis. Profecto alterum discessum, quum tantum palpaveris, clarissime animadvertes momento temporis fieri, alterum a compressione, nunquam citra aliquod spatium. Praeterea in priore nihil moveri conspexeris, five admoveas digitum, sive removeas, atvero in altero moveri, non modo si imprimas digitum, sed et si retrahas. Age jam compares arteriam digito et vasi corpus, quod arteriam contingit, ac eo, quod arteriam contingit, de loco suo nihil moto, arteria mota accedat et recedat. Ac nunc occurrat arteria corpori, quod foris eam tangit, quali palpet contrectetque, quod in languidis pulsibus usu venit, nunc non palpet tantum, sed et in altum impellat, ut in vehementibus. Hic in priore occursu necesse est, ubi arteria contrahitur, hoc possis dicere, recessisse illam ab eo, quod eam foris tangebat: hoc non possis, nunc recedere ; tempus enim ea cognitio poilulat; discedunt autem Iubilo quae leviter sese corpora tan- . gunt, momentoque temporis, quod nequeas attendere: sed iit altero arteriae occursu in vehementibus pulsibus, a quo fit ut tactus noster repellatur, prius recedere sentimus, deinde recessisse jam dignoscimus : id quod non sensus etiam atrinradvertit, sed mens ibi ex eo, quod affectus abiit ipsius sensus, colligit quod tum recederet nunc recessisse. At leviter attingentis animadvertere discessum non possis, discessisse etiam ibi conjiclas.

Cap. V. Porro autem non accedentis, vel prementis, vel tangentis, vel repulsi primum nos sensum habere, sed affectuum corporis nostri, neminem etiam esse puto, quem fugiat. Sentimus enim ab impressione vehementium pulsuum carnem nostram una cum ambiente illam cute impelli ; huic autem est: adjuncta moti et prementis cognitio. Quinetiam recedente arteria sentimus in ipso corpore nostro motum, siquidem intro compressa, sive ea cutis est, sive camis pars, arteriam discedentem comitatur, pristinam sedem, qua detecta erat, occupans, limulque fit ut in recessus cognitionem veniamus. Nam sentimus primos. omnium affectus corporum nostrorum, deinde quae hos induxerunt foris objecta. Quare quum recedit a premendo arteria, quia secundum partes nostras attingentes eam motam sentimus primum in vehementibus pulsibus, ea dicimus ratione contractionem etiam occurrere sensui, concesso scilicet ut, quae affectus nobis creant, sensibilia appellemus, atque compressionis iuaequalitas prementis annunciat reditum; neque enim vel robur, vel motum ejus quicquam erat quo cognosceremus, nisi compressio inaequalis. Nam vehementibus pulsibus, ubi digitos inlicimus, primus occursus admodum impellit parum tactum, ab hoc etiam atque etiam ad finem usque comprimit magis, unde sane motus arguitur et robur ejus, quod repellitur. Mira enim res est, quonam modo languidi pulsus, ut sint maximi, non parvi tantum, si premas, videantur, verum etiam omnino sensum sugiant. Quod si quis leniter esse illos tangendos ignoret, fortassis abolitum homini pussum dicat esse, qui quidem mentiatur inde, quod non recte eos tetigerit. Contra plane vehementes, quo ipsorum deprehendatur robur, requirunt ut qui tangunt digitos valide infigunt ; repelli enim hoc tibi tum magis videbuntur, quo eos urgeas magis. Unde etiam contractionem omnes vehementes pullus sensibilem habent, languidorum vero nullus; atque inter vehementes alius alio magis, prout major, vel minor sit vehementia, aut pro magnitudine et parvitate, aut pro duritie et mollitie, aut pro celeritate et tar.. ditate. Nam qui maximus simul et vehementissimus durusque fit, quatenus conjungi cum magnitudine durities valeat, atque non velox, hic apertissimam habet contractionem. omnes alii, quatenus plus vel minus de illorum aliquo habeant adjunctum, hactenus facilius percipientur vel aegrius. Addidimus autem eo in commiscenda duritie et magnitudine, quatenus valeat, ne adducatur quis posse unquam fieri, ut idem simul pulsus tum maximus et vehementissimus tum evadat durissimus ; neque enim conjungatur sicut cum vehementia magnitudo, ita cum duritie. Maximos enim et vehementissimos pulsus subinde invenias, at durissimos eosdemque maximos nunquam reperias, ac ne duros quidem pariter et maximos : caeterum, qui inter durum et mollem medius est pulsus, qui et moderatus est secundum naturam, cum maximo connexus frequenter inve nitur. Etiam durum simul ac vehementem non raro eundem cernas, adeoque durus idemque vehementissimus nonnunquam existit, at vehementissimum et durissimum nunquam eundem invenias : neque etiam qui maximus et idem vehementissimus tardissimus que sit, sed maximi et vehementissimi plurimum etiam celeres sunt; sin minus, at non lardi. Atqui si idem posset pulsus vehementissimus fieri et maximus et durissimus et tardissimus, appareret in talibus pulsibus omnium apertissima contractio. Quae quando non potest mixtio fieri, vehementissimus adhuc et malimus, qui neque mollis, neque velox sit, clarissimum adducet contractionem. Claram etiam vehementissimus certe et magnus et durus; et etiam vehementes sumsi et magni et duri, quorum minus quidem quum superiorum, manifesta adhuc satis tamen contractio est: praeterea his minus, sed evidens tamen contractio vehementis, magni et messis: manifesta adhuc vehementis simul et moderati magnitudine et duritie; sed hoc obscuriorem habet contractionem, non tamen quin possit dignosci magnus et moderatus in reliquis duabus disterentiis. Imo vero qui tribus differentiis est moderatus, perspicuum adhuc contractionem habet. Verum non tacite vehementis et parui contractio cognoscitur, qui omnino etiam durus est. Ac parui durique, sed contentione ntoderata, etiam est obscurior. Jam si parvus, nec durus sit et moderato robore, ut deprehendatur is, sensum ilagitat probe exercitatum, atque adhuc magis, qui parvus et mollis contentusque moderate siti At languidus pulsus, neque cum magno conjunctus, neque cum parvo, apertum obtinet contractionem. omnino is cum maximo unquam commiscetur; nec vero cum durissimo; cum magno fit ut commisceatur, sed prorsus eum mollem oportet esse; quod, si. cum duro conjungatur, is necesse est sit minimus. Quare qui exercitare tactum volet ad manifeste sentiendam contractionem, hoc in primis sitire debet, quod praeteritum ab antiquis est, non cujus vis pulsus posse contractionem seutui, nec quortnn possit perinde omnium esse Merum. Ad haec distinctiones quas tradidi modo memoria sunt teneardae, ut ne, ubi sentiri nequeat, invenire avens, deinde deposita spe, omnem tandem, ut non sensibilem, relinquat, neque ubi possit sentiri, non aperte tamen, hos primo aggrediens, quum horum desperet inventionem, tum alios eum plane pigeat investigare. Verum in quibus apertissima cerni contractio solet, ab his initium fumat, atque manum, ut praescripsimus, applicet, cum memoria propassiorum, quae tradidimus, plane vel vehementem, vel non languidum certe oportere esse, qui sensibilem tangentibus sit reprensentaturus contractionem, atque hoc habere fixum debet et certum: ad clariorem autem notitiam non parum magnitudinem referre, accidere item a duritie nonnullam opem et herele a tarditate etiam. Proinde nec in languido unquam pulto fientiri contractionem, nec in vehementi non sentiri, idque magis et minus clare; prout ipsa vitalis, ut . vocant, contentio major sit vel minor et pro distentionis quantitate ac pro qualitate arteriae tunicae et motus.

Cap. VI. Quare ut studiosi absolutam exercitandi viam habeant, non solum generale praeceptum explicavisse contenti simus, a quibusnam initium ordiendum sit tactus in contractione indaganda exercendi, sed etiam quibus hi insint in aegrotis et valentibus, deinceps aperiamus. Nam hoc si etiam didicerint, minori negotio votum, arbitror, assequentur. Ac de sanis quidem qui moderato sunt habitu et natura temperata, in vigore aetatis, maxime vero ex anni temporibus, regionemque incolunt temperatam, robustique sunt et omni moerore, metu, saturitate, motu vacui, in pulsum vehementem et magnum omnes habent. Qui se moderate si exercitaverint, sotique sint modicis balucis, vel vini non permultum hauserint, vel irati sint, vel operam strenuam aliquam noverint, non magnos jam et vehementes tantum, sed quam maximos vehementissimosque pulsus habebunt. ltidem, si laborent sutcera tertiana, vel malente miti et simplici, aut qua usia magnopere calida et veluti fervente febre, praeterea diariarum aliqua, quae ex b ubone proficiscuntur et ex adustionibus, modicisque lassitudinibus, maximos etiam tum et vehementissimos pulsus habebunt. Porro si quaedam horum quae retuli, eos teneant, quaedam non, vehementes quidem et magnos vel tum obtinebunt, non perinde tamen. Exempli gratia, si cujus juvenis,. qui. fartus sit, non tamen habitu moderato, sed vel pinguis, vel gracilis, loci suculae frigidi pulsus tangas, vefrementes eos et magnos nrvenies, at non similes tamen prioribus. Verum enimvero in iis omnibus, in quibus pulsas adhuc manet vehemens et magnus, si quo dirim us modo tangas arterias, senties contractionem clarissime autem in illis, quibus maximum esse et vehementissimum diximus. Atque si sit Vehementissimus, facere majorem eum sic in tactu impressionem, .itaque manifestiorem esse ejus impetum, superius explicavimus. Quin etiam si maximus sit, hac facillime via cognoscas, si intelligas tantum in contractionibus solere arteriam descendere, quantum in distentionibus ascenderit. Quod si est, non potest maximis intervallis non .ferri uterque motus, sursum, dum distenditur, duru contrahitur, deorsum, ita ut ille quam longissime sursum currat, hic recedat. Diximus autem nos sentire recedere arteriam, non recessisse, itaque ut maximum recessus spatium et tempus erit, ita ejus erit apertissima cogniti o. Quod fuit in causa cur dicerem esse primam tactus exercitationem, non in vehementissimis tutum, sed et in marinus simul pulsibus subeundam, qui non perinde moveantur velociter. Dicimus etiam nonnihil ad contractionem percipiendam facere duritiem : cujus tamen illic causam praeterinimus, quam hoc loco nisui causae est quin adscribamus; nam ad vim ictus magnopere refert durities quoque arteriae tunicae. Id etiam in rebus extra corpus positis aperte perspexeris, si aequis viribus vel lapidem cuipiam durissimum impegeris, vel lignum, vel aliud, quod molle. sit. Sane multo citius et magis prematur necesse est a lapide et eversatur quod impetum sustinet quam a ligno. Jam quod violentiae distentionis semper respondeat contractionis sensus, hoc contractiones clarius dignoscentur, quo violentioriscus succedant distentionibus. At non facile magnus pulsus commiscetur cum. duro, et affectus, in quibus congrediuntur, in opere de causis pulsuum et in opere de praesagrtione. per eos explicabimus : hoc loco tantum satis sit tironibus exempli gratia didicisse: quibus valida facultas vitalis est, quam eandem quidam medici vitalem contentionem appellant,.sed in rictu offendunt et nonnullis in estis, in primis in vini intempestivo potu, his tales pulsus accidunt Itaque in sus, ita ut in prioribus, aperta est arteriae contractio. Jam etiam tarditatem,.- quantum tempus auget recessus, tanto ostensurum esse manifestiorem motum, ne id quidem collectu est difficile; quam ob rem et haec usum ad cognitionem aliquem praestat i At qui debeat pulsus esse qui sensibilem contractionem est redditurus, abunde declaravimus.

Cap. VII. Deinceps quo modo sit applicanda munus, nobis inquirendum est, an perpetuo super arteriam, an subter, aliquando hoc modo, aliquando illo, et utrum comprimendo, an palpando, an applicando tantum, an interdum . hoc modo, interdum illo, ut natura pullus ferat ; nam nec de his quicquam majores nostri explicarunt. Nos autem his inquirendis, quae ratione .et usu consecuti sumus, in messium proferemus ; quo, si sufficere quidem videantur, omnibus suis partibus et numeris doctrina a nobis sit absuluta: sin minus, complurium quidem et utilium inventorum certe ope alius atque estus quod reliquum est invenerit. Itaque si comprimendo applicemus tactum nulla disserentis sensibilis ex munus super arteriam vel subter applicatione inveniatur: vel, si palpando tantum, veluti suspensis digitis, ne. tum quidem usiam animadvertamus differentiam. Ac tertius applicandi modus, qui medius est inter compressionem et. palpitationem levem, ne obiri quidem potest; si inferne tangas arteriam, siquidem liberare oportet tum manum omnibus voluntariis motibus et veluti langui-. datu admovere: quod si fecerimus, ne arteriam contrectet, a gravitate depressa delabetur. Proinde hoc modo attingenui superne tantum licebit, interne nunquam tangere. In eo autem frequenter contractio multum aperte patet, saepe etiam obscuta existit, non tamen quin exercitatis animadverti possitr In vehementibus et magnis, nec velocibus manifesta est. In moderatis per omnia haec dicta genera obsuara. Natu si vehementes .et magnos vel veloces pulsus comprimamus, fore manifestissimam omnium contractionem nuper diximus. Quorum causas ex iis. quae de illis narravimsis facile invenies. Nam quatenus tactum ab arteriae distentione^ accidit repelli, hactenus recedente ea sensibilis contractio fiat necesse est ; qui repellitur, - si - compresseris majorem in modum, in pulsibus quidem commemoratis : sin palpaveris tantum, perinde ac- nihil nat in manus applicationibus meniis inter illas, quas fleri quasi remissa. manu diu ximus, moderate repellitur. Quo magis contractionem comprimendo quam tantum attingendo senties, nec minus, si inferne tangamus, quam si. superne; quod perindeutrohique arteriae contractionem tactus sequatur. At enim manus, quae tangat, non modo prompte sentiat oportet,. verum etiam. mollis sit : nam sic demum facile consequatur ut motus vel minimos animadvertat. Num hoc sane quemadmodum natura est comparatum, ut esto alius videatur melius deteriusque et audiamus, ita etiam tangere .nos,; equidem sugere neminem. puto. Huc jam si flatus quidam mustis accedat carnosae digitorum naturae, promptius et. magis in occursu arteriae eversae, intervallo majore, dum contrahitur illa, lore ut ablegetur, nec hoc puto ante dietorum memori obscurum esse. Nec vero etiam quum per longius scitur intervallum, clarius sensuram esse contradionem; hoc sugit quenquanu Quare molliorem matrumduriore, si reliquorum aequa fors sit, ratio dictat exactius contractionem sentire. Itaque si summam orationis feceris mus, esto transibimus. Quandoquidem inter medicos controversia est de arteriae contractione, quorum pars eam sentiri consumat, pars non sentiri, ostendimus nos neque perpetuo sensibileur, neque perpetuo insensibilem esse; ubi primum pulsus, in quibus sentitur; aperuimus, deinde status, in quibus illos indagabimus pulsus: denique, qui sentire plane contractionem cupiat, quomodo tangere ille debeat, qualemque esse manum conveniat applicandam.

Cap. VIII. His constitutis, deinceps erit explicaudum, totamne scntiamus distentionem atque contractionem, an pars nos utriusque fugiat, et si fugiat, quae haec sit et quanta. Atque hujus etiam restituemus orationis initium a motu distentionis. Ac primum nobiscum repetemus saepenumero in multis aegrotis, quibus pulsus parvi sunt lauguidique (quales habent prae .caeteris ii, qui syncope coriialuntur et qui de vita decedunt prope omnes] quosdam medicos motum aliquantisper sentire, estes haudquaquam: secundo loco, prout accurate et sedulo, vel segniter atque negligenter tangit, eundem medicum interdum motum sentire, interdum non sentire. Proinde, quum eundem arteriam quidam medicus non pulsare, alius pulsare etiamnum dicat, atque idem frequenter medicus eodem tempore pro divertis manus applicationibus virissim contraria dicat, partem motus fugere conflet tactum. Dices, praeclarissima natura praeditum et manum rectissime applicantem experienque totam dentire distentionem. At hunc quomodo iuvementus ? Quis nobis humanam naturam spondebit eam integritatem sensus assecutam, ut nihil issem ne subtilissimum quidem praetereat? Ego quidem certe nec exteriorum corporum horum, quae licet praeter ullum impedimentum ipsa tangas, jactem consummatam notitiam esse, nedum corporis, quod adeps, membranae, cutis munit crassior subinde corpore arteriae Quod si quis tam fit audax et arrogans, ut dictitet in distentionibus arteriae primum te motus cognoscere impetum, libenter de isto quaesierim, quanam ipse hunc manus applicatione deprehendat, utrum leviter palpando, an premendo, an nulla ri admovendo. Sane si de magnis ille sophistis forte sit, qui in operibus artis hactenus versati fiunt, ut omnino an homo febricitet ignorent, verborumque iactatione ipsam veritatem superent, haud iste scilicet, nec an plures sint applicandae manus rationes, nec an inter te illae mutuo distent, noverit, nostraque stomachum issi fecerint, nec usio modo me sustinuerit audire. Verum enimvero uti alia, quae ante tradidimus, ita haec veritatis studiosi;, etiam si siclus sit, dictemus. Nempe media applicatio quae citra ullam vim fit, hactenus motum sentiet in pulsibus certe non languidis, quatenus vitus : in languidis vero sentiendis etiam visui concedet. Altera,. quum premimus, in languidis tupra primam motum arteriae obscurabit : in vehementibus prae caeteris percipiet. At tertia, qua veluti suspendimus manum, motum sane quam brevissimum sentiet. Sed haec faciamus quoque ut demonstrationibus consumemus, ab rebus evidentibus exorsu Quid vero clarius hoc sit, quam omnium arteriarum nec visu nec tactu motum rideri, sed earum duntaxat, quas cutis contegit, neque ea crnssior, at sub carne abditas, aut tub aliis corporibus, occultum habere motum, nisi quando magnopere intabuerint quibus sunt illae suspectae corpora, itaque sentiuntur? Imo vero quarum sentitur motus, quo sunt arteriarum nudiores partes ipsi suspectae cuti, hoc visui clariorem motum tactuique repraesentant. At maxima quidem arteria, quae secundum dorsum sita est, cujus fugit pridem motus, simul atque contabuit animal, ad abdomen motus apparet. Unde liquet leniora corpora arsarias facile, ubi distenduntur, una sucum attollere, graviora aegrius, praegravis vero non movere prorsus. Quod dico multo animadvertes manifestius, si arteriis praeditis illustra motu foris corpus aliud subtile ad cutem imponas, ut folium, membranam, linteum, panniculum, aut aliud tale quid : scilicet una cum arteria distenta moveri cernes t si iterum priori tantundem apponas; jam multo amborum obscurior motus erit : si vero tertium addas, adhuc longe obscurior: itidem si quartum et quintum, tandem impositorum motum omnino abolitum putabis. Jam si vehementior pulsus sit, plurium onus corporum feret : sin minus vehemens, pauciorum : quod si nequaquam sit vestemens, fieri potest ut nullo onerari corpore sustineat. At vero si praeterea languidum esse finxeris, non modo foris cuti corpus impositum non movebit, sed nec ipsam interdum cutem. Id quod sic constat habere : nam arteria quam suerit contentissima, tam maxime cutem conspicies moveri; contra quum exoleta multum contentio sit, plane non uroveri videbis. Quum igitur arteriae validior motits etiam multa corpora extrinsecus imposita, nedum cutem, secum movere valuit, languidior autem tantum cutem, et qui sit multo hoc imbecillior, ne cutem quidem, quid habet admirationis, si alius etiam hoc infirmior existat, qui neque membranas, quae arterias contegunt, neque adipem subvehere possit? At quis tanget hunc motum tactus? nempe nullus. Neque vero ad haec illud respondeant, comprle mendam digitis cutem esse quae arteriam tegit, ut pulsui non satis ascendenti occurramus; quum iit his, quorum sentitur motus, sed languidis tamen, si cutem comprimas, omnino pulsus consistat : quid jam illa, cedo, arteria fiet, quae ne cutem quidem potest movere, si digitis eam insuper premas? annon reliquam q,artem motus etiam amittet? omnem ignorare mihi videntur isti arteriarum sedem, quae ex dissectione perspicitur, qui primam distentio mis partem sensibilem putant esse, quum cutem nulla ex illis attingat. loro si quae admodum ridentur conspicuae esse, eique propinquae, has velis excoriatae utrinque inspicere, multum cernes spatii inter cutem et tunicam arteriarum interpositum. Etenim temere hoc natura unum condidisset, quae tamen citra rationem molile nihil est, si instrumentum creasset quod. in omnem partem posset distendi, neque locum ei ubi moveretur destinasset ullum. Atqui aliter res te habet, et longe quidem. Siquidem monstrant dissectiones circum arteriam spatium esse satis amplum, quod cero, dum ejus moles augetur immodice quum subeat, ne distendatur vas, quantum sidet, interpellati Unde fit, ut .crasse parvus pulsus fit, quod longitudo ejus imminuatur et latitudo fiat angustior, quum a multa carne constringatur; ascensus item ubertate corpo-. rttm incumbentium depressus inhibetur. Illorum vero qui gracili corpore sunt, alioqui robusti, insignem latitudinem et longitudinem pulsus habet, insignem etiam ascensum. Ac magis etiam in bis, quibus cutis laxa est, perspicuum nitervallum est inteream et arteriae tunicam. Nam ejus, qui in statu illo est, si vehemens pulsus, aut non languidus certe sit, poteris membro convertendo, atque interim supino, interim prono figurando; differentias, quas nunc retuli arteriae dimensionum, manifeste premendo assequi ; nam longitudine et latitudine pronam figuram attendes praestare, altitudine et tempore fupinam. causa utriusque cutis est laxitas, ut quae in supinis manus figuris superne incumbat et decidat in arteriam, in pronis deortam vergat et dependeat plurimumque distet. Quamobrem in supinis figuris, quum distenditur arteria, in obliquum ex altioribus circumfluens complicatur et quasi rugas agit, atque hic in magnum acervum collecta, magnitudini pulsus in -luis maxime partibus obsistit, in pronis vero, quia minime deprimit, nec interpellat arteriae motum, nisui quoque de pulsus detrahit tua-. guitutline. Quomodo ergo non et hic plus in profunditate item distendi pulsus ridetur, aut si non amplius, at aeque ut in fupina figura? quod scilicet fusi latitudinis longitudinisque incremento latet profunditas. Et alioqui, quum (cujus haec omnia nomine commemorantur^ longiori tempere videatur, - quantum ad conspectum, arteria moveri, quae in superioribus artus regionibus locata est, simul intelligitur major in altum etiam ascensius fieri. Quod enim in ascendendo longius tempus ridetur ponere, hoc facile vitum inducit longiore se spatio profectum esse. Atqui hoc venitur per aequale spatium, ut vult quidem veritas, quomodocunque locata arteria sit: sed quia prior nimirum in lupinis figuris motus sub cutem fuit dissipatus, tempus anetum distentionis, quantum villis judicat, speciem simul auget profundisatis. Atque haec quidem evidentia exempla aliaque id genus declarant distentionis primas partes effugere aciem. Quantum autem hoc in motu a ritu sentitur, tantundem etiam in non violenta lectione in vehementibus certe pulsibus: nam in languidis quidem subinde minus. Siquidem in conspicuo est non esse eo attingendi modo primas distentionis partes simtiendas, ac ne si palpes quidem leniter, velut fuspenfamanu. Restat igitur, si modo possit, ut manibus. cum compressione applicatis sentiri primae partes dissentionis possint. Atqui non in omnibus pulsibus posse, sed, siquidem possint, tum in tolis vehementibus; si quam memoriam habemus fu-. periurum, plane testatum est. Ac hoc quidem hactenus ductum est, eo quod aliam manus applicationem nullam in consessu fit, nec alium pulsum (si a manus applicatione, quae compressione in vehementibus pulsibus obitur, discessum sit). distentionis initium offerre sensibus posse. Deinceps vero rideamus, an id, quod praestari videtur posse, plane sit. verum, an. verisimile tantum. Equidem vel in his latere. nos censeo distentionis principium, sed non perinde tamen atque aliis in pulsibus :. verum esse quod fugiat quam mrnimrun. Id intelliges, si cum animo tuo cogitaveris motum quem arteria orditur, impertiri necessario primum corporibus, quae illatu cingunt, deinde universae cuti, tum digitis nostris denique. Quamobrem non potest in illa distributione motus nihil poni temporis. Et si hoc vere dictum est, necesse^ est motus initium lateat. Imo etiam (quia tactus quietem percipit, quae postquam consederit arteria, ante distentionem fit, multo illa quiete longiorem, quae a distentione prius, quam consident, fisi recte putes hoc eo contequi, quod interni motus nos aliquae praetereant partes. Neque enim hoc obscurum est, si initium deprehendi distentio. nis non potest, quin contractionis quoque incognitus finis sit. Etenim ampliorem nunquam, aut majorem motum in contractione sentiat arteria, praeclare enim agitur scilicet, si parem liceat ac in distentione sentire. Testes huic rei illi sunt, qui plane illam negant percipi posse sensu; quo-. tum numerus late patet, virorum sane in artis commentatione non contemnendorum. Nos vero sentiri illam et quando potissimum, jamdudum docuimus, simulque demonstravimus ampliori motui non esse tactum sentiendo incontractionibus, quam in. dissentionibus, nisi fiat ut quantitas distentionis, vel contractionis incidat in mutationem, quod quidem in collectivis inaequalitatibus usu venit. Age jam hoc constitutum etiam esto, sensum aliquando ob internae quietis magnitudinem sunt finem sugere contractionis tum distentionis initium, sicque jam altera nobis quaestio recte atque ordine esto consecta. Nam quaestioni quam de .diflentione, an tota sentiatur, habuimus proximum erat de con- tractione similiter quaerere; sed quum tractaverim de distentione, rideor mihi etiam quod de contractione erat dicendum assecutus esse. Nam majorem motum si in contractionibus non lentimus, sed vel parem ac in distentionibus, velquod vertunt est, minorem, omnem autem in distentionis bus non percipimus, planum est nec totum nos in contractionibus sensuros.

Cap. IX. Porro de duabus quaestionibus, quae etiam restabant, ut quanta distentionis pars non sentiatur explicaremus et quanta contractionis, videmur ex antedictis summam jam consecuti. Tantam scilicet partem ostendit oratio non sentiri distentionis, quanta inter arteriae primum impetitur motus et ictus usque ad nostrum tactum distributionem intercedit. Quam si speciatim dissecemus, plurimam in languidis simul et magnis, quos tangimus leviter, reperiemus, minimam in vehementibus, quos comprimendo dignoscimus, mediam inter utramque in munus mediis .applinationibus, in susque prout vehemens erit, vel non vehemens pulsus, imparem. Iani quando tantam sentimus contractionis partem, quantam distentionis, aut paulo minorem, erit etiam contractionis pars illa, quae non sentitur, par distentionis parti, aut aliquanto major. Habes .de primis quaestionibus et veluti elementis disputationis. ..

Cap. X. Quae de pulsus principibus partibus drcenda erant, pene jam -percurrimus, nam duae quae reliquae sunt per accidens potius, non proprie, nec per te paries pulsus sunt, arteriae externa et interna quies; sed quoniam quaedam denunciant, de iis dignoscendis operae pretium est ut verba satiamus. Ac externam quidem quietum, simpliciter manum admovens, maxime quanta sit percipias, aut si premere etiam libeat, in vehementibus quidem pultibus hactenus urgendo, ut ne motui obfis, internam autem si premas quoad tibi per praestentem vehentemtiam liceat, ita maxime dignosces. Externam certe lotam quietem, si ordine attingas, plane animadvertes, internam, quod etiam ante dictum est, una cum partibus, quae non possint sientiri, utriusque motus, fine contractionis et luitio distentionis. Quorum causas non magno negotio etiam quilibet inveniat, si attente auscultavit superiora, faciam ta-. men ut summatim ipsis quoque explicem. Nam postea quam fieri non possit, ut cognoscamus, quantam pulsus externam quietem effecturus sit, si moveri arteriam, quatenus potest, prohibeamus (prohibemus porro, ubi nimium comprmramus) protecto, quam magna sit externa quies si praeterquam concedit nobis praesens vehementia premamus, non percipiemus perspicue unquam. At fortasse dices distentionis magnitudinem compressione prohiberis motum tamen .perpetuo apparere, rejici enim ab ascendente arteria tactum, ubique desistere primum impelli ab ea moverique, ubi illa simul quieverit Sed hoc salsum esse, si universe dicatur, ac requirere distinctionem sarisa perspiciemus, si quid priorum meminimus, quum diceremus, arteria dum movetur, fleri interim ut secum incumbentis sibi corpora non moveat, eorum oppressa pondere. Quare nec quum premamus ratio dictet tam dui sensum durare ejus motus in omnibus pulsibus, quamdiu, quum non premeretur, vel urgeretur, . progrediebatur. Proinde quum arteria tua ipsius ratione movetur, quiescere jam nos subinde arbitrabimur pulsus, atque eo quietem ocyus ingredi, quo sensibili motu prohibiti fuerunt. Quum vero quantum pulsus tactum in distentione arteriae impellit, tantum, dum contrahitur, sentiatur, omnino necesse est, quum finis non sentiatur tlistentinnis, nec contractionis mitium sentiri. Qui ergo non convenienter:tangit; quomodo dignoscere plane externam quietem possit? Nam quantitas compressionis ad robur mefienda arteriae est, ut eatenus comprimamus, quatenus extrema motus pars nulla sensum effugiat. Unde constat non esse in quibusuis premendum, sed solis in vehementibus: neque hic tamen adeo, ut vi applicatae munus arteriae superetur robur. Quare cautissimum erit, ubi dignoscere externum quietem voles, citra ullam vim applicare tactum, contra internam, ni urgeas comprimasque, non cognoscas, nam contractioni arteriae constantissime tactus adhaerere debet, premere vero nisi in vehementibus non licet. Ita liquet in sus etiam solis dignosci posse internam quietem, imo ne lue quidem exacte, sed nunc multo majorem quam re. vera est, nunc paulo attamen adhuc eam majorem animadvertes. Necessario enim duo ei tempora accedunt partium insensibilium utriusque motus, et quod ad finem contractio-, nis est et quod in principio distentionis : quae quum aliam estas longitudinem habeant, ut ante explicarimus, neque parem semper accessionem tempus internae quietis habebit, neque exacte unquam dignoscetur.

GALENI DE DIGNOSCENDIS PVLSIBVS LIBER II.

Cap. I. Superiore commentario de partibus pulsuum dignoscendis egimus; nunc. explicabimus rationem, qualo partibus ipsis, quae insunt, possis perspicere, adeoque initio ducto orationis a distensione, quod maxime prin-. ceps haec pulsus partium sit et plurimam habeat cognitionis varietatem, plurimum etiam ad praesagiendum ex se praestet usum. Nam quando complura sunt, quae distentionis bus insunt, praeter caetera est peculiaris proprieque ad eas ex ratione substantiae pulsuum motus pertinet. omnis porro motus tempus habet quo fit, et celeritatem, vel tarditatem et aequalitatem, vel inaequalitatem, ad haec ubi feratur spatium. Quare de his dicamus primum. Neque enim putarit medicorum maxima pars, distinctam rationem esse tempus motus dignoscendi et celeritatis tarditatisque ; num si quantum tempus est, perspectum sit, statim etiam celerne, an tardus, an moderatus motus sit, planum ajunt esse. Misti vero aliter tempus videtur dignosci, aliter tarditas et celeritas a neque enim si motus sit brevius tempus, continuo pulsum dixero celeriorem esse. Sane quod illis imposuit, qui in illa opinione sunt, ego definitionem esse celeris et tardi pulsus duco: quae si ut illi accipiunt, ita significat, non valet; sin ut eam nos intelligimus, haec constat, issi parum bene assequuntur. Definitio haec est; celer pulsus est qui pauco tempore motum finit, tardus qui mullo. Nam quum paucum et multum ad aliquid referantur, hi pulsuum tempora inter se mutuo arbitrantur conferri. At res se ita non habet, quia motus longlore tumpure praediti pulsus est non raro velocior eo qui brevius obtinet. Sane multas res et praeclaras, quae ex praesagitione per pulsus aperiuntur, nisi hoc probe dignoscas, ignorabis. At qui quidem nostri fecerunt periculum, quum iit ipsis aegrotis saepe locos affectos prius declararemus quam partes suspexissemus, praeterea unamquamque causam et symptomata, quae consequebantur anlecesserantque, his nihil, fiat fero, eorum quae nunc narrabo novum ridebitur, nam in habuerint fidem omnium certissimam, adducti praedictorum veritate, aliis autem primo suspecta erit oratio et temeraria ridebitur, si tot talesque medicos in pulsu celari et tardo dignoscendo lapsos dicemus Quod si quis sustineat et animum inducat, quae dicam audire, profecto si non omnino fidem faciam illi, eum dimovebo certe ne omnibus quae a me dicentur fidem deneget, neque enim quae apud multos consessu janrdru et certa habita sunt, de sus facile est quempiam abducere, rdque maxime, quum adeo multam speculationem accmatamque postulent. Quin si speculatione etiam ea assequaris, ut experientia tamen aestimes, onrinno- multum desideres tactum exercitatum. Nam pulsus, qui fornicans appellatur, quum sensum, quo dignoscatur, exactum quaerat, quippe qui in extremam recidat imbecillitalem parvitatemque, semel lateat in tangendo rudes adeo, ut homines frequenter consument, in quibus talem pulsum animadvertunt, pulsum .non habere. Itaque si hos qui celerem eum defendunt esse refutem et unde factum sit declarem ut errarint, quemnam feram judicem? Nam eos qui ne hoc quidem dignoscere valent, adsitne omnino luic pulsus aegroto, qua ratione qualis sit docebo ? Quamobrem non famam, ut de istiusmodi speculatione narrem, satis est enim, si operibus comprobem esse eum. At vero quod initio testati fumus, quia hosce libros vulgo non paramus, sed unum qui instar sit mille expectant, commentationem ejus nomine scriptis mandabimus, quae prius ut absurda et iulolentis sexcentis convitiis conscindantur quum incident iit dignum. Talem vero ego in praesentia, qualis Arehigenes erat, desiderem auditorem, ut ita hominem appellem; Quid tu haec tandem vir egregie in libro tiro de pulsibus scribis, quum de pulsu formicante his verbis disseris ? Constare mihi ex parvitate, imbecillitate, crebritate videtur et vero necessario ex celeritate. Non enim extremum illud omnium satis quid velit capio, nam priora assequor proboque verissima esse et personam tuam decere: hoc vero, cum scrrnicante conjunctam necessario celeritatem esse, quomodo interpreteris quaero. Nam plus valet ac si absolute dictum sit, non addito necessario; tamen sit mendacium nihilominus ; sed si nihil esset adjectum, error manassc ex tuctus offensione videatur; nunc quando additum, necessario, est, rationalem prae te fert aliquam suspicionem Quae autem haec sit discere optarem. Equidem nullam video necessitatem, qua adductus imbecillum, crebrum et partum motum. statim putum celerem esse. Neque vero ipsa, de qua nomen pulsus invenit; formica celeriter movetur: sed breves ejus esse et languidos motus crebrosque conspicimus v celeres autem nequaquam. Quam autem harum celeritas necessario comitatur? imbecillitatemne ? imo vero mirabor, si quicquam, quum caetera omnino pari momento sint, ob virium imbecillitatem movebitur velociter, quum plane contra aliis simili in forte positis robur facultatis conjunctum motum celerem reddat, quod in causis pulsuum ostendimus. Quin nec crebritas causa celeritatis est, nam quis Athenis iter Piraerun crebro faciens continuo etiam currat necessario? etenim crebrae actionis aliae sunt causae, aliae celeris. Sed parvitatem fortasse dicet esse in causa, cur necessario formicans pulsus celer sit, nam quid aliud exeogites? Habet farte hoc certam quandam rationem, sed verumne etiam sit, hic quaerimus, nam fieri non potest, quin arteria quae brevissimo vehatur intervallo, minus consumat temporis quam quum feratur maximo,.nihilo magis tamen qui pauco tempore motus circumscribitur, simul celer is necessario erit. Quid tu, quaeres, num ergo; qui. multo tempore fiat, esse sucis celerem ? Ego vero neque hunc dieo, omnino enim non modo dico rationem habendam quamditatis temporis, sed et spatii. Quum jam motum, qui pauco obitur tempore, de me quaeras, qualem dicam esse, quo responsum tibi dem, continuo quantitatem fac spatii addas. Si supprimas, addam ego, atque distincte dicam, cauteque motus, qui brevi tempore obeuntur, non esse prorsus Iris citatiores, qui majore efficiuntur. At si proportioni temparum spatiorum respondeat proportio, neuter alterum antevertit ; si vero aut temporis ad tempus, aut intervalli ad intervallum major proportio sit, tum unum celeriorem fore, alterum tardiorem motum dico. Habes rem universam: quam tu si es assecutus, recte forsitan hic finem famam orationis, si non intellexisti, accipe prolixius quod pantis perstrinxi. Qui pari tempore par spatium conficiunt, motus hos appellamus aeque diuturnos et celeres, qui vero pari tempore majora intervalla emetiuntur, hos celeriores; haud aliter qui par spatium, sed minore tempore. Atque exempli gratia, duo quidam homines stadia quinquaginta una hora percurrunt, aeque veloces hos dixeris. Sin alter una hora haec confecerit, alter triginta horis, liquet celerius se priorem movisse, qui majus pari tempore spatium percurrerit. At vero si quinquaginta. stadia lue una hora, alter tribus perficiat, plane prior celerior est, si quidem par spatium conserit citius. Nihil sic difficulsatis inest, sed posthac erit fortasse, nisi animum intendas: nam nihilo secius attendentibus illa non secus atque haec aperta erunt. Er- . go faciamus in duobus motibus alterum una hora quinquaginta conficere stadia, quid hos, nonne aeque celeres esse dicemus? Verum. Nam si ille, qui confecerat una hora, stadia quinquaginta, tres sit horas motus, omnino etiam supra quinquaginta confecisset centum. Si item qui tribus horis haec percurreret, unam tantum horam fuisset motus, lue scilicet quoque quinquaginta fala progressus esset. Sic aeque erunt celeres qui paria spatia paribus temporibus obeunt. Quare advertendae spatiorum sunt longitudines et temporum, ut si quomodo spatium spatio, ile tempori respondeat tempus, aeque celeres esse dicamus motus. Si vero majorem proportionem habet spatium ad spatium quam tempus ad tempus, vel tempus ad tempus quam spatium ad spatium, non amplius aeque celeres hos motus esse existimamus. Nam sit spatium spatii quadroplum, tempus vero temporis duplum, certum est spani proportionem ad spatium majorem esse quam temporis ad tempus. Itaque alter motus velocior erit. Jam illius esto spatium cubitorum quadringentorum, hujus centum, ac tempus prioris duarum, alterius unius horae, si jam duabus horis alter motus cubita quadringenta consederit, alter centum una, constat, si priorem centum tantum cubita moveri singamus, hora dimidia confecturum: itaque altero erit celerior, quod par spatium breviori tempore emensus sit. Si vero secundum quadraginta sacramus progredi, quatuor lue horas requiret, quo nomine erit priore tardior, quippe par spatium percurret longiore tempore. In conspicuo igitur est, ubi spatii cum spatio collati major sit proportio quam temporis comparati cum tempore, eum motum necessario celeriorem esse. Contra si prioris motus spatium minorem habeat proportionem ad spatium alterius quam tempus ad tempus, priorem necesse sit tardiorem esse. Atque hujus etiam exemplum proponam. Fac mihi prioris motus spatium spatii secundi motus duplum esse, tempus autem temporis quadruplum. Si jam prior quatuor cubita progrediatur quatuor horis, alter una hora duo, planum est, si duo tantum cubita priorem fingamus progredi, duabus ea horis confecturum, quo tardior altero erit, qui eadem duo cubita percurreret una hora: et alterum, si quatuor cubita emetiatur, duabus id horis facturum, unde illo, qui quatuor cubita quatuor progressus horis est, velocior erit, si quidem par spatium ocyus confecerit. Quo quidem constituto, duos jam fingamus ascensu impares pulsus, nani hanc in prunis dimensionem in hac disputatione quaerimus, ac faciamus, si lubet, exempli gratia, esse profunditatem profunditatis decuplam et tempus temporis duplum, nonne aperte perspicies, modo superiorum memineris, pulsum cujus decupla est altitudo multo fore altero celeriorem? Nam humilis, si in eodem constans motu, decuplo in profunditatis dimensione increverit, fiet ille quidem aeque ac alter altus, sed tempore longe majore quam ille. Inventus igitur quidam est humilis pulsus brevi tempore durans, qui alto dinturno sit tardior, id quod est, de quo initio agebatur, usiam rationem dignoscendi temporis. esse motus, aliam temporis celeritatis. At enim haec verbotenus fortassis finguntur, a vero autem absunt. lino si juvenis valentis compares pulsum cum pueri fornicante, decuplum ascensum ostendes. Quod si hunc ipsum juvenem excalfactas moderate, vel balneis, vel frictionibus, exercitationibusve, ac tum bilem moveas illi, et stomachum facias, non decuplam, sed quindecuplam ejus profunditatem inveneris humilis dimensionis pulsus in puero formicantis. Verum in puero formicans, ne sit semel tardus, subsidium ab aetate habet, at in sene fornicantem; si pulsum nosti tangere, celerem non magis dicas quam vermiculantem. Nam hoc haud scio, an tar. dior clare ullus pulsus rideatur. Formicans enim qua est brevitate, aperiam cognitionem fugit, vermiculans non obscure quidem est tardus, sed siquis alius, abunde perspionus. Quid igitur inter celeres hunc quoque plerique reserunt, nisi consensionem cum fornicante .studentes servare eos non sentiri statuunt? Nam quando in se facile hi pulsus mutuo convertuntur et vermiculantis facile extremus delapsus formicantem gignit, similiter primum formicantis incrementum vcrmiculantem, plane illi novum putaverunt, si eorum alterum dicerent celerem, tardum alterum. Ac quia semel non probe celerem appellarunt formicantem, idcirco rem ex consequenti tam falsam, tam etiam plane .dissionam sustinuerunt admittere, vermiculantem etiam celerem esse. Et quidem vermis eum gressui comparant et foruli- cautem item formicae, animantium ride quam velocium, et qui simul ita comparant, simulasse celeres contendunt, nec animadvertunt, quam tecum pugnent. Postquam vero in tantus se errores semel detorserunt, non dubitant etiam in stomachicis affectibus confirmare omnes esse pulsus celeres, quum ne in quidem sint celeres omnes, ac vero alios etiam sexcentos, de. quibus alio loco dicere magis convenit. Qui errores mutuo consecuti illos sunt ob notionem non listributam, nec distinctam celeritatis, prorsusque confusam. Nam quum illi de celari pulsu ex sula temporis existimarent brevitate, neque etiam de ejus magnitudine statuerent, quae falso illis in mentem venerant, haec in errorem ipsius in digrroscendo impulerunt. Sed nos olere, ni fallor, estum ostendimus brevi tempore durantem esse, ut sic appellem pulsum, alium celerem, similiter contrarios sus estum tliuturnuin, alium tardum^ esse. Hic in putas fortasse absolutam omnibus partibus esse disputationem, teque manifesto cognoscere, celerem pulsum differre a tardo. Ego vero nilili magis in votis habeam, quam ut de commentatione tanta disputatio detrahatur. At re vera ita non habet, sed est habita oratio ad celerem pulsum et tardum dignoscendum, veluti quoddam praeludium. Nam per totam hanc quidem habitam orationem: duobus inter se motibus conferendis unum tardiorem esse, alterum celeriorem ostendimus : nusquam verba fecimus tamen de sardo et celeris r Sane quamplurimum interest, tardiorem dicas motum an tardum, nec non celeriorem an celerem; Exempli gratia, siquis. aliquem dicat motum tardiorem esse, quaerimus, quonam dicat esse tardiorem eum, semper enim qui tardior est, alio dicitur tardior: sin tardum dicat aliquem motum esse, haudquaquam interrogamus quonam, nam- ridicusi habeamur. Sic si pulsum tareliorem esse dicamus aut celeriorem, erit omnino qui de nobis, quonam tardiorem dicamus, vel celeriorem, requiret ; sed tardum quum dicimus, vel celerem, nullus jam rogat quonam. Nunquid igitur celer et tardus. absoluto sermone proteruntur, at celerior vero tar-.: diorque referuntur ad alterum? .Sane hoc sortasse quis prompte pro vero probabit. Mea vero longe alia ratio. est. Adeo multae est res cogitationis deliberationisque, quum aliis de causis, .tum quod ad plures res pertinet ea- speculatio, neque enim de celari. et tardo, vel celeriore et tardiore, distinctu et definito est opus, de magno autem parvoque et majore atque. minore aliisque quorum idem usus est negligere par est. Imo attendendum est, perindeue sit, simajorem dicas ac magnum pulsum, et item minorem ac parvum, an diversae res sub his nominibus .lateam. Majorem quidem semper accipimus minore majorem, atque minorem majore minoretur magnum vero nullo magnum, sedabsolute, .itemque. parvum nullo parvum, caeterum absolute. Eodem modo de breviore et brevi, longiore et longo, latiore atque lato, angustiore angustoque et herele etiam de molliore et. mosti, duriore et duro, denique de omnibus aliis, quae meum usurpantur. modum, distinctione est opus. Quippe haec consideratio pene pertinet quum ad totam medicinam, tum vero ad alias. artes omnes : etenim calidius dicimus et calidum ..frigidius et frigidum, siccius et siccum, humidius ethumidum, denique plus et multum, similiterque minus et parum. Una igitur in re sermonem pro exemplo explorabimus, ubi si indagando nobis quid profectum sit, ad alia tutu omnia viam et rationem hanc faciemus, ut traducamus, sin haereamus, aptam etiam hanc haesitationem trans-. feremus ad omnia. Alterutrum quidem certe, aut viam rationemque invenerimus est. multa accommodissimum, aut inanem scientiae eorum persuasionem, quae ignoramus, de; posuerimus. Age jam sumamus. .in manus magnum et parvum, ut expendamus, quatenus a majore et minore distenti Et primum de rebus omnibus mundi. in quibus quidem versati tumus et educati, quid intelligamus magnum- et quid parvum, nobis ipsis subiiciamus:; simili modo, quid malus et minus. Nonne majus, ut quisquam absolute dicat f non ferimus, nisi addat, quo dicat majus; magnum autem. ab-r soluto sermone et ipsi proferimus -et alios citra additionem audimus? Nunquid igitur per se dicuntur et absoluto. sermone magnum et parvum? At si est, nimirum vel substantiam scilicet denotabunt, vel qualitatem, vel aliquod aliud praedicamentum ? . Atqui substantiam non significant; ut Socrates, Plato, equus, homo. Nec vero etiam qualita tem ullam, neque figuram igitur, neque colorem, neque positionem, neque conformationem et paucis nihil istius generis. Quin nec ubi indicare vel quando possint, nec item situm, nec habitum, nec actionem, nec passionem. Sed in illis haec solis sunt quaerenda, quae in praedicamento. quantitatis, aut ad aliquid fiunt. Atque si; quae nuper nostra sententia erat, non videantur ad praedicamentum relationis pertinere, su quantitatis erunt quaerenda. Porro plenum est difficultatis statuere, quantum intelligere utcunque oporteat,:. anne instar stadii magnum, et cubitale parvum. Atqui montem, etiam si magnitudine sit stadii, parvum dicimus, et formicam magnam, .longe quidem cubito minorem. Dices fortasse, quod familiari cuidam meo satisfecit, quantitatem quidem ab iis significari, non certum tamen illam, ut pedale, caeterum ut ille dicebat, latam et indefinitam. Nunquid igitur finibus altitudinem eorum complecti positumus, ut alia id genus, nimirum chori, civitatis, montis, exercitus, stagni? quippe quae cum quantitate incerta onrmia dicantur. Possumus dicere non tres nos, anti quatuor saltatores chorum intelligere, non tamen jam mille: nec etiam. civitatem, si qua tribus constet domibus, nec quae mille stadiis exporrecta est; neque montem, qui cubitalis fit, sed qui major, neque tamen qui lunam attingat : neque stagnum collectionem aquae trium amphorarum, non tamen ut universam terram inundet. Nam. uniuscujusque horum quanquam adamussim nequeas quantitatem constituere, multa tamen invenias corpora, quae ab eorum notione utrinque deflexerunt, haec quod nondum, illa quod non amplius sint talia.

Cap. II. Qui ergo termini magno et parvo statuantur, ut commemoratis omnibus, non est. quid dicamus; imo vero adeo intelligentia patet late magni, ut ipsi, etiam universio mundo, verbi gratia, si quid excogitari majus possit, hoc magni sit obtenturum nomen. Nihilominus sinmica, culex; allium, et si quod hoc minus sit animal, vel granum, accipiat magni nomen : neque enim formica tantum, sed et mistum et culex magnus dicitur. Tantum ergo constat, unamquanque rem cum ejusdem generis rebus collatam vel parvam vel magnam dici, absolute j nihil. Atque hoc quidem inter majus interest et magnum, quod malus omni minore possit majus dici, magnum vero non quolibet majus, sed tantum eis, quae sunt ejusdem generis. Eadem de minore et parvo distinctio est, necnon de celari et celeriore, nec secus de tardo et tardiore, siquidem equus quispiam tardus dicatur et formica velox. Simili ratione .alia cuncta videbis appellata esse quum in pulsuum omnibus generibus tum per totam medicinam, et herele per totam mortalium vitam, durum durius, molle mollius, crebrum crebrius, breviter alia id genus omnia partim cum altero quolibet comparata, partim cum lis leniunt, cum quibus conveniunt genere. Quid jam igitur summamne assecuti sumus, an vero hic etiam ferino postulat distinctionem? neque enim si cum omnibus, quae sunt ejusdem generis; magnum comparemus, statim sic nominamus. Neque enim simul Achilles et Aiax dicentur magni, nec Polydamus et Mllo, si quidem Ajace.Achilles, Milone erat major Polydamas, sed plane cum medio et mediocri atque moderato, quod vocant, unoquoque in genere, veluti cum regula arbitroque caetera conferemus: tum quae illud excedunt, magna esse dicemus omnia; quae contra, parva. Id quod usu venit in omni vita, in artibus quidem utique maxime, nam ad moderati omnes examen referuntur: atque hoc supperlitare essentiis, in quibus versantur, studenti Ac multum cibi dicit mefficus sumpsisse quempiam, ubi corporis naturam nutriendi excedat, rursus parum, ubi infra mediocritatem ejus fit. Nam ea ratione athletae duas ruinas carnis parum dicimus esse, et frequenter aegroto hrterdicimus eremoris ptisanae pelvim exorbere, ut stupra mediocritatem. ita magnum etiam pullina et parvum dicimus, qui a mediocritate destertit, atque hujus utriusque magnum numerum esse, moderatum unum, qui indagandus nobis et ob metuoriam ponendus, omnibusque aliis applicandus est veluti mensura quaedam aequa ab ipsa constituta natura. Quem quomodo invenire possimus .reliquum est ut consideremus; nam eo tota oratio properat, cujus quidem nomine. retulimus quicquid ante dictum est. Invenerimus autem illum, modo ^possimus, via et ratione. Quippe hoc ad illud interest, ut unam viam ad omnia moderata unamque rationem habeamus, nec denuo necesse habeamus quaerere, quo pacto inveniendus fit in motu moderatus, quo pacto ur quiete, vel in contentione, veh in arteriae corpore. Ac primum hoc videamus, utrum singuli in lingusis .generibus quaerendi pulsus moderati sint, an plures, alius pro aetate moderatus, alius pro habitibus corporis, alius pro temperamentis, estus pro anni temporibus, alius pro locis, statibus, vitae institutis, vel animi affectibus. Pro his enim omnibus alios magnos, alios parvos, alios moderasus dicimus pulsus esse:. jam hos celeres, illos tardos, quosdam moderatos, parique modo in caeteris differentiis. Forsan autem hoc probabilius alicui videbitur tuagisque consonum usui, si cuilibet generi unum assignemus moderatum. Ergo accuratius hoc disceptemus, atque unum sumamus genus pulsuum pro exemplo, scilicet magnorum et parvorum, de quibus egimus paulo superius; ac medimni eorum et moderatum demus operam ut inveniamus, sigillatim pro aetatibus, sigillatim pro anni temporibus, regioni-. bus, naturis, temperamentis, aliisque id genus omnibus t nam hoc - nihil desideremus ad ulum amplius, si inventum sit, sive proprium instituamus cujusque memoratorum pustum sitire, sive etiam ejus a natura recessus dignoscere. Quod praesens nobis doctrina ridetur suppeditare. Quare etiam atque etiam rideamus, possitne hoc inveniri. Mihi quidem sime difficillimum videtur atque adeo non posse fortasse inveniri; ac difficultas quidem in eo est, quod nihil ex his, quae commemoravimus, separatim licet et iulum sumere. Nam quando separatim et solam cernas pulsuum pro temporibus unus differentiam citra corpus, quod jam suum temperamentum habeat et habitum et aetatem et alia quae diximus? Itaque fit ut non possis dicere, hic pulsus peculiaris veri est, ille aestati : nam te quis roget, quo tu nam in corpore dicas, in calidiore temperatura, an frigidiore, gracili an corpulento, juvenis an senis, in frigida regione an calida, et viri an mulieris, nec secus in reliquis differentiis. Quocirca in omni natura ridetur propositum corporum proprius esse animadvertendus pulsus et non proprius quo sciamus Dionis verbi gratia pulsus talis natura est, Theouls talis. At hoc absurdum sit, non tantum quia necesse esset, qui peculiares singulis hominibus pulsus sint et qui non peculiares, separatim meminisse, et nihil nos posse de quoquam, nisi usus nobis cumeo intereessisset, cognoscere; verum etiam quod ne in ipso Dione quidem verbi gratia unum hunc proprium pulsum in unoquoque genere separatim possemus et praeter rerum externas circumstantias sinmere. Nam quando firmes tandem? Dionisne bieme, an Dionis aestate, et utrum Dionis Romae, an in Africa; jam gracilioris, an corpulentioris ? praeterea ejus qui otiosius egerit, an Iaboriosius, durius an lautius vixerit? tum vinum, an aquam potaverit, an litaverit? Neque enim est ab sus aliisque circumstantiis sexcentis separatum tumere et finium corpus Dionis. Itaque nondum explicata prima dubitatio est, siquidem pulsum toti naturae propositi corporis proprium, quem quidem moderatum, hoc est medicerem appellavimus, non valemus invenire. Praestiterit igitur non ambire hac ratione. pulsuum notitiam, sed ut praescripsi tironibus, in singulis quas narrari causis ediscere variationem. Nam aliquam. possis ejus viam atque rationem invenire, quam hoc loco prius adnotabimus ; deinde inspiciemus utrum omnia praestare queat, an aliqua ex parte etiam claudicet. Porro via ratioque haec, utererpli gratia viam sumamus de causis quae asserendis fiunt pussilius, ut exercitationem. Nam si considerandum venit, quemadmodum pulsus exercitatio immutet, delige hominem, cujus attendas prius omnes pulsus, inde exercitos, tumque de integro attendas, qui illorum sit intonsus et quis exolutus et quantum, atque sic invenies, quantum exercitatio pulsius possit immutare. Haud aliter in balneis, potu cibisque omnibus factu de singulis hominibus periculo, facile alterationes inveniemus. Haec facillima. experientia est; verum quae ab experientia ineundae rationes sunt, non perinde faciles. Nam quod est in omni experientia, .id lue item, ne, dum nihil distinguimus et confuse rem tractamus, offendamus periculum est. Quod fit bifariam, ut res non distributa, vel distincta sit, partim quod commune non dispertiamus in sinas omnes partes, partim quod alterantibus causis non attendamus, quae praecipue, vel primo vel quocunque velis nomine vocare, et quae .per accidens successerunt. Atque commune non fecere in omnes suas differentias tale esu nempe requirit oratio ad claritatem exemplum. Si quis exercitatorum tales dicat esse pulsus, neque distinxerit, nec cuinam dicat exercitato, neque quando, neque quantum, hic eo quod non divisit commune in differentias lapsus est. Cuinam exercitato inquam, qua aetate, quo robore, ani insicmitate, quibus humoribus praestito, quo corpore, qua^ compage corporis partium, quam ad exercitationem consueto : scilicet in tot membra dividitur cuinam. Jam quomodo exercitatus est in .estas etiam differentias scinditur, an valide, necne; celeriter, necne; aequaliter, necne; in quibus omnibus non eodem modomutabitur. Jam etiam diversam esseprotempore alterationem oportet; neque enim a cibo subire exercitationem perinde est ac jejunum; nec perinde est .tristem atque hilarem, alacrem ac segnem, rigidum ac excalfactum, item eum qui plus justo ac qui intra modum vel mediocriter dormivit. Similes immutationis differentiae manabunt ex quantitate exercitationum, siquidem moderatae aliter, atque plures, vel pauriores, commutant pulsus. At per accideus, an per su, mutatio fiat, ita est distinguendum ; ecquid fuisset excrementis plenus et quum coepit exercitari, fluente in ventrem .vitiosorum humorum copia, vellicari contigit os ventriculi humorum vitio, aut copia opprimi, aut everti, ac nauseare, eoque vel fatiscere hominem, vel languescere, vel refrigerari, vel suffocari; horum enim alterat quodque pulsus, quos aliquis forsitan ab exercitatione existimabit profectus. Nam si qui plethoricus sit ac tho, race et pulmone affectu, simul ut coepit velociter exertitari, in dyspnoeam inciderit, pro dyspnoea variabunt pulsus, et tu- putabis fortassis pro exercitationibus. Ergo ut hr experiundo non fallaris quomodo sit distinguendum, effi alio loco .sim longius perfecutus, summatim lue tamen perstringam. Omnes commemoratas differentias ad tres. has reducemus generales; corpus propositam designabimus ad experientiam, quam fanum sit ac nulli obnoxium externae alterationi, tum exercitationem, qua ad id utemur, moderatam quantitate servabimus, atque in mutatione hoc attendimus, ecquid cnsu inciderit, non ex ipsa natura exercitationis. Si enim tria haec respicias, nullo negotio iuveneris, quemadmodum et quatenus adventitia causa immutet. Itaque si omni in genere causae, allevationem experiundo addidiceris, utendi tibi ad dignoscendos in morbis pulsus facultas erit, facile quantum ab externis causis alterati pulsus sunt, exploranti, quantum item a morbo. Itaque nihil erit quod labores, ut qualis sit qui natura moderatus est, praescias ; sed si qui sit singulis, de quibus agitur, pecusiaris, teneas, quatenus mutatus lue est, cum ab aliis causis, tum vero ab ipso morbo, nosse poteris. Atqui nisi ad haec usus nobis moderati pulsus erit, nequicquam eum quaeremus. Qua igitur ratione aliquem magnum dicemus, vel celerem incognito moderato ? nam manere etiamnum ridetur prima dubitatio. Quid autem magnum nobis opus est, aut celerem dicere, cum alterationum nobis tantummodo latus sit meminisse, ut dicamus in hunc modum :- Exerti-: taliones moderatae pulsus in magnitudinem, celeritatem, vehementiam et crebritatem convertunt ? Quod dicemus alios quoque, quum id significare volunt, in exercitationibus dicere, magnos, celeres, vehementes, crebrosque fieri pulsus. Nos vero primum. non absolute in exercitationibus dicemus, sini -.in moderatis addemus... Nam naturam quae corporis exercitati excedunt, pulsus in aliud vertunt genus mutationis. Deinde non ita dicemus absoluto sermone magnos et celeres, : sed majores, celeriores, vehementiores, crebriores, aliaque dicemus ita esse omnia usurpanda, ut, pro aetatibus, maximos juvenum esse, senum minimos; eorum quorum inclinat aetas majores: quidem quam senum, tamen minotes quam juvenum.- e Pro regionibus eodem modo et pro reliquis omnibus idem praescribemus, inter se omni iit geritere pulsus conferentes, non absolute dedis decernentes. Ao empirico forsitan satisfaciat haec institutio; de qua accuratius nos paulo post viderimus. At qui primas studeat et coritinentes quas vocant, causas. investigare cujusque pulsus et ratione artem xiaque tractet, huic cujusque generis moderatum operae pretium est nosse. Quaeratur enim cur parvus pueris sit pulsus, deinde causae nos probabiles deflemus, nempe enim nos deficient, ni sedulo prius causas quae maa gnos pulsus et parvos gignunt, expenderimus; neque enim in pueris causas reperiamus, quae parvos generent. Atqui si vel una in r e, quamvis levi, causae ratio claudicet, simul in reliquis, ubi videatur abundare, merito titubabit, ubique enim sibi, si quidem vera est, constare illa debet. Quo magis necessarium est nosse moderatum, nam potest etiam pueri pulsus moderatum superare. Herophilus certe insigniter magnum interdum hunc pulsum vocat. Quid tandem igitur; quaeres, parvum Archigenes illum nominat ? Fortasse cansum tibi distensionis aperiam, si noveris prius institutum probatum esse, debere ad commentandas pulsuum causas virum qui rationem sequatur et cum causae consideratione omnia instituat sicire, pulsum moderatum tenere. Sed hoc levius est fortasse, dices enim nolle rationalem te esse. Quod vero paulo ante rejecimus, ut rem magnae considerationis, nunc discutiamus, nisi vere moderatum prius pulsum invenerit, neminem posse empiricum diligenter observationem et accurate instituere. Nam posteaquam propositum est illi, non modo an mutet in celeritatem pulsus, vel magnitudinem,. vel quid aliud, praesens circumstantia, ut cognoscat, verum etiam quatenus asseret (nam praefagiendi ex pulsibus in hoc potissimum omnis usus vertitur) quatenus autcm niteret, nisi naturam perspexerit, nulla ratione cognosicut, necesse erit, cujusque aegroti naturam praesciat, modo nosse magnitudinem velit praesentis alterationis. At enim non omnium aegrotorum usus est consuetudine per sanisatem, quo experientia eam j addisceret, et lude memor, illius cum aegrotantibus compararet naturam. Qua igitur ratione poterit etiam experientia quo intendi t nspicare? an his etiam ex communitatibus quibusdam erit observatio? At quomodo et quonam pacto? neque enim ^perinde lue atque in caulis externis, alia fixa ferves, unum quod observas immutes. Quippe colores, figurae, odores, longitudines, latitudines, profunditates corporum, gracilitates, corpulentiae, differentia generum, aetatum, regionum, temporum anni, praesentis etiam status, necessario omnibus adsunt homuribus. Quare quandoquidem quin habeat haec reperias neminem, difficulterque sub pauca illa, quae paulo ante recensui, reducas horum observationem, in externarum causarum mutationibus alia nobis opus est via et ratione. Jam quam ardua sit horum observatio, cognoscet, si non ratione tantum, sed et velis experiundo investigare duos viros semper una aliqua iure differentes, in aliis omnibus eonveurentes ; sane enim aegre invenias, ut omittam quam multae exissent allocutionum conjugationes et quantum observatio temporis requirat, quantam autem memoriam et quam praeclaram Num praeter alia etiam quae nihil referunt ad pulsuum mutationem, observare empiricos quam diutissime oportet, ut hoc falsem, interesse nihil, certo sciant; atque hoc illud est quod inprimis observationem istam a ratione et compendio remotam in immensam prolixitatem temporis producit. Quod est cur semper clamemus, ut etiam alias docuimus, ut observatione tantum artem constituas, remota ratione, fieri minime posse. Et ut ista omnis admittantur certe, quod nullum habeamus certum modum, ad quem excessus et defectus referamus, magnitudinem alterationis in iis singulis nunquam complectetur memoria. Qui enim possit quisquam memoria haec omnia tenere, connexis inter sole his, quae corporibus necessario comitantur una cum quantitate singulorum? Omnino connexio hujuscemodi erit; albo eatenus, lato pectore eatenus, item corpulento hactenus, corporis latitudine et profunditate tanta; masculo et puero, tempore aestivo, in loco natura frigido, in fletu sicco talis pulsus erit. Eas enim complicationes insinitas numero (quas nemo mortalium nec observaverit, nec complexus memoria suerit, sed in disputando tantum comparari posse lophistae jactent, in arte vero administranda inanes deprehendantur, nec usia posse simultate parari] erit contexere necesse. Jam secundum magis et minus in omnibus, quae narravimus, istae inter te conjugationes disserent, ut certe disserunt, ad quem stuporem observationem adducent apertum esse censeo. Proinde satius fortasse sit, ne lue longior sim, nec immorer in demonstranda difficultate empiricae observationis et immensa longitudine, verum rationem ut aliquam et viam tradam, cujus praesidio omnem facile, quem experientia ostendit, fructum capiamus. Quaenam tandem est illa via? haec est. Ubi optimam constitutionem invenerimus corporis nostri, primum animadvertendum est, qui ejus pulsus sunt, neque obiter id vel negligenter, sed in eo fletu hommem accipiemus, ubi tuum proprium motum pulsus a nulla externa causa immutati retineant. Hoc fiat, si non in longo otio sit versatus, nec recens exercitatus, nec vero etiam diu jejunaverit, vel modo comederit, aer praeterea temperatus sit oportet, ipseque omnibus liber animi affectibus et tranquillissimam mentem habeat. Postea investigandae sunt corporum vitiosae constitutiones, tumque prituum carunt recensebis differentias, deinde quos in illis excessus repereris atque defectus, hos ad moderatam et optimam conferes. Jamque quum animo reputabis primum, quantum oporteat istarum naturarum pulsus dissidere ab optimae pulsu, deinde ab ipsa experientia rationem hanc, si constet veritati, explorabis. Quod quum subinde feceris et longo usu rationem exercitaverit et tactum, tum putabis deurum certo te moderatum tenere in omni genere pulsuum, illosque etiam qui aliquo modo ultra hmrc sunt et citra. Habes summam. Proinde quicunque aut corporis nostii optimam naturam, aut vitiosas non novit, aut ratione quidem perspexit eas, sed usu ut dignosceret non laborarit, nihil huic fructus feret hic sermo, siquidem illa prius sunt ediscenda, postea huc veniendum. Etenim in non parvam incidet controversiam, quam veteres melici de his inter se habuerunt, et juniores non solum inter se, sed cum veteribus etiam. Nam nec optima natura, quae sit inter omnes convenit; neque dum vitiosarum est inventus numerus, et signa quibus vel optmras, vel pravas cognoscas, admodum pauci medici literis prodiderunt. Quod si vel haec omnia apud maj ores nostros confessa sint et ordine inventa, deberent tamen naturas discere prius experiundo, itaque ad artem se de pulsibus conferre. Erunt fortasse quibus longitudo displicebit hujus, quam. induco, contemplationis. Nos vero .si institutum nostrum sugillent, non offendentur; neque eum probatum unquam iri speravimus omnibus, aut usui futurum. Nam quum admodum liquido et certo scirem, praeter unum veritatis amatorem, reliquos omnes pro nugis meris habituros quae doceo, tamen aggressus tum ad haec explicanda, ac unum illum multis praeposui. Porro autem si nos ipsius quis de aegrotis vidit praeterita et su-tura praedicere, hunc etiam puto, nisi plane sit sucus, etiam si videatur longior, quum tam utilem exitum tamque praeclerum polliceatur, hanc commentationem amplexatmum.

Cap. III. Qui ergo ante intellexit naturam corporis nostri optimam cognoscendam esse (cujus nos alio loco indicia prodidimus) hujus sciat pulsum esse inter omnes alios medium; et veluti mensuram quandam regulamque in.omiiibus lucubrationibus de pulsibus hunc moderatum et medium a nobis meminerit appellari, cum quo ubi alios omues comparamus, celeres, tardos, magnos, parvos dicimus esse. At pulsum moderatae naturae et mrdequaque optimae non recte vocaveris magnum, parvum, celerem, tardum, nec etiam durum, vel mollem, nec quoquam alio nomine, quod immoderationem interpretetur. Imo ut in opere de temperamentis omnium optimam temperaturam nec calidam esse. docuimus, nec frigidam, nec siccam, nec humidam, neque mollem, neque duram, (quippe hasce omnes quibusdam excessibus defectibusque constare unius illius temperatae et moderatae) sic nunc etiam nec magnum, nec parvum, nec celerem, nec tardum, nec quicquid aliud quod a mediocritate deflectit, pulsum optimae naturae vel appelsubimus vel intelligemus. Nec vero etiam ipsum hominem in quo eum pulsum reperimus, usio nomine quod quidem moderationem non significet, nominabimus. Non enim crassetur, non gracilem, non calidum, frigidum, humidum, siccum, nullo denique esto nomine, verum nominamus omnibus partibus corporis temperatum et moderatum. Ad quem quum dignoscere quidem illum didicisti, pulsuum omnes differentiae perpensae cave excidunt, et ubi aestimes ad illas reliquos omnes pulsus, vel duros ita, vel molles, vel raros, vel crebros, vel alio nomine ad eundem modtun voca. Nunc ergo, quando summam consecuti videmur esse, non fune incommodum erit si dubitationem quandam necessariam excitem ; quo si nihil dum in ventum arbitremur, explicationem sermoni apponere conemur, quae adducat nos, simulque doceat, primum summam nos jam obtinuisse; deinde absolutissimam eorum notitiam, de quibus agimus, commonstret. Ac exordienda quidem modo dubitatio est, dicendumque non posse omnes, quae in corpore sunt, arterias neque esse aequales inter se, nec aequaliter distendi. Qui enim posset dorsi arteria arteriis cossi, aut alorum et inguinum, vel ipsa per esse, vel ejus distentio illarum distentionibus? ac .mullo vero minus arteriis ulnarum atque poplitum, adhucque etiam minus arteriis carporum et tarsorum, adhucque minus arteriis temporum digitorumque. Non potest itaque pulsus unus in quantitate distentionis moderatus esse, ne si optima quidem sit natura, sed in motu et robore, caelerisque generibus usus esse per omnes. arterias potest. Neque enim possunt, dum in natura tua conflet homo, praesertim si optimam adeptus constitutionem sit, quaedam celerius arteriae, usiae tardius, vehementius, languidius, durius, medius, crebrius, rarius pultare; sed similem quum inter se mutuo, tum cum corde motum omnes necesse est habeant; magnitudine vero, ut eorum differant corpora, ita distentiones par est esse divertas. Putabis igitur ad manum esse solutionem haesitationis, quod nihil causae sit, qulu qui carporum tantum arterias semper tangat, quantus in optimis naturis sit pulsus eurum noscat, et vero etiam quantus in aliis quisque, si cum hoc comparetur. Et herele si velis arterias etiam tersorum pedum tangere, aut partium aliarum corporis, distentionis retinenda quantitas est in optima quidem natura, quo possis ad hos aestimare earundem partium pulsus, qui in alias naturas incidunt; neque lue quicquam consecuturum absurditatis aut dissecuifatis, neque multum laboris in cognoscendo fore. Verum haec qui dicit, in libro De optima corporis constitutione ignorat demonstratum esse, aeque in magnis corporibus. ac in parvis constare eam naturam posse. Quod si terret, nequaquam neque ipsits arterias singularum partium putarat neque distentiones earum parem possidere in omnibus optimis naturis magnitudinem; caeterum prout magna sint corpora vel parva, ita vertare. Unde fit ut nondum discussa prima sit haesitatio, quia moderatum unum invenire in distentionis quantitate non valemus. Proinde operae pretium est, quandoquidem hic prorsus haeremus, omnes melicos demirari, qui magnos temere appellant perpetuo et parvos pulsus; quantus autem moderatus sit, ex cujus comparatione asses reperiemus, non tradunt. Videantur enim parum distincte illi ejuscemodi pulsum concepisse, sed referentes potius ad aliquid, magnum vel parvum dicere, perinde ut majorem et minorem. Equidem etiam nostrae memoriae soleo i praestantissimos medicos, ubi tangentes aliquem maguum vel parvum esse dicant, frequenter rogare, quonam illum dicant majorem, aut quo minorem. lili naturali respondent. Iterum quum quaesivi, quo illo naturali? non modo existimant non dignam investigatione quaestionem, verum etiam demirantur, cujus putem eos alius ulcere ac ipsius aegroti, quem in praetenti tetigerint. Quin hoc latere ne pueros quidem autumant, alio alium per cornutodam valetudinem majorem et minorem pulsum habere. An sic quidem in, qui vero his praestant, qui libros nobis de. pulsibus reliquerunt conscriptos, ahane sunt in opinione, an in eadem illa ? Hi quidem certe dicunt veris medium et autumni efficere maximos pulsus, hiemis et aestatis muti-. mos, quae inter haec tempora intercedunt, medios inter magnos et parvos. Nam ridentur mihi ne in quidem absoluto sermone proferre magnos, vel parvos, sed referre ad aliquid. Itaque ex illis sunt quidam qui sermoni addant illud (pro anni temporibus) et scribant in hunc modum, Ve-. ris.mellium et autumni maximos, pro anni temporibus qui-. dem .pullus efficiunt. lidem nec in aetatibus scribunt estsolute, ut assi magnos esse juvenum, puerorum parvos et. fenum, sed. addunt hic quoque, pro aetatibus. Proinde sic pronunciant magnos et parvos, ut si m aj ores dicant et minores;. nimirum eos inter se invicem conferentes, non cum ipsu moderato. Nam mutuo ipsam puto demonstrare rerum, de quibus disserunt, naturam, nam nonmmnium mortalium medio vere aeque pulsus maximi sunt, sed cujusque pro sua natura. Porro id ipsum quoque crassa ratione omnino indistinctum est et consulum, nugae enim sint merae, si censeas issi, qui biliosa, sicca, calida et adusta natura est, aut contra, qui pituito.sa atque frigida, maximos messio vere pulsus esse. In disputationibus ile utique et verbotenus forsitan rideantur habere.; quod si periculum facias, non reperiuntur. Quippe calidiores- et sicciores temperamento non expectare conspicias menium ver, sed multo habere-ante suos maximos pulsus, jam. contrarios sus humidiores et frigidiores longe ultra medium ver, ineunte jam aestate; soli vero, qui optimum sunt nacti constitutionem corporis, inveniantur messio vere maximos suos pulsus obtinere. Eadem in aetatibus ratio est, inter quas temperatae medio vere, intemperatae ante vel post habent pulsus maximos: Verum nullus haec quisquam medicus distinxit, adeo ut si omnes homines parem statum in unoquoque anni tempore haberent, ita respondeant. Tametsi Hippocratis scripta neminem puto latere, quae ille et quam multa de anni temporibus reliquerit; qui aperte ostendit, nec naturas, nec aetates ab iisdam anni temporibus perinde omnes affici, quosdam enim robustiores simul hiems sanioresque et in omnes partes meliores, aliquos aestas reddit. Qui fiet igitur ut quod commodat juxta atque id quod officit, mutet pulsus? Quin autem illos pudet adeo nobis nude scribere et praeter omnem distinctionem, medium ver pulsus creat maximos ; nam ni additum sit, quibusnam maximos, nihil didicerimus. Quin porro, quum dicant, aestate et hieme parvos pulsus fieri, hoc certe, utrum tempus .reddat minores pulsus, non sustinent adjungere? Neque vero parvum scilicet peccatum dicent, si hieme putes aestatem minores pulsus efficere, haec vero forte majores efficiat, vel si hiemem aestate, quum contra se res habeat. Nam quodcunque dicas denis tribus, sive aestatem hieme, sive hiemem aestate, sive pares utrobique pulsus esse.; nisi addas, quibus, mentieris. Sin apposueris et distinxeris pro naturis corporum et aetatibus, unumquodque ex tribus verum fit, quemadmodum nos, ubi de his privatini egimus, explicarimus. At neque se ipsum quisque, neque fesie illi mutuo potuerunt hic coarguere, quod tum multa falsa, tum mulsa indistincta dixerint; quod istis nulla alia re usu venit, praeterquam quod moderatum cujusque generis pulsum ignorarent prorsus. Nam quamobrem, quum inter se mutuo. tam decertent acerbe, de hoc ne verbum quidem faciunt, sed praetermittunt misere ? Nullam rane aliam ob causam, nisi quis usi.il eorum quum intelligerent liquido, sed confuse omnia etminime distincte, ultum scilicet qui primo hallucinatus est, sequuti omnes sunt; et de illis quae uilul prope artis administrationibus nec obsunt nec accommodant, acriter non mutuo tantum inter te, sed cum Herophilo etiam digladlantur, idque quum contentio illis de rebus obscurius existat, quae longam quaerunt quo declarentur et prolixam orationem ; de rebus vero tam claris, ut vel solo fertili deprehendi possint, neque scribunt elimate, neque reprehendunt errantes, nec vero si quis vetorum quicquam scripsit, quod a sita sententia abhorreat, meminerunt. Caeterum pueri esse confirmaverunt parvum pulsum et item fessis parvum, utrius autem sit eorum minor, praetereunt, tamessi de utroque Herophihrs plane, si diligenter ejus libros revolvas, conscripsit. At ridiculus .sim, qui haec explicatu ab illis postulem, quum ne prima quidem, nec simplicissima recte atque ordine tradiderint. Itaque parvum dicunt pulsum pueri, quem nunquam Herophilus parvum. appellarit, sed modo satis magnum, modolosigniter, vel ejuscemodi quopiam nomine vocarit. Tum quae causa sit, inquirunt, quae arterias moveat et eorum quae de hoc scripsit Herophilus, praetermittunt nihil, de praeceptis vero quae ad artis opera intersunt, rectene Herophilus, an secus tractaverit, verbum nullum, o Dii immortales, fecerunt. Atqui nonne longe praestiterat, si quod quatuor statuit Herophilus facultates, quae animalia gubernant et moderantur, de hoc nihil quaererent, nec atrociter rixarentur, vel eum oppugnarent, sed si consulatum sicininem vellent et convictum inanium. stratum nugarum, ea proscrrent quae refragantur his quae sunt plane evidentia, idque quum adversus illum tantum possint cogere testium numerum? Etenim quum illos, qui post Herophili aetatem de pulsibus sunt commentati, tum superstites pene omnes testes- habebunt, .pulsum puerorum minorem sanum. esse, atque adeo multo quidem minorem. Etiam quidam mihi nuper ridens, universitur quaestionem^ dictitabat non dignam esse rem, de qua disputaretur, longe siquidem puerorum minores esse, quo rectius nihil de bis proditum literis esseTales quum habeant sexcentos testes et alioqui Herophilum perpetuo oppugnent, ista miror, quid semel praeterierint, nec etiam an haec scripserit sciant. Nimirum non multum de medicina laborant, sed de his duntaxat sententiis quae nugas cumulare in disputationibus possunt. Quare haec lentum ex Herophili scriptis capita decerpunt, caetera repudiant .prorsus, quod in causa est, cur ignorent Herophili scripta, si quae mirifice ad artis opera faciunt, sed repugnant suis decretis. Ideoque de rhythmis- etiam quae prima aetate debebant in musicis ludis addiscere; haec temere inferunt .libris medicinae. Quibus accidit quod fero discentibus solet. Nam tacere etiam si ad usiam artum spectet, non valent, rhythmus vero quae suppeditet signa, nullus illorum scripsit. At Herophilus, qui aliam viam ac illi loculus est, praetermittit quae discenda de musicis erant, imbutis probe in arte, mox, ut si ea teneant, apud eos disserit, quod medicinae conducit ex iis accipiens. lili vero ut praeclaram istam, quemadmodum isti appellant, τεχνολογίαν de rhythmis enarrarunt, nihil postea student ostendere, qua ratione ex illis praesagiendi quid, vel denunciandi compares facultatem. Itaque etiam puerorum esse ajunt parvum pulsum, contradicente Herophilo, nec vero hactenus student perpendere, ut quae apud mortales magna et parva distentio dicatur, queant assequi. Quippe vesicarum, follium fabrorum, utrium, uterorum, omnium denique rerum quae praedita cavitate aliqua sunt, magnas et parvas distentiones solemus vocare. Itaque parvum saepe esse rumorem ventris dicimus, magnum etiam, verbi gratia; vesicae et parvum utris, ventris magnum. Dicemus etiam interdum magnopere vesicam intumuisse et distentam esse maxime: utrem autem et saccum qui viginti ex ejuscemodi vesicas capiant, nondum maximum distentionem esse consecutos. Censemus enim, ni fallor, ad cujusque cavitatem corporis esse distentionem aestimandam, non absolute pronuntiandam ad eundem ubique modum. Nam est certus in qualibet re modus, in quo .nec intendi truncas, quae cavitatem ipsum complectuntur, nec remitti contingit. Ergo ubi advertitur tensio et in illis, vel caritus, tum magnas dicimus et parvas distentiones esse, quamdiu nec sensibilem etiam caritatem cernere possis, neque dum tunicae laborent distentae, modicam illam et moderatam et nativam corporis distentionem dirimus esse. Quid ergo est difficultatis ex his progressos arteriam intelligere, quum sit corpus et hoc concavum, habere terminos oportere motus fui in utramque partem, nec nimium distendi (rumperetur eum) neque in arcti sumunt confidere; obstare scilicet naturam tunicarum duram, quae aegre contrahitur ?

Cap. IV. Quare est quaedam justa arteriae distentio, ut neque contendatur, neque .laxam quampiam sitam partem relinquat, quam esse moderatam et naturalem dicemus; sin minus., .in uno eodemque homine dicamus necesse erit magnos, parvos et moderatos pulsus esse. Atqui in optima natura. absurdum est -non omnes moderatos esse ; et longe herele absurdius, si idem sit pulsus magnus simul et parvus ac moderatus, magnus, sucum miiroribus comparetur, si cum maj oribus, parvus, utrisque simul moderatus. oportebat vero,quum minori confertur, eum majorem appellare, quum. majoribus, .non orem, quum utrisque, .messium. Eo enim pactu nubis vocare licet optimarum naturarum pulsus, inter se illos quidem majores et minores, omnes tamen moderatus, siquid antedictorum meminimus, quum naturam diceremus propositi corporis spectandam esse, ubi indagare moderatum, magnum et parvum instituimus. Quod si corporum inter se simpliciter comparemus magnitudines, majus, minus, medium inter utrumque nominabimus; magnum autem, vel parvum, vel moderatum haudquaquam; majus enim est quod minus excedit, at magnum quod moderutum fui generis. Itaque refertur utrumque ad aliquid, sed majus ad cuncta minora comparamus, magnum ad unum duntaxat ejusdem generis moderatum, quo si majus sit, vocatur magnum. Idem vice versa in minore et parvo accipiendum est. Moderatum et mediocre esse dicendum^ est quod in sua propria natura constat, et immoderatum itamodicumque quod naturam suam relinquit. Quando igitur corpus est cavum arteriae, distentio ejus necesse est interim proprie et moderate, ut postulat usus, cujus gratia creata a natura talis est, praeterea ut ejus postulant tunicae, interim immodice perficiatur. Ostendi autem alio loco hactenus eam in optimis naturis solere dilatari, quoad ulna abunde impleatur et nihil offendantur tunicae. Proinde qui regulam vesti attendere in magnis pulsibus et parvis dignocondis, optima natura inventa, cognitoque unius lo illa arteriae cujuscunque tumore, corporis atque distentionis, reconstandum illi et aestimandum est, arteriam hac majorem quanto oporteat majorem habere distentionem m optimis naturis. Quae si tanta reperiatur esse, quantam fore conjrciebat, sic 1no derutum .pulsum appellabit: sin vel majorem hac, vel minorem, magnum, vel parvum. Arteriae .deprehendat in optima natura magnitudinem, aut per dissectionem, sive ea casu, sive de industria fiat, aut colligendo ex signis, quae in libello de optima corporis constitutione prodidimus. Quod si nesciat etiam quanta sit arteris praeditis optima natura, pulsus quidem certe eorum memori si in alterum postea incidat et colligere possit, utrum per sit majores hunc, an minores quam illum habere arterias, cum tumore jam distentionis conserte poterit; atque conjectare, an magnus, an parvus, an moderatus pulsus sit. Etenim si quo ridetur arterias majores habere homo qui comparatur, hoc majorem etiam habeat distentionem, moderatum dicemus pulsum esse. Quod si arteriae magnitudo rideatur superare magnitudinem distentionis, aut sit minor, magnum tunc .vel parvum vocabimus; si arteriae appareat majus corpus esse quam pulsus, parvum; sin arteriae minus et pulsus major, magnum. Haud aliter in reliquis generibus pulsurum, ut in genere ipsius motus, in quo celeritatem et tarditatem dignoscimus; in genere quietis, in quo crebritatem et raritatem ; contentionis, in quo vehementiam et remissionem; ad haec corporis arteriae, in quo duritiem et mollitiem. Nam per haec omnia tum moderatum iuveniemus in optima natura tum immoderatos vel ob excessum;. vel ob defectum, non inter se, sed cum moderato compara- j bimus.

GALENI DE DIGNOSCENDIS PVLSIBVS LIBER III.

Cap. I. Moderatum pulsum in quovis genere intelligentia et dignotione priorem immoderatis esse atque arterias in corporibus optime comparatis cum mediocritate quadam pulsare, .in superiore libro declaravimus. At quae respicienda sint indicia et quomodo pulsibus applicandi digiti, ut tactum exerceas ad facile prompteque cum mediocritatem eorum dignoscendam, tum excessus et defectus, deinceps dicemus, luducto a genere motus exordio. Atque temporis quantitatem suium moderati motus et immoderati non idoneum signum esse, sed et per quae vectum intervalla sit; quod movetur, respiciendum esse, supra abunde alemonstravimus, quo etiam loco illos confutabimus, qui destultionem perperam celeris pulsus interpretantur, at nos tamen ipsi, quemadmodum potissimum accipienda sit, non aperuimus, sed nunc id faciemus. Neque enim multis verbis opus erit, quod quae ad eam pertinent intelligendam jam ante exposuerimus; nam etiam interest ad rem praesunt tum haec narravisse. Quum ergo quis terminat pulsus pauco tempore motum, nobis celer vocetur, et tardus, qui multo. Ante horum nominum explicatas significationes non . injuria quidam sunt halluciuati, existimantes idem multum ac plus, paucum. et paucius significare. Nunc quia ostenulmus haec quidem ad rem quamlibet semper referri, illa vero ad moderatum tantum sui generis, omnis jam sublata est difficultas:. intelligendi, quemadmodum. celeris pulsus pauco tempore motum dicamus terminari et multo motum tardi. Nam si hoc prius nobis constet moderatus pulsus quanto tempore quantum coniecerit spatium, deinde alterius offendamus, qui per habuit tempus, minus intervallum, multo hunc tempore dicemus motum esse. Atqui nemo mirari debet, si duorum motuum, quorum temporis quantitas par sit, alterum tantum multo tempore dicamus factum esse, non perinde utrumque. Etenim si duo pueri dimissi in diversa loca sint et simul reversi, alterum quod. iter pauco tempore absolverit, collaudamus, alterum culpamus,- quod multo. Nam ex riae longitudine aestimamus, quum paucum vel multum temporis dicamus, non absoluto sermone. Eodem etiam modo pulsum dicemus, qui pauco tempore fit, celerem esse, ac tardum qui multo, definitionesque probabimus illas ile interpretando, ut diximus. Quod si cui modus ille rideatur coactioni memoria repetat demonstrasse: nos, si altera significatione dictio accipiatur, destultiones falsas esse, detque operam, -ut alias definitiones. fingat. Neque enim quomodo definiendum sit, hic instituituus disceptare, caeterum ut rerum diligenter atque accarate notiones constituamus, ut ne si in his offenderimus, simul in dignoscendis passibus offendamus. Proinde quid requiratur ad dignoscendum, declaratum a nobis est. Jam si discere etiam cupias haec definire, non illa quidem fortussis ingrata exercitatio fit, non ad. institutum tamen necessaria. Quo nos minus de istorum pulsuum ratione destniendi agemus: etenim quum omnino non est necestarium tum etiam si cui necessarium ridetur, nihil cum hac instituta commentatione est conjunctum, verum in quarto libro de pulsuum differentiis sufficienter nos de his tractavimus. Notionis tantum in praetenti, quando instituimus mentionem facere, Ieriem orationis persequamur, nam nunc quidem, quod infis invenimus, locus est dicendi, ad eum dignoscendum magnopere faciens, atque adeo, si verum dicendum est, summam jam aperiam. Nec quantitatem temporis, nec intervalli respiciendam censemus: imo ire proportiones quidem illorum, de quibus verba fecimus in superiore. libro, quum celeriorem pulsum et tardiorem doceremus. Illic enim non potui illa praeterire, quo errorem praedicerem luis qui ex solius temporis quantitate de iis exestimant, quae ad dignoscendum laboriose misti et longa difficilisque aestimationis et judicii adeoque impossibilia prope visa sunt. Nam celeritatem quidem et tarditatem, ut primum occurrit arteria, noscimus; rationem vero temporis ad tempus et intervalli ad intervallum ut exploremus, opus nobis longo tumpore est. Itaque ista nihil nos morantur, ut expendamus ad pulsus in aegrotis dignoscendos. Sed ut si ante oculos quempiam videamus, impetus motus celeritatem potest ostendere, ita usu venit in arteria, nam aut incitatum, aut remissum esus motum invenias. omnia enim corpora quae moventur, ex locis, ubi moventm semper, dignoscimus quomodo moveantur; quae ubi in locis remorantur, tardum esse- motum praedicamus, ubi facile discedunt, celerem. Hic scio futurum, ut quaestio te physica offerat, an corpus, dum movetur, etiam maneat aliquo modo; atqui in commentariis de motu illud ita ut quod marine probatur verum esse. At a tantis in praefiens quaestionibus declinemus, ne implicemus nos. Quod informat tantum tensus ad dignoscendos celeres et tardos pulsus, hoc fiatis est si dicamus, nimirum unum ntotum cedere videri loris facile, in quibus semper fit, alium diutius inibi commorari, itaque hunc tardum, illum celerem vocari. Num ex locorum transitu sensus dignoscit, non ex totius motus tempore, nec separatim et foto, nec quatenus cum quantitate comparatus. Itaque celeritatis et tarditatis facile notitiam consequimur, non perinde confecuturi, si quantitate temporis et intervallorum aucupum, eorum sustineremus proportiones observare. Enimvero non sustinemus, nam ut primum amem intendimus, momento temporis moram nos corporis quod movetur, deprehendimus, ex qua conjicimus transitum. Quo fit ut quae emimus cernimus, haec nobis interim diutius videantur consistere, licet agitentur velocissime ; unde liquet ratione nos motum colligere, .non sensu deprehendere. Siquidem quum prima quaeque sensibilis pars corporis quod movetur in primo. scnfibili loco subsistat primo sensibili tempore, tum immobile, quod cernimus, ridetur esse; at vero ubi prima sensibilis pars in primo sensibili loco quam primo sensibili tempore subsistat breviore tempore, tum videtur moveri. Slugula enim quae diximus dissecari, quod ad naturum allinet, in infinitum .possunt, sensu vero si aestimes, primas certas habent et indivisas partes. Quod planum facit, ratione omnem motum, non sensu dignosci. Quia vero sensui ratio conjuncta est et urentis est transcursus velocissimus, saepenumero non ratione, sed deprehendi sensu ridetur. Nam quorum primo sensibili tempore prima sensibilis pars inprimo sensi bui loco manet, horum tantum nos motus aperte fatemur non sensibus, sed ratione animadvertere, ut gnomouis umbrae, lunae, solis, omniumque siderum quae a nobis longissime remota sunt. Quorum autem, ut dixi, brevius est tempus primo sensibili, nullo tempore praedita horum mansio migratioque ridetur; quippe quod minus pruno sensibili tempus habet, omni mora hoc putatur carere. Sed haec privatim praestiterit commentari eum, qui cum haec de quibus agimus aveat probe ediscere tum alia in medicina multa. Nobis vero satis haec erunt ad demonstrandum non esse temporum et intervallorum respiciendam quantitatem, sed ipsam qualitatem motus; quae est explicatu quidem difficilis, sed horum quae docuimus ope, nisi sis prorsus stupidus et iners, non magno negotio velum, ut homini licet, consequere. Multoque magis, si dignoscendos luaequales celeritate et tarditate pulsus mediteris, originem ducere eos invenias ex qualitate motus. Ac unius quidem distentionis saepe initium motus plane celerius videtm, proximum tardius, iterum finis celerior, nec hic quantitates quasdam aut temporum, aut intervallorum, sed ipsam unum motus qualitatem attendimus. Quo minus leviter palpandum est, ubi genus hoc perpendimus pulsuum, nimirum sic extremum motus finem sentiamus duntaxat, non integrum motum. Ex quibus jam liquet ejuscemodi pulsus prorsus non oportere parvos esse, nec languidos; neque enim trifariam possis motum dissecare, nec in parvis intervallis, nec in facultatibus imbecillis, quod obstet illis parvi tas, quae dividi sensibiles paries non patitur, lue impediat facultatis infirmitas, quae concidit ad pressum. Quamobrem nec in pulsibus lethargicis deprehenderis inaequalitatem, quae tamen adest forsitan, quia. omnino quo dignoscatur, vult comprimi; at hoc prae imbecillitate non sustinet. Quare qui cuique pulsui inventurus sit contrectationem appotitam, hunc singulari prudentia esse et expertum in lignoscendo oportet. Num si maximus pariter et vehementissimus validam fert compressionem, atque alius quisque, quantum a vehementia vel magnitudine abest, tanto minorem; primum quantum a maximo et vehementissimo recesserunt; ad unguem perspiciendum est; deinde ratio ineunda est quantum sufficiat compressionis id genus pulsibus imperti-. visse; utrobique enim offendamus necesse est, sive- excedamus proportionem, sive non assequamur; quod ubi mluns jam premamus, praeteritura nos fit interni pars motus, ubi vero amplius, externi. Itaque primum motum aliquando inaequalem esse non percipiemus, deinde male .etiam de toto motu saepe judrcabimus, eo. quod male perpenderis mqs partes. Si enim vel pars ejus prima, vel altera celerior sit et nobis earum tantum altera fit exploratu, non postumus primum universum inaequalem motum esse ferre, deinde vel celerem, vel turdum arbitrabimur eum esse, quum neuter planum sit; siquidem cujus celeris erat pars prima et altera tarda, hunc nec celerem absolute, nec tardum jure vocaveris. Quare, ut oratione in summam collecta alio me conseram, in optima constitutione moderatus motu pulsus erat, non ex intervalli nec temporum quantitate explorandus ; sed ex ipsa, ut luimus qualitate, quo pactu discedat ex locis, dicebamus animadvertendum esse; cujus memores, qui decedere celerius rideatur, celerem ; qui tardius, tardum appellemus ; repraesentari autem hoc, ut primum est. admotus tactus, prius quam totum arteria spatium confecerit. Proinde, si pulsus aequalis fit, non expectamus universam distentionem, sed ex parte ejus facere de tota conjecturam postumus ; qui si inaequalis fit, omnem assequi dicebamus oportere, tactumque pro magnitudine pulsus et vehementia varie explicare. Atque de genere motus haec in praesentia satis sunt: ejus enim nos iterum in pulsibus dignoscendis mentionem necesse est faciamus.

Cap. II. Deinceps de quantitate distentionis agamus, nam quum corporis arteriae dimeusiones tres sint, longitudo, latitudo et profunditas, nullam possumus totam sentire. De longitudine apertissimum est, utrinque enim arteria usque ad terminum extremum pulsat. At parvae ejus parti iniicimus tactum, quanta extat ex objecti corporis mole; quae quidem ipsa efficit ut longus vel brevis pullus sit, eo quod non possit attingi omnis arteriae longitudo. Sit tamen lue etiam aliquid in qualibet corporis natura, quod elucescat sub cute, in optima natura moderatum; si quid supra hoc sit, longum; si quid infra, brevem reddit pulsum, qui non potest numero digitorum definiri ; sicuti quidam, si quatuor digitis obviet, esse dicunt longum; si tribus, medium; si duobus, brevem. Neque enim corporis optimae naturae una est mensura, sed in una qualibet facile quantitatem assequere, unius ope, modo colligere proportionem possis; cum qua postea si alios homines conferas pares totius corporis magnitudine, dices vel longos vel breves pulsus habere ; eodem modo latus, angustos, altos, humiles, ac in tribus simul dimeusiouibus, magnos, vel parvos, ubique enim ad moderatum referemus, quum alios aestimamus. At enim singulos esse in singulis aliis pulsuum generibus moderatos; sed in suda quantitate non plane unum, sini tuum cuique corporis parti, antea explicavimus. Hoc tamen .non est hujus lori, sed volui dicti vos admonere, itaque ad institutum jam per est reverti. lustitui vero, ut puto, docere, iensu nullius dimeusiouis exacte dignosci posse quantitatem ; cujus rei causa partim omnibus communis, partim tua cuique est. Primo loco communem exponam. Num quandoquidem inter arterias, quae nuda sit nulla est, sed vestiunt eas multis loris pauciora et subtiliora corpora, multis etiam locis plura et crassiora, plane in aperto est, non perinde omnes arteriarum motus posse sentiri, sed illarum magis, quas pauclora temnoraque ; harum minus, quas circumjiciunt plura ac crassiora corpora. Atque haec communis est. Propria vero singulerum dimensionum, longitudinis quod permultum intersit inter veram et apparentem ; latitudinis quod parum ; profinalitatis, quod minimum. Nam quum saepe longa tres cubitos universa arteria sit, tres vel quatuor duntaxat digiti percipiunt arteriae motum, reliqua pars a corporum objectorum munero occultatur. In latitudine quum prae corporibus, quae illam utrinque cingunt, multis illis et crassis, neque tactus ipsi corpori arteriae applicari possit, neque per crassitiem illorum et multitudinem foras motus perrumpat, multis loris omnino motus perit, multis etiam in maxime angustum cogitur; totum vero, quod arteriam nullo loco videas nudam. At vero ne profunditas quidem usquam plane est nuda, ut possit saltem in ea elucere ejus universus . motus; sed si nihil aliud, cutis certe ambit eam, per quam pulsum sentimus ; itaque tecta suerit haec quoque certe aliquatenus. Quae quum itu sint, dabimus operam ut optimam rationem monstremus dignoscendarum singularum dis mansionum; ac primo dicemus de longitudine. Atque esse hanc censendam optimam, quae motus maximam partem sentiat, clarissimum est; nam ut si tentare omnis valeat, primum hoc sit, ita posteaquam hoc non potest, ubi nulla pars ejus, quae quidem animadverti possit, lateat, tactum existirnamus optimum esse Quomodo autem eum possis mstituere, sursum ut declarem ; si ob oculos prius proponam in tribus his omnes positas esse sensibilium cognitionum disse. sentias, in natura, exercitatione et modo applicationis. Nam qui tactum natura appositissimum ad sentiendum et probe exercitatum habet, tum etiam sensibilibus decenter admovet, optimus hic explorator sit eorum quae intus sunt condita; qui hoc est aliquatenus inferior, quam maxime ab illo abest, tam. pessime absolutam cognitionem consequetur. Explicabo igitur huic, qui optime natura comparatus est et exercitatus non segniter, qua applicatione tactus ad unguem, ut homo potest, motum sentiat arteriae. Et quia de prima dimensione, videlicet longitudine, institui dicere, accommodatissimum huic modum tactus aperiam. omnino non premat, imo saepe leniter palpet et veluti suspendat manum. Accommodatum est hic in primis modus parvis pariter et imbecillis pulsibus; nam hos si aliquatenus piemas, motus pereat magna ex parte et saepe vero etiam universus. Nam pro quantitate compressionis et qualitate prae- . turea arteriae contentionis modo multum imminuitur ejus motus, modo minus, est quum perit totus. Quocirca ad longitudinem dignoscendam summa cautio est, ut praeter omnem compressionem tactum admoveas. Etenim modicam compressionem non graviter ferunt quidem pulsus vehementes, non laedentur tamen ne in quidem, si in palpando nihil premas. Quandoquidem igitur hic modus attingendi optimus est languidis pulsibus, nec incommodus etiam vehementibus, cave praeponas illi estum. Porro est illud etiam explicandum, quod non obscure advertitur, ubi diversas partus premas longitudinis arteriae, motum non perinde videri in omnibus offensum : caeterum in partibus altioribus major est noxa, minor in inferioribus. Et vero frequenter noxa non animadvertitur in vehementibus pulsibus, focus in languidis : nam in his si insaniorem partem pressernnus, luculenta superioribus noxa datur. Superiores autem et iissemores quomodo hoc loco accipiendae sunt, non est obscurum: ut remotissimae a corde partes inferiores, et vicimores appellentur superiores : hoc in artubus quidem perquam est solemne, non item in capitis partibus et cossi. Ileque ad omnes pertinet, ut diximus, corni viciniores, si premantur, magnam injuriam subjectis facere; remotiores saepenumero nullam, quae animadverti possit, si bene vehemens pulsus fit, interim tamen manifestam in non vehementibus. Atque de longitudine haec satis surt. Nunc de reliquis duabus agamus, quas non ita oportet duas numerare, ut sicut in quadrangularibus et quadratis corporibus videas separatim latitutlinem, separatim profunditatem distructam: sed sicut iti circulo et globo confusa sunt omnia, una vero quaedam, vel lineae, vel superficiei ridetur circumferentia, sic esse in arteria putes: cujus cernitur in dissectionibus figura multis locis cylindrum, multis etiam conum referre. Quomodo igitur medicis in mentem venit seotfum de latitudine, seorsum de profunditate disserere, quum deberent, ut est et conspicitur ex partitionibus, unam longitudinem ejus appellere, alterum circulum, ut certe multi frequenter vocant? Non perpetuo possunt tamen, nec hi, nec alius quisquam, quum de exemplis evidentibus narrant, longitudinem et circulum tantum appellare; sed exprimet faece necessitas, ut distentionem altam quandam vocent et augustani, contra etiam aliam humilem latamque, etenim hoc ita clerum est, ut ambigat nemo. Sic propter haec manllesta eventa habere diversas latitudinis et profunditatis notiones coacti sumus. Porro sicut sensu peremimus eas differentias, ita circularem nos figuram stirpe auituadvertere^ clare fatemur. Itaque de utraque jam differentia dicemus in communi, qua potissimum ratione applicandorum digitorum ad eas pervenire dignoscendas queas. Neque enim in iis dignoscendis mediocris inesse scrupulus rideatur, quod nulla admovendi laetus ratione valeamus sentire intervallum totum: neque quum leniter palpemus (nam ea extremas tantum partes sentiat motus : quae praecedebat, ignoret universam) neque quum premimus multum. Ut enim omittam hoc in vehementibus tantum pulsibus permissum esse, contra ac prior postremum partem ignorabit intervalli, tantum sentiet primam. Jam si esta utamur applicatione inter illas media, et prima parsj intervalli et postrema nos sugiet. Hoc verum esse quisque experientia discat. Nam vehementes pulsus si premas (hos enim premere siclos fas est) nescies quanti flet, quod pereat fere in compressionibus, ut ante significavimus, aliquid etiam de ipso motu, ac intervallum non jam parva ex parte, sed prope corrumpatur universum. Contra si leniter palpes, per quantum intervalli sit motus delatus, non divines. Habes difficultatem quae sic explicatur, sint pr ortus distentionis quantitatem sensu dignoscamus, non laboremus, sed et ratione quadam possimus nihil laetam esse existimare. Neque enim hoc nos quaerimus, ut tensu omnino, quae accidunt pulsibus, cognoscamus, sed ut simpliciter cognoscamus. Ergo sensum requirit quidem omnis talis notitia, attamen non hunc siclum, neque quasi fiemper valeat quidlibet invenire: sed satis est frequenter, filenfibilisafscotus unus totius rei denunciet essentiam. Eadem ratio eorum est, de quibus nunc agimus. Nam si leniter palpes, aut pluribus in partibus occursum arteriae necesse est sen-fias, aut in paucioribus : quo cognito, ad sensum ratio adjuncta, nobis magnam distentionem suggerit esse, quae multis partibus movet tactum ; parvam, quae paucis. Age fac circularem ejus occursum esse, quid? nonne clarum est si infiunt fit circumferentia circuli magnitudine, tutam etiam crassam esse distentionem arteriae et universam distentionem gracilem; si .circum ferentia fit parva? Neque enim magnis circumscribi circulis gracilis distentio potest, nec crassianomutis; caeterum quantitati distentionis necessario respondet circuli circumscribentis eam quantitas. Haud aliter etiam si verus non sit et exactus circulus finis distentionis, sed quasi. mutilus partim, id quod in altis et angustis, vel humilibus et latis usu venit, ratio similiter subducitur quantitalis distentionis. Nam tum distentionis tum ascensus fines particulae prorsus erunt circuli; ltique prout appareant majores, vel minores utrinque, vel concavi magis hac circumferentia, vel gibbosiores omnino, vel longiorem, vel angustiorem, vel latiorem, quam est exacte circularis, hanc lineam, quae in praesentia cernitur, ostendunt. Unde inaequalitatem .nos latitudinis et profunditatis totiusque quane litatum distentionis aestimabimus. ; Age enim rideantur gibliosiores ac praeruptiores obliqui occursus arteriae, praeterea cava magis quodammodo et humilior in profunditate, adeo ut ne circuli quidem videatur circumferentia manere, sed veluti recta linea esse, profecto apertum est, talem pulsum latum fore et humilem. Nam motus in latum amplius exporrectus, latum merito efficiat, at motus ascensu prohibitus humilem. E diverso si motus obliqui partes longe citra menium constiterint, ac medium ipsum satis videatur gibbosum esse, plane is pulsus erit altus angustusque, si scmel angustus ejus in latitudine occursus evadat, ut non ntodo imminutus esse obliquus motus, sed et totus semel videatur periisse, difficilis cognitu est, vel potius cognosci non potest, quantum in his est, qualis sit pulsus. Nam nisi nistluctiones adhibeamus quasdam, non assequemur, altusne sit, an humilis, an moderatus profunditate : nam omnia esse potest. Etenim si humilis sit pariter et angustus, talis videbitur esse, et si altus simul et angustus, ejuscemodi apparebrt, denique si moderatus profunditate una et angustus, talem dicas esse; nam angustiam is pulsus prorsus ex motu inhibito in lalifudinem contraxit. Difficultas vero residet in profunditate, quae et si ex longo intervaHo et si ex brevi vel moderato motum ordiatur, eandem tamen tangentibus repraesentabit speciem, nam angustum motum percipient. Qua ergo ratione explorabitur? frequenter quidem etiam tactus affectibus, perpetuo tamen ratione. Primum de taotus affectibus dicemus, in quibus possis per eum manifesti deprehendere aliquid : licet autem in vehementibus pulsibus, qui ut saepe monuimus, foli pressa arteria non labefactantur. Prompta ergo in illis quidem notitia profunditatis est pulsus. Nam si presseris, forsitan vel ipso tactu, si exercitatus sit et mollis suaque sponte exacte sentiat, in notitiam aliquam pervenies intervalli motus : sin minus, tempus certe motus quantitatem declarabit intervalli. Nam si discernere sigillatim motus qualitatem poteris, in qua differentiam celeritatis et tarditatis reperimus, sigillatim etiam temporis quantitatem, ubi breves motus animadvertimus, neutra te harum, si premas, fugiet. Quod si ambas assecutussis, facile de intervallo conjicies. Esto celer motus et diuturnus, sane apertissimum est maximo eum spatio delatum esse, contra tardus esto et brevis, sit utique .et hic minimo spatio devectus. Atque hoc pacto si vehemens sit pulsus, profunditatis quantitatem dignoscimus, qui si languidus sit, nihil jam nobis sensus adiumenti adferre. poterit, quod motus in ejuscemodi pulsibus compressione perditur universus, quare ratione hic tota res investiganda est. Dicemus autem de caulis pulsuum, non omnes cum omnibus differentiis posse confundi, distinguemusques, quae illae sint et quando et quemadmodum. Ita que ex aliis, quae aperte sunt com spicua, quomodo etiam aliquid de obscuris deprehendas, inibi docebimus, ad haec cur angustus simul et languidus pulsus altus nunquam sit. Sed de his hactenus.

Cap. III. Posthac de rhythmis verba faciemus : quem ordinem fecuti sumus docendi, quod. conjuncta ejus cum superioris est exploratio. Nam natura quidem rerum ferebat, ut quae una. in partu pulsus, maxime distentione, genera consistunt, prius exponeremus, quod in commentariis de differentiis pulsuum fecimus ; verum quia genera in una perte posita; quae de superioribus adhuc. reliqua funi, flagitant communem tractatum, rhythmorum autem genus adjunctam cum superioribus duobus generibus habet cognitionem, ut ipse de his sermo docebit, ideo posthac de rhythmis narrabrmus, de duritie et vehementia recolemus in proximum librum, ut .absolutam complectantur. singuli commentarii generunt disciplinam, quae conjuncta cognitione sunt. Quia jam in comparatione temporis distentionis cum contractionis .tempore rhythmus consistit, prius paranda separatim nobis. .utriusque temporis notitia est. Hoc vero purum facile est, nam (memoriam si conservarimus .eorum, quae primo in libro retulimus, ubi quaereremus, ecquid sentire totam dissentionem et contractionem possimus, an pars nos fugiat utriusque motus) sciemus, quam sit laboriosum, adeoque praeter omnem notham facultatem, ut notitiam comparare omnis herum temporis possimus. Quo loco principium distentionis ostendimus et finem contractionis non cognosci posse. Jam quatenus aliquid nos motus latet, hactenus etiam tempus scilicet praeteribit. Primum id est ipsum repetendum, declarandumque idem non esse, quod inprimo libro quaereretur ac quod paulo superius, nam illic .de distentione quaerebatur absolute, hic de temporis ejus quanti-, tale. Proinde quum absolute quaeritur, an omnis. sentiri distentio possit; quae tactum sugit motus pars, hanc confirmavimus nondignosri; in exploranda autem ejus quantitate, quantum promota spatii sit, -advertimus; Ac non ita dudum diximus, modo. finis distentionis habeamus veram ^notitiam; rationem nobis cum sputu conjunctam subjecturamesse ejus quantitatem. Itaque possumus, quamvis nisi- externum sinem motus, partem.aliam nullam sentiamus, quantum: is habeat temporis ignorare; attamen terre, quantum intervalli pervectus. siti. Horum alterum in primo libro discussum est, alterum non itu diu est quum explicavimus. Ergo iterum ad- .memoriam evocemus, quod in vehementibus pulsibus, si modice arteriam. compresserimus, perspiciemus. quidem initlum.motus, sed quantitatem ignorabimus intervalli. Nec vero hoc. praetereamus, quod initio statim se-. eundi libri. tradidimus, non idem esse quantitatem temporis examinare ac celeritatem. vel tarditatem dignoscere. Ilis enim nobis in praesentia omnibus opus est, quo plane et drstincte perspiciamus, ecquid inter spatii dignationem, quo fertur arteris, et temporis intersit, et praeter utramque quandam esse aliam vel celeritatis. vel tarditatis aestimatricem. Siquidem prima quam commemoravimus explorat intervalli quantitatem, quantitatem altera motus temporis, tertia qualitatem. motus. Ad rhythmum igitur dignoscendum, nec .primam quaerimus, neo. etiam: tertiam, sed ipsam tantummodo secundam- Quare in statuenda manus. ea. applicatio est, quae arteriae motum accuratissime intuetur omnem. Itaque primo libro, quae exposita sunt, quum quaereremus, possitne sentiri universus motus, memoria repetenda fiunt, sciendumque unam virtute esse et eandem quaestionem illam atque hanc, licet diversis verbis ponatur. Quae omnia si cum animis nostris prius cogitemus, praesentis difficultatis assequemur explicationem. Sit enim pulsus quidam magnus, sed languidus, hujus nequeas scilicet deprehendere totius distentionis motum, caeterum externi finis tantum, sic etiam contractionis, si modo tantum possit, initium duntaxat et recessum, praeterea nihil. Proinde leniter sunt istiusmodi pulsus, ut jam diri saepe, palpandi: qua tactus applicatione quantitatem animadvertere intervalli .distentionis poteris, temporis motus non poteris. At vero in contractione non tantum temporis motus non luveuias quantitalem, sed ne ipsius quidem intervalli, nam illa ubi insensibilis evadat, omnium simul quae ei insunt necesse est fiatj actura. Adeo non modo intervalli quantitas atque. tempe-ris motus, sed.et qualitas in qua celeritatis et tarditatis consinentur indicia, nulla ex parte a nobis sentietur. Qui enim motus etiamnum qualitas dignoscatur, universo ficusum latente motu ? nimirum requiritur prius essentia rei quam ipsis qualitas, quae quando essentia prorsus sensum. praeterit, non potest qualitatis parari notitia. Quae ergo jam est in his pulsibus ratio, qua consequi notitiam rhythmi possis, ubi funditus contractio periit et de distentione salvus et integer solus externus finis est ? atqui nec sentire contradionem in usio languido. alio possis. Itaque quandoquidem. motum distentionis atque contractionis arteriae noscimus. tantum in sus qui languidi non sunt, in horum etiam solo-. rnin notitiam rhythmi veniemus, digitis ita moderateapplicannis, uti diximus antea, ut externi motus ne quid interpellent. Nam si plus j usto arteriam compresserimus, consistere ejus motum. cogemus; nisi etiam in sus rhythmus non possit dignosci, siquidem perpetuo^ initium nos distentionis et. contractionis sinis latet, et nisi omnino parvum, quod praeterit, sit, magnopere rhythmus laedetur. Nam hoc quidem fortassis etiam admittas, distincta oratione tamen opus est. In vehentissimis enim pulsibus veta est oratio, in aliis secus habet, praesertim qui vehementiae parvam pertem habent, quod satis magna pars sensum in sus effugiat, quae jam offendere rhythmum valeat. Ile hoc jam omnia, quae attulimus, secarunt planum, dignosci in solis vehementissimis pulsibus rhythmos, in aliis vero omnibus aut prorsus incognitos esse, ut in languidis, aut longe ab absoluta notitia abesse, id quod usu venit in minus vehementibus, non jam languidis tamen. Atque scrupulus quidem hic est : hunc nos pro viriribus faciemus ut tollamus. Primum quia non cadit in pulsibus languidos et eos qui non fiunt vehementes, simile distentionis et contractionis incommodum, lenit hoc difficultatem nonnihil. Nam quam habet. rationem totum dissentionis tempus ad lotum contractionis, emdem quum rationem habeant inter se quidem partes, quae tactum latent, etiam quae salvae fiunt, eandem habebunt inter feste rationem. Itaque ex illis praesentire non multum interpellabimur. Nam quum duplum sit, verni gratia, omne contractionis tempus cum omni distentionis comparatum, duplum item sit quod est salvum, quum comparetur: per rhythmos praesieusionibus non aliter abundabimus, ex partibus motus, quae sentiuntur, ac si totus is salvus sit. At in languidis non perinde difficultatem explices : quippe, quod investigant qui distentionis tempus cum toto reliquo conferunt - remedium, adulterinum est, quod vobis prius famam ut declarem, deinde aperiam ubi culpem id. Nani quum pulsus quatuor partes sint; distentio, contractio et duae quietes, una a distentione ante contractionem, altera a contractione ante distentionem ; qui esse contendunt incognitam contractionem, privatim quidem distentionis tempus ponunt, quod sane motionis appellant, privatim vero tempus reliquarum duarum partium, quod quietem et contractionem vocant, horum trium temporum mutuam proportionem rhythmum esse consumant. Qui vero contractionem dicunt sentiri, horum alii distentionis tantum tempore comparato cum tempore contractionis, rhythmum dicunt fieri, alii utrique motui tempus attribuunt quietis, quae ipsum sequitur. Atque quum tres hae sint de pulsuum rhythmis opiniones, qui a secunda stant, ad dubia illa aperte se salem. tur quid dicant non habere, qui a.prima et tertia, non defici consilio fortassis videantur: illi quia conspicui motus tempus reliquo omni comparant quietis, ut ipsi vocant, hi vero quod conspicui motus tempus una cum tempore consequentis quietis reliquo, initium contractionis statuentes terminum conjunctionis priorum duorum temporum. operae pretium autem est utrosque demirari: primos, si ea tantum meminerunt, quae de contractione sunt dicta, quae de dissentione, haec eos latuerunt ; nam quantum sit in distem. tione intervallum, in languistis pulsibus ratione demonstraalmus sitiri, tempus vero motus non posse cognosci, quod ejus tantum externi fines ad sensum perveniant. Miror igitur quemadmodum comparare te dicant tempus distentionis cum tempore omni reliquo, cujus tempus quod sentiri possit, omnino sit paucum, nisi quidem hoc sane ipsum tantum comparatum cum reliquo toto volunt. Itaque rhythmus illis proportio sit conspicui temporis motus in distentione ad reliquum omne. Quod si dicunt, rem dicunt illam quidem, quae fieri possit, sed tamen inutilem, quod praecognosci ex tali rhythmo nisui possit, in quo tempus munifestae. partis distentionis cum restquo universo comparatur, quod ex tempore constat externae quietis, contractionisque et tertio internae quietis, praeterea quarto partis dissentionis, quae conspicua nonest. Praeterquam vero quod ni1111 omnino commodi ex istiusmodi doctrina percipi potest, notionem et rhythmi in confundunt, ut h quis se musicum esse simulans, non temporis elevationis ad positionis tempus proportionem esse diceret rhythmum, sed partis manifestae elevationis ad reliquum totum. Nec minus errant illi a tertia secta, qui eo duntaxat, quod tempus externae quietis tempori distentionis addunt, illis sunt sapientiores. Quod vero etiam ipsi obliti fuerint contractionis tempus sensum m languidis pulsibus non dignoscere; aeque peccaverunt. Porro tertium etiam hi insigne ponunt, contractionis prituum motum perpetuo sentiri; cum ne ille quidem in languidis pulsibus sentiri possit. Itaque ex his omnibus dubitationes quam frequentes in sectis concurrunt in pulsibus dignoscendis necesse est. Quo factum puto ut non aggressi scribere quid sint Herophili successores in praesagitionem ex illis. Ipse Herophllus rhythmos frequenter ad praesagiendum adducit: verum quid interpretetur rhythmum, difficile est inventu, temporisne distentionis fusius ad tempus contractionis fidius proportionem, an aptum etiam quietis tempus, quae comitetur utrumque motum, iis attribuat. Unde inter Herophilios, qui ab illo cognomen invenerunt, non convenit utrum de illis decenter sentiat, neutrum enim ejus oratio plane ostendit, neque confirmare rerum natura potest. Quod si jam alteram sententiam tueamur instituto mulleorum, tempora quietum praecedentibus motibus adjiciemus: sin quod facit ad praesagiendum, cum motu motum comparantes, separatim quietum tempus aestimabimus. Quum igitur alterutrum sit necesse, aut notionem nominis labefactare, aut pervertere usum, utrum faciamus potius, implicati tenemur. Tamen quandoquidem alterum eligendum est, repudiato aulicorum nomine, quod conducit ad praesagiendum potius ducam, nam quid tandem faciemus damni, si quum motuum ex proportione tempus pr aestuamus, nomen nobis, quo id appellemus, deficiat? Etenim non eo, quod in nominibus haereamus, sed quia praesagire nequeamus, ideo ara laedatur. Ergo laniamus utilitatis nomine consistere rhythmum in proportione temporis motuum, ac expendamus suo loco Herophili sententiam. Tamen et si hoc positum sit, manere adhuc dubitatio videbis tur, quod nisi in vehementissimis pulsibus nec .omne tenso pus possit distentionis innotescere, nec contractionis ubique principium sentiatur. Cur ergo tempus quoddam ad fientum princeps Herophilus statuit, ad quod alia aestimans, duorum, trium, quatuor, vel plurium dicit esse, horumque aut integrorum et ut vocant illi, άπαραύξων, aut diminutorum etiam aliquantum, vel plus, vel plurimum? Quasi enim in omnibus pulsibus ad unguem tempora dignosceret sive motuum solorum, sive etiam comitantium illos quietum, nihil enim ad propositam dubilationem refert, ita videtur haec scribere, nisi vero eum non de omnibus, sed in quibus possunt dignosci, de his tantummodo existimandum est ista scribere. At hoc quidem inferius fortasse aliquando suo loco considerabimus. Nunc, quia non instituimus quid Herophilus sentiat quaerere, sed quid verum sit simul et utile indagare, hoc clare aggrediar ad explicandum, quernodo in ipsis rebus experiundo invenimus. Nam sic habeto, quum qualitatem motus distentionis cum qualitate conseriunus contractionis motus; novem invenimus primas diffesentias, quas in tabella proposuimus, atque sigillatim multas.alias, quas oratione non exprimas, sed experiendo excessum et defectum dignoscas. Quid vero soleat quaeque denuntiare differentia, dicemus in commentariis De pransagitione. Sed nunc primum tabellam praescribemus, quam intelligerent facile qui in pruno commentario se de differentiis pulsuum .exercitaverint ; deinde ostendemus, quemadmodum multas singulae differentias constituant quantitate dispares, tametsi ejusdem generis sint.

Distentio Distentio Distentio Celer Moderata Tarda Celer Moderata Tarda. Celer Moderata Tarda

Contractio Contractio Contractio Celer Celer Celer Moderata Moderata Moderata Tarda Tarda Tarda

Ac quum primae quidem descriptae in tabella differentlae uterque celer motus est, potest motus distentionis mavi m e concitatus esse, at motus contractionis paulo moderato et messio esse superior: aut contra, paulum^ motus distentionis eum superare, motus vero contractionis permultum, aut uterque paulum, aut uterque permultum, aut hic paulum, ille plus, aut paulo minus, aut multo, aut alio quoquo modo, nam varietas aperta est. Neque dicas. vel non hoc cerni fieri, vel significare nihil; imo et fit et denunciat res marimas. Ex qua nos notitia potuimus praesentire, neque quicquam nobis opus fuit primis temporibus integris et amplificatis. Nam eam cognitionem totum non desiderare mo, tum, sed parari ex qualibet ejus parte posse, nemini obscurum est, nisi si quando inaequalis sit, tum enim pars toto haudquaquam similis est. At neo in pulsibus ad summum languidis hae uti licet, in lus enim ne primum quidem initium cognoscens contractionis, nedum insignem ejus ullam partem.

GALENI DE DIGNOSCENDIS PVLSIBVS LIBER IV

Cap. I. Quae pulsibus insunt pro substantiae eorum propria ratione, antea omnia exposuimus: nunc de caeteris, quae nec citra motum arteriarum possunt dignosci, neque ejus tamen sunt propria, narrabimus. Est quidam in distensione arteriae vetuli ictus, qui quum tangimus, tactum ferit, hunc ubi violentus sit, proprie existimabis ictum vocari: vocant ita tamen, etsi careat Adolentia. De hoc igitur vero ictu, quem violentum occursum dicimus esse, magna diligentia attendendum est, neque enim parum multarum pulsuum specierum ridetur. comes esse, duri, vehementis, magni, celeris, alti, convulsivi et vibrati. Ne ergo deceptus quis communi symptomata iniis dignoscendis labatur, simulo omnes et accurate aestimandi sunt, nam si aliis illi notis discerni possint et has didicerimus, id quod totum est, assecuti fuerimus, si non possint, hoc certe satis erit nosse, commune hoc compluribus pulsibus esse. Hujus commentationis principium optimum sit, ut quamobrem unus tam multis pulsibus communis comitari affectus videatur, violentia ictus, causam discamus, hoc modo. Quando impelli a pultu tactum, modo fit ejus occursum sensurus, necesse est,: impellitur autem non perinde semper p sed nunc plus, nunc minus, interdum ut palpet tantum, quicunque motus eum protrudunt, et submovent longe; violenti hi speciem ictus repraesentant. Ac protrudere longe potest motus et durae arteriae veluti contundens tactum et qui robore moventis illam faanitatis veluti .evertit, praeterea qui magnitudine distentionis plurimum progreditur; jam etiam qui qua fertur celari-, tale, impellit valenter et qui -prae altitudine veluti subit ac intrat; ad haec qui quod tensus sit, aegre movetur ; denique qui ob vibrationem simul tensionis et duritiei celerisque occursus speciem praebet. Quocirca incidas in multos quotidie medicos, qui illos omnes pulsus dicant vehementes esse. Qui si quidem animadverterent, quam hi distent, quomodocunque in communi omnes velint appellare, non laboraremus: sed quia sicut nomen attribuunt commune, sic naturam putant unam omnium esse, conabimur dolum illis .detegere, a clarissimis et apertissimis ingressi, exempli. gratia a veloci. Nam bine facile errorem deprehendat, qui certe intelligere potest, celeritatem occursus non eandem esse et violentiam ictus, - nam ut omittam alia, nec longius celer impellere valet tactum, ni simul magnus siti Unde liquet non hoc eum sua sponte obtinere symptoma, nam quod illi quum celer tantum esset, non etiam magnus, non. aderat, sed praesentia magnitudinis ci accessit, qua ratione ei proprium lices ? quippe celer simul et parvus non longe tactum impellit, sed longe impellere magis ad magnitudinem per . linet, ver etiam ad hanc per accidens. Nam si colligamus quae de dignoscenda magnitudine diximus, non eo, quod longius intret, sed quia multis in partibus longitudinis pariter et latitudinis et profunditatis attmgat tactum cognoscebatur. Ut enim circularem pulsus.circumferentiam, quae satis magna esu sensu perceperimus, ex illo deinceps ascensum, qui ex multa profunditate venit, conjiciemus, ubi non totum tactus intervallum assequitur, caeterum externum tantum sentit finem. Itaque si inde usque a primo impetu, quum distenditur arteria, velimus motum sentire, magnitudinem magna ex parte, uti ante diximus, interpellabimus, ut ne magnum quidem jam pulsum esse arbitremur. Id quod non in. omnibus tamen magnis facias, caeterum in his, qui cum magnitudine vehementiam aliqua ex parte conjunctam habent. Nam magnis quidem tantum, nec vehementibus tamen, ne occurrere quidem ascendentibus poturis, neque premere arteriam: pereunt enim mox toti. Unde planum est non hinc magnum, quo longissime intro tactum protrudit, dignosci, sed quod multis partibus longitudinis et circuli arteriae occurrat. Quid igitur, intimetis altus impellit? atqui, quod in tribus dimensionibus magnus, hoc possidet luo in una, proinde si non ille, minime lue. At magnum ostendimus, nisi vehemens quoque sit, tactum non posse protrudere longius, quo minus altus. Quod sicum magno frequenter imbecillitas adjmrcta est et cum alto, qui magnus non sit, fere vehementia, imbecillitas nunquam, alia haec ratio est. Habebit enim, ut dixi, semper hoc altus, ut longius impellat, verum non sua tamen sponte, imo quod omnino vehemens, aut non imbecillus certe sit. omnes ergo illi pulsus, ut longe tactum impellant, plane vehementiam requirunt. Unde etiam qui ex illis cum vehementia perpetuo conjuncti sunt, semper violenter feriunt, qui vero non semper, sed frequenter, hi quia videntur tere violenti esse, qui haec expendunt negligentius adducuntur ut credant eos nunquam non tales esse. Jam alii putius, a quibus divelli durities non potest, violenter feriunt, ut vibratus et convulsivus: nec hi enim aliunde violentum ictum compararunt quam a perpetua sua duritie. Quamobrem duo haec tantum genera habentur pulsuum violentur ferientium, vehementinta atque durorum. Sunt tamen qui his etiam necessariam praeter duritiem dixerunt vehementiam esse : nec enim posse solam violentum efficere ictum, veluti nec si lapidem admoveas leniter, qui etiam ad valide feriendum aliquid desiderat contentionis. Verum de sus aequum est ut quaeramus, quid- tandem sibi velint, nullumne prorsus corpus esse dutum, nomen vero hoc duri nequicquam ab hominibus usurpatum, cui nulla sit res suspecta, an rem esse certam, cui tribuatur, at dignosci nequaquam tensio posse, an esto illam sensu, non nosci tactu. Profecto sunt absurda omina et corpus nullum durum esse et ratione potius quam sensir dignosci et sensu tamen alio quopiam potius quam tactu. Atqui si durum concedant esse et dignosci tactu, quid aliud posteaquam de nomine contendere invenientur qui sine contentione negant violentum ab illo ictum edi? nam si nec violentum appellare volent omnino, contundentem certe, aut repellentem, aut subvertentem vocent necesse est; nam de contentione quidem controversia est. omnino enim quae infit in animantium corporibus contentio, non statuitur ab illis, qui in minima, vel individua, vel incompacta decerpunt totum substantiam: tantum convenit inter hos, qui unitam esse detendunt eam. Unde nec tenta dignosci contentio poterit, Iedsi poterit, a signo quodam, vel a signis, vel ab indicatione, veh demonstratione, fidem capiet.: at durum et molle corpus sensu omnes nos homines dignoscimus. Itaque quaestio institui de essentia eorum non debet, sed de ratione dignoscendi, atque adeo non de hac,. imo de coqua potissimum ratione alteri interpretetur aliquis tactus sui affectum in occursu durorum corporum, ac quatenus a vehementibus haec distent. Verum quia hoc neglexerunt qui nos praecesserunt, id nos faciamus, orationem exorsi ab iis quae inter omnes mortales conflent. Quando vehementia quaedam non animalia modo vocamus, ut leones et tauros, sed et inanimata quaedam, ut fluviorum decursus ventosque magnos, alia porro dura; ut aes, serium, Japides, memorare oportet, cur ab utrisque his, ubi nos attingant, diversi corporibus affectus inseruntur. Nam occursus violentus communis utrisque est, tam vehementibus ventis quam duris corporibus. Sed habent hoc prae caeteris .scilicet venti et fluviorum fluctus, ut evertamur ab iis, lapides et ligna, ut premamur et contundamur. Adversus illos enim etiam si magna vi contendamus ire contra, prorsus prohibemur atque evertimur, repellimurque violentur, sed praeter ullam compressionem vel repressionem corporis partium : in aliis vero pollet compressio et contusio et repressio. Perspicies maxime, si cui corporis parii lapidem imponas non ita gravem, quem si velimus, facile abjiciamus : cognosces prosectu quemadmodum impositus gravet, premat, contundat et veluti cutem subeat, dejectus autem relinquat quoddam corpori vestigium et compressionis signum ; nam aut cavam magis reddet partem solito et ut vestigium diu servet, aut lividam praeterea. At non ventus, et si vehementissimus sit et si maritae evertat ac dejiciat, ullo modo comprimat aut excavet corpus, quippe qui messis sit, facile circum.corpus diffunditur et circumfluit. Quapropter maximas facile naves impellit et deturbat saepe, tamen nullum cavat in iis lignum, ut si lapis, vel ferrum impingatur, haec enim rumpere possunt et comminuere, at repellere ut venti et evertere.non possint An igitur quibus cernis nostrae natura cedit, dura haec nuncupamus, quae ipsi carni, ut aqua, haec vocata mollia funi? Atque id est, quod Plato dicebat, dura esse quibus caro nostra cedit, et mollia quae carni. Nam si incidat in humidam rem aliquam tactus noster, clarissimum est tactum eam elivifurum esse, humidam vero^ cessuram et excepturum: at in duram si incurrat, omnino ille potius cedet cavabrturque. Atque ut orationem tandem concludamus, fingamus manum nostram nunc aquae rapido fluctui, vel vento vehementi ex adversio occurrere, nunc lapidi, quem altera manus sensim admoveat, aperte a prioribus perspicies everti, non pressam tamen; et lapidem ab hac everti, sed pressa ab illo. Nam durum quidem, quominus progrediamur, obstare per se non potest, sed aut per pondus, aut motum acquisititium impedire interdum poterit: vehementis vero notio hoc ipsum obstaculum, impedimentum, repulsionem, atque eversionem complectitur. Liquet ergo aliud nos, quum vehementia tangimus, aliud, quum dura, sientire: nam haec premunt carnem tantum, illa impediunt progressum. At quia saepe fit, ut ambo conveniant, atque quod occurrit durum sit, pariterque vehementer moveatur, non potest saulus etiam non duplex nobis offerri, unus veluti prementis, alter veluti evertentis. Quae si sint ite, ut sunt certe, duri pulsus in premendo tactu dignotio ponenda est, ut violentia utrisque conveniat: sed proprium duri sit premere, evertere vehementis. Hi sunt affectus tactus, haec etiam usitata Graecis illorum nomina.

Cap. II. Atqui possis aliis quoque haec nominibus interpretari ; quod facile illi facient certe, qui continuitatem totius substantiae interpolant vacuo, id est omnes, qui corpora ipsa parva et indivisa, individuaque et incompacta, quod modo concrescant, .modo divelluntur, ideo generationes et interitus contendunt efficere. Qui ut si nullam agnoaeant vitalem contentionem, ubi confertim multa et velociter feruntur haec parva corpora, tum ictum creare haec .riolentum confirmant, quemadmodum in .ventis et fluctibus contingit decurrentibus. Conferta ulcere et mulsa densaque, perinde esse dicunt, ac paucum immixtum esse vacui, quod tantum valere, quantum solidas substantias capacitatem implesse arteriarum : vacuitatem enim ejus, ut ipsum declarat nomen, esse a vacuo dictum, hoc enim in omnibus quidem concretionibus semper contineri; at prout id augetur vel imminuitur, ita nunc dura, nunc mollia corpora effici, ac .tunc plenos fieri eorum internos ventriculos, rursus forte vacuas. Ita tunicam quidem dicent arteriae duram, vel mollem fieri ex quantitate admixti concretioni vacui; internam capacitatem plenam et vacuam, ob quantitatem lue iterum commixti cum illa vacui. Magnum autem dicent quendam esse pulsum, sed innisum non habere in occursu, ubi multum in cavitate arteriae vacui sit, ipsaque pauca sint prima corpora; at vero magnum esse et evertere, quum parum vacui et mulsa corpora sint. Itaque jam apertum est, nihil apud illos interesse inter plenum pulsum et vehementem, quippe tactus unum esse affectum et unam naturam pulsus. Nam quum purum ini capacitatibus arteriarum lusit vacui, ob multitudinem tumorum plenum pulsum dici et ob ictus violentiam vehementem: proinde ex nominibus illis alterum essentiam denotare pulsus, alterum qualitatem occursus v non igitur diversos esse pulsus plenum et vefrementem, duobus enim unam rem nominibus significari pro divertis notionibus. Nos vero qui contentionem quat.dam statuimus vitalem, geminam non poterimus non fateri pulsuum naturam esse, si dignoscendi rationem cornui diligentius attendamus. Est autem plena difficultatis haec commentatio, quod nihil oratione dignum veteres de dignoscetdis pulsibus scripserunt, sid alii prorsus praeterierunt, alli sime quam leviter attigerunt. Nam Herophllus ut qui affectus tensus conscriberet, nusquam plenitudinis, quam. sensit nunquam, meminit. Qui vero dicti ab illo Herophilii fuirt, omnia potius concedentes quam id quod dici volunt, suphistae Iane et loquaces homines .pene omnes: et quum nullum aliud Herophili praeceptum in ipsis arsis operibus probare studuerunt, tum praeter alia quibus artem polluerunt, etiam plenum nobis pulsum invexerunt, ut, quasi parva sit ipsis ars, haberemus nunc quod ageremus. Neque. enim pulsum praeterire fas est, a viris constitutum tam claris : neque quem experiundo nunquam invenimus, posse prompte dignosci statuendum nobis est, alienas sequentibus asseverationes. Verum ostendendum est primum ad notionem usque hunc pulsum progredi: deinde ne Herophilum quidem in ejus notitiam tenta unquam pervenisse. Quod si jam nihil issi significationem consudissent nominis, haberem nunc aliquid ulcere de illis, quae dicturum recipio : sid quando variis eam modis conturbarunt, nec lutor se mutuo consentientes, nec tecum quisque: cogimur primo loco dispicere . de significatione, ne quid imprudentes, ut corni et graculi,. dum voces edimus tantum, res ip fas, quibus attributae fun t, prorsus ignoremus. Et quum nomen pleni pulsus multi scripserint, ceteros certum mihi est praetermittere, nisi si quando, si ita series orationis. ferat, strictim attingam : Archigenis autem et Agathini mihi satis erit scripta in manus tumere examinanda. Ac de eo Archigenes in hunc modum loquitur: Ἔστι δὲ πλήρης μὲν σφυγμὸς σφυγμὸς ὁ ναστοτέραν ἐπιδεικνὺς τὴν ἀρτηρίαν καὶ τὴν ὑπόπτωσιν αὐτῆς διασεσαγμένην ἐγχύλως, κενὸς δὲ ὁ πομφολυγώδη τὴν ἔγερσιν τῆς ἀρτηρίας ποιούμενος, ὥστε κατὰ τὸν ἐπιπιεσμὸν τῶν δακτύλων κενεμβάτησιν ῾ποπίπτειν ὑποπίπτειν. In ea definitione primum quid τὸ ναστοτέραν denotet, parum liquido novi, quod insolens apud Graecos fit ut ejuscemodi de re usurpetur. Nam genus quoddam panis appellabant ναστὸν, aliud corpus ab iis ita ullum appellari haud ficto. Ipse Archigenes (nam decet. de illo nos ejus usum nominum discere) τὸ ναστὸν pro pleno mihi videtur usurpare : nam in libro De vehementia pulsus, exponens Magni verba, sic ad verbum scribit: omnino; inquit, vehemens ictus non fit, nisi ναστὸν fit quod occurrat et magnum et celere inferatur. A quibus paulo post in hunc modum scribit : Et vehementia pulsus ex celeritate et magnitudine, vehementia, plenitudnre, conflata est: nam quod supra ναστὸν, id plenum hic vocarit, ut nihil disserat, hoc pactu, an illo dicas. Et vero ubique mihi ita ridetur nomine τον ναστού uti. At mutemus jam τὸ ναὸτοτέραν in pleniorem, ut quid dicat, intelligamus. Verba ejus haec sunt: Plenus pulsus est qui pleniorem ostendit arteriam. Atqui hoc vel sua sponte clarum est, nec nos novi quicquam docet. Praestat ergo totum hoc ναστοτέραν relinquere, ac quod in definitione sequitur considerare. Καὶ τὴν ύποπτωσιν αυτού διασεσαγμένην ἐγχύλως. Tale quiddam significare haec clausula videtur, plenum pulsum in occursu arteriam ostendere διασεσαγμένην ἐγχύλως. Hic iterum τὸ διασεσαγμένην idemne sit ac plenum, an aliud quid. indicet, plane non habeo conjicere. Quinetiam quum opponeret postea definitioni pleni et τοῦ ναστοτέραν defini. dionem vacui, nec contrarium τῷ ναστοτέραν sumpsit, neque τῷ διασεσαγμένην, quod quidem si rem contrariam deliniret, sumendum erat. At non sumpsit, sed quid ait? κενὸς δέ ὁ πομφολυγωδη τὴν ἔγερσιν τῆς ἀρτηρίας ποιούμενος. Hoc enim πομφολυγώδη nec τῷ ναστοτέραν, nec τῷ διασεσαγμένην contrarium est, sed si cin alii, certe soli τῷ ἔγχύλῳ contrarium est:, ut τὸ ἐγχυλον velutihumidius quodammodo sit et τοπομφολυγῶδες magis aereum. Jam vacui etiam destditioni additum est, ὥστε κατὰ τὸν ἐπιπιεσμὁν τὥν δακτύλων κενεμβἀτησιν ὑποπίπτειν, cui verbo in desinitione sum se quod contrarium sit, non reperias. Nam τῆς κενεμβατησεως nomini rectissime ἀντίβασιν opponeret ; at hoc in pleni destultione praetermissum est universum .:. idque quum in eun,dem modum posset dici, ὥστε κατὰ τὸν ἐπιπιεσμὁν τῶν δακτύλων ἀντίβασιν ὑποπίπτειν. At non,dixit, nisi, id forte,, pleniorem ostendere arteriam, hoc .est, ut in utraque definitione, non quid plenus pulsus sit, declaretur, sed quae sit ejus dignoscendi ratio. Quod si est, assequamur fortassis. Nam ss affectuum tactus nostri haec definitio expositio est, nec rei- ipsius usquam naturam attingit, meminisse omnium possum, quae in distentione arteriae patitur tactus; fortasse itaque assequemur Archigenis mentem, nam quae patitur, haec sunt. occurrens sibi sentit aliquamdiu corpus motum : idque mode multis in partibus videtur Ubi occurrere, modo non, ac nunc premere, nunc non premere, ac quum nos premimus, reniti, vel vinci Hic primi affectus tactus sunt, veluti elementa totius de passibus commentationis; nam reliqua omnia, partim ex sus constant, partim in relatione intelliguntur, sive partes commemoratas mutuo compares, sive tota cum tutis. At de quonam horum pleni nomen dicitur; an de ipso motu? atqui celeritas in illo et tarditas erant rhythmique istic nascebuntur. An ubi in multis partibus distentionem tactus scuti t? lino longi hinc, lati, alti, maguique prodeunt pulsus. An quum in paucis? conerarii vero tum commemoratorum. An quum premitur? durus. An quum summovetur? vehemens. Quid enim de contrariis horum et mediis multa disputem? Quando ergo existet plenus, aut quem patietur pulsus affectum? tumne ubi calorem largiorem, vel acriorem lentis t? atqui non ex pulsuum differentiis id dignoscitur. An quum humiditatem, vel siccitatem ? sed nec hi sunt affectus differentiarum pulsuum, quum haec vel citra pulsus, si manum admoveas corpori laborantis, explorare possis. Ecquod ergo renisus genus aliud in vehementibus, aliud in plenis appellant ? nam potest tale quid etiam Agathinus sentire ; verum si hoc sentiebat, aperire debebat nobis, non Sphingis proponere aenigmata. An vero non solum res volunt ut iuquiramus tam difficiles, sed ut pro cumulo, quid dicant, ex- . pendamus, ac infinitum tempus in eo ponamus, an in rebus ipsis inveniendis ? At expendamus Agathini jam verba, atque hoc quaeramus, an renisus aliud in vehementibus .genus, aliud in plenis statuat. Adeoque haec ejus verba sunt: Consequitur enim in consideratione plenitudinis et vacuitatis pulsus, pleno tensum et contentum perpetuo spiritum repraesentante, vacuo diflluentem, et in renisu e vanoscentem, ut instar sit aquosae bullae, quae rumpitur. Huic quidem eo .numine gratias habemus, quod Sphingis non ponat aenigmata, ut fecit Archigenes, aliique non pauci, nam recte, an sucus dixit, per otium expendamus licet Verba quidem certe ejus olera fonti Vult enim tentum et contentum perpetuo spiritum^ in plenis apparere pulsibus, infirmum et fractum, nec quicquam renitentum in vacuis, at nativusne spiritus, atque vitalis sit qui per corpora, ut illi contendunt, tensus est, an aereus et materialis, qui continetur in capacitatibus, parum verba dederant, tamen ex tota illorum sententia ipsum vitalem conjicias dici. Sed sive hic sit, sive ille, tantum in praesenti admonebimus illum ejusque asseclas, ne placita cum tensus affectibus commisceant, sed ut decet empiricum. Neque enim experientiae imminuerint dignitatem, si explicaverint prius nobis haec quae de tactu attulerunt ipsi, ac deinde quomodo ab iis oratione ad placitu proficisci oporteat docuerint. Qui igitur tensus affectus in ea erunt, si nomen spiritus immutemus, et ictum appellemus ? erit enim haec oratio : Plenus pulsus tensum et contentum perpetuo ictum repraesentat, vacuus veru diffluentem et in renisu evanescentem, ut instar sit aquosae bullae, quae. rumpitur. His tam bene mutatis, proferamus hic parvum ejus librum, ut quid de vehemente et languido pulsu dicat rideamus. Verba ejus sic habent; Nam quod vehemens etiam puisets sit qui violenter sarit tactum, et in occursu scruter evertit eum, constat hinc, et convenit inter multos. Mox subsicit : Contraria intelliguntur de languide, nam debiliter et languide occurrit tactu; Haec recte quidem Agathinus, sed nihil ab iis, quae de pleno et vacuo sunt dieta differunt, nam contentum perpetuo ictum esse, nihil est aliud, ac violenter ferire tactum et fortiter evertere; quorum illud quidem de pleno, hoc vero vehemente, dictum est. Jam etiam in renifu evanoscere, idem est, quod debiliter et languide occurrere taclui : quorum etiam illud de vacuo, hoc de languido est dictum. Atque Agathinus in hunc modum exposuit affectus tactus in vehementibus pulsibus et languidis. Archigenes alio modo, nam sic finibit: Jtaque si per sc aestimetur, manifeste apparet sua sponte vehementiam contentionem esse, ut diximus, arteriarum motus. Inde addit: Apparet porro per totam distentionem firmitas impetus, ex qua, arteriam si comprimamus digitis, firmior occurrit ictus. Haec quidem sic sunt aperta, quae dixit de affectibus tactus : in quibus nullum habebimus proprium affectum monstrare plenitudinis, nisi sane, ut quidam dixerunt hujus aetatis homines, quum plurimum pulsus elevatus renitatur. Atqui hae duae sunt species pulsuum, non una, nam quum plurimum attollitur, si quidem in tribus dimensionibus fiat, magnum efficit pulsum, in una duntaxat, vel longum, vel latum, vel altum; nam reniti idem est quod vehementem esse. Quod si quis magnum finrul et vehementem volet uno nomine vocari, plene vocet, licet, de nomine enim non contendimus, tantum sciat, nihil se novae differentiae alicunde praeter commemoratas in praesenti adducere. Nam si duas, aut tres earum aeripiat differentias, quas peculiaribus nominibus appellet, nulla invidia est: verum de nominibus non agimus, sed de rebus ; de quibus, si quis habeat, quod praeter quae nos diximus asserat, libenter didicerimus. Exeogitare vero differentiam quandam pulsuum ex arteriae insusione (sic enim quod in ea continetur humoris appellant) equidem comprobo: ac intelligere eam possum modo crassiorem, modo tenuiorem et herele etiam lentiorem, vel aquofiam, vel copiosiorem, vel pauciorem, vel aeream, vel aliam, qualisqualis sit: siquidem spiritum cogito tantum eas continere, atque hunc interim purum et serenum, interim caligiuosum uebulosumque. Sed hoc non est instituti nostri, ut animo concipiamus, quae esse possunt, loro de essentia agimus eorum, quum vel contraria liceat concipere; ut simul sint, fieri non potest; ut sanguinem cogitemus continere arterias et non continere, neque enim quaeremus de eo, quod nequaquam concipimus animo. At non est huic quaestioni propositum, ut in notionem eorum veniamus, sed esse monstremus: neque enim est quisquam, quin in arteriis possit intelligere sanguinem conthreri ; sed an re vera et quum naturae lege dispensatur animal, sanguinem contineant, hoc quaerimus. Ac multa de eo siclo Archigenis sectatores verba facere; verum si id potest deprehendere sensus, nequidquam multa nugantur, quum aperte mentiri dicere liceat Erasistratum, qui id agit, ut quae sensu didicimus, haec suadeat oratione aliter habere, verum nemo ausus est confirmare pervenire ad tactum humorem, qui in arteriis est. Sane nihil malim quam ut hoc obticere possem, ne, quum investigo ratione veritatem, negotium mihi exhiberetur; at quid tandem dicant, plane non intelligo. Plenus est pulsus, qui occursum arteriae humidae tumidum ostendit. Utrum ceu ipsis hoc tactus possit cognoscere, an ceu hic patiatur quod patitur, affectus aperire viam possit status arteriae cegnoscendi? At hoc si dicat, ex affectibus tactus conjicere aliquid de fletu arteriae licere, ego non contradico : etenim Praxagoras hoc et Herophllus facit, ac prope omnes partim plus, partim minus, partim etiam deterius, partim melius. Praxagoram autem forsitan etiam mireris, qui quum humores neget contineri in arteriis, ex pulsibus tamen colligere quasdam eorum species molitur, at affectum sensus haudquaquam communem adducit. Ea enim ratione aenigma faciat orationem tuam, ut qui legat nec intelligat, profundi aliquid verbis et miramli arbitretur subesse, inique aetatem conterat, nimirum perpetuo quaerendo, nec tamen quicquam inveniendo : nam quomodo inveniatur quod nusquam existit? Quin tu non tantum humorum species cedo ex pulsuum differentiis discerne, sed animi etiam mores, ut Hippocrates conatur ; tantum quae sensus patitur mihi serva; nec quae haudquaquam patitur, salso aude ei tribuere, neque ex uno affectu diversus pulsus jacta te cognoscere. Est quidam pulsus, qui multum renititur ; adeo ut si premas etiam arteriam, non vincatur a manu: hunc retina, ac quovis voca .nomine, nam si modo vehementem, modo plenum vocas, interdum alio nomine, existimasque numero nominum multas te res efficere, quis te feret? Habeo ligna ego etiam ex pulsibus de specie humorum et de affectibus animi, tamen ex sensibilibus, quos nuper commemorari, affectibus omnia conor dignoscere: nec dico usquam pulsum praeruptum, gravem, lenem, aquosae speciei, statuotum, διηγκωνισμένον, distentum, ῥιογυλον, strictum,. καταΐ νενυγμένον, περιλελωσμένον, ῥοπαλώδη, neque quicquam aliud, quae isti ratione excogitant, nec percipiunt affectibus sensibilibus. Adeo jam etiam quae tentat auditus tantum ad tactum traducunt: nam quid aliud, quum stridentes dicant et strepentes et resonantes pulsus, quam i de tactu; ceu de auditu : disputant? itaque efficiunt denique ut. fides etiam veris detrahatur. Ac vir quidam hujusjaetatis murime malus verbositatem dixit esse commentationem pulsuum, qui herele dixit rectissime, quod multa verba funditent, nec quicquam doceant commodi Qui hoc si non in disputationibus, in scriptis certe debebant ritere, quod dixit Ceuncus,

Carrire doctus, i .erum ineptiis dicere.

Et mihi plenum pulsum scribis, nec tantillum milii potes, ut exponas mentem tuam, tunrcaene arteriae significes qualitatum, an quantitatem infulae in eas substantiae, an qualitatum spiritus, an denique caloris facultatem quandam, vel qualitatum, nam omnia mihi rideris dicere non distribute et confuse. Aut quo plenitudinis missi vici mentionem facis pro exemplo ? Quid etiam in tractatu de plenitudine in haec verba loqueris? Jtaque si plenum non substantia, sed facultate velis aestimare. Et paulo post : sopor fucultatis in talibus plenum pusam designat, quae nomina junt intemperiei spiritus. Et quemadmodum, ut gnstarunt vinum gustaturos vini, plenum dignoscunt, ita patsuum periti plenum -ex facultatis sapore, etiam si semivacuus sit, animadvertunt. In his ad facultatem referre mrhi pleni pulsus notionem videtur : tamen ubi de plenitudine agit, universa mihi ridetur consundere et miscere. Id adeo ex ejus verbis intelliges, quae haec sinit: Quemadmodum autem lanarum contextus inde perceptibilis est, ex quo vacuae et plenae dicuntur et vini qualitas non pungens, sed illinc admota lingua dignoscitur, qua plena et vacua vina distinguimus et ipsum etiam corpus apprehendimus, tum vacuum, tum plenum, tam in eo, quod naturaliter alius aliud habeat, quam in morbosis qisjectibus, ut in inflammatione, oedemate, instat ione, ita etiam inexercitatus carnes discernimus ab exercitatis. Rursus in hac oratione quae de .vino dicuntur convenire cum plenitudine facultatis videantur et quae de inflammatione et oedemate eunt plenitudine, quae in ipso est corpore arteriae. At vero exemplum lanarum omnino non intelligo, neminem enim ego unquam audiri plenam et vacuam lanam qui diceret, ut rogarem, quemadmodum diceret, imo nec de inflammatione et oedemate ex quoquam audiri nisi ex Archigene. famen ex his intessigere possum, quid significare velit nomen, plenum ; nam quod contrarium laxo est vocatur plenum. Vacua vero quaedam et plena corpora mangones et paedotribas annixi dicere ; verum .non in modum oedematum et inflammationum, sed ut in primis proprie et usitate dicuntur, perinde ac vnsa plena vacuaque appestabant, ac cutem prehendentes revellebant, ut viderent, remissa esset, an contenta: itaque ex laxa vacuum, ex contenta plenum conjiciebant, et vero eum esium, qui gracilior crassiore esset, ex iis indiciis pleniorem vocabant. Has nugas cogimur agere propter eos, qui primi ea quae nihil ad rem sariunt, sunt nugati. Quasi enim nomina Archigenes interpretareturi et non declarare res institueret, multa coegit in unum exempla et nomina, quae nec uni rei omnia congrua sunt, nec ex utu Graecorum appellata, nam apud quos Graecos aut vinum, aut lanas plenas et vacuas invenias scriptum? Restat ergo ut cauponas mulieresque adeamus et ab iis quaeramus, quomodo interpretentur et quonam hoc conducat. Certe si uti pleni nomine gestiebat, modo rem dedarasset aperte, cui nomen tribueret, non essent necessaria exempla. Caeterum de nominis usu etiam tertio in libro De pulsuum diflerenthis abunde tractavimus, ac nunc etiam meminimus, ut Archigenis in docendo confusionem aperiremus. Neque enim multa complicare et infinita garrire oportebat, quum paucis versiculis totum tradi facillime posset in hunc modum, nam quod obscure ille multis verbis conscripsit, brevibus faciam ut plan e explicem.

Cap. III. Genus est pulsuum, quod ipsum arteriae corpus quo fletu sit, declarat, alterum quod qualitatem substantiae, quam contineat, ac tertium nativi spiritus ejusostendit facultatem. His tribus generibus plenitudo nomen est. Haec si scripsisset, et aperte scripsisset et compendiose, nec hic nos enecaret, dum inquirimus, primum quid dicat, deinde ecquid erret : sed mentem ejus assecuti plane, adinvestigandum nos, ecquid erret, conserremus, iterum in hunc modum rationem instituentes. Horum trium generum, Archigenes, primum, quod in statu positum est arteriae, tum est, tuor cognoscitur, verumtamen plenitudo a Graecis non appellatur: quod in tertio commentario de differentiis pulsuum demonstravimus. Illic enim egimus de nominibus, non de nominibus hoc loco, at de ipsis pulsibus dignoscendis, disceptanms, tu id pro tuo arbitrio voca. Dabis autem nobis, ut vocibus utamur Graecis, ac durum quendam pulsum appellemus, atque mollem alterum ei contrarium, praeterea tertium in medio utriusque positum, moderatum et nativum in flatu corporis arteriae. Ergo quem plenum tu, ego durum voco, quibusnam affectibus tactus, qui sentiri possint, deprehendemus? nam arteriae tunicam nemo ambigit quin necesse sit vel contentam esse, vel remissam, verum hoc non quaerimus, imo vero, quae ejus fit ratio dignoscendi. Hoc nos clare fac doceas millis involucris utens. Atqui non saris, neque vero te eo accusamus, neque quia affici aperte tactum explicarimus, aliter in vehementibus, aliter lusce in pulsibus, ideo jaclamus. Nam vobis lenioribus, qui haec magna cura iuvestigastis, referimus acceptum, si quid nos invenimus boni, non inventuri certe, nisi ab iis, qui ante nos in iis operam posuerunt et insudarunt, fuissemus exercitati. Quare hoc relinquamus, quod affectu tactus, puta compressione, discernitur et secluditur a vehemente: subvertendi enim vim illi et renisum tribuimus. Jam quaeramus secundum illud de duobus plenitudinis reliquis generibus, quorum prius, quod de ipso spiritu, ut vultis, intelligitur, quidnam sit, nec hoc possumus intelligere, ut etiam tertio in libro De pulsuum differentiis demonstralimus. Verum (quia illic quae fumus latius prolocuti, hic brevibus volo perstringere) aut caloris ardorem, aut conteutionem ejus dicitis : haec enim ex verbis vestris ut ex ambiguis Apollinis oraculis eruere potuimus : jam horum reliquum est ut signa tradamus Contentionis quidem jam indicia didicimus, gratiasque agimus, scilicet renititur prementibus, ut confirmatis, tactumque summovet. Ardorem autem hunc caloris nihil requirimus, ursi ut doceamur, quousque tactus noster animadvertat, neque sane usia tactum nostrum latebit differentia caloris. At non possumus hic nos non mirari, si in pulsuum differentia ea et non in febrium aggeratis. At hoc mittamus in praesentia, nec de eo contendamus. Reliquum genus quemadmodum dignosco, tur attendamus plenitudinis. Hic tactu non habeo quid conjiciam, nec an spiritus arteriis solus, nec an etiam quidam humores contineantur, imo non valetis, ut demonstrari antea, si quando Erasistratum refellitis, vel Praxagoram, quum asseritis sanguinem in arteriis esse, tensum appellere testem: haudquaquam id praetemrissuri, si conspicuum sit. Nec vero illorum etiam. ad lentum quisquam confugit testem, ut confirmaret arterias esse humoribus vacuas, spiritusque tantum instrumenta: et recte sane, quippe tactus spiritus ne in arteriis tantum sit, an simul humores aliqui, non valet declarare. Itaque inanibus nugis horum repudiatis, ipsi dicamus apud nos foli, nullum prorsus tensum esse, quo dignoscas, in arteriis contentus sanguis quam sit multus et qualis. Ac primo loco nobiscum repetemus non posse in hydrope nos, humor sit, an spiritus, qui in regionibus ventris continetur, tactu explorare, nisi cavata compressione cute. Et vero frequenter non cavari conspicias in loceris ascitis et iis quos tympanites vocant: sed ad veram notitiam comparandam pulsare cogimur abdomen, ut attendamus, si veluti. tympanum retenet, secundo loco aliter componere hominem et in latera convertere, quo fluctuationem aliquam exaudiamus. Ac nobis strepitus in modum tympani tpiritum annuntiat, fluctuatio humorem, uno vero admoto tactu disteutum abdomen non deprehendas, ex aere sit, an ex aqua,: tametsi cutis his. et quicquid carnutum erat secundum peritonaeum contabuit, ac multo fuisset facilius, tum ob circum jectarum persium extenuationem, tum ob materiae contentae copiam, conjectari tactu, utrum humor, an spiritus sit id, quod in eis continetur: attamen hic etiam foli tactui parum tuto fidem habeas. Quomodo igitur in arteria tam crassa munita tunica, ut peritunaci fit sextupla, et quam cutis saepe tegat bene crassa? nec enim aegroti, quos visimus, semper tabidi sunt. Quum praeterea tertius accedat motus, qui etiam non parum ad confundendam notitiam valeat, quid tandem tactu comperire exacte poterimus? et si ad conturbandam notitiam ejus, quod continetur, satis erat arteriae perpetuus motus, quo ergo licebit signo, aut quantitatem contenti in arteriis humoris, aut qualitatem cognoscere ? nam magnitudine quidem pulsus contenti humoris cognoscimus copiam, sed non perpetuo lune nobis humidum esse ipsum humorem constat, duritie vero statum arteriae corporis renisus ictus non crassitiem substantiae significat, sed robur vitalis contentionis. Nam ridiculum sit, si adeo continere unquam massum adducaris humorem arteriarum capacitatem, ut renitatur compressioni, imo si vel fit lutum, facile cedat prementi, nisi lapides in arteriis et arenam putamus contineri, nam ita renitetur denique materiae crassities prementibus, usitor nullo modo. Equidem libenter utrem repletum humida materia his, qui ita elima-. tum metum jactabant, ut verbis veritatem superent, explorendum offerrem, quae infit in illo materia, nam ne aquam quidem tenuem a crasso rino discernant. Neque vero si unus uter piris humidae sit plenus, alter aëre, sic etiam deprehendant: solae enim fluctuationes et strepitus facultatem habent discernendi, quid sit, quod contineatur; sensus autem tactus usquequaque manet similis. Quin qualitates humorum ne fluctuationes quidem annunciant, verum hoc ipsum duntaxat commune, humorem qui continetur, non spiritum esse. Et quomodo eredas, qui nec valent per unicam utris tunicam dignoscere contenti qualitatem, per cutem posse non minus utre crassam membranasque minimum binas ac per tunicas necessario duas humorem, qui in arteria est, dignoscere? Atque haec quidem issi dicant, nec Herophilum onerent mendaciis: neque grani nomine rudes territent Herophili librorum, neque lune fidem verbis parent, turpe enim est, quasi ad subsellia testibus certare. Si demonstrationem afferre potes, audiemus te libenter, Herophilum vero ejusque asseclas proferte testes declinantis est rectum certamen et causas, exceptiones artesque commentantis, ne detegaris. Constat non jam inquirendae rei gratia, sed historiae supponi falso citatus testes. Haecne dicit Herophilus? minime vero. At an ne mentiris tu? o flendo quemadmodum mentiar, ostende quomodo dicat, deinde dictio forte ambigua profertur, eoque bellum convertitur, quidnam significet dictio et quid velit. Ibique in dicto et sententia vertuntur epicheremata quaedam rhetorica, in amphibolologia itum alia et herele in syllogismis etiam alia, imo omnem sic rhetoricam huc transferunt, ulliusgumentum aliquod meditarentur, nec propositum studerent efficere. Quid enim non adduxerunt recentiores medici-ad quaestionem, quum. quidam sitire Herophilum defendant et hanc pulsus differentiam, contra quidam nescire conentur probare? Miseri certo utrique et misericordia digni, r illi quod imperiti r in quodsunt contentiusi. Non minus nos tamen lusclices,quibus, si artiscolamus commentationem, non est satis, sed et quid Herophilus; quid Heraclides et Chrysermus et Regetur non probe exposuit, quid porro Apollonius dixit et Bacchius, Aristoxenusque volumus frire; etisi deprecamur, compellimur plane, duohusque exercitamur malis, tum quod abs re ungamur, tum quod inviti hoc faciamus, quod illi. Nunc quidem certe alterutrum milii necesse est, aut ut Archigeni videar et Herophilo, sexcentisque aliis refragari, aut demonstrem, nullum de Herophili sententia plenum pulsum esse. Ac si id ut operaepretium tractem, non aliter ac illi de mani sedulitate reprehendendus sim. Nunc quando ex ipsa rerum veritate illorum sententiam coargui, qui ad ipsa artis opera properant, ad ea dimittam, quia jam propositam quaestionem absolvimus. Quodsi qui avent etiam veterum scripta cognoscere, temporeque ad. id abundant; omnia adliciam, ac declarabo nusquam Herophilum ad usiam rem uti pleno pulsu. Et primum ab ipso capite exordiar; quod illi proferunt: quod ab Herophilo libro primo. De pulsibus est scriptum, quod mihi salum videntur legisse. Atque sic habet: In summa, differre mihi videtur pagus a pulsu, magnitudine, celeritate, vehementia, rhythmo. Hoc in multis prolato, quid πλῆθος sit, quaerunt, quasi vero si nesciamus, quid πλήθει significetur, quum necessario πληρότης ab eo, id est plenitudo, significetur. Itaque ego ipsis lepide, ni fallor, respondeo : nam τω πλήθει crebritatem illum affirmo designare. Rursus utique assis respondeam, τῶ πλήθει. vehementiam denotare, ac quiduis potius quam plenitudinem dicam, ut videant, nugari volentibus quanta licentia sit. Nam cur plenitudinem potius quam crebritatem τό πλῆθος denotabit? num quia primam syllabam τῆς πὶ.ηρότητος et πλήθοις iisdem elementis proferimus? Quod si est:, etiam η πληγη, το πλησίον, ηπλησμονη, το πλῆκτρον, τὸ πλημμυρεῖν, sexcentaque sunt alia, quorum ex iisdem elementis prima syllaba conflet At enim longe, inquiunt, remotae horum significationes fiunt a τον πλήθους. Qui autem minus plenitudinis significatio a τον πλήθους significatione procul abest? Imo probabile est, inquiunt, differentiam plenitudinis, quae est in passibus, commemorari nunc ateque ab Herophilo cognosci. Quin potius verisimile est duritiem cognosci et appellari, quum et hae pulsuum dlllerentiae sint, casque prorsus Herophilus cognosceret. Unde igitur differentiam plenitudinis dicat, multo praestabat mea sententia, revolvisse antea omnes ejus de pulsibus libros. Missi quidem hanc legem statui, ut uuumquemque scriptorem ex te ipso declarem, nec inanibus suspicionibus et affirmationibus demonstratione vacuis delirent, quid aliquis dicat. Atque quo invenisti apud Herophilum alio loco nomen pleni, quum crebri invenias millies ? Proinde quum differentia plenitudinis et incognita fit, ut demonstravimus, nec ejus alibi Herophilus memluerit : differentia porro erebritatis, quum apud omnes in confesso sit, tum eam Herophilus scribere millies comperiatur: probabilius multo sit crebritatem appellare putere illum, quam plenitudinem. Neque hoc dico το, πλήθει Herophilum pro crebritate scripsisse (hoc enim si dicam, ridiculus sun non secus ac ille interpres) verum esse longe proclivius declaratu crebritatem et duritiem, adeoque quiduis potius quam plenitudinem significari. Equidem, quid Herophilo τψ πλήθει significet, alias puto aperte declaratum esse, nunc non denotare plenitudinem, quonam pacto demonstramus hoc? Primum statim haec subdit, nam quo mireris magis hominum dementiam, qui pro plenitudine πλήθει accipiunt, apponam totum caput. Atque in summa disserte mihi videtur puiJus a pulsu πληθει, magnitudine, celeritate, vehementia, rhythmo. Quid in his disserunt, conspicuus interim fit et proprius et non proprius, ridetur porro disterre et discerni universa pulsus alter ab altero, ut dictum est, celeritate, magnitudine, vehementia: quem possis locupletiorem adducere Herophilo testem Herophili sententiae ? Videtur, inquit, alter pulsus differre ab altero, ut est deduratum, rhythmo, magnitudine, celeritale, vehementia Quanam igitur ratione, si omnino pulsuum certam disserenisam Tui πληθει indicat, eam hoc loco praeteriit, quum orationem repetat non obiter, aut negligenter, sed addat, ut dictum est? Qui autem fit, ut ejusdem rhythmi pulsus dicat celeritate, magnitudine vehementiaque distare? Quomodo postea quum exponat differentias pro aetatibus, reliquas differentias pulsus distinguit, omisse autem pleuitutlinem? Praeterea pro affectibus, temporibus anni, vitae institutis et pro ratione aliorum omnium quando discernit pulsus, caeteras ubique omnes memorat differentias, plenitudinem nusquam. Et quod majus est, qui hanc ipsam singulis iis fere adscribit orationem, nusquam addit ni πλήθει, sed in primo tantum libro, non in omnibus libris, certe non praetermissurus, siquidem nomen differentiae fit pulsuum. Haec pro compendio habeto eorum, quae in libris de differentiis pulsuum secundum Herophllum disseruimus, in illis enim datius Herophiii usum nominum pulsuum explicavimus. Jam igitur finem faciam sermonis de pulsibus dignoscendis ; nam si quae de arteriarum perversi, situ, aut de qua alia .singulari re ad. hanc disputationem rejeci, haec in proximis duabus lucubrationibus declarabo, de pulsuum causis et de praesagitione ex illis: quarum complectetur utraque quatuor libros.