Cap. II. Videtur porro perpetuo cum omnibus arteriis cor motum illum pulsatilem, ut vocant, dum superstes animans sit, habere, ubi interiit, nec usiam arteriam nec vero ipsum cor amplius pulsare videas. Quo fuisse tum quandam constat causam, a quo moveretur; at quae haec sit, non proclive inventu est. Unus nativum calorem, alius contentionem, alius temperamenti proprietatem, hic universam structuram corporum, ille spiritum tantum, est qui quaedam horum, alius etiam omnia simul affirmat. Et vero quidam etiam facultatem quandam nullo praeditam corpore introduxerunt, quae peculiaribus instrumentis motus, quae retulimus, utatur, vel omnibus, vel pluribus, vel uno. Hanc causam quae pulsus molitur, quaecunque illa sit, licet ejus nos fugiat essentia, quod facultatem habeat pulsus efficiendi, facultatem illam vocavimus, ut quamlibet puto aliam facultatem a facultate faciendi cujus habet facul-. tatem solemus nominare, alienius enim est facultas et ejus notio est relationi suspecta. Itaque quando essentia ipsius incognita nobis sit, hoc appellamus eam nomine. At vero quum robur facultatis, vel virtutem dicimus aut contra ; insumitatem et vitium, ad functionem haec nomina sunt referenda, quippe quae obit et efficit creatque functionem causa, interim ad eam melius est disposita, interim deterius. Quo fit ut modo praeclarius, postea, si res ferat, deterius functio admmistretur, ac praestantior ad functionem dispositio facultatis virtus est et robur, deterior infirmitas atque vitium. Sed de facultate pulsus effectrice haec satis est hoc loco nosse.

Cap. III. De usu eorum illa fiunt, quae alio loco demonstravimus commemoranda, quod tuendi causa caloris universi corporis creati sunt, quem refrigerent et si quid sit fusiginis ex succorum adustione contractum, id exceruant e vestigio. Etiam illo loco hoc dictum est, ad gignendum hos referre animalem spiritum.

Cap. IV. Reliqua et tertia gignendorum pulsuum conlinens causa ipsum est arteriarum corpus. Nam omnis facultas, quae alicujus causa agit, instrumenta quaerit ad opus apposita; erat autem hic accommodatum instrumentum quod spissis tunicis et catum esset intus. Nam ut artifices hi, quos in urbibus conspicimus, sutores, excoleres, pictores, certis instrumentis opus suum efficiunt, 1ta quae pulsus efficit facultas suum opus, tutelam nativi caloris, instrumentis peragit arteriis. Hoc tantum inter hanc et alios opilices interest, quod instrumentis haec indita est ac per ea tota permanavit, non foris ut illi attingit. Itaque ubi refrigerantem substantiam trahit, arteriarum distenditur corpus, quum fuliginosam expurgat, contrahitur. Jam praepollet^ modo distentionis usus, modo contractionis, ac consequitur omnino alteram motus partem reliqua. Itaque quum ex his causis pulsus proficiscantur, necesse est omnes illarum diversitates sequi causarum alterationes, unde tot primae sunt et generales pulsuum differentiae, quot sunt causarum. Et facultatis quidem differentiae robur et imbecillitas, nativi caloris adusiio refrigeratioque, arteriae tunicae durities ac mollities, atque prae his omnibus in singulis generibus commemoratorum mediocritates. Verum mediocritates naturales efficiunt pulsus, qui medium locum obtinent inter excedentes, excessus vero pulsus praeter naturam. Atque alii perspicui sunt, qui autem in firmitate consistunt facultatis, quiddam lignum habent quaestione, quod pro c gressus disputationis dispiciet. Porro robur facultatis ne-. cessatio vehementem pulsum sarit, infirmitas languidum et instrumentorum durities durum, mollities mollem, Non tamen incremento nativi caloris vel imminutioni unum semper et idem pulsuum genus ex necessitate consequitur : nec enim celer, quod nonnulli sunt opinati, nec magnus vel creber semper incidit, ubi aduritur natura, nec quum extinguitur, tardus, vel parvus, vel rarus. Sed de sus, qui ambigunt perinde ac Archigenes errant, qui in Magnum disputat de pulsus celeritate, quod non a robore. potius quam ab imbecillitate proficiscatur facultatis; nam neutrum sequitur necessario. At tamen peculiaris magis est celeritas quidem robori facultatis et caloris abundantiae, praeterea mollitiei instrumentorum, tarditas vero contrariis. Eodem modo validae facultati magnitudo et copiae caloris, tum etiam messibus instrumentis est familiaris, partitas vero contrariis. Crebritas item nulli necessario ex commemoratis adhaeret, magis tamen propria facultatis est imbecillitati, copiae caloris, duritiei instrumentorum, et raritas item ma- . gis ad contraria spectat, non annexa illis est perpetuo tamen. Fatuam autem ut haec repetita ab initio oratione sigillatim demonstrem.

Cap. V. Si amplior in corpore fit collectus calor, animanti opus erit cum majore respiratione tum majoribus pulsibus, et quia majoribus, continuo etiam celerioribus et crebrioribus; sicut enim qui sitiunt non multum mosto, sed et celeriter potant ac crebro, sic qui indigent resurgerio, copiosum simul id et celeriter crebroque attrahunt. Quamobrem peculiares dixi esse pulsus copioso calori magnum, celerem creb cumque, non tamen necessario comrtari, postulant enim, quo tales evadant, facultatem.validam atque instrumenta mollia. Sin infirma facultas, aut durum sit instrumentum, neque magni esse neque celeres possint, quod instrumentum sit per duritiem adversus moventem facultatem contumax: illa vero attollere, quatenus oportet, arterias per imbecillitatem impos. Quare .ut celer pulsus vel magnus fiat, tria oportet causarum genera inter se conspirent, ut usus illorum generationis urgeat, facultas valida sit, mollesque arteriarum tunicae, aut certe non durae. Ut enim impellere velociter, aut multum progredi, ut maxime concitato motu indigeant, nec senes valent, nec parvi pueri, ita nec imbecilla facultas, etiam si usus postulet, vel celeriter, vel multum attollere arterias potest. Jam etiam sicut mollis vesica prompte multum distenditur, dura ne si admodum quidem etiam atque etiam contendas, sic artoria- . non tunica mollis quidem perfacile attollitur plurimum, vel facultate infirma, at dura, licet facultas funrmopere il- . latu impellat, resistit facultati motrici renititurque. Via omnium horum ratioque una est; nam ut causa quae in examen venit, sola convertatur, reliquae maneant omnes in eodem statu, ile discernes alterationes pulsuum. Nam si quum multae immutatae sunt, attendes, primum obscurum erit, propter acervumue omnium in unum coactarum mutatio evenerit, an propter unam quandam ex illis ; . deinde ut conveniat propter unam, quaenam sit haec una de istis, nondum constat. Nam si calor lucreverit solus et maneant facultas tunicaeque arteriarum immotae, pulsus necessario majores et celeriores fient, un aque cum calore, dum ad maximam perveniant distentionem, augebuntur, ce- . territus vero ne fio quidem prius quam maximam calor distentionem superaverit apparebunt. Tunc autem ultra mammam distentionem extendetur quum ab ea refrigeratur parcius, quare celeritate motus resarcitur defectus, itaque pullus fiunt celerrimi. Jam vero neque haec satisfaciunt calori vehementer incensu, sed quod temporis quo ante inter duos motus quiescebat, nunc quid praesecet etiam. Subinde etiam tam reddit breve, ut perpetuos putes motus esse, nulla quiete interpellatos; sed hoc accidit, ubi ad ultimum incensus calor sit. Et quum tres sint in omnibus excessibus rationes opis, omnibus simul utitur, nam consequitur re refrigerantis substantiae quum plurimum tum celerrime et maxime continenter, quorum primum maximos pulsus creat, alterum celerrimos, creberrimos tertium. Neque ubi liberaliter illum magnitudo refrigerat distentionis, irritat celeritatum, neque crebritatem ubi ab ambabus auxilium consequitur: alterius enim illarum semper defectus corrigitur altera r magnitudinis celeritate, celeritatis crebritate. Quid multis ? crebritatis pulsuum causa una est prioris actioaris defectus. Accidit id quum aliis de causis, quas deinceps recensebimus, tum de copia caloris, uti modo est ostensum. Propemodum jam quod erat institirtum confectum est. Declaravimus enim abundantiam caloris nullum consequi necessario pulsum magnum, celerem, crebrum, sed peculiares esse in primis magnum et celerem et nonnunquam crebrum etiam, secundum accidens quoddam.

Cap. VI. Puto jam quoque constare quinam e pulsibus caloris nativi defectum comitentur, hunc scilicet nullum necessario comitari. Familiares tamen sunt ei parvus et turdus praecipue, mox etiam rarus. Nam ut natura, quae jam pridem refrigerata est, nec multum requirit, nec celere refrigerium, sic nec brevibus intervallis. Brevibus intervallis idem est quod crebrum, et longis intervallis idem quod rarum.

Cap. VII. Sed quoniam satis de his dictum est, si quod produximus dudum, quantum disputationi conducat perspexerimus, seriem orationis prosequemur. Inter magnum pulsum et parvum naturalis intercedit et moderatus:. cum quo comparantes et aestimantes reliquos omnes, qui majores sunt eo, bos magnos vocamus, qui minores, parvos. Itidem inter celerem et lardum medius moderatusque naturalis est; sic inter crebrum et rarum. Ad haec inter durum et mollem medii naturales sunt. At naturalis non item videtur, qui inter vehementem medius est et languidum, validae enim est facultatis opus vehemens pulsus, ut languidus infirmae. Cujus sane firmitas non est: contra na-turam, imo haec virtus est et secundum naturam, infirmitas vero facultatis vitium praeterque naturam est. Quautum jam in via, quae intercedit inter robur et imbecilli tatem, est ab altero ad alterum in consulo alicubi utriusque positum, tanto id praestat infirmitate, quanto robore insertus est, contraque lentum firmitati cedit, quantum superat infirmitatem. Proinde non hic quaerendum ajunt esse naturalem pulsum, sed in summo et valido, atque ex hoc provenire vehementem pulsum. Sunt qui verum fateantur hoc esse, sed dubitent hoc undequaque ita habere : quorum haec sententia est, naturalem pulsum in hoc genere fieri quoque ipsum a summo et .optimo statu non secus ac alios in omnibus generibus, non summum tamen et extremum esse, sed esse non ex naturalibus quendam alium hoc vehementio-reur. Nam .singulare quiddam huic pulsuum generi accidisse ac extra ordinem autumant: quo factum esse ut in haesitationem illi erroresque, qui assequi illud non possent, incurrerint: siquidem fieri quidem valente facultate vehenrentem pulsum, attamen certum esse et hujus modum vehementiae, quem si praetereat, de natura recedat. Certe quidem in ira dicunt, subindeque in exercitationibus atque potionibus vini vehementius offendi ac natura postulat motas arterias : at hoc inter omnes convenire, naturaliter pulsum ad unguem comparatum in animante esse spectandum, in quiete positu omnium magnarum ac validarum alterationum, validam autem alterationem ira, exercitatio, vinum concitant: quare non nunc esse naturalem, sed qui valente natura simul et per extraneam causam quae violenta sit nullam commote fiat, itaque quadam ratione esse menium, quadam non esse naturalem in hoc genere pus-. sum. Quatenus eo enim alii quidam sunt vehementiores pulsus et vero assi minus - vehementes, hactenus esse medium, quatenus autem, quum tres sunt hujus generis differentise, vehementia, imbecillitas et utriusque medium, non ex medio est, sed una de summis, hactenus medium non esse, omnino ergo esse reliquum, recte de illo pariter ac vere dictam esse, naturalem pulsum hujus generis medium locum in altera extrema differentia obtinere. Sunt qui hoc impugnent etiam, qui ajunt vehementes pulsus non fieri iis temporibus, quae commemorata sunt, sed videri fieri ; falli autem illos, qui negligentius tangunt, a celeritate cum iis conjuncta et magnitudine, atque interim etiam altitudine, ut fit in ira. At hujus controversiae constat judicium ad dignotionem pertinere. Quae est ergo vera dignotio ? Dicendum est enim- quod perspicimus. Vino potalo, modice certe, pulsus aperte quum majores et celeriores tum vehementiores evadunt, in ira vero et in modicis exercitationibus non perinde aperte. Imo si quid istis accedat vehementiae, id adeo est minutum, ut animadverti. aegre possit. Utcunque sit, quin, quod in manibus habemus, conficiamus, nihil causae est, hoc si tantum quaere.mus, an magnitudo celari tasque pulsuum pertineant ad robustam facultatem : quod esse his videtur, qui summa cura aestimant ex ipsa rerum natura. Quando enim in confesso est distendi a facultate arterias, plus eas probabile est validam attollere et infirmam parum, celerius item validam, tardius infirmdm ; quod quidem vel in nobis ipsis conspicitur, quum ambulamus, currimus, metimus, fodimus, denique quicquid agimus. Nam in sus qui fortior est non majorem modo, rest et celeriorem operam praestat, siquidem alia utrique paria .sint. Quod si infirmiorem ad opus neeessitas urgeat, fortior autem aut plane eo nihil indigeat, aut quam paucissimo, celerius sic imbecillior aget. Sed inepta ista est comparatio, imo si, ut ante est dictum, alia utrique paria sint et unum tantummodo quodque, quod quoqueloco in disquisitionem venit commutetur. Ut si imminentibus latronibus fugiendum sit; profecto non paria conficient spacia nec aequali velocitate current juvems valens utque imbecillus senex. Quod si tamen motum senis qui iuvasionem timet latronum ad juvenis motum conseras qui segniter in urbe obambulat, velarier sic atque major tibi senis videatur, non quo celerius moveri juvene possit vel magis artus transferre, caeterum-quod motu indigeat conci latior e ob metum, a quo compulsus omnes erres accommodat ad opus. Juvenis viribus est quidem robustioribus, sed ad opus eas non requirit, nam si opus ipsi, ut leni, sit, hoc celerius aget, atque magis quo vires illi sunt melius comparatae. Quamobrem accusare hic operae pretium est tum Archigenem tum Magnum, tamen longe Archigenem magis : nam Magnus quidem, etsi non undequaque verum, certe aliqua ex parte animadvertit Archigenes vero, funum quod desiderabatur, deberet addere, etiam quod recte esset inventum, studet labefactare, qui ita scribit, aequum est enim ut adscribam ipsa verba: . Nam instantes parvum prorsus pulsum habent, nec vehementem, tum mire crebrum et celerem. Magnus eum negat esse celerem, in perpetuum constituere volens hoc, non proprium imbecillitati celerem pulsum esse, sed crebrum ; sunt enim imbecilli illi. Ac paulo inferius Archigenes, Mihi quidem non in robore, inquit, videtur celeritas posita esse, quum in cholericis reperiam et cardiacis arteriarum contractum motum. Haec Archigenis verba sunt, multum quidem probabilia, quae facile auditorem circum veniant, utpote ex lemmatibus. collecta, quae vulgus medicorum comprobat, siquidem in hac sententia sunt pene omnes, cholericorum et cardiacorum celerem pulsum esse. Nos vero satis in primo libro De pulsibus dignoscendis diximus de celeritate et tarditate: ubi alium monstravimus celerem esse, alium non diuturnum pulsum, itidem de tarditate, non eundem tardum esse atque diuturnum. Nihil est igitur quod eadem hic repetamus, sed conclusione duntaxat commemorata, inistis affectibus non diuturnum quidem pulsum esse, tamen non. celerem, tum ad institutum est redeundum. Jam enim Arcuigeni nihil efficietur, quum negatum sit pulsus in cholericis cardiacisque affectibus esse celeres. Et quidem, ut hoc concessum sit, non fuerit facultatis roboris certum signum celeritas, sed familiare illi qum fit, nihil obstat, quandoquidem jam satis aperte declaravimus, quosdam necessario pulsus consequi continentes causas, aliquos esse illis familiares, necessario conjunctus non esse. Nam quorum pulsuum postulat generatio unam causam, hanc perpetuo illi comitabuntur et herele indicium erunt causae fidelissimum, ut vehemens valentis facultatis, languidus infirmae, at quorum, ussi plnres concurrant causae, constitui generatio nequeat, hos familiares esse causis dicemus, non autem significare certam ex illis aliquam. Eodem modo si ex una aliquando causa pulsus proficiscatur, sed non ab eadem perpetuo, familiaris quidem omnibus causis erit quae efficiunt eum, constanter vero ex illis indicabit nullam. Neque si celeritas sit pulsuum, statim robur quoque necessario facultatis erit, imo est quum major sit usus generationis animalis spiritus et est quum caloris sit copia, vel instrumentorum, mollities, vel horum quaedam, vel omnia simul. Haud aliter, si magnitudo sit pulsuum, erit vel robur facultatis, vel impendium animalis spiritus majus, vel calor in corde abundantior, vel instrumentorum mollities, vel quaedam horum, vel etiam universa. Itaque Magnus, qui familiarem esse celeritatem dixit facultati validae, nihil peccat, siquidem est quum velocior hujus occasione pulsus fiat. Archigenes vero, qui eum oppugnat, errat primum, quod in eo mentiatur, quod perspicuum est, qui omnes ducat non diuturnos pulsus esse celeres, deinde quod si sint celeres, hoc existimat consequi, haudquaquam validae facultati eos familiares esse, id quod plane falsum est. Neque enim quin pulsus celeres aliquando a robore facultatis proficiscuntur, verum quod ab illo non semper solo, consequetur ut illos, quos diximus, pulsus fateamur celeres esse. Quod si existimavit non familiares esse tantum valenti facultati Magnus pulsus celeres, sed etiam ut signis semper est usus, lapsus est. Etenim non si celeritas est pulsuum, continuo robur etiam est facultatis, imo vero, ut supra diximus, si vel usus urgeat, vel sint molliora instrumenta, velocius arteriae moventur. omnino quando robur facultatis loquitur celeritas et quando caloris coplam, autexhaustum animalem spiritum, aut mollitiem instrumentorum, melius fecisset Arclugenes, si Magni sermoni investigatum adiunxisset ; ile enim absolutus sit fatisque ad omnes dignotiones. Quod ille quando praeteriit, etsi prius ab Herophilo motum, nos quibus bene Magnus et melius etiam Herophilns scripsit, residuum addemus, ac. doutrinam dignoscendarum quae celeritatem efficiunt causarum omnibus suis numeris absolvemus. Prius tamen faciendum misti est ut illorum admoneam quae in secundo De pulsibus dignoscendis libro docuimus, quo significationes assequentes horum notarium, nihil secus in sermone accipiamus. Celeres dicimus pulsus, itemque tardos non aegrotii modo, verum etiam valentibus nonnullis, quod naturaliter quidem iis suesse dicimus, quemadmodum etiam alios, quibus comparatum optime corpus est, nec tardos, nec citalos, sed moderatus natura habere pulsus, eosdemque nec magnos, nec parvos, sed medios inter utrosque moderatos, neque item crebros, vel raros, sed et in hoc genere moderatos. Atque de hoc, qui corpore optime est constituto, priore loco dicamus, ut qui regula sit et modus caeterorum omnium hominum; magnos enim et parvos pulsus, celeres, tardos, denique qui adhunc modum sin gulis in generibus appellantur, ac excessus denotant, ad nullum alium quenquam praeter hunc, quum illos nominamus, referimus. Hic ergo homo si calidior solito evaserit, atque hac re sit tantum alteratus, vehementiam is pulsuum non immutaverit, imo nec duritiei et mollitiei genus, at in magnitudinem et celeritatem vertet : interim etiam in crebritatem, prout magis vel minus calor increverit. Paulo enim si quam solet factus calidior sit, : manifesto pulsus habebit majores, vemmtamen non celeriores aperte. Quod si amplius illi calor increverit, una cum illo magnitudo pulsuum proportione augebitur ; ad haec elucebit celeritas. At si calor plurimum auctus sit, maximi erunt pulsus, celerrimi vero nondum, sed ut antea tradidimus, tum demum, ubi maximam. ex-. cesserit distentionem, jam tum crebritas quoque clare animadvertitur. Horum cur ita appareant rationem partim jam ante explicavimus ; partim non magno negotio ex commemoratis invenias. At si frigidior justo is homo factus sit, primum raritas perspicua erit, deinde tarditas, postremo parvitas. Putaverit aliquis haec evidentia eventa et inter su et cum positis causis pugnare, par esse enim ut quemadmodum in calore prima erat magnitudo, celeritas altera, crebritas tertia et in frigiditate item prima parvitas, secunda tarditas, tertia raritas sit. Ergo quae ratio est explioandr hujus modi? Quod quum valida facultas est, etsi paulo minor sit usus, primam actionem nec parvam necesse est nec tardam esse .:. alteram vero multo. pest, si usus non flagitet, verisimile est fore. Ut enim quum urgebat, facultatem stimulabat et .excitabat ad officium, ita etiam quietem longissimam concedit, ubi non urgeat. Jam si maj or restigeratis sit, coque usus sit magnopere remissus, ama elanguescet celeritas motus atque minor statim erit dissentio. Si plurimum progressa refrigeratio fit, rarissimi quidem, sed non tardissimi tamen et minimi necesse erit ut sint pulsus. Sed sat est, si tardiores semper et minores fiant nativis, exacte quidem certa tarda, vel parvi, si valida facultas sit, quamvis multum fit usus remissus, nunquam stanti Eadem caeteris actionibus videas usui venire, ut ambulationi aucta necessitate, id est si multa singulis diebus sint stadia conficienda, velocius et magis progredimur, nec in diversoriis diu commoramur. Sin adeo sit imminuta, ut .singulis diebus habeamus quina dena stadia verbi gratia duntaxat perficienda, diutissime subsistimus in diversoriis, attamen non ad extremam tarditatem et parvitatem actionem remitlimus. Eadem in respiratione ratio est, de qua late egimus in commentariis De dyspnoea.

Cap. VIII. Ad pulsus redeamus ac repetamus, quando aut per solum calorem, aut frigiditatem allevantur, nec causa alia continens a pristina natura desciscat ulla, alteratio eorum talis necessario existet, qualem diximus. At ubi non modo usus, verum etiam mutatur facultas, quatuor tum in universum differentiae diversae erunt, in quarum singulis moveri arteriae in hunc modum videntur. In dehiliore pariter et calida, si multum ab utraque causa vincatur, ut magnopere imbecillis sit facultas et calor igneus, parvi et lardi pulsus creberrimique fiunt: sin modica noxa sit, aeque fiunt crebri, sed moderati in distentione et motus Quid. autem crebri perinde, non autem ex aequo parui, nec tardi? quoniam nihil extrema crebrius est crebritate, ubi similiter habeant ambo. Quod quidem si hac fieri etiam esta frequentior posset, omnino eam imbecilliter haberent hoc quidem nomine, quod nondum usum compleant. Quid vero in moliris offensionibus, tum facultatis, tum caloris pulsus frequentes fiunt, sed nequaquam parui, neque etiam turdi, verum moderati? an quia quum imbecilla facultas sit, non plane tamen dejecta, moderatu distentio et motus nonnunquam fiet, sicut hominibus debilioribus quidem, sed compulsis necessitate, moderata est ambulatio? quod enim robustis citra insignem necessitatem accidit, eo compelluntur imbecilliores. ldem hi hoc habent, ut ubi usus inflet et veluti compellat, in perpetua sint actione: nihilominus hi tametsi aegre, at usum. implent. Qui vero plane sunt anberilli, etiam si maxime contendant quam plurimum possint augere actionis magnitudinem, celeritatem erebritatemque, ne sic quidem respondent usui. Porro pulsum quibus, debilis est facultas omnibus languidum esse diximus antea et tam languidum, quam maxime affecta facultas siti Atque de pulsu depravato per caloris copiam et. infirmitatem facultalis haec sufficiunt. Jam ad alteram conjugationem conferamus, quae in imbecillitate constat et refrigeratione cui pullus competit quum imbecillus pro offensa quidem sucusletis, tum parvus tardusque sicut pulsus prioris conjugationis, sed non aeque, ut illi ad extremam devenit crebrantum : praeterquam si quando omnino facultas prostrata fit, tunc plane pulsus minimus erit intermittetque et desiciet frequenter. At modice si facultas infirma sit validaque refrigeratio, creber: minime evadit pulsus, utique quod satis efficiat, vel ejuscemodi facultas usui. Tertia est conjugatio pulsuum alienationis, quum simul calor increscit et facultas, quam vehementissimi pulsus et maximi comitantur, sed non perinde celerrimi, creberrimi vero fere non sunt aperte; est tamen quum perspicue naturam excedant, id quod accidit, ubi plurimum calor increvit; tunc enim etsi pulsus sit marinus celerrimusque, tamen quae copia est caloris, non respondet usui. Reliquum est quarta alterationis, quae in hoc incinit genus pulsuum, conjugatio; ubi coierint robur facultatis et caloris defectus. Hi magnitudine moderata sunt, sed tardiores et bene reri, maxime ubi praepolleat refrigeratio ; nam quum sit paucus tum pulsuum usus, universumque magnitudo distentionis facile tueatur, recto sinui diutissime quiescunt arteriae. Etenim, ut quum usus flagitabat, illarum erat perpetuus motus; ita nunc quum est remissus, longis intervallis fit, tamen ob facultatis robur, distentionis non impeditur aperte, vel dilucide quantutes. At nec multum tarditas eadem de causa pollet, siquidem valens facultas naturales motionis.tuetur modos, etiam si non postulet usus. omnino ut manifeste pulsus evadat, magnopere dissolutum oportet usum esse, frigore admodum superante; plerumque vero distentionis tuetur naturalem quantitatem, aut paulum, neque id admodum perspicuo imminuitur. Caeterum multo tardior quam minor in refrigerationibus apparet, perinde atque issi qui iter faciunt, quum non opus sit concitato motu; hi enim minus de magnitudine gressus quam de celeritate detrahunt; quod si quando festinato opus sit, plus ad magnitudinem addunt quam ad celeritatem. Hic ne male haec accipiamus et quolibet in statu ducamus variationem magnitudinis et parvitatis mutationem superare celeritatis et tarditatis, animo; etiam atque etiam opus est attento; neque enim perpetuo praestat, caeterum promptior est, itaque prior; nam a moderato conversionem ad magnitudinem et parvitatem pro-, alitius videas fieri hac, quae ad celeritatem tarditatemque. Attamen si quum ad insignem magnitudinem mutatio pervenit, adhuc fiat ut crescat calor, celeritas tum affatim extenditur; quod sicut diximus prius, non immerito accidit, nam ad implendum usum satis est cordi si distentionis augeat magnitudinem ; neque velocitatem perinde ac illam requirit auctam. Quum vero luculenta jam sit magnitudo, praeterea urgeat usus, lue tum omne quod desideratur, adlicit celeritas ; sin parum sit ea contentum, perpetuos ciet. motus, quod perinde est ac crebros facit. Atque de sus hactenus.

Cap. IX. Transeamus jam ad instrumentorum distorentias ac inspiciamus primum peculiares utriusque earum pulsus ; deinde aliarum etiam causarum immutationes, uti fecimus paulo ante. Quod igitur, quum durius solito vel mollius evnserit corpus arteriae, ipsos pulsusfd ibi simul. reddat vel duros vel molles ante explicatum est ; nec quaerit hoc longiorem probationem quum id omnia perspicua eventa approbent, ferientis naturae respondere qualitatem ictus. Quod vero mollitiei instrumentorum familiaris sit magnitudo, parvitasque duritiei, quanquam de his antea verba fecimus, tamen quia ita fluit series orationis, etiam hoc loco exponemus. Molle instrumentum, quoniam prompte extenditur in omnem partem, facile distenditur ; durum non absque magno negotio. Jam comes est promptitudinis distentionis magnitudo, renisus et contumaciae parvitas. ltemque celeritas prioris, tarditas alterius generis est comes, non tamen ex aequo ac magnitudo et parvitas. Paulo enim celerior pulsus est ex mollitie profectus instrumentomm pulsu quem creat durities, major permulto, quia corporis arteriae membranosi tas, quamvis durior interim sit, ad celeritatem quandam motus parata est et facilis, ad magnitudinem vero distentionis omnium ineptissima ; nam opus est ut in omnem partem extendatur facile quod maximam distentionem fit effecturum; hujusmodi molle est. Quumque a natura longissime aut ad mollitiem, aut ad duritiem corpus arteriarum recesserit, tardior fit mollis pulsus duro ; nam corpus paulo mollius fusio, quia paulo duriore ad magnitudinem loquacius est,: idcirco etiam ad motus velocitatem. At vero quod ad extremam dissolutum mollitiem est et veluti laxum. etin se ipsum peti nimiam humiditatem confidet, neque ad distentionis magnitudinem perinde sequax est, neque ad celer i salem motus:-, itaque celeritate cedit duro, magnitudine tamen nunc non durum tantum superat, sed ipsum etiam quod in naturali statu est. Et ejuscemodi certe status, qui ad immodicum arterias ex-. cessum adducunt duritiei et mollitiei, non fiunt siuo-mutatione aliarum continentium causarum; neque enim: constare amplius facultas in suo robore, nec in terminis calor a natura praescriptis poterit. Quamobrem, ubi ipsius solius vel mollitiei, vel duritiei; remotis aliis causis, proprios pulsus pronunciamus, majores et celeriores dicemus a mollitis, minores lardi oresque a duritie fieri; et multo quidem majores quam celeriores ob- causam quam exilicavimus nuper; crebritate vero ac raritate tantum a se mutuo et a mediocri variare quantum magnitudine, parvitate, celeritate ; . tarditate a natura recedunt. Dictum praeterea ante est, unam omnino causam esse crebritatis onrurum actionum, quum quemque usum non assequantur. Atque durorum instrumentorum est minor distentio, itaque. minor usus actio obitur; mollium contra insignis est distestio, impleturque abunde usus: jure itaque cum duris pussibus crebritates, cum mollibus raritates cohaerent. Quod si quando incidat ut cum duritie refrigeratio concurrat et. calor cum mollitie, tum pulsus duri mollibus evadent rariores; haec tamen pulsuum alteratio fit, concurrentibus differentiis continentium causarum. Quando autem eo processit oratio, ut primam commemorarem duritiei et restigerationis conjugationem, summam ejus explicemus. Si durum corpus arteriarum. sit coni unctum cum innati caloris refrigeratione, pulsus efficiet justo minores et tardiores ; si superet durities, minores magis quam tardiores; sin autem refrigeratio, - contra tardiores magis quam minores. Ad eundem modum crebriores, si durities refrigeratione superior sit-; sin vincat refrigeratio, rariores ; at si par fuerit utriusque a natura recessus; tanto reddet minores quanto tardiores, a raritate vero et crebritate naturali non abducet, siquidem quantum usus eorum generationis detraxit ob refrigerationem, tantumdem simul de quantitate distentionis-temporeque motus abstulit; quare nihil causae est cur arteriarum magis natura continuet motum;- sicut .in picrisque parvis pulsibus, ubi infra usum manet distentio. Quod si- tamen insignis durities et pauca omnino fuerit frigiditas,tum id ipsum existet quod commemoravimus, nempe distentionem, quae usum non assequitur, perpetuos creare motus At si contra accidat, ut permultum sit frigiditatis duritiesque naturali pulsu quanu minimus minor, tum piflJ sus multo rariores necesse est sint quam minores, quod usus etiam longe inferior sit quantitate distentionis. Habes causarum primam conjugationem Altera erat, in qua cum calore pollebat mossities, quae etiam tres necessario primas differentias producit; interim enim par mollitiei est et caloris mutatio, interim praepollet vel mossities vel calor. Quare si quantum naturam mossities relinquat, tantundem desciscat ab ea etiam calor, magnos necesse est et celeres fieri pulsus, non statim tamen crebros ; verum ubi generandorum eorum usus superet magnitudinem distentionis, si mossities praestet, magnitudo etiam vincet celeritatem; si calor, non item statuendum est absolute, sed distinctione.est:, opus. Si ita abundet calor, ut usum actio complere nequeat, multo celeriores fiant necesse est quam majores pulsus, simulque .etiam .crebri ; ubi vero. naturae satisfacit. usus, aeque magni.atque celeres. Porro autem tertia erit causarum conjugatio, quae pulsum in hoc genere. variant, ubi calori adjuncta durities sit. Atque quum uterque. mul- . tum a natura recedit, pulsus erunt celerrimi creberrimique, minimi autem nequaquam, nisi simul facultas affecta sit (sed id lue non posuimus) sed minores illi quidem fusio, non ad ultimam tamen parvitatem delabantur. At si immodicus calor sit et instrumentum non magnopere durum, verum paululum a moderato varietur, tantum abest ut justo fiat dissentio arteriarum minor, ut etiam m aj or evadat. Nam quum peculiaris duritiei instrumentorum parvus sit et- magnus immodico calori, jure pulsus in istis statibus fit maguus, assimilatus vincenti, sicut quum praepolleat durities, parvus. At celer erit, utra causarum excellat, maxime tamen quum calor ; tum vero etiam luculentior erit crebrifas. Restat conjugatio in propositis pulsuum generibus, ubi concurrant mollities frigiditasque. Quia vero magnus pulsus hic quoque mollitiei peculiaris est et parvus frigiditati, utra longius a natura recedat, illi necesse est pulsos assimilentur. Itaque magni. instrumentorum praepollente mossitiei, parvi .in frigiditatibus erunt; moderati autem, quum quantum a mollitie in magnitudinem producantur, tantundem a frigore contrahantur in parvitatem Nam ut semel dicam, moderati pulsus non ex hisce tantum causis, sed et ex caeteris praeter naturam omnibus fiunt, quum ambae, quae in contrarias partes distrahunt eos, parem vim habeant; nude falsos illos, qui in eum modum laborant, vulgus putat medicorum naturaliter comparatus esse; verum de his fufius dicam in commentariis De praesagitione ex pulsibus. In praesentia hoc tantum satis est declarasse (quod quidem ad hanc commentationem pertinet) omnes natuiales pulsus inter excessus medios moderatusque esse; non tamen quicunque moderati sunt etiam naturales omnes esse. Rari quidem et tardi certe id genus omnes fiunt pulsus, maxime si superior sit frigiditas.

Cap. X. Sed quandoquidem et de his quae par erat exposuimus, deinceps instrumentorum -differentias varias faciamus ex differentiis facultatis, illud prius in metuoriam revocantes, quot excellentiam caloris affectus sequuntur pulsuum, tot generandi animalis spiritus usus. Igitur instrumentorum durities conjuncta imbecillitati facultatis parvos pulsus et tardos et crebros concitat, robori parvos atque crebros, non etiam tardos, imo longe interim justo celeriores ; quod quantum dissentionis mediocritati propter duritiem organorum desit, tantum a. celeritate resarcitur et a crebritate. Si vero instrumentum molle sit, facultas autem valida, madores quidem manifesto pulsus fiunt, at aliquanto tardiores rarioresque. Quod si ad mollitiem rnstrunientorum infirmitas adjuncta fit facultatis, st quidem aequus utriusque simulque modicus fuerit a natura recessus, et moderatus ridentur et naturales. plane hi pullus referre, nisi quantum variant mollitie, sin valde immodicus sit, parvi et tardi et crebri fiunt. Haud aliter si multo imbecillitas praepolleat; etenim tum quoque generantur parvi, tardi, crebri. Verum si superior mollities sit, accedunt pulsus ad moderatos, quod facultas, quum paulo quam naturae lex postulat debilior sit, non impediatur quin retineat et quanlitatum distentionis et qualitatem motus, sicut quum incurrit in duritiem instrumentorum ; siquidem quum impeditur ibi distentio, -tum vero tanto fiunt necessario crebriores pulsus, quanto actio quoque fiat imperfectior. Quum autem facultas aliquantum imbecilla et molles tunicae arteriarum sint, quia nihilo fit tardior motus, neque minor distentio, ideoque satis usui efficitur, nulla sit pulsuum in crebritatem mutatio.

Cap. XI. Restat jam ut omnes simul corrigamus continentium causarum differentias, et fiunt conjugationes numero octo; duae, quum remissa facultate pariter et usu modo mollius solito .fit instrumentum, modo durius; duae alterae, ubi languescat facultas et usus auctus fit instrumentaque vel mollia vel dura; praeterea aliae duae, quando valida fit facultas, sed remissus usus, una cum variante in- . stramentorum differentia; reliquae duae, quum valens facultas fit, auctus usus, accedatque instrumentorum quam diximus differentia. Ac languida quidem facultate simul et remisso usu omnino in parvitatem et tarditatem mutantur in utraque differentia instrumentorum pulsus ; caeterum non redduntur necessario crebri, vel rari; sed vicissim hoc pro instrumentorum iis differentia contingit et pro quantitate laesionis singularum causarum continentium. Nam si parva facultatis laesio sit, nec insignis instrumentorum durities, nihil crebritate pulsus immutantur, nam hoc docuimus ante, non pullus modo, sed omnes plane actiones fieri crebriores ex defectu qui accidit cuique. Jam delectum usu aestimari, id supra exposuimus. Quum ergo remissus hic sit parvaque laesio simultatis, nisi per instrumentorum nimiam duritiem, nihil desiderabitur in actione. Atqui si facultas magnopere sit laesa, modice remissus usus, instrumenta bene dura evaserint, non poterunt pulsus non fieri quam usus postulat minores; itaque imperfectum simul officium, ac quanto quidem imperfectius, tanto etiam crebrius. Jam vero nec ipsa horum pulsuum parvilas et tarditas potest perpetuo similis esse; nam prout facultas plus vel minus aut usus offensus est, etiam pullus ipsi necesse est plus vel minus ad parvitatem transeant et ad tarditatem; minores enim redduntur et ob simultatis imbecillitateuf et ob usum remissum et duritiem instrumentorum. Hoc tamen pro quantitate altera tinnis causatum aut singularum, aut binarum, aut universarum asseclarum plus vel minus habent. Singularum, ubi minimus factus pulsus sit; vel usu penitus remisso, vel instrumentis durioribus reddi-, tis, vel facullate prorsus infirma; valet enim, vel alterutrum eorum, ut dictum est, si ostensum sit, minorem effi- t cere pulsum; binarum, ut quum prorsus factus .parvus fit, neutra tamen ex memoratis causis summe laesa sit, sed utraque earum hactenus absit ab extrema offensione, ut pulsus, quem. ambae constituunt, perinde asseretur atque is- quem aster a summe offensa. Ita etiamsi tria genera causarum ad. unum concurrant pulsum constituendum, .inducant interim tantam alterationem quantam committat etiam una de illis: maxime offensa; quod memoria per omnem disputationem, tenendum est, ut ne deceptus quispiam alterationem putetquae ex omnibus offensis causis constat majorem oportereea esse quam lacit una; valent enim, sicut docuimus, vel, de una qualibet causa, quae prorsus laesa sit; ad ultimam pulsus devenire alterationem. Facultatis igitur -ad. extra-tuum delectio marinos efficit pulsus, etiam si molles qui-. dem tunicae sint instrumentorum, urgeat autem usus. Quare vel hujus iterum operae pretium est in universum meminisse, ad pulsus extremos constituendos identidem plures causas requiri, identidem satis esse unam; nam maximus fieri ob facultatis summum robor non possit citra caeteratum opem, minimus autem nonnunquam ob imbecillitatem possit; et quod eo magis mirandum est, licet reliquae causae frequenter diversissimum pulsum habeant peculiarem, tamen ex unius earum victoria fit mutatio. Vincit autem alias alia ; modo verbi gratia imbecillitas facultatis, ex qua ortus minimus pulsus est, modo instrumentorum durities; interdum remissio usus. Nam ut languida semel facultate magnitudinem nec mollities instrumentorum, nec incitatio usus augeat, sic instrumentis exsiccatis nil conferet ad magnitudinem nec facultas valida, nec usus incitatio. Et ut per unam causam; quae offensa omnino sit, pulsuum saepe extrema mutatio accidit, sic interdum, etiam si conjunctae sint cunctae causae ad unum pulsum generandum, pulsus quem constituunt, haudquaquam summam assequatur alterationem. Nam si simul et imbecilla facultas et dura sint instrumenta et vere etiam dissolutus usus, tametsi omnes hae valent causae pulsum parvum reddere, tamen ne sic quidem minimum necesse est pulsum fieri, verum si nec ulla inter illas summe laesa sit, neque collectus ex omnibus acervus aequet maximam unius offensionem, non poterit fieri pulsus minimus. Quamobrem, ut dixi, ante omnia in pulsuum alterationibus attendenda quantitas est causarum offensionis. Sed de hoc etiam in libris de praesagitione ex pulsibus. agemus. Nunc ad tertiam et quartam octo commemoratarum conjugationem digrediamur atque. lue aliquando dicendi finem faciamus de duabus primis; etenim si quid sit in iis praeteritum, facile ex iis quae ante diximus invenies. Ergo ubi languescat facultas, urgeat usus, d urumque instrumentum sit, potissimum ad crebritatem, deinde ad parvitalem, postea ad tarditatem pulsus ridebis vergere; non necessario tamen nec perpetuo, nec etiam in quolibet illorum nec simul concurrunt omnia. Siquidem ubi laesae insigniter. sint omnes causae, minimi et creberrimi et tardi pulsus fiunt; terni, quod sit infirma facultas; minimi quum ob hanc tum vero ob duritiem instrumentorum ; qui quod tales sint, idcirco sunt iidem creberrimi, adeoque quia im-possit usus; quinetiam citra eum sacullatis imbecillitas et instrumentorum durities conjunctae minimos possunt creberrimosque pulsus reddere. Huc si cumulus accesserit vis usus, non parvum erit illud quidem ad exitum momentum, nihilo- tamen pulsus efficiet crebriores, quum sint vel sine hoc frequentifiimi. At si offensio sit instrumentorum et facultatis. parva^ ac generationis eorum multus usus, hi non erunt justo. minores, nec tardiores, imo. interdum manifeste celeriores, majores autem, si non aperte, pares certe perspretio moderatis. Etenim ubi multum instat usus, quamvis sit imbecillior justo facultas, celeriter movetur, ac longe vero aucturus ultra celeritatem magnitudinem erat, ni duritres impedimento scisset, nunc eo apertior evadit celeritas magnitudine, quod huic nulli impedimento sit instrumentum paulo durius. solito, ac hoc magnitudini repugnat praeter caetera. Crebri porro in eo genere pulsus fiunt, ut usus impleatur; qui quidem si etiam paulum divertat a natura, omnino parva, ut dignosci vix possit, erit crebritas, quod usui tum satisfaciat celeritas et magnitudo. Et quid multis? in hac conjugatione comparanda cum quantitate usus functio est, quam per organa obit facultas. Quanto enim inferior functio usu est, tantum crescit .in crebri-. talem;.. contra tanto minores fiunt et tardiores ita comparatis, quantum vel. facultas, vel instrumentanaturalem relinquant modum. At de causarum tertia variatione satis haec sunt. Accedamus jam ad quartam conjugationem, ubi infirma facultas est et major est usus, una cum instrumentorum mollitie. Sane in hac quoque si permultum usus in-. crescat et non multum a natura facultas discedat et instrumenta, omnino longe magis m magnitudinem increscent pulsus quam in celeritatem. Nam durities instrumentorum in proxima superiore conjugatione magnitudini dissentionis resistebat ; in hac non tantum non officit distentioni mollities illorum, sed prae caeteris adjuvat etiam. Itaque j usio major plane pulsus erit, sed non perinde celer aperte. Jam crebrior etiam justo erit is pulsus, nec tamen hic perinde ac ille tertii complexus, quod usu hic magis quam istic satisfiat. Quod si paululum usus et facultas a naturali fletu recedant, instrumenta. vero multum ad mollitiem desciscant, ad mediocritatem pullus horum affectuum accedent, tum quantitate distentionis tum motus qualitate, praeterea quietis tempore, una tantum occursus mollitie (nam hoc proprium iis inseparabile) excedent statum naturalem. Quod si non ita deflectant multum usus et instrumenta, facultas autem vehementer laboret, tales pulsus satis parvi erunt et crebri, modice vero tardi Atque hactenus satis etiam fit de hac concursione egisse. Conseramus nos jam ad proximas duas, quae commune habent robur facultatis usumque pulsuum generandorum remissum, sed distant instrumentis. Itaque altera illarum, in qua durum instrumentum est, valida facultas, minor usus, minores plane pulsus creat, non tardiores tamen, nec crebriores necessario. Verum si admodum remissus sit usus et dura modice instrumenta, non minores modo, verum etiam perspicuo tardiores rarioresque fient. Sin vitium instrumentorum vincat .vitium usus, abunde fit is pulsus parvus, itaque creber, eodemque de causa minus tardus illo prioris fletus; si enim nec usus completur et valida est facultas, non ita insigniter flet tardus. Atqui non completur usus propter distentionis per-. vitalem, quae quidem duritiem comitabatur instrumentorum; haec enim si inolita essent, non minor, quod animadverti possef, foret naturali, nisi singulariter usus fit imminutus, et omnino hoc rarior apparebit, quo dissolutior fit usus- Et vero etiam tardus aperio quidem in mutationibus insignibus usus, non aperte in minoribus. At quando et satis de his- concursibus disputavimus, ad reliquos jam duos accedamus i in quibus tunicae arteriae, usu aucto, valente facultate, nunc molles sunt, nunc durae. At molles si sint, prorsus pulsus magni et celeres erunt; crebri non semper, sesi ubi immodicum usus sit incrementum; nam tum quidem nec magnitudo distentionis nec celeritas motus complendo est usui ; ubi vero parvus excessus sit, abunde vel sula suppeditat magnitudo. Nam si arteriarum durae sint tunicae, varie in ejuscemodi fletibus mutantur pulsus. Parva enim si durities sit, sed usus insignis mutatio, majores, celeriores crebrioresque quum justum sit evadent. Sin autem aequo utraque causa intervallo recesserit a natura, neutraque admodum longo, perea quidem naturalibus, sed celeriores atque crebriores fiunt. Jam si insignis ossensio usus et instrumentorum sit, ut haec plane duriora sint reddita, ille urgeat nimium, celeriores etiamnum erunt moderatis, at minores ac crebriores.

Cap. XII. Quia vero quae de his dicenda erant diximus, superest ut pulsum unum aliquem proponamus, in quo doceamus usum et fructum hujus exercitationis. Sit vero celer, quem pecusiarem robori faculsatis esse usuique urgenti et mollitiei instrumentorum docuimus. Quonam hunc pacto, quum eum ostenderimus, in uno aegroto explorabimus,- quando ex una illarum causarum, quando ex duabus, quando etiam ex omnibus natus fit? Ad hunc modum Quandoquidem a valida facultate vehemens non potest fefungi; nec a mollibus insseumentis mollis, si cum neutro hcrum sit .celeritas conjuncta, ab usu solo provenit urgente. Ubi vero cum altero, omnino ex illo oritur, quod signum hoc edit, et etiam necessario ex usus incremento; ostensum enim est ante celeres pullus non posse existere, nec vero etiam magnos, nisi postulet usus; at quatenus ad robur, vel imbecillitatem facultas transit, ex propriis ejus pulsibus ilignoscas licet. Eadem est ratio in qualitate instrumentorum ; etenim hanc etiam pultas habemus qui prodant. Quantus autem generationis eorum sit usus, conjectandum est atque colligendum ex commutatione magnitudinis, crebritalis et celeritatis. Si enim maximus pariter et creberrimus idem sit et celerrimus etiam, summe urget usus; sin magnus tantum et paulo celerior, nec etiam maximus et creber, usus non sit magna immutatio. Etiam poterit ex aliis quoque signis citra pulsus ut usus habeat praesciri. Sive enim copiosus fit calor, sive exhauriatur animalis spiritus, haud id magno negotio explorabis, quod tactum calor non fugiat et herele saepenumero etiam ex forma difficultatis spirandi Utique prodatur, atque interno laborantis sensu; animalis autem spiritus consumitur in exercitalienibus et immodicis per halitum digestionibus fluxionibusque intro vergentibus, quorum nihil est. quod medicum praeterire possit. Nec hoc loco ista longiorem quaerunt orationem; neque enim ad propositam commentationem tusi obiter, sed ad praesagitionem pertinet ea disputatio. Attingimus autem luo eam, quo Archigeni ostenderemus quum errasse ipsum in prodenda celeris pulsus origine, tum in promptu semper esse esurientis causae inventionem. Eritque id ipsum ex sequentibus multo apertius, si prius de origine narremus reliquorum pulsuum; ut inordinatorum, afrhythmorum et inaequalium, quos vocant; praecipue si tales in arteriae una dissentione sint.