De praesagitione ex pulsibus

GALENI DE PRAESAGITIONE Ex PVLSIBVS LIBER I.

Cap. I. Non esse futurorum tantum praescientiam, sed praesentium etiam atque praeteritorum, satis id olim demonstravit Hippocrates. Neque enim dicere, quae vis fit praescientiae hoc loco nisi obiter fletui, sed quibus est perspectum quid valeat de praesagitione per pulsus quae mihi perspecta sunt exponam. Quia vero bipartita est eorum disciplina, ut item remediorum, altera ex peculiaribus facultatibus eorum, altera ex ipso affectu, in utraque operaepretium mihi vitum est exercitari, ut quocunque proposito affectu, ejus. in promptu habeamus pulsus. Rurfusque perpetuo qui pulsus, quos prodidi singulorum, breviter admoneo quibus sulcant accidere. Si quis enim in utrisque probe versatus sit, ac in unoquoque pulsu accurate dignoscendo sese exercuerit, lue demum eorum fit absolutam scientiam asseqnutus. Itaque etiam qui recte volet in hisce libris versari, liuic revolvendum prius est quod conscripsimus opus de dignoscendis pulsibus, ac ante illud de pulsuum differentiis, ubi quot fint universi et qualis quisque, atque quod sortitus nomen, aperuimus. Tertium jam opus de pulsuum causis est; quae omnis ad praesentem sermonem requiruntur. Nam si primum absit, nihil omnino quid dis catur assequere, quum quae nomina quibus rebus assignentur non teneas prius. Secundum vero si te lateat, omnis cum eo hujus-commentationis fructus perit. Etenim ego si celerem pulsum, vel magnum, vel vehementem, vel quem alium designare tradam certam rem praeteritam, aut praesentem, aut impendentem, nisi eos norit lector in .experiundo dignoscere, nec de veritate eorum quae dicuntur poterit judicium facere, nec ex illis unquam praesagire quicquam. Tertia lucubratio, quae causas docet unde variantur pulsus, tum ad demonstrationem est his quae dicenda sunt necessaria tum ad memoriam et reminiscentiam. Id quod etiam intelligemus apertius, proposito aliquo pulsu, verbi gratia magno. Hic liomonymiam primum distinguemus, quandoquidem bifariam dicitur pulsus magnus, deinde in utraque attendemus significatione, quid annuntiare praesens, vel praeteritum, vel futurum possit; quae quidem duae significationes hae sunt. Magnus vocatur pulsus, nunc cum moderato comparatus et naturali, nunc cum quolibet.c Jam quae praesciuntur ex utroque partim in communi pertinent ad ambos pulsus, partim utrique sunt propria. Ac vero jam omnia persequamur, exorsi a communibus. Sane horum in primis est proclivis inventio, si retinueris quae .in lucubratione De pulsuum causis docuimus; ubi haec demonstravimus ; causarum non esse unum genus eos alterantium, sed unum esse continuum, ut ajunt, generationi ; quod scilicet naturale est ; alterum contrarium esse, ac est causarum praeter - naturam. Postea tertium existit aliud, causarum non naturalium. Atque haec referuntur ad veram illorum essentiam et naturum ; aliud quartum ad apparentem in specie; quod quia proprium in primis est commentationi praesagiendi, diligentissime est explicandum. Nam ex eo quod talis vel talis quisque appareat pulsus, initium nobis datur praesagiendi. se Atqui non apparet perpetuo is qui vere est. . nehoc etsi verba jam fecimus in libro secundo De pulsuum causis 1n fine libri et etiam in tertio breviter attigimus, ubi ageremus de gracilibus, tamen nunc quoque paulo. inferius declarabimus, si prius de causis quae immutant pulsus disseruerimus. Non posse pulsum mutari ullum in primo libro De caulis pulsuum demonstravimus, nili etiam effectrix ejus facultas, vel tunica arteriae, vel usus quamobrem fit, in aliqua sint mutatione et alteratione. Ita etiam in proposita in magnitudinem pulsuum mutatione quodnam de illis aut quaenam immutata sunt, advertemus; facultasne robustior fit, (didicimus enim eam quantum in ipsa sit pulsum majorem redderej.an haec eadem manserit, mollis autem evasuris tunica arteriae, si quidem hoc quoque accepimus,rin magnitudinem molliorem tunicam attollere pulsum, an quod increverit usus, ea mutatio inciderit - Ergo facultas si robusta fit, plane fit vehementior; posuimus autem majorem duntaxat factum esse. Quod si tunica tantum arteriae emollita sit, etenim hoc quoqusi didicimus, sicut et mollior -arteriae tunica pulsum in magnitudinem attollit, necessario mollior erit. Jam si neutrum appareat, clarum est nec facultatem nec arteriae tunicam immutatam esse. Restat igitur nutatum aliquatenus nimirum, quod cuique naturae congruat invenias. Quod si etiam in sicciore natura aliis quindecim positis ad hanc quoque pari modo alia quindecim medicamenta requiras, habebis in totum triginta medicamenta, quae triginta natuVis convenient, quibus uti is demum solus commode poterit qui corporum temperamenta diligenter consideraverit. Nunquid igitur, si totum corpus temperamento sit sicciore, ab iis quae magis siccent medicamentis juvabitur, si vero pars quaepiam ejus caeteris partibus natura sit siccior, quae minus siccent requiret? An liquido patet hic quoque, quae pars siccius temperametum obtinuit, hanc etiam quae magis siccent postulare; quae humidius sit sortita, minus siccantia? Atque hoc totum praetermittunt amethodi Thessalii, qui unum omni parti congruere medicamentum putante Empirici autem quantum in hoc Thessalios istos methodicos superant, tantum a veris methodicis logicisque superantur. Habent enim prosectu illi quoque ab ipso scilicet usu edocti aliud medicamentum ad ea ulcera quae accedas primum in corporibus simpliciter sanis; mox in iis ubi adj unctus est aliquis asciturus motus ; postea in corporibus quae aegrotant simpliciter; postremo. in iis ubi alteratio quaepiam adest externa. in corporibus enim quae sunt sanitate inculpata docebit magnus .pulsus et .temperamentum hominis et corporis habitudinem; in corporibus ubi adjunctus est adventitius status illum. praepollere motum cui peculiaris magnus pulsus est. De omnibus hisce motibus in opere de causis pulsuum diximus. Neo aliter in aegro tan tibus, si quidem aegrotant simpliciter, in..: dicabit magnus pulsus morbi calidum affectum esse; sin reeens aliqua adsit alteratio extrinsecus, illum vincere motum cui fit familiaris magnus pulsus ; ut exempli gratia insanis, qui pulsum magnum obtinent, ad moderatum scilicet relatum, ad memoriam est revocandum primum hoc quidem, qui sit in hoc genere moderatus pulsus et qua in corporis natura. ostendimus in secundo. libro Der pulsibus dignoscendis in corporibus optime comparatis pullum esse moderatum ; non in his tamen perpetuo, verum cum omni qualitate adventitia corpus liberum fit omnique motu, quae fiunt ex aliqua exercitatione, aut cibo, potu, balneis, medicamentis, animi affectu. Quare revocandus est ad memoriam moderatus pulsus et quem nunc invenimus, magnus, ut in comparatione illius considerandus est, ex qua causa in magnitudinem increvit. Aut enim ex gracilitate corporis, aut ex calore temperamenti, aut ex ascititia motu. Caeterum motus ascititii mox desinunt, permanent vero amplius ob gracilitatem et temperamentum. Hac igitur ipsa re distinguendus est aliique quos dicam inferius; tantum praemonebo nonnihil quod necessarium ad omnem sequentem doctrinam est. Quod praemonere institui hoc esu omnium alterationum quae corpori accidunt certissimam assequimur in illis corporibus cognitionem quorum noscimus naturam. Quantum enim a natura discesserint ob causas praeter naturam et illas etiam quae non naturales appellantur, nulla poteris exacte invenire alia ratione. Sed enim non cognoscimus hanc semper ; quere nec in exactam ubique cognitionem veniemus ; verum .a cognitione absoluta tantum afferimus quantum a naturalis status cognitione. At statuimus primum explorationem in hac disputatione fieri hominis naturae, hocque habeat eximium unum, ut major sit pulsus moderato citra ullam allevationem ascititium. Hunc hominem necesse est homine optime natura comparato esse vel calidiorem vel gracilisrem, si quam habemus priorum duarum lucubrationum memoriam De dignoscendis pulsibus et De pulsuum causis. Atque hujus quoque duxi admonendum esse in ejuscemodi omnibus orationibus, licet conjunctione disjunctiva utamur vel, omnes tamen posse partes in unum convenire ; five duae, ut nunc, calor. et gracilitas, sive plures videantur quae mutationem efficiunt, Ac pulsus quidem qui absolute dicitur magnus, quem ad eum qui absolute est moderatus ostendimus conferri, aut temperamentum, aut praesentem declarabit corporis statum. Qui vero magnus elicitur comparatus cum naturali uniuscujusque pulsu, etiam hic annunciabit aut calorem aliquem accessisse illius corporis statui naturali, aut gracilitatem. At vero mutationes pulsuum ex causa externa in hunc modum sunt discernendae. Quae ex balneis, cursibus, frictionibus caeterisque motibus fit, non est diuturna, sed mox ad pristinum statum revertitur. Itaque tangendo pulsu iterumque tangendo paulo post poteris in manifestam mutationis cognitionem^ venire, . altera enim tactio, ut brevissimum interponatur spatium, a priore ridetur diversa esse. At magnitudo pulsuum ex vino et cibo prosecta diuturna est. Haec ex vetrementia exploratur,: quae illi est conjuncta; neque enim his vehemens minus atque magnus est pulsus. Nunc autemnis positus est qui duntaxat sit major.; itaque non est ab his immutatus. Jam etiam magnitudo quam ira concitat adjunctam habet vehementiam; quae alioqui prudentem non lateat, si oculos respiciat universum que vultum- quod si quis reprimere iram et tegere velit, fit inaequalis pulsus magisque inaequalis his qui anguntur et verentur. Porro. magnitudinis incrementum; quod- fit, quum semicocti in corpore humores concoquuntur aluntque naturam, perinde ut sus qui cibum sumpserunt una secum anget vehementiam. Haud aliter, si quis in sole aut ad ignem calefactus c sit, non solum non durat diu -alteratio; verumletiam cutis iis est squalida nec humida ut erit a balneis. Atque hi quidem quod ad mollitiem et humiditatem cutis attinet contra se habent ac loti. Medium inter utrosque locum sunt sortiti in cutis mutatione humiditatis ac siccitatis fricti atque exercitati. Jam vero etiam calor hic copiosior sinum- . dum pectus est exeret latis et iratis, -fotis parcior, adeoque ad extremas usque partes aequabiliter cum humiditate .et mollitie extentus. Sic etiam ss intinctus homo interea sitit medicamento calido, inter tangendum- mordacem calorem senties ;. quanquam fortassis nec illim cuti ex medicamento pinguedo te. fallat.; Hi sunt artificiales modi causarum dignoscendarum quae in magnitudinem pulsum fanis et aegrotis convertunt. Externi sunt partim per investigationem, quum scilicet apud inimicos, autiusidiatores, aut malignos tentatores quaestionem habeatis, partim ex eo quod non discesserit ab aegroto medicus ; quos quidem optimos confirmamus .esse dignoscendi modos; nam qui fiunt quum non semper aegrotis medicus praesto fuerit, neque verum illi declarare voluerint, hi fiunt difficillimi et medicum requirtmt egregie prudentem. Etenim mihi usu venit, quum reliqua distinxissent.vestigiis illis quae commemoravi -ante, ut restaret quaerendum, an aegrotus medicamentum calefaciens absentibus nobis sumpsisset, an ratione accessionis magnitudinem pulsus nactus esset. His vero temporibus undique exploranda est et observanda veritas. Primus in illo genere scapus est tempus accessionis, deinde. aegroti consuetudo et mores. Nam si alio tempore et non accessionis major fit pulsus, a medicamento calefaciente probabilius est quam ratione accessionis incidisse allevationem ; sin accessionis tempore, verisimilius est propter accessionem. Exploraveris autem exacte, si paulo post iterum tetigeris ; nam si calor a medicamento processit, a quo auctus fit pulsus, diutmnitate magis semper ac magis remittetur; qui vero ab. accessione, accrescet. Verum hic modus dignoscendi pertinet ad artem. Huc notitia quam consuetudo praebet et mores aegrotorum pro cumulo accedit. Quidam enim sunt insueti et abhorrent a medicamentorum potione, alli sunt adeo assueti ut vivere sine medicamentis non sustineant; itaque praesagitio sumptum esse medicamentum cale-. faciens in his qui -ab illis abhorreant difficilis est, infis vero qui sunt assueti facilis. At vero mores etiam aegro-. tantis ad talem praesagi lienem non mediocriter intersunt. Quidam enim natura insidiantur et familiaribus imponunt atque laborant ut coarguunt nihil quemquam firmi scire; quidam simplices sunt modestique atque omnia sariunt aperte, nec quicquam dissimulant vel tegunt. Iulus nihil factum clam suspicandum est; apud insidiantes omnia habenda sunt suspecta ac circumspicienda sunt et distinguenda tum quae propria artis ratione pertineant ad dignoscendum . tum quae extrinsecus adveniunt. Quod mihi fuit quondam necessarium facere in homine divite, qui gaudebat medicamentis, eaque assidue Tumebat; qui eo erat ingenio ut libenter argueret familiares nullius certae fidentiae. Hujus quum offendissem in magnitudinem pulsum increvisse, ab aliisque omnibus quas commemoravimus causis diluitxissem, ac una misti maneret distinctio, utrum a calefaciente medicamento, an accessionis ratione febrilis id accidisset (circa tempus enim erat febrilis accessionis) ego jussi ut singuam mihi ostenderet; quam quum a medicamento conspexissem .intectam, iterum attigi .ejus pulsum, nihil suspicans etiam. Interea occurrit mihi medicamentum me, quum voluisset potare pridie, prohibuisse, atque homini diri statim eum medicamentum bibisse. Quod ille quum animadvertisset, a linguae me colore conjecturam fecisse, alias iterum pilulas parvas medicamenti fecit, quas devorarit ut lingua ne tingeretur; at hoc quoque deprehendi ejus commentum. Nam quum linguam inspexissem ac tetigissem iterum pulsum atque reliqua quae exposui paulo ante discussissem, equidem suspicionem ad medicamentum potissimum converti retraxique manum, ac iterum paulo post inieci pulsui, (noveram enim hominis proterviam) itaque deprehendi factum, nec dubitavi illi dicere, At tu rnedicamentum mihi sumpsisse rideris ; ille constantissime inficias ibat, simulque servos qui permanserant appellabat testes. Ego manum ejus tenens et pulsum tangens, Ergo, inquam, sustinebis conceptis verbis j urare milli ut tibi dictabo ? Ad hoc non prompte ille respondebat ac arteriarum habebat ut in angore inaequalem motus Profecto, inquam, tu medicamentum plane sumpsisti, cave sures. Igitur. advertus istos quidem ineptos ingenio opus est medico, at idiotae fere non tantum medicis non renituntur in explicandis et explorandis causis externis, sed et adjuvant ultroque exponunt omnia. Sed de pulsuum nos incremento magnitudinis satis principia exposuimus; restat ut orationis seriem persequamur. Quia non ad unum modum magnus pulsus dicitur, sed nunc ut ad moderatum, nunc ad quemlibet confertitr, ac quum duplex fit hic quilibet, aut minor moderatu, aut major, deinceps de magnitudinis incremento dicendum est utriusque pulsus, minoris, inquam, eo qui moderatus est et majoris. Commune igitur est omnis incrementi ad magnitudinem solum auctum calorem esse, quo scilicet tempore nec facultas affecta fit nec instrumenta ac immotus fit aegrotus. Proprium autem est recessui ejus a.natura unius magnitudinis incrementum; reliquorum duorum etiam hoc et celeritatis, nonnunquam crebritatis quoque. Age vero, illius hominis pulsus; exempli gratia, quem modo reliquimus, cui facti essent majores, offendamus amplius auctos esse ; huic calorem etiam necesse est esse auctum ; siquidem incrementis omnibus magnitudinis hoc commune erat; ac proprium praeter commune immutatam celeritatem esse ; et si adhuc magis crescat magnitudo pulsuum, non celeritatem modo; sed jam crebritatem etiam. . ostendimus enim in primo libro de causis pulsuum, sicubi paulo auctus calor fit, manifestum magnitudinis incrementum esse, celeritatis non manifestum. Si amplius erescat ille, non solum magnituclinem accumulabit, sed crescet etiam evidenter celeritas; praeterea nonnihil acquiret crebritatis. Sic si augeatur plusimum et pulsuum usus generandorum superet maximam distentionem, magnitudinem non auget, ubi auctus ad summum fit; sed celeritatem cum crebritate, quantum potest, accumulat, ac ubi augeri celeritas amplius nequeat, concitat crebritatem. Jam alius fit aegrotus, cujus nec .facultas nec instrumentum laesa sint, sed minorem naturali pulsum habeat; deinde huic quoque remoto externo motu, major fiat; huic etiam liquido dixeris ampliorem nunc calorem quam dudum esse. Ac in eo quidem commune habebit cum bis jam commemorato responsum; proprium autem habebit non ex parvo tantum pulsum in magnitudinem increvisse (fieri enim non possit, nisi simul tardior rariorque fiat, ut minor unquam naturali reddatur) sed nec- maj orem tantum fieri potuisse, nisi etiam fieret celerior et crebrior. Nam affectum. in quo pulsus naturali minor sit raritatem etiam et tarditatem complecti perspectum illi est qui eorum meminit quae docuimus in libro primo De pulsuum causis;

Cap. II. His ergo relictis de pulsuum commutatione in parvitatem consideremus, cujus item sunt tres numero omnes differentiae. Aut enim ex naturali et moderato quem vocant, aut ex majore quam hic sit, aut ex minore mutationes in parvitatem contingit fieri, vocatur autem qui moderato major est absolute magnus, qui minor parvus: Exordiamur igitur hic de lutegro ab iis quae in his communia sunt, deinde jam ad propria sigillatim nos conseramus; statim enim communis commentatio complectitur propriorum inveniendorum viam. Sit pulsus cuipiam homini minor quam dudum, mutatione praeditus praeterea nulla ullius generis, tum quaeratur quomodo nuper affectus esset, atque quomodo. nunc. Via inquirendi haec est. Minor solito pulsus fit, aut quum imbecillior facta fit facultas, aut instrumenta duriora, aut usus remissus. Sed enim nec imbecillior facta nunc facultas est, alioquin omnino conjuncta sit cum parvitate remissio ; nec corpus durius arteriae, neque enim tum minor tantum, sed et durior pulsus esset; superest ergo scium alteratum esse ulum ; ac si id temporis quietus homo fuerit, quantitati refrigerationis quantitatem respondere mutationis. Jam vero ex majore quam naturalis sit pulsus eam mutationem necessario accidisse norunt qui retinent demonstrata in primo libro de causis pulsuum. Nam de naturali statu ob frigiditatem mutatio ad parvitatem, simul etiam rariorem eum atque .tardiorem reddit, et moderati imminutio ex magno supra modum aucto statim adjungit sibi celeritatis aliquid et crebritatis, quod qui multum ultra modum fit auctus tribus in generibus variet. Quamobrem qui magnitudinem tantum imminuit pulsus et reliqua fetvat immota, hic est qui paulo major sit justo ; hic enim siclus ex parvo caloris incremento constat. Reliquorum qui in magnitudinem mutantur, nisi simul celeritatem assumat, vel crebritatem, talis evadit nullus ; quare nec quisquam praeter hunc alius magnitudinem minuet. Qui enim: hujus accepit solius incrementum ex calore, unam eam ex restiger arione minuet; qui vero hactenus est alteratus a calore ut non magnitudinem modo, verum etiam celeritatem et crebritatem immutet, contrarium iter per easdem genere alterationes tenebit; ita non modo minor, sid et tardior erit ac prius rariorque. Pari modo mutatio in minorem ex moderato et .mutatio quoque ex hoc in eum qui minor etiam sit continuo veriorem solito et tardiorem efficit pussum, siquidem mediocritatem habet quandam distentionis pulsus hominum naturalem statum tenentium, quam, si calidius aut frigidius solito evaserit corpus, necessario amrttit. Non idem tamen amissionis modus est; nam quum calefit, magnitudo plane prima, mox celeritas, inde crebritas accedit; contra quum refrigeratur, raritas manifeste prima, altera tarditas, postrema parvitas. De his abunde in primo libro De caulis pulsuum diximus ; quo minus hic jam immorandum est. Itaque seriem orationis persequamur, ac secundum commemorata explicemus causas quae refrigerant, quae totidem genere sunt quot illae quae calefaciunt. Aer etenim frigidus qui foris occurrit, quemadmodum et aqua frigida vel balneum vel medicamentum quo corpus inungitur refrigerat; quin etiam longa quies et veluti latebrae frigidius corpus efficiunt; praeterea quae nitro recipiuntur, ut aer respiratione attractus, qui frigidus sit, cibus pituitosus, medicamentum natura frigidum, aquae frigidae immodicus usus; ex animi affectibus, metus diuturnus; ex contentis in corpore humoribus, qui frigidi temperamento, quum antea quiescerent, nunc commoti sunt, aut omnino tenuiores quodammodo calidis facti sunt. Haec separatim ita possunt distingui ut de calefacientibus causis diximus; neque enim ut de similibus bis dicamus necesse est. Atque pulsuum in magnitudine et parvitate mutatio a talibus et tot causis gignitur, quod certe ad naturam pertinet ipsius rei, quando quod ad nostram attinet cognitionem, adhuc desideret aliquid. Saepe enim arteria, quod in se est, maxime diflenditur, sed occultatus magnitudo dissentionis, vel interpellatur a numero vel crassitie vel duritie circum] acontium corporum, vel objectorum. Haec enim essentia magnorum vel parvorum pulsuum in arteriae circulo consistit, ubi longitudo perpetuo par est; at non tamen apparet par, sed delitescit quaedam ejus pars. De quo quidem effi jam secundo in libro De causi pulsuum exposuimus, nihilominus quod ad propositum .interest reminiscentiae gratia exponemus.

Cap. III. Arteriae altitudo semper aequalem latitudini distentionem habet; sed fit ut occultetur, aut arceatur saepe a corporibus circumjectis et appositis vel universus motus vel certe ejus quaedam pars, ac pa.as illa quae arcetur aut in profunditate magis, aut in latitudine, aut fimus in utraque .similiter apparet. Quum ergo non percipiatur nostro quidem tactui motus, atque hoc per totum animal accidat, ut nulla usquam arteria rideatur moveri, vocatur is affectus privatio pulsus; quae quidem, si ad veritatem exigas, in corpus nunquam vivum cadit, neque est enim unquam quin cor una cum arteriis. omnibus agitetur, at si referas ad nostrum tactum foris injectum ; in multis reperiatur sane frequenter, desecta enim arteriarum corpori sunt omnino certae membranae et cutis, multis etiam locis adeps atque caro, a quibus usu venit pulsui, ut non occultetur modo; sed. et impediatur. Ac sic quidem, si motus occultetur omnis, atque in omnibus id partibus accidat omnium .arteriarum, pulsus privationem appellant affectum, at si quibusdam in partibus videantur moveri, in quibusdam non rideantur, hic differentiam in longitudine habent p ulsus. Et nimirum vocantur longi quibus sensibilis motus. longitudo naturalem excedit, breves quibus infra naturalem statum est, quibus par est naturali statui, moderati. Tantum enim animadvertitur semper de motu arteriarum quantum opposita corpora permittunt; quamobrem fit ut corpulentis pulsus breves, gracilibus vero longi, quemadmodum et quadratis moderatisque esse ridentur moderati. Jam etiam apparentis motus his non semper aeque ut profunditas impeditur latitudo, verum ubi arterium regiones in Iatera vel adipis vel carnis vel vaporum vel humorum plenae sint, ac incumbens superne cutis nihil eas oneret; latitudinis tantum obscuratur motus ; ac magis, si vehemens pulsus et magnus quantum in ipso est sit; quum vero regiones vicinae sunt mundae, rugosa autem quae eas tegit cutis, magis profunditatis motus latet in. eo corpore, ac magis, si non vehemens pulsus et magnus quantum in eo est sit. Si ergo pulsum invenias naturali longiorem, siquidem una latitudo ejus et profunditas increverit, ride, gracilior homo solito an calidior evaserit, remoto adventitio motu, nam si factus gracilior fit, idque tanto quanto est pulsus major, unum hoc tantum eum immutavit; sin autem non lauto, non hoc modo est causa, verum etiam calor. Quod si in eadem constiterit corpus habitudine, solus mutatus est calor; sin crassior evaserit, duplo auctum aestima calorem; at quanam de causa fit auctus, explorandum ex illis est quae exposuimus. Sin longior factus pulsus sit et latior, non vero perinde profunditate auctus, sed permaneat moderatus, praeter superiores nolas hoc illi etiam extra ordinem necesse est adsit, rugosiorem evasisse supernae arteriae incumbentem cutem ac si convertas membrum; ut quae ejus pars modo superior erat nunc sit interior, nulla tum profunditas re videbitur impedita. Atque in quidem duo pulsus in primo libro de eorum differentiis emusum pruni inter viginti septem pulsus in tabellam iunt relati quam de illis fecimus, qui constant externis simul dimansionibus quantitatis distentionis. Ab his descriptus tertuis est, qui longitudine et latitudine excedit naturalem ac in profunditatis dimensione est humilis ; qui sane raro invenitur. Fit eum quum arteria magnopere obtectorum corporum mole oneratur; id quod nunquam eveniat, nisi facultas simul imbecillior sit et summe mollis tunica arteriae ; quorum illud imbecilliorem naturali, hoc molliorem pulsum efficit, Itaque cum his quidem erit aliquando longus simul et latus et humilis; alia ratione nunquam fiet; imo vero etiam quum videatur tusis, ne tum quidem procul a natura nec ad humilius nec ad satius deflectit; neque enim ad summam arteria in profunditate gravetur et in latitudine nequaquam; neque item plurimum ascendat altitudo, prorsus vero contrahatur in angustum, etenim vere fit ut plus altitudo crescat, praesertim si vehemens sit pulsus, at non hactenus tamen ut idem altissimus simul et angustissimus sit. Quod si lue quoque membrum invertas, ut quae modo partes superiores essent, sint nunc inferiores, et profunditatis eorum dimensio incrementum habebit, nec videbitur amplius humilis; sed ut longus et latus, ita etiam erit altus, quod est magnus; nam qui tribus est dimensionibus anctus, magnus vocatur. Proinde distentiones in hoc sunt adhibendae praeter has quas nunc exposuimus etiam illae quae in primis omnium sunt adhibitae. Jam illud quoque est animadvertendum, ecquid de latitudine simul detrahatur, quum inversum fit membrum, etenim hoc fit nonnunquam demonstratque quanto antea ultra propor tionem profunditatis dilataretur vas. Jam quartus, qui longus simul et altus et in latitudine est moderatus, quod ad se attinet latus est, quemadmodum et altus; sed quia in lateribus coarctatur arteria, ideo sic ejus motus impeditus esu omnino enim ubi latitudo profunditatis proportionem excedat, aut profunditas proportionem latitudinis, altera impeditur earum, aut propter multitudinem, aut crassitiem, aut duritiem corporum objectorum, quae interposita sunt inter arteriam et admotum tactum. Et herele etiam rugofitas numerum impositorum corporum auget, rugis cutem conduplicans. Itaque is pulsus, aut, quum vere magnus sit, secundum latitudinem obstaculum habet; aut quum videri in macilento corpore magnus possit, non videtur tamen, quod secundum unam dimensionem factus fit angustus. Qui quintum in labella locum habet, longior naturali, in reliquis autem duabus dimensionibus moderatus, graciliorem annunciat solito hominem esse factum et pinsum quantum in eo est naturali minorem. Quando enim longus pulsus aut ob propriam suam magnitudinem, aut propter tenuitatem rideatur ejuscemodi esse, nunc vero non appareat tusis ex magnitudine esse, esset enim fimus altus et latus, aut altetuter certe horum, restat ut per maciem factus sit longus. Caeterum quum graciliores habere rideantur pulsus naturali majores, plane pulsus quod ad se pertinet angustior aequo est et humilior, itaque etiam minor quod ad se attinet. Qui sub hunc scriptus est sextus, puta longus et humilis atque latitudine moderatus, quum ob causas ante expositas minor sit .naturali, quantum in ipso est ob gracilitatem apparet longus esse. Sed hoc commune cum quinto habet; proprium autem hoc peculiariter, profunditatem ob causam paulo ante memoratam esse imminutam. Septimus in tabella pulsus erat longus pariter et angustus altusque, qui videri perinde ac omnium primus magnus posset, nisi sit restricta latitudo ; caetera lue ita ut in primo omnium sunt discernenda. Et etiam quae in tertio explicavimus, ea sunt in hunc locum conferenda, non saepenumero scilicet hunc pulsum esse, neque quum incidat, plurimum moderatum altitudine superare et inferiorem latitudine esse. Ab illo octavum, longum una et angustum et moderata profunditate, natura quidem esse parvum ex iis constat quae in quinto jam retulimus, at quia marcuit corpus, longior ridetur; eximium vero hoc praeter quintum habet, quod constrictam hic arteriam latitudinis angustia declarat. Nonus pulsus, longus, angustus, humilis, longe etiam magis ostenditur sua natura esse parvus, verum videri per marcorem corporis longus; fere adjuncta illi remissio est duritiesque, qui si neque durus fit, neque admodum languidus, a refrigeratione gignitur. Itaque novem quos nunc percurrimus pulsus omnes longitudinem habent aequo longiorem, duabus diderentiis restquis diversi sunt, novem proximi longitudine moderata sunt, profunditatem autem et latitudinem immutant. Ac decimus quidem qui altus simul et latus videtur-, uno in hounne, sicum moderato comparetur, nunquam exisset; nisi quando, id quod rerum est; omnino arteria de sede sua migret. Sin autem conseratur ad eum qui est absolute moderatus, potest inridere, ac causa ejus generandi in proprimatem consortnationis consertur ; siquidem symptoma arteriae est, quae fusi profunda carne utrinque occultetur, sed in media parva partu sublimis extet. Undecimus qui una re differt a superiore, quod profunditatem moderato parem habeat, pro cumulo causam demittendi hujus habet adjunctam ; caetera cum decimo conveniunt. Duodecimus latus, humilis cum moderata longitudine inverso fit membro ; aut enim undequaque ridebitur moderatus, aut magnus. Ac si omnino videatur moderatus, altitudinem declarabit prius nonnihil compressam esse, productamque ob mollitiem arteriae latitudinem ; sin magnus, plurimum fuisse compressam altitudinem. Decimus tertius altus idemque dimensiouibus duabus reliquis moderatus, perinde ut decimus, et ex naturali conformatione conficitur et etiam ex naturalis sedis mutatione ; eximium autem. habet praeter illum latitudinis angustiam. Decimum quartum, qui omnibus tribus dimeniiouibus moderatus est, omnibus apertum est referre naturalem; an vero sit par revera naturali, exploratur ex corporis habitudine. Nam macrior si naturali sit, sic quum sit pulsus sua natura minor, par apparet moderato esse ; sin crassius aequo sit corpus, pulsus tum de sua quidem natura magnus est, sed quod per corpulentiam coereeatur, esse moderatus videtur ; quod si nec ad gracilitatem corpus nec ad corpulentiam deflectat, moderatum in eo non solum repraesenteni pulsum, verum etiam necesse est esse. Sane demon stravimus in secundo libro ale pulsibus dignoscend.s eaeferos pulsus ad hunc omnes relatos, magnos, parvos, longos, breves, latos, angustos, altos, humiles appellari. Quintusdecimus, qui humilis profunditate est, reliquis duabus dimensionibus moderatus, omnino similis superiori est derimo quarto, praeter quod hujus compresse est profunditas; proinde quae. illic prius exposuimus, ea duces hic quoque dicta esse. Hoc vero est in lusce omnibus memoria tenendum, non amplius conversu membro videri humilem. Sextus decimus, qui moderatus est longitudine, angustus altusque, aut ex conformationis proprietate fit talis natura, aut per affectum aliquem compressis ad latera arteriis. Septimum decimum, qui est moderatus longitudine et profunditate, in reliqua dimensione angustus, in latera contractum esse declarat moderata profunditas; in reliquis omnibus derimoquarto et decimoquinto respondet. octavus decimus qui longitudine moderata est et angustus humitisque, sua quidem natura parvus est; videtur autem esse ob gracilitatem moderata longitudine. Breviter enim quum praeter profunditatis proportionem et latitudinis extensa longitudo sit, significat corporis gracilitatem; non tamen ubi contracta praeter proportionem profunditatis est, corpulentiam denotat, sed vel naturalem quampiam conformationem, vel situm arteriae inaequalem. Nonus decimus brevis, latus et altus, aut ob conformationis proprietatem talis natura ridetur, aut ex affectu arteriae in situ distortae. Vigesimus jam in aliis duabus dimensionibus similis est nono decimo, sed profunsittate est moderata. Hic habet hoc praecipuum, rescisam suam altitudinem. Vigesimus prunus brevis, latus et humilis praeter easdem causas etiam illas adjunget sibi quae latum simul et humilem efficiunt pulsum. Ad eundem uro-. dum vigesimus secundus brevis simul et altus atque latitudine moderata assumet ad easdem causas eas quae moderatum latitudine creant humilemque pulsum. Sic etiam vigesimus tertius, brevis ille quidem longitudine, verum dimensionibus duabus reliquis moderatis, ad easdem causas reducetur. Vigesimus quartus sortietur praeter easdem causas extra ordinem causam quae altitudinem deprimit. Ad eundem modum proximi duo ad antedictas referentur causas, ut memoria teneamus, in quibuscunque pussibus cedat longitudo proportioni latitudinis et profunditatis, in his causam aut naturali conformationi, aut arteriae perverso situi esse attribuendam. Demonstravimus porro, ubi latitudinis, vel profunditatis proportionem longitudo vincat, aut obsistere alteri earum solam angustiam, aut auctum etiam alteram esse; atque obstaculum frequenter accidere, luerementum raro, in latitudine quidem, ubi per mollem arteriae tunicam gravetur altitudo, simulque nec vehementem esse ejuscemodi pulsum; .in profunditate vero, ubi coarctetur latitudo et pulsus vehemens simul et magnus ex sua natura sit. Reliquus est post omnes vigesimus septimus brevis, angustus humilisque, qui utique parvus vel apparet esse vel sus natura est, ac quae quidem in omnium primo distincta sunt magno, eadem sunt hic quoque distinguenda. Si naturaliter comparata corporis sit habitudo, hic pulsus non modo videtur parvus, sed etiam est vere. At quum crassior sit, si quo homo evasit se ipsi, crassior, hoc fit pulsus minor, erit tum quidem quod ad ipsum attinet moderatus, sed per corporis crassitudinem minor videtur moderato. Si longe fit crassior quam pulsus minor, is pulsus quantum in ipso est mediocri erit major. Sin autem minus fit crassius quam parvus pulsus lue, si ejus naturam spectes, minor erit naturali. Quod si gracilius corpus fit quam videatur pulsus parvus, is sane est natura parvus, sed non perinde videtur parvus ac vere est; quod corporis gracilitas, quatenus decessit de natura, hactenus ei magnitudinis addit speciem. Quae de parvo et magno- pulsu adhibita distinctio est, eadem in aliis est adhibenda omnibus sciendumque illorum quemque vel parvum esse natura, vel magnum, vel moderatum. ut c tres hi pulsus in quantitate dissentionis positi sunt quod attinet ad ipsius rei naturam. Videntur vero esse viginti septem ob crassitudinem, vel gracilitatem corporis, vel ob cutem rugosiorem, vel regionum arteriarum inaequalem angustiam, vel proprietatem conformationis. Ita unumquemque oportet qui non mania verba ambit, sed ipsa opera studet meditari, omnium memorem quae jam percurri, simul: atque aliquem animadvertat pulsum qui in quantitate consistit distentionis, primum qui sit de viginti septem attendere ; deinde ubi ab eo quae ex vicinis corporibus oriuntur alterationes secreverit, indagare an moderatus sit, an magnus, an parvus ; postea status, qui talem genuere, siquidem docent hi et praeterita et futura, ut in longo et angusto. et humili; nam exempli gratia in hoc quod dico docebimus; Hunc quantum in ipso est liquet parvum esse ex eo quod ejus imminuta est circularis dimensio et auctu dimensio longitudinis. Si enim duabus de causis .minor circulus distemtionis apparet ob corpulentiam et quod minor re vera sit pulsus; nunc autem abest corpulentia, sane enim non solum longitudo non crevisset, sed etiam imminuta esset, planum est pulsum sua natura esse parvum. Quum igitur remota sit longitudinis species, quam contraxit ex corporis habitudine, quum sua natura parvus fit, rideamus jam quanam de causa sit factus parvus. Hic plurimi interest nosse parvitatis quantitatem et longitudinis, aut enim paulo est naturali minor, aut multo, aut ut ita dicam modico ; sic etiam m longitudine aut parum, aut modice, aut longe naturales superat. Jam altera ex parte ad maximam longitudinem producatur, etiam ad maximam deveniat parvitatem, idest angustus et humilis sit; hic pulsus natura longe est quam apparet minor, sed eam quidem ex nimia, gracilitate comparavis speciem; ut vero fit natura minor, ex causis quae efficiunt minorem, frigiditate, imbecillitate; gracilitate. At quae tandem causa est, vel causae inter has; und. pulsus qui nobis nunc cernitur longus, angustus humilisque generetur ? Declaravimus quidem ante signum esse perpetuum arteriarum duritiei pulsum durum, infirmae facultatis languidum, qui etiam remissus et imbecillus vocatur; ut qui est contrarius, vehemens, contentus, validus. Verum sciendum et hoc est in hoc pulsu, necessario eum -languidum esse, nunquam enim valente facultate parvus ad summum pulsus fiat; at duritiem nihil est necesse coni unctam esse. De frigiditate vero non absolute est statuendum; sed illud primum nosse oportet, interesse, cor una esse cum arteriis refrige-. ratum et refrigerari ; ac quod refrigeratum esse laesam esse facultatem sit, refrigerari autem mutari usum. Hic animo mihi opus est plane alleum, sciendumque non modo ad praesagitiones ex pulsibus, sed ad alias etiam pene omnes eo nihil esse conducibilius. Procedit autem universus hic sermo ex cognitione essentiae facultatis, quam in commeatariis De causis pulsuum, quod nullo modo esset necessaria, praeterivimus. Hoc loco, quia ad exacte intelligenda ea quae posthac docebimus hanc refert nosse, visum milli est illam exponere; neque hic tamen cum suis demonstrationibus, quippe alio eam loco prosecuti latius sumus, sed quantum summatim explicatum ad institutum nostrum conducat.

Cap. IV. Facultatis essentia singularum partium in singularum illarum posita commodo temperamento est; nam tum demum suum quaeque munus obit strenue, ubi sit tumparatissima; contra male fungitur, si intemperata sit, atque. hactenus male quatenus sit intemperate. Ad eundem modum cordis corpus, quum immodice refrigeratum sit, caleiactum, humectatum, exsiccatum, pulsus pro suae intemperlui modo sarit languidos ; id quod illi est offensam sucustatem esse. At vero consuetudinem habere cum sanguine contento in istius sinibus, et cum f.ritu qui calidior longe ac naturalis status requirit sit, aut cum eo qui in navo lucro cor ambiente est, vel in pulmone, aut cum ipso etiam iuvolucro cor ambiente et pulmone, assum est tantum variasse citra ostentionem facultatis. Eandem habet rationem refrigeratum esse et refrigerari; ubi in ipso cordis corpore temperando praepolleat elementum frigidum, laeditur facultas; sin in tunica cor ambiente, et in pulmone, et sanguine, spirituque, quos ejus ventriculi continent, usus est remissio. Jam humiditates et siccitates si in ipso corpore cordis consistant, nocent facultati; si in quopiam ricino, non almutant usum, siquidem proba temperies et intemperies ex quatuor fiunt elementis; usus vere accessiones vel remissioues ex calido et frigido duntaxat Ubi. jam ad ultimam usus exolutionem deveniat, corporibus vicinis cordi vehementer refrigeratis, non poterit etiam cornis corpus. .non intemperatum esse; id quod nihil est aliud quam .debiliorem fieri facultatem. Quamobrem dicebam fieri non posse ut de frigiditate uno veri o pronuntiarem. Neque ut sula prostratione. facultatis vel induratione sula instrumentorum, pulsus interdum minor fit, ita etiam ob falam frigiditatem, quomodo nunc diximus, non accepta refrigeratione pro usus evolutione ; neque enim eo unquam cor, ut refrigeretur vehementer, deveniat, nisi sit ipsum refrigeratum. Quod dico intelligas clarissime, si eos qui in itinere ex ingenti frigore obeunt consideres, omnes enim simul ut frigidum exspirant aerem, pulsum quoque minorem habent; minimum tamen illorum prius nullus quam ad extremam refrigerationem sit perductus obtinet, ubi non tantum usus est immutatus generandorum pulsuum, quod aderat ipsis a principio, verum etiam, quia perditur jam naturale cordis temperamentum, debilitatur facultas; id quod solet plerumque iis subito accidere, non .ut in aliis affectibus, paulatim; de quibus est unus, quem hoc. loco habemus in manibus, per quem pariter et longus pulsus apparet et angustus humilisque in longis morbis. Qui enim ita habent, in periculum hi non minus praesens veniunt quam illi qui in itinere decedunt; non repente his tamen parvus pulsus, sed pedelentim venit marcescentibus; unum enim et hoc genus est .marcoris quod Philippus renium ex morbo appellat. Nam non .ex frigiditate torridus marcor, caeterum ex facultatis sula imbecillitate imbecillos pulsus et parvos ereat. Separatur a priore motus velocitate. et .crebritate et duritie calorisque fervore. Verum de his non .est hujus dsspntationis disserere, sed ad institutum revertor. Longus, angustus humilisque pulsus, quum longius a .natura trinis dimensionibus discesserit, si talis citra duritiem appareat, a quibusnam procedat et quot causis. abunde aperuimus. At ubi cum duritie conjunctus est, una jam. hic .adest .vel languidus pulsus, vel medius inter languidum et vehementem, qui nec evertat tactum nec ab eo evertatur, ut memores simus nullum alioquin inter languidum et vehementem medicor esse; declaratur autem in corpore is asseetus esse qui reddit arteriam duram. Haec est siccitas, vel constrictio a frigore, vel teri fio. Siccitas quidem in ardentissimis febribus, rubi maligne producuntur, et .praecipue ex torrido marcore certisque melancholiae et quarlanae febris generibus. Constrictio ex frigore fit per frigidae intempestivum potum et immodicum, velper-balneas similes, ex refrigerantibus item pomis intempestive ingestis vel praeter modum; denique ex iis quaecunque multum solent frigidae pituitae gignere, quem Praxagoras vitreum succum solet appellare. Tensio ex convellentibus affectibus et ingentibus inflammationibus. Ex scurrilis vero consirictio arteriarum atque tensio nascitur, quod quidem accidit potissinrum ex jecinore et liene; ex his enim visceribus pulsus. apertissime ridentur et perpetuo duri, scirrho praesertim affectis; .et vero etiam in magnis inflammationibus. Sed tactu ejusmodi affectus deprehendentur, et per urinas, et alvi excrementa, per universi corporis denique colorem et linguae ; jam etiam per febrium genus. Qui porro alii corporis affectus pulsum creant durum, partim originem ex recentibus offensionibus repentinam -trahunt, reliqui omnes. pedetentitn. .offensiones quae inducunt ejuscemodi affectus sunt vini potio intempestiva et frigidae, saepe etiam poma refrigerantia et frigidum balneum. Deprehendes noxam a vino illatam, quum subito pulsus non durus modo sit, sed major etiam et celerior. et vehementior. Caeteras a rino in communi discernes, quod nec magnitudinem adjunctam nec vehementiam nec celeritatem habeant; lingulas seorsum nunc clarius, nunc obscurius et per conjecturam. Clarius, ubi symptoma aliquod consequatur, quod pomis solet succedere, inflatio ventris inquam, aut mendicatio corruptorum, aut stomachi aliqua compressio, aut delirium, ut a pomis vinosis, aut vomitus, aut alvi dejectio humidior et largior. Haec scilicet non per- signa, sed ipsam aperte demonstrant substantiam comestorum; quod nisi horum quid adsit ; nec a vino signorum, aqua frigida est quae offendit vel pota vel intempestive in ipsa lotos. At vero ut haec securius omnia confirmare possis, metuentium et angore conceptorum pulsus magno .indicio ruat. At si prius dictis postea hoc semper addas, aegrotum .aliter ac praescriptum sit fecisse, magis confirmatam praestabis, et suspiciendam praedictionem, ut subinde fidem astantes luon habeant, nec ex pulsibus credant tale quid di.ctum esse, sed consciorum aliquem detulisse aegroti peccatum. Tangendi autem accurate sunt pulsus, deinde quod indicant signa, proferendum: ac tum denuo sunt tangendi, animadvertendumque, ecquid aegrotus commotus sit. Qui ii omni siti perturbatione liber, ride nunquid commentoratorum signorum aut omiseris, aut parum probe perpenderis. Si. vero fit. perturbatus atque rideatur angi, vel vereri, cave mox signo adhibeas fidem; frequenter enim fit ut non, quo conscii Ubi talis admissi sint, angantur aegroti, sed quod ita fere sint comparati ut statim expaveluant; at luis mox pulsus consistit, Qui vero plane in culpa, sunt, quam tu diu de eo confirmes quicquam, tam diu metus proprius pulsus apparet. Atque peccata quae .lractenus exposuimus omnia aut inflammationibus, aut scirrliis, aut siccitatibus, aut viscerum per frigiditatem constrictionilius augendis, alterationem quam diximus inducunt. Nervorum vero originem si quid occupet tale, affectum convulsivum creat sic appello illos affectus, qui ante mortem necessario convulsionis aliquod habent symptoma. Qui quidem moriuntur omnes etiam calidi, contra ac illi qui corripiuntur syncope ; hi enim vehementer etiam frigidi vivunt adhuc. Quibus vero nervorum propaginem occupavit. convulsivus affectus, quum plane jam expiraverunt, diutissime permanent calidi. Horum pulsus omnium statim primo occursu exercitatis in tangendo tensionem produnt, et motum veluti convulsivum detegunt. Quod si quis, cui commemoratus pulsus est, ab alvo plura deliniat, id quod evenit ex facinoris scirrhis, non amplius hi habent pulsum longum, sed aut moderato assimilem longitudine, aut etiam -breviosuem. Jam hoc quoque in omnibus duris pulsibus pariterque marris operae pretium est nosse, citissime vibratos eos effici; et qui vibrati non sunt, vel ob vitalis facultatis imbecillitatem vel ob remissionem usus, vel amborum concursum non recipere illos eum motum. Nam siquidem usus magnam distentionem postulet, facultasque vitalis efficere valeat, sed unum refragetur corpus arteriae, quod attolli in magnam distentionem per duritiem nequeat, vibratio in eum statum incidit. Nulla praeterea ratione fiat arteriae vibratus motus. Quocirca hic pulsus, qui videtur vibratione vacare, aut extremam imbecillitatem facultatis, aut exolutionem usus declarat maximam. At vibratus si sit, conum tionis continuo nonnihil annunciat facultatem obtinere, nec pulsuum usum generandorum semel esse exoletum; nec vero devenit ad mammam parvitatem, sicuti dixi tuus propositum pullum facere. Ad eundem modum, si pulsus citra vibrationem longior justo fit angustiorque et humilior, non longissime tamen a natura in fingusis his recesserit, sed aliquan-. tum, attendendum est durusne sit et non vibratus, aut plane duritie liber sit; si enim durus sit, sed absque vibratione, frigiditatem, vel facultatis imbecillitatemiudicat, vel utramque simul. Haec discernito ex consequentibus ; nam cui tusis pulsus ex sola refrigeratione fit, statim adjunctam tarditatem habet raritatemque ; cui ex imbecillitate facultatis, sociam sibi remissionem habet. Quod si jam usus constet immotus, tanto erit pulsus celerior .naturali et crebior quantum a modo deflexerit parvitas. Sin autem quo facultas sit imbecillior, eo exolutior usus sit, pulsus esse similis in utraque differentia moderato videbitur, nec celerior, nec tardior, vel crebrior, vel rarior; at si excedat alterum, pro excessus ratione, sicut ante est dictum, si vero simul et durus et xibratus sit, significabit eosdem affectus. a quibus diximus supra durum pulsum constitui, verum non hnbecillam facultatem tamen, ut in illis, neque exulatum usum. Quanta vero utriusque sit noxa in facultate, declarabit vehementiae et remissionis differentia, una cum quantitate vibrationis, in usu vero differentia celeritatis et crebritalis cum vibrationis item quantitate. Reliqua ex ante dictis etiam conticito. Haud aliter si non paulum, nec multum^ tribus differentiis a natura recedat, sed sic mediocriter et modice ex dictis discrimina notato. At saepe in eiuscemodi pulsibus, iis dico qui exiguam a natura in longitudinem, angustiam et humilitatem habent mutationem, non modo nihil animadvertitur duritiei, verum mollitie etiam praediti sunt insigni; id quod et huic accidit ob easdem genere causas : variatur autem quantitate in Ungulis. Sive enim propter facultatis imbecillitatem minor moderato pulsus fiat, facultatis ostenditur major offensio; sive propter exolutionemusus; majus et. hujus esse vitium, quo enim tunicae mollities ad distentionis - magnitudinem est promptior, hoc causam quae moliatur parvum pulsum declarabit esse majorem. Sane imbecillitas facultatis quam sit magna, satis ex quantitate remissionis apparebat; huc cumulus accessit quod nunc diximus. At usus exolutio in quantum inciderit vitium, exsulis quae diximus signis invenitur; de quibus dicemus etiam inferius nonnihil, ubi connectamus mutuo pulsuum genera, in praesentia enim hoc non instituimus, sed quum exponere de genere quantitatis distentionis coepissemus, simul esta attingere sumus coacti. Quare. redeamus ad primum institutum, acad reliqua genera transeamus; neque enim quod alios item ex tabella pulsus percurramus, causam arbitror ullam esse; verum eadem ratione et via quam restituimus in longo, angusto et humili, reliquos singulos expl orabimus. Ac primum removebimur qui propter corporis habitudinem longitudine, vel latitudine, vel profunditate variant, ut non magni tantum, .vel parvi rideantur, deinde causas considerabimus per quas aut justo majores fiunt, aut minores. Atque de genere pulsuum quidem quod consistit in quantitate distentionis satis in praesentia.

Cap. V. Poithac de illorum in celeritatem et tardilatem mutatione, quod ipsius motus est arteriarum genus in primis pr oprium, agemus. Porro sumendum hic quoque est ad distinguenda homonyma initium. Nam dicitur celer pulsus nunc ut cum moderato comparatur, nunc ut cum quolibet alio. Praeterea ipsa ille moderatus interdum absolute dicitur, quem in optima conspicimus natura; interdum de unoquoque homine qui inculpata fit sanitate. Hic ex comparatione absolute moderati existimatur, docetque quodnam fit temperamentum; ac celerior quidem calidius, tardior frigidius declarat temperamentum. Verum solam plane non est invenire mutationem in celeritatem et tarditatem nec in fanis nec in affectis corporibus; nam qur calidiore est temperamento quam simpliciter moderatus, si pulsum habere rideatur celeriorem, eum habet necessario etiam majorem; et cui pulsus est aliqua occasione solito celerior, omnino etiam major est. Neuter tamen est horum necessario crebrior, siquidem crebritas illis ubi calor cumulatus copiosior accedit Itaque cum celeritate modo magnitudo, modo etiam crebritas conjuncta est, atque etiam interdum sola crebritas, quum aliquem praetereuntes, qui maximam quae eo tempore contingat distentionem obtineat, deinde reversi parem offendamus magnitudinem, sed celeritatem majorenrg huic enim simul crebritatem necesse est increvisse. Quod si quem relinquamus qui usum habeat pulsuum exoletum, ac reversi in celeritatem pulsum inveniamus auctum, tum non auctus tantum celeritate est, sedet crebritate plane et magnitudine, quandoquidem usus exolutio in raritatem clarius, deinde in tarditatem, postea in parvitatem, pulsum convertit; Et item quoque mutationes in parvitatem pulsuum partim ex moderato statim in raritatem simul mutantur, subinde etiam in parvitatem, ubi amplius usus fit immrnutus; partim ex statibus non naturalibus nunc aucto usu, saepe una cum mutatione in parvitatem, interdum cum raritate; nonnunquam cum mutatione in utramque, nunc diminuto usumutationes fiunt pulsuum in tarditatem cum raritate et parvitate. Habes primas et simplicissimas pulsuum mutationes in celeritatem et tarditatem, harumque causae antecedentes et externae eadem inveniuntm ratione atque illae quas de magnitudine et parvitate exposuimus. Mixtae vero mutationes atque compositae cum vehementia et remissione, vel duritie, vel mollitie constanti Quae etiam examinandae sunt atque discernendae eadem via rationeque, quam quum de longo, angusto et humili disputaremus, declaravimus, quo cognoscamus quae causa sit quamobrem in celeritatem, vel tarditatem pulsus variavit; potest enim, uti diximus ob usum auctum pulsus m celeritatem crevisse ; potest etiam ob mollitium arteriae et facultatis robur. Sed enim quum non diversus sit mollitie, duritie, vehementia, remissione, solus mutationem usus induxerit ; at si cum horum aliquo, causa inquirenda et exploranda praepollens est, sicut ante declaravimus. Exempli gratia .si simul et celerior esse et mollior rideatur, animadvertendun est mutone celerior sit quanto mollior, an magis. Nam si quanto est mollior, tanto etiam celerior fit, allevationem a sola mollitie mutuavit; sin multo celerior quam mollior, non a mollitie tantum, sed et ab usu aucto; contra si multo mollior quam celerior, quanto mollior est tantum detraxit solius usus exolutio. Ad hunc modum si pariter celerior et vehementior sit, num tanto celerior sit quanto vehementior, considerandum est, ita enim celeritatis solum facultatis robur causa sit; sin celerior quam vehementior, quo celerior est, hoc de usu aucto accepit ; at si vehementior multo quam celerior, non robur tantum facultatis, sed etiam frigiditas aliqua allevavit pulsus. Si .jam celerior .simul et mollior vehementior que appareat, lingulati experientia opus est cognituro, utrum tanto celerior fit moderato, quanta ex ambabus causis facta accessio est, ex mollitie et contentione, an non tanto. Nam si tanto, ob illa sola est immutatus; si magis, accessit incrementum usus ; sin minus, etiam propter usum exoletum. Eadem ratio in pulsuum mutatione in tardilatem ineunda est, ex ustore dumtaxat exoleto, an ex imbecillitate facultatis, an ex duritie instrumentorum oria alteratio siti Ac ob usum susum variatum fuisse probabile est pulsum, si quando nec durior nec imbecillior inveniatur, ob facultatis infirmitatem, ubi quanto languidior fit, tanto etiam tardior, atque ob duritiem item instrumentorum, quum tanto sit tardior quanto durior. Sin autem mullo tardior moderato rideatur quam languidior, in eum flatum ex imbecillitate et frigiditate incinit, causamque in eo exuperantem ex collatione reperies ad naturalem et moderatum. Si enim numeris forte quinque de natura remissio deflectere rideatur et quindecim tarditas, praestare in eo pulsu constituendo frigidam causam, non imbecillitatem saC allatis esse causam dicendum est. Sin quindecim tarditas numeris appareat, decem autem remissio, in hujus pulsus constitutione frigiditatem excedit imbecillitas. Si vero minori excessu sit tardior, majori vero sit languidior, ex facultatis imbecillitate et calore quoque is natus sit. Ac magnitudinem quidem utriusque causae ex proportionis excessu invenies. Atque hoc memoria tenendum est, haec omnia dici amoto ascititio motu. Pari modo, ubi cum mutatione in tarditatem invenitur aliqua durities, attendendum est, ex sula duritie mutatio, an ex ambabus, incidat. Si enim quanto tardior sit pulsus tanto etiam rideatur durior, alterationis sola durities causa est; si vero multo terdior quam durior, non modo durities, verum etiam frigiditas, atque invenias ad eundem modum lue fortiorem causam atque declaratum est paulo ante. At si magis sit durior quam tardior, non nomine duritiei tantum, verum caloris etiam, talis evasit; ac vero hic quoque ex proporthuris excessu perspiries causae utriusque magnitudinem. Jam vero si tardior simul et durior sit atque languidior, exercitatum hic quoque oportet esse, qui sit perspecturus, an tanto tardior sit moderato, quantum accessit ex utrisque causis, imbecillitate et duritie, necne. Etenim si tanto, ob illas est solas mutatus ; quod si magis, adjuncta jam est usus exolutio, si minus, etiam propter usus incrementum.

Cap. VI. Quum vero jam satis de his tractaverimus, quod ad hunc locum attinet, lue disputationem aliquantisper sistamus, ac prius quam aliud genus in manus sumamus, quaedam faciamus ut commemoremus et ad superiorem et sequentem sermonem accommoda. Nam quatuor quum sint in distentione arteriae generales differentiae, prima ea-. demque ante caeteras pulsuum propriae, quae in qualitate consistit motus ; altera quae in quantitate distentionis ; neque hic nos neque in primo De pulsuum differentiis libro de priori magis propria verba fecimus, quod cognitu difficilior sit, sed de illa quam dignoscant tirones clarius et quae ideo sit ad denunciandum aliquid utilior. Haec habet extra ordinem illud quoque praeter alias omnes, ut complecti septem et viginti videatur pulsuum differentias, sint vero re vera tres ; nam in caeteris quidem omnibus genexibus quot natura sunt differentiae, tot apparenti Reliqua fuit in distentione duo genera pulsuum, alterum facultalem, alterum arteriae indicat tunicam, quod quidem est postremum, imo vero nec proprium, nec affine, sed genus pulsuum adventitium. Habent autem hoc duo haec genera, ut causam semper a qua generantur offendunt aperte; duo illa genera superiora non perpetuo. Etenim duobus obvenit generibus posterioribus, ut ab una utrumque causa constituatur: primis vero duobus, ut ab omnibus caufis, quas tres frequentor demonstravimus esse; quo etiam in generibus duobus primis difficilior est oratio ac pluribus ad causam inveniendam distinctionibus indiget. in reliquis duobus quum genus est causae unum utrobique tum vero quantitatis notitia certa.

Cap. VII. Vehemens pulsus a facultatis semper robore fit, ac quo sit vehementior tanto robur significat majus esse facultatis ; languidus ex facultatis imbecillitate, ac quo fit languidior hoc facultatem quoque imbecilliorem esse demonstrat. Haud aliter durus pulsus efficitur ab arteriae tunica dura, mollis a molli. Praeterea quantitas pulsus duritiei et mollitiei arteriae declarat quantitatem duritiei et mollitiei. Sed vero qui medius est inter durum et mollem, qui etiam vocatur moderatus, primus natura est inter eos solusque naturalis. At inter languidum et vehementem hac ratione medius est nullus, quod languidus sit ornatdus ex facultate imbecilla et a natura desciscente, vehemens autem ex firma et recte habente. Verum alio modo, ut ante retulimus, medius fit aliquis inter languidum et vehementem ; modus autem dignoscendi per tactum adbibitum est. Nam quum a pulsu evertitur, vehementem eum vocamus ; quum ille evertat pulsum, languidum ; ubi neutrum fit, messium dicimus hunc sortitum locum esse inter languidum et vehementem; qui quidem non aliter atque languidus praeter naturam est. Alienationes pulsuum quaedam in remissionem et vehementiam et solae fiunt frequenter et ab una causa; quum enim tunica arteriae una cum usu innaturali constent statu et nonnihil incultatis contentio alteram fit, languidior lue quam vehementior priore pulsus redditur ; de assis vero generibus cum eo nihil mutatur, atque hoc pacto solae fiunt et ab mia causa. Alio modo ab una quidem causa, sed non solae, nam ubi dissoluta admodum facultas fit, vel contenta, ut nondum a caulis aliis continentibus fit immutatus, mulari pulsus ab una causa accidet, genus vero non unum commutatum esse. Nam si longe facultas imbecillior sit, non languidum modo, verum etiam parvum pulsum creabit; et quia parvum, statim etiam crebrum ; at robustissima quum vehementissimum tum etiam majorem excitat pulsum, simulque, si nihil immutatus sit usus, rariorem. Mutatio jam pulsuum in duritiem et mollitiem, siquidem ab una causa procedat, omnino aliquod una de estis generibus mutabitur ; quod si sola constet, ex concursu plurium causarum constituitur. Simul autem et sola et ab una causa nequaquam fiat, nisi minituo plane spatio a natura recesserit, ut quam minimo fiat pulsus durior, pari tamen magnitudine; at sic nec celeritas mutabitur nec crebritas. Verum apertior si fiat majorque durities, non poterit pulsus non esse minor, tantaque etiam crebrior quanto minor. Si vero simul et durior facta fit tunica arteriae et calor increverit, hoc pulsus moderato durior erit quo arteriae tunica, at magnitudine aequalis moderato; modo quantum calor mediocritatem excesserit, tento tunica arteriae naturali sit durior. Quando jam de his quoque sutis dictum est, quantum requirit praesens argumentum, deinceps de antecedentibus et externis duorum generum, quae nunc explicarimus, causis agemus.

Cap. VIII. Causae antecedentes, quae robur facultatis augent, partim in ipso sunt corpore; ac humores quidam sunt semicocti et crusti, qui jam concoquuntur, et naturae ad judicationem impetus, nisi lue fit etiam in eodem genere, ad haec ira; partim extrinsecus adveniunt, ut.vinum, ribus, exercitationes modicae; et etiam quae intemperiem corrigunt ipsius corporis et cordis et arteriarum, sive issi cibi sint, sive potus, sive etiam medicamenta. Difsclvunt vero facultatem inedia, vigiliae, solicitudines, moerores, vacuationes immodicae per alvum, vel per urinas, vel vomitum, vel alterum profluvium sanguinis, vetrementes dolores, vel cum quadam proprietate evenientes, ut quem stomacbicum affectum vocant qui syncopen inducit. His adjunge omnia quae cordis vel arteriarum creant intemperiem, sive in corpore illa contineantur, ut in lucris, vel solidis partibus; sive foris etiam haec antecedant: quippe haec dissolvunt omnia facultatem immodice humectando, siccando, calefaciendo, refrigerando, digerendo. At vero quae causae antecedentes et externae pulsum duriorem efficiunt, supra exposuimus, quum de longo simul et angusto et humili dissereremus. Nihil est ergo, cur easdem hoc loco recenseamus, sed tantum si mollis causas addiderimus, finem hic satiemus libri.

Cap. IX. Mollem reddunt arteriam humidus cibus ac frequentiores balneae, iomni multi, mollior vita et voluptates, atque haec quidem intra septa manent naturae. Praeter naturam, in comate, lethargo, hydrope, etsi quae sunt alia quae arteriarum tunicas imbuunt larga humrditate, maxime pituitosa, de quibus infra, quum de morbis dicam, prolixius agam. Nunc jam tempus est ut hunc librum finiamus, si in summam qui in eo fit fructus subduxerimus. Est autem lue. Praesentem dispositionem singestarunt causarum continentium pulsus primam indicant, qua cognita antecedentes et exlernae causae deprehendat,tur ipsius primae inter illas, atque in hoc constat praeteritorum praesagitio, futurorum vero ex iis quae dispositiones comitantur, petuntur praesagia, quorum quemadmodum unumquodque potissimum fiat in loquentibus libris declarabo, prius in secundo stamen horum commentariorum quod restat adhuc instituimus persequi..

GALENI DE PRAESAGITIONE Ex PVLSIBVS LIBER II.

Cap. I. De primis quidem et ut dixerit aliquis maxime elementariis pulsibus, quorum in distentione arteriae dignatio, superiore libro explicata est; de reliquis vero deinceps exorsi a contractione tractabimus. Habet- quatuor haec quoque genera pulsuum quot scilicet distentio, velocior etenim et tardior, major, minor, vehementior, languidior, st naturam ipsam spectes .rei, contractionis motus fit ; et herele etiam arteriae corpus aut durum efficitur, aut molle; quare et ob id pulsus durus veli messis efficitur; haud dignoscas famen horum generum praeter tarditatem unam et celeritatem ullum, .imo ne has quidem ubique, sed in illis pulsibus, ubi sensu contractio animadverti possit, ut in primo libro De pulsibus dignoscendis docuimus. Jam etiam in libro de usu pulsuum arteriae iunctionem demonstravimus contractionem esse non secus ac distentionem, utraque enim naturalis caloris tuetur commoderationem, distentio veluti inspicatio quaedam excessum ardoris refrigerando, et ventilatione quod extinguitur incendendo, contractio in modum expirationis fuliginem expurgando. Ergo celeritas contractionis indicio erit fuliginosorum excrementorum ingentem colligi copiam expurgarique id temporis, quandocunque inveniatur; tarditas contra, nec eius multum excrementi coacervari, eoque nec requirere evacuationem. Magna enim copia per putretlines humorum acervatur, quae febres accendunt necessario ; quum corpus bonos humores habeat, pauca omnino; in estis statibus, qui medii inter hos sunt, pro proportione .singulorum statuum ; inter edendum et dormiendum plus, per vigilias et inedias minus. Eadem plane ratione pro ciborum natura ; in istis qui pravos humores gignunt, plus ; in sus minus, qui probos. In febribus ad eundem modum, in accessionibus plus, aliis temporibus minus. Adeoque plus ex crassis et lentis humoribus, cujusmodi pituitofi sunt et quos appellant crudos; ex biliosis minus et melancholicis, medio modo ex sanguine, qui scilicet etiam putrescit in inflammationibus; unde oriuntur febres quum aliis, tum illis quarum adeo est immoilicum incendium ut cutem demant et - affectum generent quem carbunculum vocant. Ejusdem fere naturae sunt herpetes depascentes, quos appellavit Hippocrates edentes, scilicet in omnibus lus affectibus putrescunt humores. Alio autem jam modo illi qui putrescunt in asperis arteriis succi; pulmoni enim sua vitia impertiunt, ac putrescit temporis progressu hoc etiam viscus. Ac coacervantur in asperis arteriis vel per distillationem e capite, vel ex pleurifide, vel peripneumonia, vel pulmonis affectu, vel angina, vel ex empyemate transumptu. originem lune ducunt putredinis, quod minus probe expuuntur, nam ut sunt vitiosi et locus calidus, maturam desiderant evacuationem. Subinde etiam fit ut, quum pulmonis rumpatur vas aliquod, nnmittat sanguinis in asperas arterias aliquid, qui quidem putrescens diuturnitate excilat tabem, quo etiam devenit ce-lerius quem vasa exulcerata emittunt. In omnibus sus quos collegi affectibus aliisque qui putredine sunt aliqua humorum praediti, arteriarum motus, quo intro feruntur, augetur et in quantitate, ut arctius illae contrahantur, sed hoc quidem sensu plane non dignoscas. At celeritatis clare animadvertitur incrementum, sacileque viro experto in hoc opere, qui nec ingredi quidem ad experiendum prius possit quam quae de dignoscendo prodidimus didicerit, quorum nos nihil ex priscis medicis docuit ullus, sed progrediuntur quidam usque ad verisimilem orationem, commentationes scilicet Herophilias quasdam de pulsuum rhythmis conseribendo ; aliqui inanem loquacitatem vocant eam meditationem penitusque eam repudiant, veritatem autem neutri cognovernnt, quod scilicet in celeritatum et tarditatem distentionis contractionisque respicere oportet, quarum multa valet utraque judicare, ut summatim nunc declaravimus, explicatini posthac, quum de morbis agemus datius.

Cap. II. Nunc quidem ad crebritatem me naritatemque convertam; quarum duplex est utraque, quod etiam quieti contigit arteriae duplici esse, uni a distentione ante contractionem, alteri post contractionem ante distentionem. At quiddam ambabus est commune, aliquid proprium utrique : commune, quod duabus de causis breviantur, vel quod productus sit motus, Vel quod .sequens anticipet; contra protenduntur, si vel brevior fuerit prior motus, vel si moretur posterior; utrique proprium quod denotare solent. Illud autem ab iis planum est significari quod ex producto altero motu, vel anticipante altero, potest proni; aut contra a breviato altero motu et morante altero. Quando enim sincerus calor paucissimisque inquinatus excrementis distentionem concitat majorem simulque celeriorem; contra qui confusus excrementis est putribus, contractionem; ubi ex anticipatione et magnitudine distentionis pulsus crebrior fiat, calorem purum indicabit multum in corpore increvisse; ubi vero, quod maturius incipiat contractio, impuri copiam atque excrementis referti caloris arguet. Nec aliter, quum rarior pullus externa quiete fit, si quidem ob dissentionis brevitatem, refrigeratum calorem demonstrabit esse; sin ob moram contractionis, fumosa imminuta esse excrementa ; in quiete interna e diverso, si ex productione contractionis creber sit pulsus, ali abundantiam famosorum excrementorum; si ob maturiorem distentionis exorsum, auctum casurem esse. At vero quum rarior in hac quiete pulsus est, si ob imminutam contractionem, pauciora annunciabit excrementa; imminutumcalorem esse, si ob distentionis moram. Quod si conjuncta ambo sint, ut et protendatur motus prior et alter anticipet, sive in externa hoc quiete, sive acridat in interna, compositum declaraverit affectum ex assis, quorum sigillatim significabat utcunque. ltidem si pulsus sit ra- rior, in utra haec coierint ambo quiete, contractus prior motus et multum tardans alter, erit status tum quoque duplex atque compositus ex utroque, quae jam ante dedar animus, quum alteruter diminutus sit motus, tardet autem ac multo post incipiat alter. Verum enimvero non perinde est aperta utriusque quietis cognitio, externa enim clare sentitur, internam vero ne obscure quidem, nedum evidenter, sensu dignoscas ; at sola ad hanc nspires conjectura, si cossigas ex impetu utriusque luctus, praecipue in iis pulsibus in quibus clare sensus valet assequi. contractionem. Ac de hoc quoque genere pulsuum quantum refert ad propositum diximus.

Cap. III. Nunc postulat sermonis series ut de rhythmis exponamus, de quibus prolixius Herophilus-disputavit, observationem potius et experientiam prodens quam rationalem docens methodum. Nam rhythmos pulsuum per singulas fere animadversos. aetates conscribit, nec primum, quibus illos in naturis observaverit, nobis declarat, deinde ex ipsa institutione manifestus est quod confusam habuerit nec distributam contractionis atque quietis notitiam. Nam si contractionem in senibus usque ad decem prima tempora extendi putet posse, planissime veram contractionem sensit nunquam. Haec enim interdum non tam diuturna est quum dissentio, interdum aeque diuturna, interdum, ut ibribit ille, diuturna quidem est, non quintuplo tamen, ut autumat, sed paulo major. Reliqua errata et confusiones inauditasque absurditates, quibus scripta scatent lierophili de rhythmis dignoscendis, partim ex tertio commentario De dignoscendis pulsibus, partim ex illis quae feorsum in Herophili artem de pulsibus scribam, cognoscas licet. Nunc vero, quia nec historiam hac lucubratione, nec confutationem complector, sed quae perspexi doceo, ad inaequales pulsus convertam orationem.

Cap. IV. Horum duplex est genus; quidam in uno ictu inaequalitatem habent, alii in acervo, quam juniores medici inaequalitatem solent appellare collectivam, quod et, ut opinor, acervum collectionem appellant. Igitur de inaequalibus pulsibus hoc in communi omnibus sciendum est, quod in secundo libro de pulsuum caulis ostendimus, ex obstructionibus eos, aut ex compressionibus instrumentorum, aut humorum abundantia ad facultatem quidem collata, aut ex cordis inaequali intemperie constare; difficiliorem porro esse unius pulsus inaequalitatem ea quae in acervo consistit. Quinetiam haudquaquam moveri arteriarum, quod vocatur intermittere, - sive in unum pulsum, sive in acervum luciderit, periculosum est, ut nulla omnium specierum esta, quae inaequales sunt. At seorsum de utriusque generis om. nibus speciebus dicendum est, incipiendumque a pulsuum collectica inaequalitate. Meditemur vero orationem, primum in aequalitate collectiva, quod apertior inaequalitate fit unius pulsus. Intermittentes pulsus facultas, vel quod gravetur ab humorem copia, creat impedita quo minus motum debito tempore auspicetur, vel per crassitudinem, vel per copiam humorum, quae obstruat, aut oscilla cordi vitiatarum arteriarum, qua attrahit materiam rursusque emittit; aut ex oscillis quadantenus universam vasorum capacitatem. Saepe etiam foris illis, quasi vinculum fit, copia ejuscemodi offunditur, nonnunquam instar oneris gravat; interdum etiam spatia in quibus distenduntur. occupat; est quum inflammatio, vel scirrhus, vel alius id genus tumor, qui cingentia arterias corpora teneat, earum arceat dissentiones; si vero ipsarum arteriarum tunicis tale quid insederit, majus est discrimen; at vero si ipsius corpus cordis, hoc jam malum est extremum, etenim in subito syncope corripiuntur. At intemperies cordis non est. perinde exitialis, imo vero inflammatione longe mitior; cujus quidem imbecillitas facultatis comes est, pultas languidus, praeterque eum affectum indicat nihil. Nam moderato cor praeditum temperamento. pulsum edit vehementem, pravo languidum ; ac est in utroque excessus et defectus, prout major vel minor sit temperamenti mediocritas, etenim latitudinem demonstravimus habere, quam p ultus habent etiam non minus ex majore, vel minore intemperie. Verum parvum et languidum sola intemperies pulsum reddit, non statim inaequalem tamen; nisi cum humoribus facullas comparata contentis in ipso corde, et in continentibus cum ipso arteriis veuisque robore iis cedat ; quod aliud nihil est ac copia humorum facultam major. In ejuscemodi enim affectibus adjuncta necessario ad parvos ac languidos pulsus inaequalitas est. At quum debilitata duntaxat facultas est cordis, non gravatur tamen ab humoribus, hic omnino pulsus parvi sunt et languidi ex sacullatis imbecillitate ; nulla vero illis adest inaequalitas, infi quando ipsum etiam corpus cornis inaequali intemperie detineatur, de qua paulo post dicemus. Nunc ad intermittentes me refero, qui rarioribus suritimi sunt, verum ab iis secernuntur, quod rhythmum pulsus totum intermittentes perdiderunt. Quod si non unius modo tempus quiescat, sed diutius etiam, clarius is intermittere videatar, periculosior que hoc erit priore quo quiescat diutius. Itaque quum duorum pulsuum tempus arteria quiescat, haud scio an superstes esse quisquam possit. Unius certe tempus pulsus aut paulo amplius saepenumero conspeximus, intermittente motu arteriarum superstitem hominem fuisse, praesertim quum aetatum ageret senilem, quanquam hoc videri absurdum possit; etenim si vel sua sponte imbecillus senex est, laborantque ejus etiam ante valetudinis insirmitatem facultates, quem expectemus eventum, si ad aetatis imbecillitatem altera accesserit ex morbo ? Nempe hac de re non est periculosum, sed eo potius leve, quod imbecillae facultates a pernis saepe causis fiat ut offendantur, at firmae tantum dejiciuntur a maximis. Itaque qui habitu sunt valente et admodum diu in morbos non inciderunt, periclitantur, si incidant, at vero imbecilli, quique assidue objecti ad omnes causas sunt, facillime servantur ; quod scilicet de his nemo, quum a qualibet laedatur vel minima, expectet causam magnam ; robur validorum omnem excipit causam parvam, ut a solis magnis vincatur. Quamobrem intermittentes pulsus minus habent senes quam juvenes perniciales : mox pueri ab illis, quod (quia quum concoctrice facultate sint validissima tum corpore mollissimo atque facile perspicabili) concoquant, digerantque per halitum intemperies inaequales, copiamque humorum et crassitudinem. Quare etiam in in minus periculum veniunt quam juvenes, quum pulsus intermittunt, duobus nominibus; nam tum quod facultate quae pulsibus praesidet imbecllliore quam juvenes sint, ut a minoribus causis, sicut fenes, superentur proclivius, tum quod concoctrice firmiore; ut facile offensae corrigantur. His additur perspiratus facilitas, non mediocre est tollendos morbos momentum, quod etiam Hippocrates confirmavit. Haesi tibi rationes probantur, utaris licet; sin secus, at ut docet experientia, rem scito ile ut diximus habere. Itaque praeter caeteros in pulsibus intermittentibus juvenes, minus his pueri, minime senes in periculum vocantur. Neque vero quicquam habet admirationis inaequalium perniciosissimum esse intermittentem; nam caeteri quidem vitiosi aliquatenus sunt motus ; at . intermittens in motus positus est abolitione ; siquidem quo tempore .intermittit pulsus, tum nihil arteria movetur. Ac fere quantum inter se sanitas, mors et morbus disserunt,. tantum naturalis motus ab immobilitate et pravo motu ; quod naturalis motus sit instar sanitatis, vitiosus motus morbi et immobilitas imaginem referat mortis. Nam qui in ipsis functionibus statuunt sanitatem et morbum, non in corporis dispositionibus, ex quibus functiones obimus, his non instar est sanitatis motus arteriarum naturalis, caeterum aperte dicetur sanitas, itemque vitiosius motus non instar morbi, sed ipse scilicet morbus ; ac immobilitas extinctio quaedam atque mors, siquidem integra diutius constet; nam si hactenus procedat, ut unius pulsus vel alterius videatur tempus quiescere, in star veterni est, aut apoplexiae cujuspiam, aut resolutionis actionum voluntariarum. Qualia enim haec in aliud principiupr sunt, quod sedem habet in cerebro, tale quiddam pulsuum est quies adversus principium quod in corde situm est. Et ut recte de illo est dictum, apoplexiamsalvere impossibile esie, si ingens sit, sin levis sit, non sine magno negotio, ita etiam dicetur hic recte, quies pulsuum, si sit diuturna, ut tollatur non fieri e. posse; sin brevis fit, non citra negotium. Porro diuturna est quae excedit duorum pulsuum tempus ; brevis quae intra duorum pulsuum tempus manet. Quies vero temporum unius pulsus inter omnes intermissiones moderatissima est, multique ex ea senes pariter et pueri evaserunt, juvenum autem ne ex hac quidem ullus. Verum longam raritatem quidam imperitia adducti, quod intermissionem existimarent esse, ex hoc pulsus nitro quosdam arbitrati sunt juvenes fuisse superstites. Est quidem haec quoque granis, praecipue juvenibus, non tamen plane exitialis, pueris et fenibus multo etiam levior. Porro autem mors a pultibus intermittentibus repentina corripit, non aliter ac ab apoplexia, utrobique enim cordis calor extinguitur destitutus respiratione. At raritas quidem ab intermittente pulsu discernitur prolixitate temporis, interdum etiam quod raritas interim habet aequalitatem con junctam omnium ictuum: intermittens autem pulsus necessario est inaequalis; nunc enim in trinis, nunc in quaternis, ac nonnunquam in quinis ictibus, vel etiam in pluribus intermittere invenitur, et quiescere unum motus tempus, aut etiam plura. Jam simul cum illo aliquod mutatur aliud genus, convertiturque ad inaequaliortem. Et hoc etiam in raritatibus diuturnioribus est perpetuum, ut tardior quam per est reddatur motus, nunc tanto quanto raritas, nunc plus, aut minus, prout qui id pulsus vitium concitat comparatus affectus sit. Est autem eorum pulsuum ingens frigiditas causa generandorum, quae occupet vel corpus cordis, vel spiritum et sanguinem, quem continent. ejus sinus, vel partem aliquam vicinam. Atque si corpus ipsum cordis teneat ingens frigiditas, ita languidissimos reddit pulsus et tardissimos et minimos, ut maxime haec riget, quae vero proficiscatur ex parte alia, raritatem longius quam caetera quae diximus genera n natura avertit. Itaque quidam in illis sunt, qui quum pulsus habeant, non longe minores justo et tardiores languidioresque tamen e vestigio pereunti Mors autem tum minus potest declinari, quum teneat frigiditas corpus ipsum cordis, repentina porro et in altera differentia fit. Ac moriuntur priores issi inter dormiendum potius, ut jam non amplius expergiscantur ; alteri hi quum illo modo tum etiam inter loquendum nonnulli eorum, ut imperitis commode videantur habere subito, ut qui. animo deficiunt, expirant; quorum quibusdam simul prorupit sudor, aliquibus non prompit. Hoc symptoma atque hic affectus quosdam aegrotantes, quum febre liberantur praeter rationem, ac etiam nonnullos sanos potissimum in senectute arripit. Ac raritas quidem pulsuum tantam habet perniciem, ac intermittentes multo majorem, siquidem generantur hi producta raritate, ac quum procurantur, revertuntur per raritatem ad pristinam mediocritatem. Nullus enim fuit qui ab intermittentibus pulsibus alia ratione superstes esset, verum quomodo dixi omnes; producta enim primum admodum raritas excipit intermittentem pulsum, ab illa quies fit etiam, atque etiam brevior, dum reditum sit ad naturalem mediocritatem.

Cap. V. Illis pulsibus quos commemoravimus adversantur alteri duo, raro creber, intermittenti intercurrens, quos istis Archigenes arbitratur perniciosiores esse, a crebris salsus. quod et praecedant et socii sint syncopes, atque .ab intercurrentibus, quod peripneumonicis interim, qui in statu periculoso sunt, accidant, nonnunquam item febri-bus, in quibus obstructae vel compressae sunt principes arteriae. Atqui si originem respicias horum pulsuum, vanam reperias sententiam Archigenis ; nam intercurrens. ex crebritate fit inaequali, quod functionem obiit cor minus plenam ac postularet usus. Jam id ipsum fit, ubi a copia humorum oneratum cor sit, aut instrumenta -obstructa, aut in arctum coacta, quae quidem causae erunt etiam intermittentium. At dissident haec re inter sete, quod repugnat in . intercurrentibus et decertat cum noxiis causis facultas in intermittentibus, hoc piget illam facere. Sane judicationem saepe pulsus intercurrentes attulerunt; est enim et veluti conatus quidam naturae .adpugnandum paratae. Quodsi qui ex ejusmodi judicationibus. extincti sunt, non hoc arguit majoris periculi esse affectum pulsuum intercurrentium quam intermittentium; multe enim major numerus perit ex intermittentibus et item quoque ex valde raris quam ex crebris. Corte quidem febres omnes valde urentes pulsum habent crebrum, quarum extra periculum quaedam fontis Qui vero in syncope sunt crebri, propter remissionem sunt periculosi, quae perpetuo conjuncta est cum otinibus syncopis. Et vero languidissuni pulsus, si qui alii,. periculosi sunt habendi; quales in syncope sunt. omnino attendere convenit extremitates in omnibus generibus polo suum; nam exitiosas esse vel Archigenes fatetur. At quae sit exitiosissima nec ille nec alius graviter expendit quisquam ; et quidem in confesso est, quae pulsuum extremitas caeterarum perniciosissima videatur, genus etiam illius exitiosissimum merito existimandum reliquorum generum. Ita etiam si quum alterum alteri comparamus, extremitatem ut-. tersus inveniamus exitiosiorem, non immerito totum genus affirmemus exitiosius esse. At crebritas quidem summa non secus .ac syncopis adest febribus vehementer urentibus, quae non prorsus sunt perniciufae. Raritas vero nunquam vacat periculo, sicut nec remissio, nec parvitas ; siquidem tres hae pulsuum differentiae, quum ad summum perveniant, perpetuo periculosae sunt; at non magnitudo, nec vero etiam vehementia; sed haec omnium sola extremorum non modo libera periculo est, verum etiam summum commodum est, si dignoscere eam queas. Ultima magnitudo; ubi conjuncta sit cum mollitie morbosa, periculum creat, sineum salubri aliquo arteriae statu, tum nihil ei subest mali ; millies enim in febribus, tutis illis quidem, at calidis et valde urentibus, pulsus fit, quum robusta facultas sit, maximus. Quare nec ex comparatione extremorum pulsuum genus crebrorum perniciosius esse raris, vel genus intercurrentium genere intermittentium. Quum vero huic orationi propoli- . ta esset horum demonstratio stilorum, nunc autem etiam attigit obiter alia quaedam genera; nihil est factum damni, quod accessorium, ut si instrumentum sit, persecuta, ob oculos disciplinam illam proposuit de magno, parvo, vehementi languidoque pulsu. Jam praestiterit etiam ut reliquam istis differentiam addamus tarditatis celari tatisque. Videtur enim et hic quoque velocium genus tardis esse securius, siquidem extrema celeritas extrema tarditate, etenim summa tarditas non secus atque raritas tum incidit, quum calor nativus extinguitur. Celeritatis procedit incrementum ab usu urgente atque omnino a facultate valida. Archigenes vero etiam hic labitur, qui formicantem pulsum habeat pro celari, neque is enim pulsus prorsus celer est, neque summum attingit crebritatis ; nam leves esse crehritatis, magnitudinis celeritatisque extremitates hinc perspicias. Delige juvenem sanum ac velocissime jube currere; tres mox extremitates citra ullum incommodum hominis vel praesens vel imminens deprehenderis. Durissimus jam pulsus (neque enim haec praetereunda differentia est, quo sit integer et absolutus sermo) perinde est ut mollissimus periculosus. Nam ex scirrho ille, aut inflammatione insigni visceris, aut ex constrictione per frigus, aut ex siccitate ab ardentissima febre profecta, aut ex valida convulsione; hic ex altu comate et hydrope, leucophlegmatia, unoque verbo ex immodica humiditate habitus gignitur. Quare oratione summatim repetita sermonis hic finem faciamus. omnes pulsus, qui longe a naturali mediocritate discesserunt, non sunt boni; languidissimus vero et tardissimus rarissimusque omnium pessimi .sunt ; ab illis minimus, mollusimus, durissimus; inde creberrimus, at non celerrimus, vel maximus, sed sunt hi modice periculosi, unus vero inter omnes extremos optimus est, vehementissimus. Verum de his aliter sensit Ardrigenes, nec ullam tamen demonstrationem in sermone protulit, quam enim haberet? nec ei assentiebatur experientia ; sed impositum ei est ab illis, quae .paulo ante connumerari. Cui ergo stat opera artis gnaviter observare meditando ad aegrotos, quae docuimus expendat, quod quidem, certo scio, satient qui veritatem colunt. Sed quoniam satis haec explicarimus, nunc jam de inaequalitate in uno pulsu dicendum est.

Cap. VI. Est periculosissima hic quoque omnium intermittens. Haec fit, ubi distentionem interpellat quies, cujus multae fiunt species, omnes illac quidem periculosae, sed inter se secundum magis aut minus dissidentes. Ubi enim vehementior secundus motus sit priore, commodius est; ubi languidior, periculosius. Jam tardior item signum est periculosius, celerior commodius. Hi enim pulsus generantur, quum simul et certat natura et impeditur ab insalubribus causis. Ergo quum rejicere illas quodammodo. valet atque veluti vinculo aliquo soluta motum a quiete praestat priore potiorem, signum est commodius ; quum deteriorcm, periculosius. Melior autem motus est vehemens et .celer languido et tardo. At vero prior motus alterum nihil excedit pene in magnitudinis pt parvitatis differentia, potest enim simili parique affectu nunc praecedens quietem pars motus major esse, nunc sequens, nunc ambae esse pares. Caeterum duritie et mollitie nunquam distent arteriae duo occursus, eo quod majus spatium requirat ea mutatio, quum vel in collectivis inaequalitatibus raro in una consideratione pulsum offendas duritie et mollitie inaequalem. .Vibratus tamen magis alter faece occursus tum . in unius pulsus inaequalitate tum in collectiva apparet priore: quocirca imperitiores fallat fortasse, quasi. durior fit. Symptoma vero est vibratio durae arteriae, quum amplius cogitur vi distendi; atqui non fit tum re vera durior, sed violenter impulsa, ut distendatur amplius, hoc habet symptorna. Atque est quidem vibratus occursus aequali deterior, nisi tunica arteriae ex causa repentina induruerit; pessimus vero cujus tempus quietis fit prolixius. Intermittens in uno pulsu inaequalitas omnium inaequalitatum est incommodissona; causas enim habet genere easdem ac collectiva, sed deterior illa est multo, nam illa si nihil aliud, at simplices motus constet praeter ullum obicem permissit, haec ne hos quidem pro lege naturae obici sinit, sed obstat motuque privat arterias, non in tertio quoque, vel quarto, vel pluribus etiam pulsibus, sed in ipso statim primo. Quae igitur diximus de illa, haec sunt ad hanc omnia transferenda, sed cum accessione, unaque hac diversitate, quod praesentem mortem denunciat. In hoc genere pulsuum caprixans est, cujus exposuimus naturam, aliorumque omnium in libro primo De eorum differentiis.

Cap. VII. Porro aliud pulsuum genus est in una distentione inaequalium, qui in communi habent binos ictus, causam tamen non habent communem. Caeterum horum sunt, ut declaravimus in secundo libro De pulsuum causis, tres unde generantur causae. De duabus certe in illo libro diximus; nunc vero etiam commemorandi gratia dicemus de tertia causa: de qua tantum jam suctum est, inaequalem eam esse intemperiem ipsius corporis cordis, verum totam ejus explicationem in hunc locum reiecimus. Nunc jam locus est ejus declarandae, atque etiam reliquos omnes pus sus inaequales, quia oratio cohaeret, qui ipsius corporis cordis succedant inaequali intemperiei, hoc sermone percurram, exordiarque hic rursus orationem ab apertissimis inaequalitatibus, quas collectivas appellanti Corpus cordis facultatem quandam obtinet, quae distendit et contrahit, non temere illam quidem nec sortuito a natura donatam, neque otiosam, sed sicut aliis locis demonstravimus, tuendi gratia innati caloris. Haec in contractionibus fuliginosum excrementum effundit, in distentionibus allicit refrigerium. Itaque quum exaequo calidum, vel frigidum, vel purum, vel turbidum fit, omnes ejus partes pari impetu ad functionem contendunt: ubi vero aliae calidiores, aliae frigidiores sint ejus partes, ac hae omnino mundae, illae abundantia excrementorum consutae, non eodem omnes impetu ad munus feruntur, sed hae antevertunt, illae cunctantur. Atque hic majorem numerum et validius ad opus contendentem pauciores imbecillioresque consequuntur, neque enim divelli illae, neque distrahi a se mutuo, quae unius instrumenti sint partes, possunt. Ut autem plures et majori ri ad actionem properantes, universum cor excitant; ita contra, ubi pauciores sint, quae ad motum properant, quae consistunt plures, universum in longiori quiete continent. Jam veto etiam motus qualitatem ex praepollentibus in se partibus comparat totum viscus ; nam calidiores si motui praesint, maturior simul et celerior majorque fit distentio, sin frigitlae, serior, tardior atque minor, ac subinde motus principatus majori numero partium desertus; saepe etiam magnitudini usus, quae enim efflictim quippiam desideranti, haec expeditiores ad opus et intentiores sunt, etiam si.numerum aequent non requirentium. Quum igitur longe alterae plures sint alteris, pro illarum ratione movetur perpetuo riscus et agit; at si paulo alterae alteris vel plures suit vel plane pares, non possunt perpetuo alterae esse superiores, sed vicissim vincunt atque vincuntur; itaque varios efficiunt et inaequales tutius visceris motus. Sint enim exempli gratia plures, at non multo, partes frigidae callo dis ; hic primam actionem necesse est minorem tardioremque esse; nec non quietem in harum victoria longiorem, quam si superarent calidae. Jam etiam altera cordis actio vincentibus frigidis fiat; a qua iterum quies. Quin etiam tertia et quarta praeterea actio, et quies ex j frigidarum victoria obeatur, quid partes calidiores, quibus majore pariterque celeriore atque crebriore motu est opus, nonne deficient eo quo indigent ? Itaque interea fient calidiores ac nonnihil impartient caloris etiam vicinis ; quo minus cordis primus fletus servabitur, siquidem et plures fient calidiores partes et magis quam antea calidae. Quod quia perpetuo fit, erit aliquando, quum hae etiam victurae contraria sint, ut et maturius se ad opus conserant ob usus stimulum ipsamque reddant actionem celeriorem atque majo-. rem omnibus prioribus motibus, quibus praeerant frigidae. Accidet igitur interea ut quae excellebant justo fruantur refrigerio ; quae vero erant frigidiores, largius jam refiigerentur; itaque diuturnitate immutetur iterum totius cordis status, ut vincant frigidiores. Nam quum abunde calidiopes fruantur refrigerio, ipsae vero frigidiores praeter modum refrigerentur, unaque finitimis frigiditatem impertiant, non poterunt sic frigidiores non fieri plures ; simulque insurdum motum totius cornis necesse est denuo ad talium usum fingi, fierique ejus raras, tardas et parvas distentiones, quales posuimus primo fieri. Proinde quae retulimus paulo ante de illarum immutatione, haec nunc commemorentur iterum ; simulque de reditu in pristinum fletum quae diximus ante ad memorium revoca ; nam ita demum probaturum me puto tibi pulsuum continentem variationem, dum intemperies illa in corde consistat. Eodem modo posteaquam ob fumosarum excrementorum multitudinem intemperie inaequali riscus corripiatur, in collectivam inaequalitatem motus pulsuum erumpet. Neque vero mirum est vel inaequalitatem unius pulsus fieri ob cordis intemperiem ; etenim partes arteriarum calidioribus ejus partibus obductae et calidiores fient aliis et dilatabuntur magis celeriusque movebuntur ; frigidioribus vero obductae et ipsae erunt frrgrdiores et movebuntur tardius atque minus dilatabuntur r Quum vero. obductum fuerit totum vas calidioribus cordis partibus, tum celerius movebitur tum magis distendetur hoc quam illa, quae frigidioribrs obducta sunt. Et etiam praeter cor intemperies quaedam arteriarum peculiariores inaequalitates illas commemoratas concitant magnitudinis, parvitatis, celeritatis, tarditatis, raritatis, crebritatis; quae si longe a natura recedant, etiam vehementiae et remissiouls. Jam vero etiam in ipso corde omnibusque praeterea arteriis ex visceris illius inaequali intemperie plures in una distentione motuum differentiae prodibunt, partim illam ad celeritatem comitantium, partim sustinentium et motuum cogentium adeo ut etiam in medio interdum ascensu subsistati Id quod et illis usu venit qui in itinere, vel alio queris modo alteros cunctantes trahunt; retracti enim ab illis inordinato frangunt impetum et interpellant, ut non eodem semper modo moveantur, imo resistant frequenter. Qui si obtinentes ac retrahentes orabant, non modo eorum impeditur motus, ut vel tardius, vel nequaquam interdum procedant, verum etiam retrahuntur aliquando rursum. Atque. haec quidem cordi et arteriis omnia accidunt per inaequalem intemperiem.

Cap. VIII. Capricans autem ex genere est illorum quidem qui in quiete intercipiuntur; nonnunquam tamen fit in ejuscemodi cordis affectibus, ut .etiam dimotus, qui ex genere est intro retracturum ; comitatur tamen nonnunquam et ille cordis inaequalem intemperiem, atque adeo quum collectus sit ur multis ejus partibus ingens excrementorum fuliginosorum acervus. Nam si una contingat, ut quaedam omnino sint praecalidae, aliae fumosa fuligine praefocentur, ad contrarios prosilient- motus ; ut alterae distentionem moliantur, alterae considant. Itaque sive quia dum distenditur arteria, partes, quae contrahunt, actione sint functae, succedet contractio interdum dissensioni, vel ritra externam quietem, sive quia, dum contrahitur, partes quae dilatant actione sint functae. Quorum utrumque pluribus modis fiet. Aut enim plane vincet secundus motus priorem, aut aliquantum retrahet, victor autem prior modum institutum complebit, ut tres numero differentiae fiant et in distentione et contractione; prima, quum distentionem, priusquam mensuram impleverit, contractio excipiat; altera, quum prorsus completae succedat externa quiete perdita; tertia, quum distentionem motus contrarius nondum absolutam retrahat, qui debilior redditus reliquum sinat compleri. Haud aliter etiam contractionem distentio nunc absolutam consequitur, nec permittit consistere, nunc etiam, priusquam confecta sit, impeditam et victam excipit; nonnunquam retrahit nonnihil, superatur tamen. Hi motus arteriarum fiunt interdum vel extra affectum cordis, aut propter earum luaequalem in temperiem, aut facultatis imbecillitatem, aut propter duritiem tunicae ; de quibus etsi sermonem jam ante habuimus in secundo libro De causis pulsuum, tamen hic exponam, sed summatim, si hujus prituum admonuerimus quod de inaequalis cordis intemperie modo explicarimus, in hanc nos commentationem prodoxisse, quum ut etiam investigaremus eam et expenderamus longa experientia, sicut alia omnia quae dixi et sum dicturus; tum quod nihil dum in illis commentariis attulimus de facultatis essentia. Neque enim prius hoc decretum quam omnibus particularibus repetissem consentiens pronunciere fui anius. Nunc quando essentiam facul latum persuasi fumus nihil esse praeter qualitatem temperamenti, omniaque et in dignoscendo et praecogn escendo et curando convenire cum hoc decreto animadvertimus, non absurde nos arbitramur fecisse, qui pulsus hic comitantes cordis inaequalem intemperiem explicavimus. In quibus sunt nonnulli, uti dicebamus, qui etiam absque illa constent. Itaque dimotus quidam est pulsus vibratus, quem primo quidem unum bis ferire putavi verbis deceptus Archigenis, geminis ipsum mallei ictibus ad incudem assimulans. Quum enim durum quiddam resultare ab altero duro statuissem, a quibus adductus fum circa notionem rei in errorem, ex iisdem in dignoscenda ipsis sum lapsus. At posteaquam incumbens semper et instans sedulo ut contractionem dignoscerem, tandem arteriam manifesto sensi modo mollem et non xibratam considere aliquantum, moxque distentionem consicere, posthac affectus observavi qui habent eos pulsus, et tandem aliquando a multa observatione haec potui constanter quae nunc expono affirmare. Sane mihi videtur etiam Arclngenes accurate pulsus bis ferientes observasse, sed parum bene eos declarare et affectus quos comitantur ignorare. Neque eum ita nude eos, neque mallei geminis ictibus ad incudem assimilaret; neque praeteriret, unde procedant, originem. Id quod etiam nos multo post tempore assecuti fumus, necnon hujus commentationis alia complura. Tumr que rem esse ita comperies, si modo diligentiam aliquam et studium in opus conferre volueris, quale nos adhibuimus ; num absque eo nec cognoscere de illis quicquam veri valeas et ipse operam ludas. Tres ergo affectus hactenus originesque bis ferientium pulsuum iuvennnus ; unam vibrutorum, hac sola re ab illis distinctam, quod quum brevem pulsus longitudinem habeat ex utraque parte arteriae, obscura vibratio sit; quamobrem dimotus, non vibratus videtur; alteram, in qua non vibratus est pulsus, sed arteria dura adeoque facultas imbecilla, ut a corporibus lucumflentibus gravetur, tamen aliqua parte sita ad cutem attolsatur libere ; hanc enim quum Polam sensu percipiant tangentes, erit aliquando pulsus dimotus, ubi prae oneris levitate exilientem illam partes utrinque considentes, nec consequentes retrahant, a corporibus impositis gravatae; quae idcirco nec sensibilem concitant motum, nec quem concitant, hunc concitant similiter parti arteriae conspicuae, caeterum cunctantem et morantem. Interea enim fit ut ab istis quae prius exiliit retrahatur, quum dura est arteria, nam alias in ejuscemodi affectibus non fiat retractio. Atque in quidem duo pulsus tum dicroti sunt tum duri. Tertius, qui ex intemperie nascitur, haud est dimotus, sed bis modo pulsans, neque necessario durus, quem si velit quis dicrotum appellare, nihil refert, hoc tantum meminerit, non esse similem corporibus duris, quae a duris repercutlantur, sed ut paulo ante diximus, concertantibus si t mutuo duobus facultatibus, et quae distendit et quae contrahit cor. At quibus in morbis quibusque de causis et affectibus ad inaequalem cor intemperiem deveniat, nihil est quod nunc dicam, sed in proximis commentariis explicabitur. Tantum hoc loco iatis sit, inaequalem intemperiem cordis, quae quidem in ipso corpore visceris consistat, comitari pulsum bis ferientem, consequi etiam illum qui perdidit externam quietem, ad haec illum cujus impeditur distentio. Praeterea demonstravimus illos quorum motus interpellatur quiete, comitari omnes inaequalem cordis intemperiem. Quin etiam citra interpellatam distentionem, qui inaequali repraesentantur tarditate et crebritate, plane etiam hi praeter alias a quibus gigni eosdemonstravimus et hanc causam obtinebunt de qua sermo habetur, inaequalem cordis intemperiem; si quando inter se adeo contendant calidae partes cum frigidis, ut subsistere interdum necesse habeant calidae retentae a frigidis, interdum celerius frigidae moveri a calidis attractae.

Cap. IX. Aliud ad superiora genus est inaequalitatis in uno pulsu, quod non raro animadvertitur, nec in paucis affectibus, imo praeter caetera frequenter atque in multis. Invenitur hoc tum, quum arteriae propinquior pars principro prius movetur. In quo genere undosus atque vermiculans pulsus sunt; quos mollis arteria et facultas non valida constituunt. Ac vermiculans non modo non validam, sed et infirmam facultatem denuntiat. Undosus interdum hoc ipsum duntaxat significat, non firmam esse, non statim tamen infirmam, interdum etiam mediocriter sumam, quum praesertim decretorium sudorem promittit, in humidis enim invenitur et pituitofis morbis, quum ipsa solida corpora nimia humiditate imbuta emollita fuit, id quod potissimum accidit in morbis lethargicis et febribus quotidianis, illisque etiam quas palustres et typhodes appellant. Jam etiam tarditatem et raritatem magnitudinemque in his omnibus acquirit pulsus ; qui si praeterea altitudinem et vehementiam nactus sit, decretorium sudorem significabit. Magis hic sperandus est; si plures vehementes et alti appareant quam contrarii. Qui si aequaliter appareant, salubrem simul et brevi sudorem promittunt, maxime si ludicra. appareant concoctionis morbi, siquidem liquet utique nec iuflammationem ullam, nec scirrhum, nec consumtionem ex frigore, nec immodicam siccitatem, nec affectum convellentem corpus hominis, si undosus fit pulsus, tenere, quod nec induvescere in eo pulsus, nec tendi arteria possit; etenim molli omnino, ut modo dictum est, ea est opus, quo quum robur, quod excitet et distendit, claudicet alicubi, istic haec decidat atque velut undae formam efficiat. At dura et contenta etiam sicubi infirma quae ipsum attollit facultate cesserit, ea ipsa tamen pars una cum istis quae ex utroque latere sunt attollitur. Proinde in dura arteria, ne si quando reperias quidem ejuscemodi pulsum, ut prior semper ejus pars prius distendatur, undosus tum vel vermiculans fiet; verum potius inaequalitatem habebit, quae consistit in pritua et ultima parte arteriae quae movetur tunicae. Undosi et vermiculantes quum hoc habent tum vero cumulum obtinent quasi undarum formam, qui in humidis occurrunt affectibus, quum nulli visceri scirrhus inest, aut inflammatio. Verum enimvero et in hydrope, praecipue qui anasarca et leucophlegmatics vocatur, talem perpetuo pulsum reperies, nisi quia induruerint scirrho quaedam viscera, acciderit, quod frequens est, hydrops. Nam illum quidem quem suppressa haemorrhois, vel menstruorum suppressio commifit, attendimus exactos saepe undosus et ver miculam tus pulsus comitari; quandoquidem frequenter in ejuscemodi hydrope nullum indurescit scirrho riscus. Itaque ut de integro sermonem summatim resumam, undosus pulsus ex humida mollique arteria oritur, simulque ex facultate modice assecla; vermiculans ex mosti quidem, verum ex debilitata insigniter facultate. Quamobrem etiam sine febrii. bus vere solet largis vastationibus succedere sanguinisque profluviis et alvi fluoribus, choleris, validis purgationibus, vomitibus vehementibus, urinis copiosis, denique mensum immodicis profluviis, ad haec vacationibus per haernorrhoidas sanguinisque ab utero profluviis. Jam fluorem etiam muliebrem quem vocant sudoresque pravos hic pulsus excipit, et vero etiam hos quibus immodica humidis tale computruit pulmo, id scilicet temporis, quum eorum jam laboret facultas. Verum si qua tamen eum affectum inflammatio consequatur, additur illis durities, neque amplius videntur vermiculantes. Proinde nec hecticas quas vocant febres, in quarum numero marcidae furat omnes et quae tabi sunt adjunctae consequuntur pulsus vermiculatitus, consequuturi omnino, quod ad affectam attinet facultatem, nisi conjuncta lusce affectibus siccitas arterias redderet duras. Attamen habent illi prorsus hujus generis polluunt inaequalitatem, ubi suerit insigniter facultas debilitata, . ob quam in priore arteriae parte diximus prius apparere motum; quod esse Erasistiatus perpetuum confirmat, verum secus se res habere cernitur, ut nunc declarayimus.

Cap. X. Post praedictos pulsus sunt issi quos decurtatus appellanti Horum duplex est genus, alterum in una distentione arteriae, alterum in acervo. Quod in una dsstentione fit, facultatis imbecillitatem una cum corporis gracilitate arguit. Est autem admotis digitis arteria tangenda, deinde, si animadvertatur interea in arteriae primis partibus major pulsus vel vehementior, vel uterque, in postremis minor vel languidior vel ambo, primus digitorum applicatorum est attollendus, perspiciendumque utrum finulem issi qui ante erat quam lue sustolleretur sequentes digiti motum percipiant, an vehementiorem et majorem; nam languidiorem quidem certe vel miirorem, ubi elevatus sit primus digitus, omnino sentire nequeas. Ergo si motum similem digiti sequentes sublatum digitum sentiant, sua sponte arteris decurtatam distentionem habebat, quod nobis infirmae facultatis erit vestigium, quam in illas docuimus ex corde influere. Nam illa quando bene comparata est, usque ad finem arteriarum omnino contentio, quae attollit eas, similiter permeat, at in pulsibus decurtatis paulatim exolvitur tanto que efficitur solito imbecillior, quantum est a principio remota. Quod si elevato tu primo digito, postea motum percipias quam antea validiorem atque majorem, declarat ille quidem etiamnum facultatis arteriae debilitatem, sed minorem certe quam ille quem prius diximus, quod istic facultas exolveretur discedens a principio, hic maneat quantum in ipsa est par, sed gravata ab injectis digitis imbecillius moveatur arteria; quod quidem minus habet periculi, neque enim ita ipsius cordis, ut arteriae quam tangimus ostendit affectum, alterum ipsum potius debile esse cor significat, quod protendere non perinde ac prius a se actionem ad extremas usque partes animantis queat. Quare in hoc genero pulsuum, ut exquirere ad unguem possis totum arteriarum affectum, varie admotis opus est digitis. Nam arteriam digiti applicati si premant, abolitus esse pussus in hisce affectibus apparebit, sin attingas leviter, imaglirem praebebit pulsus decurtata et vel duobus duntaxat digitis vel tribus vel etiam quatuor occurrentis. Hoc ex gracilitate animantis accidet et facultatis imbecillitate; quod quo fit gracilius, hoc plus arteria appareat, quo crassius, hoc minus. Et ex facultate item, quae quanto est firmior, tanto plus, et tanto minus, quanto imbecillior est. Atque in ea ratione tangendae arteriae, quum sublato primo digito non jam similis ad secundum pulsus permaneat, sed appareat inajor vehementiorque, est validior quidem cornis contentio, ut quae aequaliter usque ad finem lufluat, sed onerata admoto primo digito arteria deterius, quum ille adsit, distenditur, quocirca remoti illo qui gravabat, melitis. Quod si assimilis pulsus ad secundum digitum videatur ac videretur prius quam elevaretur primus, decurtutus motus in ipsis arteriis est et non in exploratione per tactum, id quod fit quum ex corde quae insuit facultas remittitur paulatim. Slu moveri arteria sublato primo digito melius videatur, non plane tamen similiter ut ad primum digitum, ambos affectus denotat conjunctos esse. Et sane sic fere iolet fieri in ejuscemodi inaequalitatibus. Quare multi postea sunt pulsus respiciendi comparandique inter se accurate motus; etenim qualis erat in prima applicatione, tales aliquando omnes fiunt. Saepe vero minores redduntur et languidiores, in quibus pariter debilis est facultas. Sin deficiant prorsus, tum multo sane magis declarabunt facultatis imbecillitatem. Atqui hic sunt summovendi omnes digiti, deinde spatio parvo interposito de integro admovendi ; etenim invenies plerumque, quum iterum digitos admoveris, arterias pulsantes. Nam si omnino pulsus abolitus rideatur etiam in hac .applicatione, sciendum est ipso . illo tempore primam applicationem factam esse, quo Arteriis usu venit ad abolitionem pulsus tendentibus parvam adhuc portionem motus retinere. Sed hoc, ut diri, est rarum; nam fere si paulo post iterum tangamus, offendimus pulsantes. Quare declaratur illas, quum admotos digitos non ferant, ad motus extremam remissionem devenire ; atque hoc in causa erat, cur nos pulsus lateret. Etenim bi- stiriam et ipse aboletur pulsus, vel quia prorsus non pulsant arteriae, quod extremum malum denotat, vel quia pulsant quidem, sed ita languide et parum ut sensum fugiant. Sane est lue affectus, si remotus sit ab. omni animi defectu repentino, gravissimus; sed vero multo etiam deterior alter, in quo vere non pulsant, deterior autem multo, imo exiti osissimus et pessimus, nimirum. demortuis jam arteriis. AL vero si diutius applicatis leniter digitis palpent tantum, reciprocetur motus, is minus exitialis .affectus est. Reciprocatur modo ad ultimam pulsus abolitionem, modo ad parvum pulsum et languidum; quamobrem vocantur etiam reciproci utrique, sed hoc interest inter hos, quod illi decurtati sint reciproci, in deficientes reciproci. In hujuscemodi aestimandis ita debemus partem componere, quamcunque tangamus, ut subter arteriam noster tactus sit; ita stet enim ut quam minimum a digitis premantur et ab objecta cute. Poterit autem re ipsa quilibet perspicere, quam haec digitorum applicatio ad dignoscendum conserat obscurum motum. Equidem non raro, quum admovissem superne digitos arteriis, .nullum motum animadverti; quem, ut primum converti membrum, percepi statim. omnium vero sunt pessimi qui ab amisso .motu -minime reciprocantur- universo membro; minus.liis qui inverso illo videntur moveri; quibus etiam minus qui sunt decuriati, non tamen perdunt plane omnem motum ;.jam etiamhis minus reciproci decuriati, adeoque si multis simul digitis occurrant. Cui equidem maxime animum advertendum censeo et attendendum accurate qua sit corpus gracilitate. Nam si corpore extreme gracili occurrat motus arteriarum pluribus digitis, non hoc facultatis robur, caeterum corporis efficit colliquatio; sed quum modice est gracile, si tribus vel quatuor digitis occurrat motus arteriae, non mediocre ut in talibus bonum est; videtur enim in agendo aliquid retinere contentionis. Numerus autem digitorum, quibus motus -est occursurus, suus cuique arteriae est; neque enim aeque omnes extant et secundum cutem positae sunt. Ad hanc rem magnopere refert naturam tenere ipsius aegroti; quibusdam enim sua sponte pulsus minor est, aliquibus brevior: unicuique enim modus quantitatis ad suam naturam referendus est. Haec si nos i naturae ipsius aegroti proprietas lateat, ex communioribus differentiis conjecturam facimus temperamenti corporis et habitudinis; ac in temperamento praesertim calidi et. frigidi differentiam respicimus; in habitudine gracilitas et corpusantiae. Ac fit interdum ut ambae inaequalitates pulsuum, tum quae in uno pulsu tum quae in acervo consistit, concurrant. Saepe quoque illa, quae. in uno pulsu consistit, non adest; quae autem in acervo, reperitur manifeste. Atque cur lateat inaequalitas unius pulsus causa duplex est, aut affectionis parvitas, aut ipsorum pulsuum brevitas. Nam si affectio, quae decurtatos in acervo concitat, non perinde gravis sit, in una distentione est aequalis, in pluribus autem decurtatam inaequalitatem acquirit; sin ingens fit asseetio, brevi autem pulsus quantitate, ut uni duntaxat digito occurrat, effi verissimus sit certissimusque decurtatus, non perceperis ejus inaequalitatem; pluribus enim digitis occurrat oportet quae in uno pulsu inaequalitas decurtata erili Ex his igitur liquet utrumque genus decurtatorum pulsuum significare. facultatis imbecillilatem ; verum quod in una distentione est aegroti etiam gracilitatem corporis demonstrat, quod autem in acervo est posset nonnunquam vel sine gracilitate fieri. Magnitudinis noxae in utroque genere rationem docuimus inveniendae. Ac de decurtatis pulsibus hactenus.

Cap. XI. Sunt qui memoriae prodiderunt repetisse aliquando se commemoratis genus pulsus contrarium. Nam in carpi arteria, quae fere solet tangi, apparuisse sibi ajunt latiorem pulsum ad inferiorem terminum, decurtatum illum quidem etiam, verum partem ejus tenuiorem non deorsum versam veluti ad digitos esse, sed superiorem regionem et secundum cubitum tenere. Equidem arbitror illos homines, quos cum ejuscemodi pulsibus se invenisse ajunt, non ob temporaneam. causam, sed propter nativam conformationem partium secundum carpum ipsos habuisse. Siquidem raro quidem talis conformatio, sed reperitur tamen, ut pars arteriae. quae ad carpum est collocata sub ipsam cutem sit, superna pars ejus tota, quae superior est, tecta fit majore mole carnis, inferior, quae ad ipsum carpum tendit, affatim demergatur in prosuhdilatem. Hisce hominibus non per morbum solum, verum etiam per sanitatem pulsus decurtatus videtur ; superne quidem et ad cubitum, quod angustiam habeat : inferne atque ad carpum, quod latitudinem. At istos, qui de hisce pulsibus ut insalubribus scripserunt, rem parum diligenter attendisse apertum fit quum ex aliis quae prodiderunt, tum quod non adscripserunt quid denotent. Scilicet hoc in aperto est, nihil eximium quod ab iis pultibus denotetur comperisse, quippe qui ex nativa conformatione, non ex insalubri affectione, proticiscantur. Quamobrem saepenumero dixi, nihil perinde facere ad dignoscendos pulsus ut pulsus nativi quem quisque habet notitiam. Etenim aliae etiam arteriae sunt quae contra ac illae comparatae sunt, ut sula cute in superiore regione sint intectae, quum vero descenderint ad carpum, demergantur. Itaque horum etiam videtur decuriatus pulsus. Aliorum item natura circumnutans pulsus est et nutans utrinque praeter communem naturam; quem non morbus, aut ulla denique causa praeter naturam, sed ereat conformatio nativa. Quae nisi cognoscamus, quando ex natura proficiscuntur, in malimus errores impingamus. Fit enim, uti docuimus, pullius decurtatus in quibusdam ex causis praeter naturam, in nonnullis tamen invenitur etiam ex propria conformatione, quomodo etiam nutans et circumnutans quem vocant, atque hic quidem, si arteria ita sit conformata ut .ejus pars duntaxat media nudae subjecta cuti sit, partes autem utrinque altius demergantur. Fit etiam ob imbecillitatem facultatis, quae attollere onus uequeat; qui affectus quum fit ipsa validior, flexum in alto quendam pulsus repraesentat, non circuli figuram; quem flexum non male Arclugenes appellarit angulositatem; nam altitudo arteriae non ut circuli jam sigma, sed ut vertex trianguli movet tactum. Et magis jam ei hoc accidit horrescenti et rigenti ex frigore, vel quomodolibet aliter induratae. Itaque hunc subinde est cernere initio gravium accessionum cum refrigeratione invadentium ; non in his tameu omnibus, vel solis, ut quidam putant. Nam si arteriarum durities flecti aegre queat facultasque imbecilla gravetur utrinque, perdit circuli veluti circumferentiam, refert autem verticem trianguli, quod propter duritiem arteria nequeat paulatim flecti et ad profunditatem utrinque indi- . narr, sed vibretur potius quam flectatur per duritiem. Qui quidem illi affectus frequentes in accessionibus bene resurgenantibus sunt; accidunt tamen interdum fine inuasione accessionis, ut contra in accessiones quae non perfrigerant pulsus talis prorsus non cadit. Sed quoniam de his satius posthac statuimus dicere, praestiterit non diutius huic loco immorari.

Cap. XII. Porro ex horum etiam genere est pulsus tremulus, qui non perinde est conspicuus. Quando vero, ut. in secundo libro De causis symptomatum declaravimus. imbecillitatem facultatis consequitur tremor, necessarium est ideo tremulum pulsum etiam languidum simul et parvum esse, atque hac de re fugiunt tremuli motus; qui ut cognoscantur, insignem distentionem requirunt. At tremulus pulsus imperitis interdum videtur vibratus ; unde adducuntur saepe eum vidisse. Verum hoc loco non requirunt haec prolixiorem orationem, quod secundo libro De causti symptomatum quid inter tremorem et vibrationem intersit explicavi, ex quibus clare qui pulsus vibratus sit intelliges ; et hoc etiam, tremulum infrequentem esse et apparere id temporis tantum, quum nec facultas semel prostrata fit, atque arteriae tunica mollis habitudoque corporis gracilis. Ita enim futurum est ut nec pulsus magnopere parvi sint, sed parum distantes a naturalibus, nec plane languidi, sed ut innoxie applicationem ferant digitorum, quorum ad hos pulsus dignoscendos necessario opus est. Quod .siquando pulsus tremulus incidat, facultatem imbecillam atque tunicam arteriae renunciat mollem, et vero etiam corporis gracilem habitum. Sed de inaequalitate caufisque eam efficientibus haec sufficiunt; etenim si quid praetermissum iit, facile assequetur. qui haec quae nunc docuimus diligenter didicerit et illa quae in secundo libro De pulsuum causti exposuimus.

Cap. XIII. Restat ut de -ordine et ejus perturbatione dicamus. Sane videtur quisque ordo perturbationi ejusdem generis praestare. Ejusdem generis addidi, quod fieri possit ut perturbatio ordinis ex altero genere praestet ordini alterius generis. Exempli gratia, qui magnitudine inordinatus est vel celeritate minus incommodus est intermittente in ordine aliquo. Item productus rarus, licet ordinem aliquem servet, deterior est inaequali in vehementia et magnitudine et celeritate. At ejusdem generis ordo potior esse perturbatione ridetur, propterea quod naturae uo-strae ordo si quid aliud familiaris sit. Non tamen ita absolute hoc pronunciandum est, sed hac adhibita distinctione, ordo fixum quodammodo causam et perpetuam esse, ridetur indicare, perturbatio ordinis variantem nec in una manentem vel magnitudine vel specie vel regione. Talis autem causa non perniciosior, sed incertior censenda est; potest enim haec commigrando nunc in regionem ignobiliorem, nuncin nobiliorem se conferre, itaque vel mortem repentinam, vel salutem afferre, ordo vero non inexpectatum habet, sed certum eventum. ordo enim in incommoda inaequalitate, ut exempli gratia in intermitteute, certo cum r emtio conjunctus est; qui vero est in moderata, ut in aequalitate magnitudinis et parvitatis, constanter est lenis. Perturbatio ordinis, si in nobiliorem partem causa migret, quae concitat inaequalitatem, lenem potest periculosam resi-. dero et periculosam contra lenem, si lue quoque transeat causa in ignobiliores ex nobilioribus. Nihil igitur certi, nihil firmi perturbatio ordinis habet, neque tale quale ordo vel bonum vel malum. Verumtamen si cum vehementia pulsus fiat aliqua ordinis perturbatio, sive aequalis, sive inaequalis vehementia, quum signa conjuncta sint concoctionis, expectanda aliqua judicatio est, multoque magis, si huc alia signa judicationis accesserint. Itaque hac etiam re perturbationes ordinis antecellunt ordinibus, quatenus, quum caetera omnia paria sint, ad judicationem proclivior. natura sit in ordinis perturbationibus.

CALENI DE PRAESAGITIONE Ex PVLSIBVS LIBER III.

Cap. I. Hactenus quae vis infit unicuique pulsui ante declaravimus ; nunc de his agemus qui affectionibus lusit peculiares. Affectionem hic voco quicquid praeter naturam est; ac peculiares cuique pulsus tum qui perpetuo illum comitentur tum qui frequenter. Quoniam autem quaecunque sunt praeter naturam, ut alias demonstravimus, aut fiunt quidam affectus, a quibus primo functio laeditur, aut causae horum, aut symptomata, dicam primo de affectibus. Et quando hos etiam partim ostendimus similaribus corporibus proprios esse, partim instrumentalibus, exordiar a similarium affectibus. Hi sunt octo numero, ex intemperis omnes profecti ; sed inter eos hoc interest, quod quidam simplices sunt, compositi alii. Simplices intemperies sunt calor, frigiditas, floritas, humiditas; compositae frigiditas una cum siccitate, calor conjunctus cum siccitate, frigiditas cum humiditate, calor cum humilitate. ostensum igitur est de hac intemperie in commentariis De temperamentis, explicavimusque quemadmodum interdum sanum esse, calidum et humidum dicamus, ac quemadmodum m orbum, qui functionem aliquam immodica humiditate et calore offendat. Hujus praeterea admonendum est pulsum per intemperiem, nisi affectae arteriae sint, vel dor, nunquam alterari, et posse etiam arterias nihil laeso corde affectas esse; at affecto corde ut innoxiae permaneant arteriae haud fieri posse, sed in partem eas necesse esse venire intemperiei vel majorem vel minorem. Igitur frigida et calida intemperies cordis prompte permeat in omnes arterias, humida atque sicca aegrius.

Cap. II. Exordiar igitur a calida intemperie, in qua hoc primum distinguam, posse quo hoc tempore fiat, vel naturaliter arterias comparatas esse, vel aliuuid perpellas, idque aut omnes, aut quasdam. Quae in naturali sunt statu, ex aequo cordis intemperiem recipient; quae vero praeter naturam affectae sunt, herum mixtus erit affectus, tum ut quae retineant proprii status affectum, tum quae praeterea alium a corde accipiant. Faciamus primum arterias ab initio liberas esse omni injuria, quum cor incaluerit; deinde videamus jam quos hic affectus pulsus habeat necessario et quos. plerumque. Atque hoc rursus in memoriam revocemus, in proximo nos libro explicavisse et in opere etiam de pulsuum causis, praepollenti calori pulsus peculiares, eosque recenseamus, ut ex iis aestimemus qui huic affectui sint perpetui et qui fere accidant. Peculiares copioso calori sunt magnus, celer, creber. At magnus non tantum calorem excellentem, sed instrumenta requirit mollia atque facultatem validam, itaque non erit calidae intemperiei perpetuus. Et celer item postulat firmam facultatem ac instrumenta, quae prompte distendantur; ita ne hic quidem perpetuus est. Nam creber quidem, si large usui a magnitudine et celeritate satisfactum fit, nulla fiat ratione, siquidem hoc etiam ostendimus, si non impleatur usus, fiat. Proinde perpetuus ne hic quidem est, quare nec ex paetistatibus fit perpetuus ullus. At ex illis qui peculiares fiunt, non perpetui tamen, nunc major vincet, nunc cclerior, nunc crebrior. Nam si calor solus increverit et in naturali statu maneat facultas lustrum cumque, quum mutatio est parva, magnitudo tantum pulsuum augetur, quum major, etiam celeritas, quum.insignis, jam etiam crebritas. Hic animadvertendus est etiam atque etiam in unoquoque genere pulsuum excessus defectusque. Nam si ad magnitudinem declinent plus quam ad celeritatem ct crebritatem, non ita copiosum puta esse calorem cordis. Si vero ad tres illas juxta, continuo tum majorem in modum immutamurtur, tum largum prodent calorcm. Quod si magnitudinem superaverit celeritas, multo jam magis; si item crebritas, adhuc onagis. Si vero maximus pulsus idemque celerrimus fit et creberrimus, summum incrementum significabit caloris. Sin celerrimus atque creberrimus fit, non autem maximus, hoc nili facultas fit imbecillior, vel arteria duvior, nulla alia ratione accidat; at est in pulsibus indiscretis utcunque explicatu facile, nihilominus cordis hic etiam calorem monstrati Jam quoque ubi ingens fit crebritas, nec fimus celeritatis et magnitudinis par incrementum, calorem quidem etiam tunc oportet esse copiosum, sed vel facultatis imbecillitatem, vel instrumentorum duritiem. Imbecillitati autem adjrmctus erit languidus; duritiei durus pariter et vibratus. Si durus citra vibrationem fit atque summe erebet; imbecillem facultatem conjunctam mullo calori nunciabit. omnino vero hic languidus etiam erit et in synco .. pes periculum adducet. At commemorandum hic etiam est qui fieri possit ut calor cor teneat permulsus et valeat facultas. Nam si robur temperiem, imbecillitas intemperiem consequitur, intemperies in cor una cum immodico calore invadet; proinde debilitari facultatem oportebit Qui tandem igitur quum pulsus pariter et maximus et celerrimus et creber vehemensque fit, non modo calorem in corde amplum, verum etiam facultatis firmitatem esse diximus? nempe quod quum aliis loris tum in febribus di-. gnoscendis aliud esse demonstravimus incalescere et incaluisse. Nam ubi corpus cordis a substantia calefiat, quam continent ejus ventriculi, potest firma facultas esse; quod etiam est in causa cur plurimum, celerrime et creberrime illi inspirent, ac maxime, celerrime creberrimeque pulsent, repugnante adhuc calefacienti substantiae corde et foris alteram, quae refrigeret parem calori alliciente. Quod si quando succubuerit atque in eundem delapsum fit in quo est substantia quam ventriculi continent calorem, jam tum incaluit, nec posthac incalescit tantum, cujus sequitur intemperient imbecillitas facultatis. Ac si largius incaluerit et per ipsum totum calor febrilis permanaverit, febrem excitat, quam hecticam vocant. Interdum contra fit ac nunc exposuimus; quum substantia justo frigidior sit quam continent sinus, corpus autem ejus largius incaluerit; id quod his usu venit, qui crudos frigidosque humores et pituitosos acervarunt, aut vehementissima ira concitati sunt, aut nimium vigilaverunt cum grani solicitudine, aut ob aerem pestilentem spiritu attractum offenso cordis corpore, denique ob venenosae cujuspiam proprietatem qualitatis, quae aliquo modo ad cor penetraverit. Haec ego commemoravi, ut nequis in admirationem adducatur qui possit dominante calore rigere cordis robur. Itaque unde digressi sumus, revertamur. Cordis calor pulsus, ut diximus, variat. Verum quia specie duplex. est, alter quidem a putredine humorum genitus, cujus qualitas acris et sumosa est; alter cum humiditate suavi existit, quantitate sola a naturali statu remotus; ille prior constans et aegre f olubilis est, lue non diuturnus, ac balneas, exercitationes, cibum calidum, vini potum animique affectus, verecundiam etiam atque iram comitatur. An vero in hoc genere sint ullae febres, ut illae quas lassitudo vel fervor vel frigus vel bubo vel ira committit, in controversia est. De quibus etsi in commontariis de febribus longum sermonem habuimus, tamen hic tantum dicam ; calor qui alterius generis est a nativo, brevem habet externam quietem, celeriorem autem quam pro distentionis proportione contractionem; qui autem quantitate sola variat, majorem simul et celeriorem distentionem quam contractionem, siquidem ejuscemodi calor quaerit solum refrigerium, quod ex distentione docuimus suppeditari; at sumosus, quum hoc majus requirit, tum vero multo maxime excrementorum expulsionem, quod munus erat contractionis.; itaque distentionem quoque hic longe citatiorem reddet et contractionem minime commutabit; distentionem autem hactenus, quatenus septa transistis moderati temperamenti. Caeterum insertus haec amplius declarabimus, ubi de febribus tractatio fiet..

Cap. III. Nunc de arteriis disputemus, quum contra ac cor affecta fint, quum illud, inquam, calidius justo fit, arteriae autem frigidiores, quod aut humores contineant siigidos, nondum tamen putrescentes; aut .si qua polleat alia frigiditas, his tum necesse est ex suo proprio affectu refrigeratis esse ac calefieri a .corde.; Quia vero et facultatem, quae ipsos moveat, ab illo influentem habent, uuaque est. contentio, quae una. cum corde distendat arterias atque contrahat, quiddam necesse est motui cordis conveniat cum motu singularum arteriarum, et aliquid inter eos intersit. Nam motuum prima principia in idem incident tempus, siquidem ab illo facultatem citra omnem offensionem recipiant ;: at magnitudinem et celeritatem et vehementium non ex aequo utraque obtinebunt, sed cor tunc singulis arteriis majorem, celeriorem. vehementioremque pulsum habebit. Etenim illae motus principium a corde habent, rationem vero sui singulae motus, prout cordi consentiant..; Consentiunt autem quae simili sunt temperamento, quocunque modo cor agat; quae contrario, quatenus ex illo immutatae fuerint. Quocirca contingit aliquando ut arteria, quae frigida est, sed. a corde calefit, nec parvum- pulsum, qui frigidae est, edat, nec magnum, qui calidae, sed inter. utrumque medium, qui moderatus est et naturalis. Et celeritate etiam moderata pulsus erit horum affectuum, itemque vehementia moderata. Quod dico clare intelliges, si altera manu eodem tempore cor, altera aliquam arteriam tangas; principia enim motuum animadvertes una. fieri; sed dissidebant magnitudine;: . celeritate et vehementia. Nonnunquam accidet ut arteriae eodem tempore non accipiant ex corde influentem facultatem ; verum quae cordi propiores sunt, primae; posteriores, quae remotiores; quod petistimum accidit, ubi incidant in idem tempus arteriae frigidiores et cor imbecillius. Quod si etiam ipsarum arteriarum frigidiores sint partes, quae longius a principio distant ; quod in accessionibus quibusdam et in febribus accidit lipyriis, non solum incipient maturius, verum etiam ipsum motum reddent celeriorem et majorem partes cordi propinquiores.r Ad haec contentio per ejusmodi status in omnibus imbecilla videtur, sed in remotioribus magis, ita ut in iis pulsus languidior sit quam pro natura superiorum. Nonnunquam percipitur in corde hujuscemodi pugnantia temperamentorum ; nam modo frigidius visceris corpus aequo. est, et in ventriculis contenta substantia calidior, modo e diversio substantia frigidior, cor autem calidius.;- ubi etiam pulsus fiunt moderatis similes, nam medius quodammodo status lue efficitur ex duobus contrariis conflatus. Qui sime affectus vel optimus medicos fallunt; quod nunc quoque in maxima pestilentia accidit. Quidam inde ab initio ad finem usque, alii per totum morbum, probum pulsum habebant, qui perparum deflexisset a natura; qui quidem praeter caeteros perierunt r animadvertimusque .eos prinus statim diebus et pestilentia laborare et pessime affectos esse ex acrimonia caloris, atque ipsa caloris specie, denique quod .pulsus parum -praeter naturam immutati, .iis in eo statu perpetuo maneant ; nam in speciem praecipue heminarum, quas vocant, febrium incidunt hujuscemodi pulsus. Si qui essent inter aegrotos, qui se negarent febricitare, his febris, occupato ipso cordis corpore, plane erat in habitu, Etenim febrium hecticarum duo haec sunt propria signa, si perpetuo sibi illae similes sint,: nec invasionem ullam accessionisj .nec incrementum, nec: vigorem, nec remissionem habeant, sique febricitare se non percipiat aegrotus. Hos pulsus nihil est necesse majores justo, atque interdum ne crebriores. quidem esse, at omnino celeres tamen. Itaque iure sane censuerunt plurimi medici atque praestantissimi celeritatem febricitantium pulsibus perpetuam esse, sed de his adhuc dicetur. Quod vero in sermone praetermisimus, ubi aer, quem spirando attrahimus, infectus putredine sit, ac putredo corpus cordis attigerit, illi pulsus fiunt. Nec jam quicquam habet admirationis, si eos pulsus, quos memoravimus, tali affecti peste habeant, nec- si pestilentem respirationem; nec si omnino morituri sint; quam enim excogites medicinam ad putredinem, quae in corde sit? Nam quibus calor lue putredinosus ad humores, quos continent cordis sinus, magis deflexit quam ad corpus ipsum visceris, multi horum fuerunt superstites. Deprehenduntur af- . lecti hac peste, si febrem primum percipiant, deinde si non aequaliter perpetuo febricitent, ad. haec si pulsum non habeant praevalidum, .siquidem qui intemperiei comites sunt corporis ipsius cordis, imbecilli sunt omnes. Habes pulsus, quos cor intemperatum calore creat.

Cap. IV. Intemperies frigidae plane efficiunt contrarios, parvos, tardos et raros; hos vel in tres proportione differentias commutant, vel aliquas earum, aut aliquam, plus, vel minus; alias aut aliam minus, vel plus. At hic eodem modo, ut prius declaravimus, attendenda est quae deficiat, vel exuperet. Primum crebritatem immutabit, deinde celeritatem, poflea magnitudinem siquidem. il- . laesa sit.facultas, nam. si quid. ad haec quoque offensa fit, perspicies illud ex propria pulsuum et perpetua qualitate, quam remissionem appellamus, quae ad parvitatem et tardilatem potius quam ad raritatem pulsus immutat. Nam quum facultas plurimum laborat, etsi conjuncta sit frigiditas, pulsus extreme quidem parvi fiunt, sed non tardi extreme, imo nonnunquam moderatis similes: crebritatem tamen noni aspiciunt pristinam, sed etiam adaugent. At ubi paululum facultas debilitata fit et frigiditas vigeat plurimum, longissime ad raritatem pulsus deflectunt, minimum ad parritatem, medio modo ad tarditatem. Eodem etiam arteriae modo, si in nativo temperamento constent, movebuntur; nam si quum cor sit frigidius, hae calidiores aequo sint; cor-dis pulsum tantum alterabunt quantum de natura desciverint. Itaque interdum etiam similis erit moderato pulsus arteriarum, quod ad magnitudinem et celeritatem attinet, quum cordis pulsus minor et tardior sit. Jam hoc clarum est, vacare hosce affectus febre, refrigerato duntaxat ipso corde a succis frigidis, iisdemque lentis et crassis. Sanent:frequens est hic affectus, tamen incidit interdum ; praesertim quum contineantur in pulmone ejuscemodi humores. Atque in ejuscemodi affectu contingit fere pulsibus simul esse inaequalibus per obstructiones, quas illi lucri secundum oscilla moliuntur alorum ex corde enatorum. Verum arteriae, siquando fiat ut perinde atque cor frigidiores justo sint, augebunt remissionem ejus motuum, in eodem retinentes genere, ut quum tardius cor, minusque et rarius, quam naturae lex postulat, pulset, illae etiam hoc pulsent tardius, minus rariusque, tum etiam languidius. Acridjt vero aliquando jam frigidius justo cor esse simul et famosorum plenum excrementorum, quo tempore pariter .et minor et rarior fit distentio, contractio celerior. Videretur etiam diutius se arteria intro recipere, si ur perpetuum ejus motus percipi posset. Nunc sensum id sugit, at produci internae quietis tempus ultra quam per est patet ver tangentibus: Hoc tempus conflatum docuimus ex tribus esse temporibus, primo extremitatis contractionis, altero internae quietis, tertio principiLdistentionis. Ergo prolixe hoc .tempus per illum affectum producetur; tempus vero externae quietis aut brevius quam conveniat erit, aut moderato simile. Nam quum studeat semper pulsuum effectrix facultas excrementa excernere, properetque ad illam .actionem, cujus haec nomine issi data facultas est, fit ut quies, quae actionem praecedit, minus sit diuturna; quemadmodum etiam fit ut illa, quae alteram actionem praecedit, dilatationem inquam, sit longior, quiacor, quod frigidius jam est, remisse ad actionem progreditur, unius adhuc tantum gratia usus ventilandi, altero jam, qui. major erat, refrigerandi amisso. Reliquus enim tertius cor in his solum affectibus excitat ad actionem, ubi moveatur magnopere animal, aut vacuatis accidat larga, arteriarum quidem admodum r eser atis externis oscillis, ut in balneis, denique si quo modo fergiter fit fudatum ; internis vero in purgationibus, praeterea in affectibus, ut choleris, intestinorum difficultatibus, ac quum vehementer vellieanter intestina. At vero ubi ipsiim corpus cordis inciderit in intemperiem aliquam inaequalem, non poterunt pulsus quum ipsius cordis tum omnium animantis arteriarum in variam non degenerare inaequalitatem. Quin etiam collectiva quam vocant, illaque unius pulsus omnium erit generum; quod perpetua fiat in magnitudinem, parvitatem, celeritatem, tarditatem, remissionem, vehementium, crebritatem, raritatem mutatio. At in duritiem et mollitiem haud fiat continens unquam mutatio ; id quod saepenumero declaravimus. Non vibratus autem interdum et vibratus perpetua sese vicissitudine in hisce affectibus excipiunt, adjuncta ad cordis intemperiem duritie, vel tentione arteriarum. ostendimus enim, si recte memini, in hujuscemodi affectibus, ubi magnopere cor contendat arterias distendere, vibrationem in motum incurrere ; quo tempore facile dimotus pulsus exoriatur. In qua distentione multi sane laboris est affectum plane explorare, quod non intemperiem tantum cordis illa inaequalitas, sed et insimmetatorum laesionem et copiam humorum comitatur. Nam hae inaequalitates, posteaquam obstructionem sequuntur cor-. dis oscillorum, comitantur porro retiam ejus intemperiem inaequalem, non est proclive deprehendere affectum. Ergo pulsus, qui bis feriat, corporis visceris proprium est symploma intemperiei, sicut probavimus in proximo libro, ac a dimoto distat mollitie. Verum si durities accesserit, jam etiam- ex hoc diguotio labefactatur; etenim in dimotum eonvertitur: communem plurium affectuum. Vibratum vero dimotum generari docuimus, ubi pulsus, qui absolute est vibratus, diminuta est longitudo. Dicro tus vero non vibratus aeque est ac vibratus durus: sed talis per suam tarditatem efficitur et corporum unus incumbentium. Quocirca perntultas uterque hic causas consequetur, numero tamen inter se facultatum, a quibus creantur, et occasionum disserunt; permultos enim vibratus dicrotus, paucos non vibratus comitabitur. At commemorandum quidem primum est, quot caulis absolute vibratus succedat, quas ante omnes recensuimus; mox causam ejus quasi continentem; fit enim ubi amplius cogitur distendi durum corpus arteriae, vel tensum ; ad haec tertium, quod quum facultatis imbecillitas huc accessit, aut conformatio nativa, vibratum dicrotum pulsum demonstravimus oriri. Jam dicrotus non vibratus. fiebat ob duritiem arteriae, tarditatem pulsus, et pondus corporum incumbentium ex utraque parte sensibilis motus ; etenim in hujuscemodi affectibus, ubi ab utraque parte medium, dum attollitur, retrahatur, rmsusque copuletur cum illis, generatur pulsus dicrotus. Hae sunt illorum quasi continentes quaedam causae. Antecedentes autem mulsae sunt cujusque, quae etiam expeditae et ad manum sunt habendae illi, qui quicquam sit praeteritorum exploraturus. Pulsus qui bis ferit, ex inaequali proficiscitur ipsius corporis cordis intemperie. Tactu vero ad dignoscendam contractionem plane est opus exercitato, cujus si rudis sis dignoscendae, nihil inter hunc pulsum tibi et illum intererit, qui in ascensu subsistit, et quiescit paulisper. Dignoscetur si quid habeat roboris : nam qui undequaque est remissus, hujus latet con- t tractio. Sed fit plerumque ut omnibus pulsibus, qui bis feriant, adsit contentio, neque enim ad eam altitudinem perveniant, si omnino deficiantur contentione, aut multo molliores sint quam conveniat necesse est, ut.languidi simul et non parvi appareant, qui quidem etiam in lethargicis affectibus animadvertuntur, at tum quiescentem paulisper nequeas distinguere a bis feriente, proinde nec ipsos quidem affectus, ex hoc quidem discernere poteris. Aliud tamen est- inditium, quo poteris, atque hoc proprium est signum vitiosae temperiei ipsius corporis cornis. Nec causa est quin brevitatis gratia ut pulsum aliquem, vel febrem hecticam, ita inaequalitatem nos hecticam. appellemus; si cui minus nomen probetur, stabilem illam vocet; stabilis est, si deinceps permaneat par. At vero si caetera simul omnia indicia febrem hecticam esse declarent, multo herele dignosces certius inaequalem intemperiem tenere visceris corpus. Sed haec explicavimus in differentiis febrium. omnia denique sunt reliqua animadvertenda; praesentia, praecedentia et externa. Nam quum.peripneumonia, suppuratio, pleuritis, phthisis, denique aliquis istic abscessus emortus sit, vel asthma, vel morbus quispiam en destillatione, vel cruentum sputum ; aut rejectio partis alienius pulmotis, aut breviter quodvis; unde redundantia, vel erasittudo, vel lentor humorum obsideat pulmonem, accusate considerandum est, ecquid ex arteriarum obstructione pulsus^ inaequalis fiat. Sin horum nihil fit, ipsum est viteus explerandum, praesertim si: anteacta aegroti vita nec classis fuecis, nec lentis videatur corpus implevisse, a quibus aut foris offusis, aut obstruentibus arteriarum oscilla, inaequalitas concitetur. Nam si quid horum, uti docuimus; vel inflammatio, vel omnino tumor praeter naturam illic exurgat, aut assiuentia humorum gravet facultatem, incidunt in pulsus inaequalitatem. Quare si nec adfint indicia, quibus noscuntur hi affectus, nec hectica inaequalitas et stabilis duret, intemperies existimanda inaequalis in cordis corpore esse; quae quum etiam fit duplex, altera in succis ejus propriis, altera in partibus solidis, illa ex succis profecta una cum totius cordis palpitatione. fit, haec ex solidis partibus absque palpitatione. Quare si quis haec quae retulimus ediscere cum arte cupiat, quae de hecticis febribus scripsimus colligat diligenter ex commentariis De febribus et libro De marcore. Atque his signis cordis inaequalis intemperies dignoscitur, et distinguitur a similibus affectibus. Si qua sit alia lutemperies .visceris, ut aliam ipsum corpus temperiem habeat, aliam sanguis et spiritus, qui sunt in ejus finibus, inaequales pulsus nunquam efficit, sed ex affectuum conlusione medium quendam statum sortiuntur. Confusiones affectuum modo prorsus inter se contrariae sunt, modo non prorsus. Prorsus dico affectus contrarios inter se temperamento ; ubi quo calidior moderatu alter sit, hoc sit frigidior alter, non prorsus, ubi alter plus altero deflexerit. Potest etiam, si ejusdem ambo generis sint, in quantitate esse differentia, quum vel calidius cor ipsum sit materia in sinibus contenta, vel quum materia multum, cor autem parvum a naturali statu recesserit, et frigidius item corpus cordis potest esse, vel materia. Hi concursus non perinde omnes dignoscuntur conspicue ; licet tamen interdum obscuros aliunde colligere. Prima commemorata mixtio, in qua cordis corpus praeter modum calidum est, materrae autem frigidiores, differentiis tribus conflati Aut enim tanto illud calidius est quanto hae frigidiores; aut multo illud calidius quam hae frigidiores, aut minus illud calidius quam hae frigidiores. Prima differentia pulsum repraesentat ad unguem moderatum tum magnitudine tum celeritate atque crebritate; ad remissionem anteus tantum permutatur quanto spatio naturalem temperiem nileus reliquit. Equidem animadverti in hisce subinde affectibus insigne etiam incrementum celeritati accessisse; non tamen hoc conspicuum perpetuo est. Atque hoc asserunt indi-. cium majus tibi ridetur suppeditaturam, quantum enim corpus ipsum arteriae desciverit a moderatu temperamento, conjicere est ex celeritate: nam proclivius ad motum est calidius corpus, si reliqua sint paria. Quare si quod corpus ipsum cordis in naturali statu constans, vel a materia, quam continent ventriculi ejus, aut consuetudine pulmonis iuflannnati, vel alia quapiam parte vicina calefiat, pulsus re- . frigerii gratiam magnitudinem, celeritatem, crebritatem commutentur, prima tum erit in magnitudinem mutatio, altera in celeritatem, tertia in crebritatem. Sin calidius fit partibus te contingentibus, quae in naturali statu sint, celeritas motus primum increscit, deinde magnitudo. Unde quum pulsus manifestum incrementum celeritatis percipiamus, magnitudinis vero atque crebritatis nullam mutationem, magnopere in hoc corpore descivisse ad calorem cor censemus, vicinaque ei ad frigiditatem. Jam simul pulsuum insignis remissio et conspicua in ejuscemodi corporibus animadvertitur. Quod si nec celeritas clara, nec remissio fit, exiguo calore corpus visceris puta auctum. Hae febres compluribus medicis imponunt, nimirum quod febre ipsi se liheros esse aegroti affirment ; neque febrem, quia parva est, et quia viteus incaluit, corpusque visceris calor luvesit, advertunt. Sed de hoc frequenter diximus. Breviter non est magna febris usia hectica, maxime si paucum calorem viscus habeat. Qui igitur calor in universum corpus derivatur ex corde, hic tensum salus inducit ipsis inaequalitatis fastidiosae; quamobrem balnea desiderant, ut alii fastidiosi omnes et luaequales ex lassitudine, vel adustione, lotione intermissa, vel exercitatione, et plerique scilicet laetantur balneo, recreatione se dicunt; depulsam enim inaequalitatem esse totius corporis, nec magnopere quicquam se offendi balneo referunt acceptum ; et sane non laeduntur forsitan horum quidam. verum hujus loci non est ista meditatio; in febrium enim curationibus de omnibus his disputabimus, sive separatim risum suerit eas, sive in methodo medendi tractare; nam ad praesens institutum solam dignoscendi nant tractabimus. Sane rideatur quibusdam perplexa et lucognita, si quando nec differentia usia pulsuum a naturali statu deficiat, et se ipse aegrotus febrem non dicat percipere, at inaequalitatem, quae una molesta erat, balneis pererraverit. Et ut rem difficiliorem faciam, ne ex urina quidem petere in ejuscemodi affectibus sumam notitiam semper licet; sed est etiam fere anceps, calore et lenimento similis naturali. Sexcentos tales in pestilentia diuturna conspeximus, ubi medicos cerneres nihilo plebe praestantiores, imo vero imperitiores multo nonnullos experiente plebejo. Vulgus enim fere, si nihil aliud, at expirationem aegrotorum videas observare; quae si foeteat, pejorem causam expectant. At illi quidem usu tale signum in pestilentibus febribus invenerunt ; tu non usu modo, sed et ratione aestima Jam os etiam attendunt, quod si illic aliquid coloris pestilentis cernant, eos peste confirmant laborare. Equidem medico haec puto clariora esse quam vulgo ; partim enim issi colorem erysipelatosum, partim colorem habent depascentibus herpetibus assimilem, diffusum per plures partes scilicet quam a primo. Et si manum thoraci exercitatus medicus admoveat in explorando febrili calore, ne tum quidem praetereat eum affectus. in spicienda porro prae caeteris urica est. Etenim conturbata quorundam eorum videtur esse et aquosior, ac nonnullorum multo quam pro natura tenuior, atque. haec quidem certissima est, necnon quae naturalibus undequaque similis est colore et crassitudine ; haec etiam ad secundam spem certissima est; quae si enaeoremate probo sit praedita, multo etiam est certior, si quidem sedimentum sit candidum, laeve et aequabile. Praecipue vero enaeoremattis animus est adhibendus; nam quaedam quae sublivida quodammodo sunt latent, et item alia quae aranearum latas telas referunt in modum lanae congestae. At si quid tale animadvertas, aut nullum plane suspensum innatare urinis, in pejorem partem haec interpretare, si contraria videas, quae retuli modo, non potest fieri ut male affectus homo sit. Ex sus igitur discernas, utrum inaequalitate quapiam affectus sit, an pestilens morbus et exitialis, qui hecticam febrem habeat, eum prehendat; praeterea ex iis, quae balneum^ consequuntur, etenim cibum respuunt et sitiunt praeter modum ac frigidam postulant. Etiam oculi illorum furit accurate inspiciendi ; nam inter lavandum manifeste redduntur calidi, et flammei quidam postea tales permanent, quos plane sciemus teneri peste. At in pestilentia, qualis nostra memoria fuit et viget etiamnum, nunquam experiri quisquam homo possit. Sciendum .tamen nonnunquam incidere fine peste has ipsas febres, ut de illis prodiderunt omnes insigniores mediet, vocantque pestilentes, de quarum tota natura disputari latius in differentiis febrium ; nam hoc quidem loco, non quemadmodum quis optime febres dignosuat tractamus, sed quemadmodum ex pulsu optime. Quin.. etiam dixi fortasse plus aequo de febribus ex ipsa cordis corpore excitatis, quare ad pulsus nos referamus, et quod residuum est de febribus hecticis persequamur. Etenim sunt, ut docuimus, pestilentes non paucae inde usque ab initio hecticae, distantque ab omnibus aliis febribus, quae ex utagua putredine oriuntur. Praeterea etiam moerorem interdum sequuntur et iram a primo quaedam hecticae. Aliter nescio, an ulla febris inde usque ab initio fiat hectica. At temporis diuturnitate multis aliis succedunt, quas diluet-. de distinguit, etiamsi cum aliis conuectantur, fient declaravintus, perpetua aequalitas, et alia quae in libris De differentiis febrium docuimus. Notitia autem ex pultibus, quomodo nuper diximus, initio adhuc atque primis diebus non facile paratur, quum speciem adhuc communem habeant cum diariis febribus ; verum elapsu triduo jam clariores fiunt etiam pulsuum indicio. Siquidem aperte hae celeriores quam deceat pulsus habent, atque ut inter eas nihil interfit aliud, febrili quidem certe calore manifeste. secundum thoracem praeditae sunt, pulsusque tanto sunt lauguidiores justo quantum calor creverit. Hactenus de febribus in quibus cor tanto quam .natura postulat calidior est quanto quam continet materia frigidior. Materiae addamus securitatis gratia corpora illa omnia quae cor attingunt ; puta ex visceribus pulmonem, ex membranis quum illam quae pericardium appellatur tum quicquid thoracem prope cor intersepit. Etiam consuetudo huic visceri intercedit cum aere, quem continet membrana pericardium, necnon cum arteriis et venis, quarum penetrare; maxima ostia cernis ad sinus ejus. Haec omnia non aliter atque materia pulsum cordis immutant, vocenturque brevitatis gratia omnia quae recensuimus vicina corni.

Cap. V. Deinceps de istis febribus dicamus in quibus cor calidius est quam viclua ei frigidiora; nam in hujuscemodi affectibus pulsus celeriores simul et majores et crebriores languidior es que justo erunt; longius tamen ad remissionem et celeritatem, minus ad crebritatem et magnitudinem recedent a natura. Stabilis et constans harum generatio est, ut caeterarum hecticarum. Quod si non ita longe riscus a natura desciscat ad calorem, viclua ei longius ad frigiditatem, minores pulsus in his et rariores erunt ; celeritate vel similes erunt naturalibus, vel tardiores; similes, si non multo frigidiora vicina fini; tardiores, ubi multo longiore intervallo haec ad frigiditatem a natura deflexerint quam ad calorem cor. Remissio hic etiam quantitati caloris respondebit. At vero si frigidius justo sit ipsum cordis corpus, materia porro reliquaque vicina illo calidiora, erunt et hic tres numero differentiae, et variabunt pultas in unaquaque, sicut superiores. Primum aeque refrigeratum sit. cor ut incaluerunt vicina, tardior aequo erit is pulsus, si insignis fuerit alteratio. Huic respondet remissio, nam magnitudine nihil de natura decedet, nec vero etiam crebritate, quod animadverti possit, aut insigniter. At quum non multum de natura est discessum in utramque partem, difficillime, ut ante dixi, exploratur. discrimen, atque in his praesertim corporibus obscurum est, quorum ignoramus naturalem statum ; nam hunc si prius noverimus, poterit etiam animadverti brevis mutatio, si quis versatus sit in explorandis pulsibus. Ut autem paulo ante, quum vis sueris calidioris et vicinorum ei frigitliorum consideraremus pulsum, febrem diximus esse hecticam, ita nunc, si viscus sit frigidius omnino quam naturalis modus permittat, et vicina calidiora, febricitabit quidem homo, non ljectica tamen quam vocant febre, sed vel diaria, vel ea quae putredinem humorum consequitur. Signa vero sunt propria utriusque. Diariae quidem febris conjunctae cum frigidiore corpore cordis, ubi ex aequo de natura utrumque deflexerit, pulsus nihil magnitudine a naturali differt; nec etiam erebri late pene quicquam, quod perspici possit, nec item cele-. ritate, nisi utriusque insignis fiat mutatio; languidior vero tanto erit quanto riscus frigidius. Ejus autem febris quae ex putredine humorum fit par quidem perpetuo est naturali et ipsa pulsus magnitudo, non par autem perpetuo ullum ex aliis generibus, sed ubi putum quidem a natura recesserint, nihil quod effatu dignum sit, a naturali pulsus evariat; ubi vero plus recesserint, aperte in contractione pulsus celerior fit, sicut superiorin distentione; jam etiam Mare in externa quiete crebrior et languidior apparet tanto quantum refrigeratum est cor. Contra jam magis refrigeratum cor sit quam vicina incaluerunt, ac febris sit diaria, horum pulsus manifeste languidiores erunt et minores, tar-. di non perinde aperte, sed quanto vicinis sibi frigidius sit corpus cornis; jam etiam rari ac parui pro proportione erunt. At vero febris sit ex humorum putredine; horum pulsus .languidus erit perinde ut superior, sed silio etiam minor in distentione tardiorque, at contractio naturali .ceserior erit, ac magis etiam incidet id in illa tempora accessionis, in quibus est initium et incrementum; nam in rigoribus quidem minus, ac minus etiam in remissionibus. Porro autem tertium genus commutationis ponatur, hoc est minus ad frigiditatem cor declinavisse, quam ei vicina ad calorem, ac febrem esse diariam : pulsus habebit hoc corpus tanto quam par est imbecilliores quanto corpus cornis sit intemperantius, atque majores et celeriores naturali, sed majores quam celeriores, ad haec crebriores erunt. Haec omnia sunt accipienda pulsibus nec in duritiem nec in mollitiem aperte mutatis, nam si hic sint etiam mutati, discessus eorum ad mollitiem omnino magnitudinem et raritatem augebit, addet etiam et tarditatem, discessus autem ad duritiem contraria, nimirum parvitatem et crebritatem, addet interdum et celeritatem. Equidem jam omnes mihi rideor subrium quas ex pulsibus fumas differentias. percurrisse ; siquidem sane earum essentiam recte in cornis nimio calore posuimus. Jam inter febres affectus nonipaucos alios attigimus contrarios febribus, in quibus cordis affectus frigiditas est. Praeterea de mixtis affectibus diximus, quorum ex contrariis inter se complicatis mixtio constat. Jamque transeundum alio misti erat, sed quando in magnam dissensionem nescio quo pacto qui de pulsibus commentati sunt inciderunt, propter eos visum mihi est quae hoc in libro jam tradidmrus, in quo de sebribus ex pulsibus dignoscendis tractavi, summatim repetere. Imo si verum faten-. dum est, potissimum hoc propter Archigenem statui facere, nam quum habitus sit diligentissimus in commentatione de febribus nihil nos prope non aliter ac Erasistratus docet. Nempe eorum, qui nihil docent, duplex est institututum, quidam ad proprietates quae exprimi nequeant confugiunt; alii proferunt quidem nomina, tamen nec quae significant observant nec quam illis significationem attribuant interpretantur. Namque durus pulsus, quem perpetuum Archigenes febricitantibus confirmat esse, nomen duntaxat est, nec rem denotat ullam, nec plane, nec liquido intelligi^ potest De quo pulsu in libris De differentiis pulsuum la-^ tius disputavimus, et etiam in libris De dignoscendis iis, maxime autem in iis commentariis quibus interpretamur simul et examinamus quae in libro De pulsibus Archigenes scripsit. Sed hic tamen etiam operae pretium est nonnihil de iis summatim exponere.

Cap. VI. Ut singula alia nomina apud omnes Graecos singulas res indicant, ita etiam quae occurrunt sensibus, his nomina quaedam posuerunt ; separatim quae disseren- . tias auditus significant, separatim quae differentias odoratus, vel gustus, vel tactus. Neque igitur aliis tribuunt album, nigrum, flavum, rufum, pallidum, fuscum, caeruleum, reliquaque colorum nomina praeterquam sensui visus objectis, neque etiam aliis austerum, dulce, astarum, acerbum, astringens, salsum, salsuginosum praeterquam iis quae gustantur, nec jam ullis aliis calidum, frigidum, siccum, humidum, molle, durum, verum iis quae tanguntur omnes attribuunt. Nam si alio traducas haec nomina, illa usurpatio vocatur metaphora. Habent vero et alia item metaphoras ex similitudine aliqua et convenientia ; ex qua similitudine pedes, vertices lateraque montis dicuntur. Nam ut animalium infimae partes pedes sunt, vertex omnium suprema, sic in montibus permissum est positis supremas partes vertices vocare, et infimas pedes. Si quis igitur, quum de animali loquatur, et pedes dicat, vel latera, noloerit pedes more omnium accipere, neque latera ut institutum est, sed ita dicat latera accipienda esse, quomodo de monte Brilleso dixit Callimachus,

Rrdlese latera sunt orae, quem tenuere,

sane quam ridiculus sit, duplici utens et reciproca metaphora ab inpropriis ad propria. Haud. aliter si quum de moribus, aut rino durum elicitur per metaphoram, de corporibus quae tanguntur disputans, nolueris ut solent omnes nomen interpretari, verum sicut vinum dicitur durum, aut homo, aut mores. Huic simile est, si quum sermonem habeas de rebus visibilibus, atque album dicas, prohibeas ex omnium instituto accipi, sed quando febres aliquas Archigenes albas appellavit, ita esse etiam intelligendum colorem album. At quemadmodum quidem non videbitur is sanus esse, si quod proprie nomen colori tribuit, transferre duplici differentia ad eum ab inpropriis studeat, sic sime qui de tangibili corpore sermonem instituit, et per rnetaphoram vult nomen durum accipi. Etenim in iis omnibus fit orationibus ut nihil auditores proficiant, quum et prohiheantur proprie dicto, nec quicquam intelligere aliud possint. Quem sedim alium accipias colorem prolatu albo, confiueto prohibitus, et accipere ex metaphora albarum febrium juifus ? Sic item durus pulsus, quem Archigenes in re tangibili induxit, nisi propriam significationem habeat, nimirum hanc vulgarem, sed ut ille ex metaphora vinorum vult, prorsus obscurus est atque incognitus, talisque ut si scindapsus dicatur. Etiam posset quodvis aliud nomen proprio febrium pulsui tribuere, -et aliquid rideretur ulcere, apud homines scilicet in distinguendis significationibus imperitus, simplices autem, et qui facile sibi persuaderent virum scilicet senem, qui tam clarus esset, artemque multum illustrasset, non facturum unquam ut talem obscuritatem temere sermoni induceret, ut nomina proterret nullius significationis. Jam vero si quis pulsum febricitantis amarum dicat esse, ac nomen amarum, ut ad gestum referimus interim velit accipi; nihil sane quod clarius intelligamus habebis mus quam si acerbum; vel austerum, acidum audiremus pulsum esse, quod ex omnibus his res molesta et praeter naturam repraesentetur, quae autem sit illa non declaretur. Quanquam in ejuscemodi metaphoris a propriis ad aliud non proprium traductio fit, res et permissa omnibus et vulgaris, at in significatione duri pulsus, cujus auctor Arcuigerres est, quae nec concessa est, nec usitata, nec omnino fuit, aut poterit esse, intelligere oportet nos significationem, ad illam quae propria est ex metaphoricis reversus ; quando ita nomen quidem audias, artem intelligas nullam. Verum quid sermonem de his producam, quum alias. diffusius de sus disputaverim? At superiora summatim repetemus, ac de omnibus febribus dicamus.

Cap. VII. Tria esse in summa genera illarum alio loco docuimus; quemadmodum vero quodque ex pulsibus dignoscatur, declarabo hoc loco. omnes diariae in magnitudinem, celeritatem crebritatemque pulsos, quantum in ipsis est, mutant; nam si concurrat. alius affectus, mixtam oportebit esse mutationem ex illo et hoc qui eomi tatur febrem. Pari modo febres hecticae pulsus in easdem differentias convertunt, quantum in iis est, ampliusque in his mutatur celeritas. At quae ortae sunt ex putredine humorum, in vigoribus utrumque habent motum celerem, et .distentionis et contractionis, praeterea utramque crebritatem ex aequo mutant, quum externae quietis tum in- . ternae ; in initio accessionis non perinde, sed magis augent contractionis celeritatem; in incrementis quum hanc tum etiam externam quietem plurimum concitant, ut pulsus in illa creberrimus videatur. Habes pulsus, qui foli febrium per se proprii sunt.; reliqui omnes, qui febricitantibus accidunt, alium potius affectum quam febres loquuntur. Quorum etiam affectuum sunt duo genera, aut facultatis, aut instrumentorum vitium ; quippe ad causas inveniendas, quae mutant. pulsum, tria haec sunt animadvertenda, instrumentum, .usus et facultas; demonstravimus enim, quae ex singulis horum generibus a natura recedentibus accidere pulsibus oporteat. Quo minus est mirum, si inter sese praeclari isti medici dissideant de febribus propriis pulsibus, errentque omnes, ut qui nec genera partiverint pulsuum, et profectas ex facultatis, vel instrumentorum vitio alterationes pulsuum arbitrentur proprias ipsis febribus esse ; ut invadentis accessionis quidam crebros et parvos, alii adhaec languidos, jam nonnulli etiam inaequales, sunt qui tardos etiam, contra alii celeres, posuerunt indicia. Tametsi quaedam febres.incompressas, ut isti vocant, invasiones faciunt, in quibus pulsuum prima mutatio in magnitudinem et celeritatem fit, mox his succedit augescentibus crebritas ; reliquorum pulsuum quos memoravi in illis nullus apparet, nec initio accessionum, nec in incremento, nec vigore. Verum hos nec rigor, nec horror, nec fere ulla inaequalitas, quin ne frigus quidem partium extremarum, vel superficiei externae, nec vefficatio, aut gravitas, aut compressio stomocli una incessit; plerosque vero vel unum de sus, vel plura comitantur; nonnullos paulo post vomitus; qui aperte declarat, ex eo quod in ventriculum vitiosi succi confluxerunt, quosdam illorum vellicatus esse, alios compressos, aliquos nauseasse. Clarissime enim recedit in plerisque initiis de tota superficie externa sanguis; confluitque in viscera, unde compressiones et obstructiones fiunt, distentio nesque arteriarum praecipuarum, propter quas initiis talium accessionum conjuncti sunt pulsus inaequales; quemadmodum etiam languidi ob stomachum et facultatem affectam. Ad hunc modum fiunt et parvi ob imbecillitatem facultatis, et ob frigiditatem, et jam tardi quoque ex ingenti frigiditate. Verum. contractionem perinde ac disteutionem nullus horum tardam fecit; sed hoc perpetuum est et prae caeteris proprium luvasioni febris ex putredine humorum ortae, ut arteriae contractio efficiatur celerior. Et .si quis in cognoscenda contractione est exercitatus, perpetuum. hoc et constans initii accessionis signum habebit, ubi contentione aliqua, ut frequenter admonuimus, pulsus praeditus sit, nam in languidis contractionem docuimus dignosci non posse. Hoc igitur etiam atque. etiam exercitandum tibi. est, siquidem cognoscere ad unguem velis initium accessionis. Quemadmodum autem ingredienda ea sit exertitatio, copiosissime in libris De dignoscendis pulsibus declaravimus. Certissimum est hoc signum, Utique maxime est fidendum aperte ad dignotiones conspicuo. Equidem in multis, quorum antea pulsum nunquam tetigerant, nec per sanitatem nec per morbum, hoc fretus uno signo nunquam sum lapsus. Nam caeteris quidem omnibus, sive frigescat totum corpus, sive os ventriculi, quem per abusum vocamus stomachum, sive deferatur sanguis in prosuudum, vel ex moerore, vel metu, vel esta de causa, similis tarditas est pulsus et in arteriae distentione et contractione. Jam ei etiam conjuncta est in utraque quiete raritas; in solis vero invasionibus febrium ut distentio interim tardior fiat priore, certe contractio celeritatem nanciscitur. Ad haec restringit externas quietes, ut lue pulsus crebrior evadat; at non in nrtemas; sed vel perinde ut in priore, vel paulo rarior id temporis ridetur. Comparanda vero est prior quies quantuor ad tactum praesenti; hocque memoria tenendum, constatam esse eam ex fine contractionis et initio distentionis, atque ex interposita inter has quiete; tum expendendum, quantum utrinque ei ex parte motuum delitescente accessit, . id quod exponendum est comparando cum contentione. Nam si aeque pulsus contentus nunc sit ac ante suit, quanto tempus scusibssis quietis longius fiat, tantum etiam est putandum esse revera protractam quietem, si languidior quam prius effectus est, arbitrandum est et ob hoc partem absconditam esse motuum, quae quieti, quam sentimus, ad veram inveniendam detrahenda est. Nam si paulo pussus quam ante languidior appareat, multo autem rarior, veram quietem puta esse productam, sin multo remissior et rarior paulo, ut sensus judicat, minime censebis protensam esse veram quietem. Eodem modo, si quum parvam remissionem assequatur pulsus est, insigniter tibi crebritas rideatur aucta, contractam arbitrare veram quietem. Itaque in quibus languidior pulsus est factus, tempore, quo exploramus, animadvertendum est; in quibus vero pari est contentione, in his facile, uti diximus, si animum advertas, interna quies. dignoscitur. Proinde quum nihil pulsus verret nisi in con- tractione sit celerior, id habe initii accessionis signum perpotuum, simulque fit hic pulsus in externa quiete crebrior, natura incumbente ad excrementum fumosum propulsandum, quamobrem celerius contrahebatur. Ac sic quidem celaritale tantum contractionis, quum primum id generatur, vaviare a priore pulsus videtur ; paulo post etiam fieri creber in externa quiete, quod citius arteria ^considere incipiat. At diariae febres non habent hoc; quod sine humorum putredine fiant, nec jam etiam hecticae, quod nisi alter cum iis affectus casu coeat, ne incipiant quidem unquam. Ita in quibus praesertim febribus quaeritur accessionum initium, tenere nos hoc inseparabile signum debemus. Quod si primo die quum recens de sanitate homo in morbum incinit, pulsum tangamus, statim nobis genus etiam febris hoc signum ante oculos proponet, una enim invadere cum febrium accessione, quae putredinis alicujus humorum comites sint perhibent. Jam in differentiis febrium docuimus in eodem genere, quo hunc, pulsus esse, qui ab inflammatione excitantur, sed a pulsibus ab humorum putredine concitatis hi sola duritie discernentur ; siquidem pulsuum ortorum ex inflammationibus durus est occursus. Quare si durum occursum, quem efficit contentio arteriae, discernere ab eo vales, quem generat frigiditas et durities, tres praedicere lune causas praeteritas poteris, potum frigidae, meracius vinum, inflammationem; quam non solum ante causam fuisse accessionis, sed permanere etiam dicimus ; sugidae atque largioris meri potum antecessisse eum quidem, sed quem concitavit, affectum adhuc. durare. Ac indurescunt quidem ex nocuis frigidae potionibus arteriarum tunicae, et a vino immodice poto desiccantur, nam si nervorum simul principium laedat vinum, etiam intenduntur non aliter atque illae, quae convulsionem praenunciant. In inflammalienibus vero absque propria tunicae duritie tenduntur, vocaturque pulsus tum etiam durus ob vim ictus; non induruit tamen per se arteria, quomodo quum vel desiccata fit aliqua ratione, vel magnopere perfrigerata, vel affectum comparaverit scirrholum. Atque haec quidem sic distinguo. Quae primo die nequaquam obtinent istud signum, a febribus putridis separabis, ac vel diarias censebis, vel hecticas. At febris hectica rarissima a primo existit, qum tamen id temporis possit nasci, nihil causae est, sed vidimus etiam nonnunquam tales. Reliqua harum omnia signa alio in opere explicate sunt, ubi de differentiis febrium tractavimus. Quae vero pulsus suppeditant, nunc persequemur. Nec magnus pulsus, .nec vehemens cum hecticis febribus unquam concurrunt, sed si alterutrum habeant horum; non sunt. hecticae; si simul utrumque habeant, plane funtdiariae, si quidem eorum contractio, quemadmodum diximus, non properet. Propria enim est ejus, quae consequitur putredinem humorum, celeritas; cujus singulas differentias in commentariis, quorum memini, sum persecutus. Hae sunt, ut summatim commemorem, omnes quae per circuitus incandescunt, atque omnes continuae, ubi tertium diem superent. Ejusdem generis sunt quae inflammationes comitantur. Ac in declinationibus celeritas contractionis dissolvitur, praesertim quum ad integritatem, aut prope eam pervenerint; initio accessionum generatur, quum aliqua ratione humores intendantur; ac per incrementum augetur, ubi prope jam attigerint vigorem, succensis humoribus; fervescentibusque ingens incrementum suscipit distentionis celeritas, contractionis permanet par celeritas ;ubi jam riget plane febris, in illa accessione ad summam celeritatem distentio pervenit, et minuitur celeritas contractionis. Verum plerique mediet, praecipue qui sensu negant contractionem percipi posse, longe absunt a signo, quod exposuimus, omnium febrium ex putredine ortorum, initiique in illis singularum accessionum. Nonnulli, sed sane pauci, obscuram imaginem rei ridentur conspexisse; quamobrem adeo confuse atque obscure scribunt, ut qui conjicere valeat quid dicant fit nemo. In his Archigenes est, quod videbis, si librum ejus de pulsibus legere velis, et commentarios de signis febrium, aut certe horum compendium; et vero nos etiam libros ejus de pulsibus una cum interpretatione obscurorum locorum expendimus atque examinavimus octo commontariis. At vero milli quidam ridentur optime dixisse, si adjecerimus sermoni quandam distinctionem, pulsuum ex . utraque parte mutationem, initii accessionis esse nunciam. Quam adjunctam distinctionem volo, ea haec est, si mutatio citra aliam occasionem acciderit. Causae autem partim externae sunt non medicis modo, sed plebi etiam perspectae, orbus et potus sumptus, quivis motus, et animi affectus iratorum, aut metu pereitorum, aut angore, aut quomodolibet aliter commotorum; partim ex ipso corpore originem ducunt, de quibus paulo ante verba feci, ubi horroris; rigoris, refrigerationis atque confluentium in ventrem m entionem facerem. Nam si laboranti tale nihil acciderit, repentina, in quamcunque rem sit, mutatio accessionem praemonet; si celerior majorque pulsus fiat, calorem in arteriarum fonte subest; si tardior vel minor, frigiditatem itemque .consentiet crebritas cum caloris abundantia, contra cum frigiditate raritas. Et remissio etiam, quamvis alio ex symptomate oriatur, peculiaris est accessionum initiis, quod in ventrem tum confluant humores vitiosi, atque laeso ejus ore facultatem afficiant. At pulsuum inaequalitas, quae fere invadit una cum accessionibus, compressarum, vel obstructarum non arteriarum, aut copiae humorum ad lacuitalem relatae, est signum, quae etiam ratione accessionis possunt accidere. Quae igitur pulsuum mutationes fiunt, quum cordis calor augetur, vel confluunt intro humores, aperte hae ridebuntur accessionis initium annuntiare, siquidem, ut diximus, ab aliis causis sint remotae: quae vero, quum erescit frigiditas, hae non etiam necessario ridebuntur febris accessionem nunciare, sed si hic quoque alias omnes causas secludamus, declarabit frigiditas nobis jam jamque febrem iri accensum, suffocatur enim tunc, quod materia, quae in profundum confluit, mire sit frigidior, ut periculum sit ne semel principium extinguatur. Qualia exempla extra corpus multa conspiciuntur, si quando materiam simul et multem et quae non facile succendatur, affatim in modicum ignem conjiciamus, nam statim periculum est ne extinguatur, si non extinctus sit, sed restiterit; paulo post succendere totam materiam incipiet, caloremque generabit primo fumorum, tandem etiam flammeum, dum prorsus devicta materia puram excitet flammam. Nam ab ea flamma quod defluit, non fumus, sed fuligo et fumosum ignis excrementum est; utrumque enim materiae adustum excrementum, quod in sublime fertur, significat; quod vero decidit, cinis et favilla. Ha finge in febribus, ubi acervus materiae humidae initio accessionis ad cor pervenerit, primum mor-. tis periculum esse; quod periculum maxima mutatio pulsuum in raritatem, tarditatem parvitatemque praenuntiet. Nam si bis insignis remissio successerit, extemplo peribunt; sin autem absit remissio, contendit natura hanc superare, atque arteriarum motum majorem, celeriorem crebrioremque excitat, ut uterque motus celerior quidem fiat, sed clarior contractionis, increscatque hic brevi manifeste, dum augescat accessio ; tandem ubi materiam superaverit, calor quasi flamma incenditur. Atque hic est vigor accessionum, ubi fuliginosum excrementum .expiratione et contractione arteriarum natura expellit ; quod vero est veluti cinericium, non perinde, quia crassam est, potest excernere, sed per insignes quosdam meatus educit; hoc in partibus inflammatis pus est, in ipsis vasis sedimentum minae. At de his in commentariis De differentiis febrium satius diximus. Pulsus autem illas mutationes singulis temporibus accessionis necesse est habeant. Jam etiam in initio, ut diximus, non male quidam mutationem eorum in utramque partem statuerunti Sed ad universam illorum signorum certitudinem danda opera est ut scias discernere pulsuum omnes alterationes ex aliis causis; in quas, quanquam vitet, frequenter incurrit Archigenes. Itaque in loquacitatem et institutionis conlusionem incidit, quum propriis et perpetuis singulorum temporum lignis commisceat ea quae frequenter consequuntur; quamvis in minimo sita sint, si methodo percipiantur ; nam purum calorem. motus distentionis declarat, atque eum, qui est veluti fumosus, contractionis. Caeterae pulsuum alterationes, aut ob facultatis, aut ob instrumentorum fiunt mutationem ; harum autem utraque ex causis quibusdam antendentibus, quae fere alias etiam externas comitantur. Ac quo fit sermo clarior, appellabimus quae ex corpore procedunt causas unde vel facultas, vel instrumenta allevantur, antecedentes, harum ipsarum quae positae extra corpus induxerunt ut tutationem, causae sunt externae. Harum nos methodum omnem in aliis commentariis, quos inscribimus de causis pulsuum, exposuimus. Itaque nihil miri est, si expedita haec quis memoria complexus meditatusque, via scientiam pariente ad prompte dignoscendos quosuis pulsus, causas interim quae praecesserunt in aegrotis inveniat. Atque hic quidem finem sermonis faciamus.

Cap. VIII. De intemperie humida et sicca quae cor teneat, ipsasque etiam arterias, et singulas separatim et omnes in communi, deinceps agam; de quibus etsi ante ego nonnihil attigi, tamen orationis seriem, quae tractari hic separatim postulat, ac si dixissemus nihil, ita absolvemus. Nam cor quandoque, si siccius evnserit quam natutalis status fert, una omnes secum arterias alterabit; quandoque vero in una hoc parte animalis arteriis, vel in ploribus accidet; est quum sint contra quidem ac cor afi. lectae, quod ad se ipsas pertinet, arteriae, sed tamen etiam recipiant ejus affectionem, ut confletur illis medius quidam affectus in humiditate et siccitate, sicut ante in caloris et frigiditatis intemperie explicavimus. Causae fiunt antecedentes, quae arterias indurent, aqua sulfurea et aluminosa et, ne multis, quaecunque vim habent exiccandi, non aquae modo, sed et medicamenta, diu parti cuipiam corporis applicata, cujuscunque arterias haec intemperies tenuerit, ipsum pulsum reddit duriorem. Maxime vero in plerisque atrophos, quum arteriae partium nutritione desectarum fiunt duriores, tum pulsum creant duriorem. In ipso vero corde intemperiem creat rictus, si diutius. sicco utaris; praeterea medicamentorum exiccantium esus et potio, in quibus est vinum merum, defectus cibi, vel alia quapiam de causa, vel ob famem publicam ; interim etiam ob potum, ut in longis navigationibus; ad haec immodicus labor, simium, .solicitudo, tristitia, diutinae vigiliae, febris hectica, prae caeteris marcida. Haec igitur quae memoravimus omnia, nunc lingula, nunc bina, nunc terna, nunc plura conjuncta, cor siccius efficiunt, tantoque quam par est. duriorem pulsum quanto sit siccitas major. causae humidae intemperiei sunt oedemata, quae partes diutius tenuerunt, hydrops leucophlegmatiae qui item cor asserat; denique omnia principum visitemur oedemata, quum arterias humectant et cor, tum pulsus effi-. ciunt molles. Pulsuum causae mollitiei mediocris, nec sin tignis hae sunt; ciborum copis humiliorum, multum otium, somnus longus, balneae a cibo. Durorum puti sinum ante demonstravimus esse parvitatem, mollium magnitudinem, jam etiam has consequi celeritatem et tardilatem, ad haec crebritatem et raritatem. Declaravimus praeterea aliarum causarum conjugationes ; causas nunc dico primas et quasi continentes generationis pussuum, usum et facultatem. Itaque accidentium cordis ex intemperie nihili jam reliquum est. At non tamen tumores in illo excitantur, qui pulsus asserent in duritiem, quemadmodum in caeteris visceribus inflammationes et scirrhi, prius enim pereat homo : syncope correptrts in illorum tumorum ortu. omnia igitur quae cordi accidunt, scuae pulsus mutent, retuli; quamobrem hic finire hunc librum tempestivum visum est misti, ac progresso ad quartum omnium aliarum corporis partuum exponere affectus, quicunque intemperiem et tumorem praeter naturam comitantur, ac qui pulsus fingolos consequitur.

GALENI DE PRAESAGITIONE Ex PULSIBUS LIBER IV

Cap. I. Quartus hic liber nobis est de praesit gitione ex pulsibus. In primis duobus singulorum pulsuum positorum expendimus auctores affectus, in tertio singulorum affectuum proprios pulsus investigavimus ; coepimus autem ab iis quae cordi accidunt, in quibus fiunt omnes febres, ut in libris, quos de iis scripsimus, probavimus. Quod reliquum est adhuc, aliarum omnium partium affectus, quibus cor consentiens commutat pulsus, omnes ordine explicemus, contrahamusque in methodum eos, quomodo ante fecimus alios. Atque hoc primum de omnibus in communi est sciendum, totius corporis pulsus prius quam consentiat cor parti prius affectae, in omnem alterationem fieri non posse ut trahantur; in parte aliqua, licet offensionem cor non sentiat, arteriarum motus variare posse. Posteaquam jam hujus admonuimus, primo loco instrumentorum respirationi servientium affectus exponamus, deinde nutritiorum, mox capitis, postea artuum et propatularunt animantis partium, postremo genitalium.

Cap. II. Ac partes animalis respirationi servientes duae duntaxat sunt, pulmo et thorax; nutritionis multo plura quam duo instrumenta, jecur, ventriculus, intestina, lien, renes, utraque vesica. Celerrimam cordi et omnium maximam noxam dat pulmo; sedem enim habet omnium ei conjunctissimam, ei que vasis quam maxime assinis est, et confluxum habet permaxima ostia in utrumque sinum. Quamobrem si quando evaserit solito calidior, continuo et cor calefacit, si frigidior fit, nec hoc prorogatur; humiditatis autem et siccitatis intemperiem non perinde ac illas, sed citius etiam has tamen quam caetera instrumenta cordi impertiti Tum- plethorici in ipso morbi, maxime quum erysipelas vel inflammatio invaserit viscus, cordis statim functiones alteram. Et affectus quoque, quos in ipso committit fluxio pituitosa, in. consentionem secum cor trahunt. Sed ab intemperie initium exordiendum est, quae absit a fluxione; ac primum in manibus sumam eam quae^ ob calorem siti Ergo si a pulmone excalefacto cor parvum calorem contraxerit, pulsus efficit, qui comites esse usus pulsuum amplificati solent; qui affectus si diuturnior sit, in periculum vocabitur illud, ne in febrem hecticam incidat, cujus nos ante judicia declaravimus, atque perinde pulsus alterabuntur, sive solum per se cor intemperatum sit, sive consentiat pulmoni. Jam etiam respirationis forma in eodem erit statu, sive febrili intemperie cor solum affectum sit, sive pulmoni consentiat. Majorem tamen in toto sinu thoracis aestum percipiet qui ex pulmone laborat, atque calidum plane expirabit, sitietque etiam altero magis, et calidioribus erit faucibus atque lingua, eaque fere sicciore ; quodsi malum ingravescat, inficietur lingua atro colore, quam omnino asperam habebit. At si pulmo fit refrigeratus, cor, quod ei consentit, pulsus primo in eam adducet alterationem, quam ante consequi ostendimus usum, qui exol vitor, temporis longitudine, quum frigiditatem hecticam contraxit, pulsus excitabit, quos huic, si polleat, attribuimus. Ac nimirum caetera conveniunt his quibus solum cor est restigerulum cum illis quibus pulmo; altarum enim necessario alteri consentit; quibus vero refrigeratus est primus pulmo, hoc habent extra ordinem, ut sentiant frigidam respirationem. Jam si siccitate intemperatus pulmo fuerit, a primo pulsus pene nihil alterabile tandem consentiente issi corde, duriores efficiet. His fauces, tametsi nihil sitiant, prompte arescunt. Humida intemperies uvidas reddit fauces, sitim extinguit, et tempore ad mollitiem pulsus traducit. Hae sunt pulmonis simplices intemperies : ex his cognosce compositas, nam ad aliud propero genus, quod ex fluxione dixi oriri. Communem habet hoc omnium inaequalitatem pulsuum; obstruuntur enim facile et constringuntur, atque comprimuntur per eas fluxiones principes arteriae ; nec minus ob eam humorum copiam, quae ad facultatem refertur, quod scilicet tam conjmrctum pulmoni cor sit, ei confluxum habeat per magna ostia. Ac inaequalitas quidem communis est omnium flexionum, quae impingunt in pulmonetu, eaque nunc major, nunc minor est pro crassitie humoris et abundantia: minor ex subtilibus et paucis; inlignior ex massis et viscidis copiosisque fluxionibus efficitur, quod hae obstruant comprimantque ac gravent ma- . gis. At alienationes pulsuum in caeteras differentias, ex calidioribus fluxionibus quales a copioso calore, ex frigidioribus quales excitari ante a defectu docuimus; duriores quam oportuit fiunt per siccam intemperiem et.inflammaturius atque scirrhofos pulmonis tumores ; contra molhores ob oedematosas affectiones. Jam nec respirationis unum genus est per intemperiem et fluxiones. Frigida intemperies parvam, tardam raramque respirationem creat non aliter atque pulsus; at fluxiones frigidae pulsus similiter mutant, respirationem nec parvam nec tardam nec raram reddunt. Quiaenim coarctatus pulmo est, paucus spiritus recipitur, qui quod naturae non satis efficit, fit ut altera actio statim celeris efficiatur et magna. Quae stolae dyspnoeae habent, quod declaravimus in libris, quos de iis conscripsimus, ut thoracis distentioni quantitas attracti spiritus adversetur, maxime enim thorax dilatatur, sed non attrahitur spiritus plurimum, uti quum apertus pulmo nec obstructus esset. Genus igitur respirandi omnes fluxiones idem habent ; at non eadem omnibus suffocatio, sed calidiores comitatur potius, quandoquidem largiorem attrahi spiritum natura tum postulat, nam solum intemperiem nullum suffocationis periculum excipit. Ac ipsis etiam pulsibus praeter superiores dictas alia quaedam inest differentia, ex eo quod fluxio nunc in ipsas impingat solas asperas arterias, nunc in laeves et venas ; vel inter eas occupet cunctas intereapedmes. Si arteriae tantum asperae sint oppletae, nihil pulsus duritie variant; sin laeves, quia totius animantis arteriae intenduntur, pulsum efficiunt duriorem. oedemata tantum abest ut indurent eum, ut etiam molliant dittturnitate arteriarum tunicas humectando, nec quicquam intendendo; id quod in tumoribus inflammaturus et scirrhosis usu veniti : Quare noli jam. nomina expectare peripneumoniarum vel asthmatum vel aliorum pulmonis morborum, quum affectus teneas pulmonis. Nam institutionem per nomina primam habere significationis controversiam, alteram numeri morborum notitiam, multis saepe locis declaravanus.

Cap. III. Sed ad thoracis morbos eadem via et ratione progrediendum nobis est. Intemperies easdem alterationes inducunt ac paulo ante illae pulmonis; tumores pro multitudine et genere singulorum humorum, qui efficiant eos. Variant autem quod citiuscor et magis pulmoni consentiat, minus atque tardius thoraci. Alia praeterea erit varietas, quod interdum affecta pars titoracis fit musculus, interdum succingens costas tunica; major siquidem tensio est, ubi durae partes et spissae intumescant; unde etiam pletrritici iemper duriorem pulsum quam peripneumanici habent At aequalis est maxima ex parte pulsus in tumoribus, qui consistunt ad costas, non ut pulmonis tumoribus, omnifariam inaequalis; neque enim magnis vasis, neque vicinitate propinqua cum corde conjunctus est thorax. De genere dyspnoeae hoc loco nihil necesse habeo dicere, ut ni pulmone oportebat distinguere; nam modo cor offenditur primum, modo pulmo. Exposita est enim et fa-. cilis ejus affecto thorace cognitio.

Cap. IV. Jecinore affecto pulsus ex intemperie variant ; ut superius docuimus. Si excitati fuit tumores praeter naturam, conveniunt fere etiam in sus, sed minus ex inflammationibus indurescunt- quam ex thoracis inflammationibus ; et tanto quidem quanto quam ex pulmonis magis. Nunquam etiam ex thoracis, vel jecinoris tumore fit mollis pulsus, eo quod nec innascitur his instrumentis oedesita pitnitosum. Compactior enim thorax est, quam qui eam fluxionem admittat; jecur non compactius modo, sed et innata facultate alterat pituitam; at jecinori proclivius cor; etsi remotius quam thorax fit, vinculo cavae venae consentit.

Cap. V. Consentit porro et septo transverso prae omnibus aliis thoracis partibus, quod ex ipsa cava velia inseruntirr; tentionem vero nulla perinde alia pars infert arteriis, praecipue si nervosa ejus pars affecta fit. Ac si a solis excrementis in ipso existentibus cilia febres intendatur, dolor et dyspnoea a primo..conloquitur ; postea putres-centibus excrementis febricitant. Si ex fluxione, quae incumbit in ipsum, omnino haec fit vel flavae bilis, vel calidi sanguinis et tenuis oportet; nam crassem sanguinem et pituitam lentam propter densitatem nunquam recipiat. Hi. delirabunt necessario pulsumque habebunt insigniter durum, itaque etiam parvum, quia vero ambo haec, et calor est copiosus, proinde- creberrimum quoque. Pulsus jam affecto septo transverso citra febrem durus est et parvus ; non . multo tamen crebrior, sed vel admodum parum, vel nulla ex parte in eam incidit mutationem. At vero omnia quae magnis pleuritidibus accidunt, respondent .symptomatibus partis nervosae septi transversi, tum quod succingens costas tunica multis nervis praedita sit, tum quod adhaereat septo. transversc membranisque thoracem intersepientibus, per quas ad cor continuatur. Ac - maximum r sane indicium exitialis pleuritidrs est, si pulsus sit magnopere durus, ita .t que parvus etiam et .ob ambo. haec caloremque .er.eberrimus; pleuriticus cum tali pulsu nemo .est servatus ullus. Hi minus quam quibus inflammatum est septum transversum delirant; propius enim principium emittuntur nervi. septi transversi. Verum quandoquidem de pulsibus dicere institui, non est mihi in caeteris signis immorandum; in commentariis enim de locis affectis latius de his diximus.

Cap. VI. Ventriculus affectus. .intemperie pulsus. ita ut superiora immutabit; ob tumorem vero quempiam si is sane infundo constiterit, more aliorum; sin ad ejus os. is constiterit, pulsus ob nervorum multitudinem erit durior, non ita durus tamen ut ex septo transversa: multum enim concedit huic, tametsi non cedat nervorum magnisudine; sed quia hi nervi insigni sensu sunt praediti; molles sunt enim et magni atque ex ipso principio sunt enati. Verum quia carnosa est corporis substantia, duritie inferior est et succingente et septo transverso; quae corpora contenta sunt et dura spissaque, unde quum intumescunt, vehemenlius tenduntur. Praeterea illorum nervi non secus atque ipsa instrumenta duri contentique sunt, ventriculi, ut diximus, molles. Quare ex septo transverso et succingente tunica durissimi, itaque etiam parvi fiunt pulsus, quod si calor quispiam cum iisdem, ut in inflammationibus et febribus sit conjunctus, simul creberrimi. Ex ore ventriculi nunquam ita durus pulsus sit, quod nec ipsi nervi nec pars sit contenta ; verum parvi et subinde crebri, quia propter eximium sensum defatigatur quam primum. et dejicitur facultas. Exposuimus enim quos pulsus dolor, praesertim- . si facultatem laedat, efficiat. Ac quemadmodum ob dolores qui afficiunt ventriculus, statim debilitatur facultas, ita; nec copiam humorum sustinet ne paulisper quidem, sed gravatur et fatiscit pulsusque efficit inaequales. Diximusin superioribus libris facultatem copia materiae gravatum, qui pulsus comitentur, atque etiam qui debilitatam, quae: offensiones facultatis quum ventriculi os ambae comitentur, jure pulsus reddit interdum languidos, parvos crebrosque, interdum inaequales cum in illis tribus quae memoravi geaeribus, tum vero in celeritate et tarditate.

Cap. VII. Porro in nutritionis caeteris instrumentisnihil jam laboris est mutationes pulsuum invenire, si priora omnia quae exposuimus quasi. elementa respiciamus, ut nihil obiter praetereamus. Quae enim propiora cordi sunt et magnis vesta ei copulatu, celerius et magis in consensionem trahent; quae remotiora sunt et parvis vasis affixa, minus et tardius. Eodem modo quae dura et contenta nervisque praedita sunt plurimis duris, facile pulsus haec efficiunt duros; quae contra, molles; quae sensu vigent utroque incommodo facultatem afficiunt. Quare nulla difficultate ipse invenias tua sponte quem quaeque pars quibus in asseotibus .pulsum creat; ut exempli causa, vesica et uterus loco inter se nihil differunt, sed durior vesica et nervosior est, unde -pulsus inflammata duriores sarit quam uterus; uterus celerius eos et magis convertet in magnitudinem parvitatemque atque reliquos differentias, majores enim arterias habet venasque et multo prius ex magnis dorsi vasis expullulant quam quae inseruntur vesicae. Dolores utrique instrumento, quatenus nervo ex aequo praedita sunt, pares sunt; quatenus .spissius est et durius velleae corpus, majores sunt hujus. Etenim qui obsepta in spissioribus corporibus et constipati sunt humores, in majorem dolorem quam qui in rarioribus sunt et mollibus concitant; nimirum qui tendant violentius, cujus comes erat doloris magnitudo. Hac ratione et via omnium partium investigaudae sunt differentiae.

Cap. VIII. Sed exercitandi gratia differentias ego explicabo aliarum partium quae sunt extra inguina et alas; quoniam et his aliquid quidem a praedictis omnibus disserens est, quemadmodum et inter sese mutuo particulatini, aliquid vero tum sibi mutuo tum cum praedictis commune est. Nam quod distant multum a corde, ambobus est commune magisque inferioribus; sed inter su substantiis et officiis disserunt, sicut quiddam habent inter se et cum superioribus omnibus commune, in omnibus differentiis, quas commemoravimus. Etenim sunt in his ipsis quoque quaedam duriores et densiores, aliquae rariores et molliores; atque hae pluribus et majoribus, illae paucioribus minori. busque vasismt nervis praeditae sunt, ac pars earum acutiorem sensum. habent, pars sucus. Diversitatem vero in fractionibus harum partium, ac praecipue earum quae supra alas funi, ignorat nemo. Crura enim et manus actionum voluntariarum gratia conditu fiunt genere. inter se similium; oculi, aures, lingua, meninges, ipsum cerebrum omnesque colli partes, longe sane dissident functionibus ab artuum partibus. Quocirca adjunctam esse par est tuam cuique speciem symptomatum, quae non ex aequo pulsus niteret; ut sint licet eodem loci cerebrum meningesque ac caeterae capitis partes, si inflammatae illae sint, febricitent necesse estet delirent; si aliae, non necessario; nam musculorum temporalium .inflammationes, febres, deliria, stasmos, lepores frequenter inducunt, si magnae sint, non feniper; neque quum parvae sint, illa symptomata concitant. Cerebrum ipsum, ubi incurrerit in morbosam intemperiem, symptoma necessarie quod intemperiei familiare est inducit; in caloribus immodicis, si quando soli hi per se steterint, delirium; Ii conjuncti sint siccitati, unacum vigiliis: quod scilicet est proprium siccitatis symptoma, ut humiditatis altus somnus vel coma. Refrigerationis ejus symptoma est perpetuum fatuitas quam vocant; si concurrat humiditas, iis comes est cataphora; quod si multo quam modus naturae fert humidius evaserit et calidius, cataphoram inducit conjunctam cum vigiliis et delirio. Cujus omnem spectem declaravimus alio in libro, qui est de comate quod descripsit Hippocrates. Vehemens autem frigiditas cerebri, si accedat siccitas, motu privat universum corpus; non tantum hi comatuli sunt, sed apertis oculis intuentur et haud ructantibus. Jam pulsus propter quos haec retulimus, Ii abunde sit calidum cerebrum citra siccitatem, in consistentia arteriae sunt moderati et similes nativis; magnitudine vero hactenus superant et celeritate et crebritate, quatenus morbosus calor nativum excesserit. Si verei. non modo sit calidius, sed .et siccius praeter naturam, statim utique etiam meminx ipsa tenuis, quae tegit cerebrum, in eandem venit affectionem ; utraque cum illa cuncti nervi et cor atque arteriae pulsum duriaremaanciscuntm, quod eorum tunica contendatur atque desiccetur ; nam .de consensu principiorum elisputavimus alias. Quod si ex biliosi humoris assiuentia in calidum et siccum affectum cerebrum devenerit, etiam magis tenduntur arteriae. Ita quem inducit calidus sanguis et quasi fervidus, siccitas minor et major tensio, quum ipsas memingas corripit, tum nervos atque arterias. Biliosus vero succus, si pallidus fit, cujus hic mentionem .facimus r quia tenuis est et subtilis, non proinde in messibus. corporibus inhaerescit.; ita nec in tumorem attollit ea. Sanguis calidus sepitur arctius. et obstruitur; quo excitat tumorem majorem ut tensionem validiorem. Proinde etiam atque etiam observanda est arteriae consistentia per siccitatemne, an per tensionem videatur durior :. si ob siccitatem videatur, alterutrum est exiltimandum obsidere cerebrum, vel intemperiem calidam et siccam, vel copiam bilis ; si ob tensionem, inflammationem; si propter ambo, ipsum etiam affectum puta conflatum esse ex sanguineo et biliosis humore, qui perpetuo omnes delirant. Disserunt inter se, quod qui intemperie sola affecti sunt, modice hoc habeant et infirmas - omnes voluntarias actiones ; qui hiliosu humore, non eas habeant infirmas et mirum in modum delirent. Qui ex atra bile terrente ob putredinem hoc patiuntur, mente facile moventur ; quoruui etiam sunt duri pulsus utraque de causa, siccitate et tensione; sirnulque parvi ob duritiem, et justo celeriores, quia febricitant; etiam crebri, quod non satisfiat usu. Humidae intemperies cerebri molles pulsus diuturnitate efficiunt ac hominem comatusum ; si ad illas accesserit fabrilis calor, morbus appellatur lethargus .et pullus est non modo mollis, sed et magnus, Si vero putrescens pituita ita cerebrum afficiat, erit tum: etiam morbus lethargus, pulsusque arteriae contentae speciem quandam praebebit, tametsisit nrollis. At magni in morbis lusce omnibus hactenus erunt, quatenus auctus fit calor; celeritas aut omnino: minima. est, aut lus nihil prorsus crescit: eodemque crebritas modo. Haec autem una cum caloris copia -omnia increscente Sivero commisceatur ex bile et pituita affectus, nec prorsus vigilant, nec in profundo sunt comate, sed in soporem deferuntur desipiuntque, nec palpebras valent attollere ; ac breviter comatuli hi sunt et vigilantes, itaque et pulsum- habent ambigentem inter complicatos mutuo affectus. Sin frigiditas morbosa: cerebrum afficiat, quum illi cor consentiat, minores; tardiores atque rariores aequo pulsus erunt; ac si absque materia sula intemperies cerebri fit, citra omnem tensionem; sin autem utra cum materia, eaque melancholica, fiet ut arteriae tendantur, itaque pulsus durior rideatur; si cum pitortosa, non .simpliciter, sed si crassa atque glutinosa pituita fit, intendentur : scirrhosos enim tumores excitat hic humor: si humida et statuosa, a qua generatur potissimum oedema quod vocant; fine tensione messis pulsus erit; si confusa pituita et mixta ex utroque illarum genere suerit, simul . mollis erit et nonnihil intentus. Neque hoc obscurum est; quin, si pulsus sit mosti or, erit etiam major quam antea. Jam vero quod genus illis aliorum symptomatum accidet, poteris per te ipse ex antedictis colligere. Misti quidem non est consilium diutius hic immorari, quum. illa in conimontariis de locis affectis prolixe explicaverim, nam nunc quidem non omnia indicia attendere, sed quae ex pulsibus duntaxat comparantur proposui; itaque pro cumulo et obiter alia quaedam symptomata adjicimus aliena. Quare finem hic faciens de his licendi ad aliud me convertam quod referat ad institutum; de quo tametsi longius egi in commentariis de locis affectis, tamen ut hic quoque dedarem res postulat.

Cap. IX. Tenuis meminx quae cerebrum amplectitur sola mihi nullum .unquam istorum affectuum subire videtur posse nisi. una cum cerebro; nec etiam cerebrum citra meningem ; sed sive citra fluxionem intemperies, sive etiam incubuerit fluxio in alterutrum horum, statim irnpertiri mea quidem sententia affectum oportet alteri. At dura meninx, quoniam longissime a cerebro dissita est, asseeta esse sula potest. Cujus affectus si insignis sit, ut cor ad consensum trahat et arterias, pulsus in modum cerebri affectuum alterab turtur ; calidi enim affectus usum augent; frigidi quum hunc remittunt tum arterias pededentim indurant, praecipue eas quae corde sunt altiores; sicci intentum et durum pulsum reddunt; humidi mollem, .attamen non ita mollem et d urunt ut cerebrum, sed magis quidem durum, mibus vero mollem, siquidem corpora sua sponte dura, quae in affectus indurantes inciderunt, maximam contrahunt duritiem ; fle quae natura mollia sunt, si in humectantes et liquefacientes incurrant, semel exolvuntm mollescuntque ; sin dura arripiantur humectantibus affectibus, aut mollia indurantibus, nequaquam assequuntur ex-. tuentum contrarii sibi status. Hac ratione nunquam ob menlugum oedema pulsus fiet ita messis ut ob cerebri et pulmonis, neque ex cerebro et pulmone inflammatis perlude durus ac ex meningibus. Verum his qui duri per meninges sunt, similis ille est qui ob septum transversum et tunicam succingentem ; qui cerebri et pulmonis gratia molles sunt, ita sunt molles ut nullus alius. His prae caeteris vicinior est ille qui ex jecinore et. liene oritur, oedernate affectis; nam scirrho etiam haec- viscera obsessa pulsus satis duros efficiunt; minus, si inflammata sint, quam si laborent scirrho. Cerebrum et pulmo fortassis ne adurittunt quidem scinhum; duris enim corporibus et crassis hic affectus, non raris et mollibus familiaris est. in communi autem de omnibus quae commemoravimus, licet non refaramus sigillatim, sciendum est, affectus si nimium frigidi sint et supra omnem modum, duros pulsus facere, alioquin non ; praeterea arterias viciniores in mollitiem et duritiem transire magis, quae longe disj unctae sunt a locis asseclis, aut si interpositum sit cor, minus. Quod si teneas, nihil est de caeteris morbis faciei, colli, artuum, quod alia praecepta requiras. Nam pars affecta si crassa et dura Iit, pulsus efficiet duros, sive inflammata, sive scirrho affecta, sive supra modum refrigerata in consensum trahat arterias ; si carnosior sit, eaque vel inflammata sit, vel scirrho induruerit, duros quidem, sed minus superioribus, sin oedema habuerit, molles. Ac consentient arteriosis celerius vicinae omnes arteriae et cor; venosis secundum has; tardissime autem nervosis ; tempore enim hae et insigniter laesae motum arteriarum immutant. Nil mirum ergo est abdominis et thoracis inflammatis musculis facile comitari febres; quamobrem et pullus fiunt magni, celeres et crebri, sed durus illis pulsus vel convulsi vus nunquam sit. Si ulnae vel tibiae musculi inflammati sint, maxime qua parte tendines exoriuntur, facile convulsione corripiuntur, facillime etiam pulsus tenduntur ac indurescunt; thoracis etenim et ventris carnosi musculi sunt, nervosiores manuum et pedum. Adeoque si tendo aliquis in summis manibus vel pedibus inflammatus sit, prompte illis pulsus durus fit, prompte item convelluntur. Jam vero admodum duri fiunt pulsus ex Icirrho jecinoris vel lienis; sed iis quibus ad eum modum sunt duri, nullum convulsionis periculum est. Ac quum insigni lien scirrho affectus esset, frequenter conspeximus non consecutum hydropem ; jecinori vero succedit necessario; fitque tum pulsus mirum praeditus signis utriusque affectus, tum tunica ipsa arteriarum humidiora mollioreque, tum indicante aperte tensionem ex scirrlio, atque ita duriore. Ipse sua sponte hydrops. citra viscerum inflammationem pulsum non intendit ; ille exoritur propter haemorrhoidum immodicam vacuationem, aut insolitam suppressionem, itemque menstruorum suppressiones et immodicae vernationes aquam inter cutem gignunt. Uteri affectus mulierum declaravimus ante quemadmodum varient pulsus, quum vesicae eum compararemus.

Cap. X. Unum etiam reliquum est de testibus ut dicamus ; nam hae partes etsi extra inguina sunt, statim ubi inflammata sunt, febres propter vasorum vicinitatem accendunt. Etenim superne a renum regionibus vena et arteria descendunt per peritonaei foramina ad testes, vasa sane magnitudine insigni; etiam ipsa tunica elytroides adnata peritonaeo est. Quare merito si haec sit inflammata, pulsus durus fit, ac proinde minor; ex testibus non ita durus et magnus, causa febris. Quae enim partes arteriosaeot venosae sunt, febres excitant magis, quae nervosae, aut nullas omnino aut parvas, at tetanos generant et convulsiones. omnia jam quae institueramus absolvimus; nam singularum partium omnibus affectibus recensitis declaravimus quem quaeque mutatio pulsum creat.

Cap. XI. Nunc ergo quod in primis operae pretium, est, compendiose haec in pauca capita reducamus; nam praesentium cognitio nihil aliud est ac affectuum inventio; cognitio praeteritorum nihil etiam aliud atque inventio causarum quae affectus inducunt. Quare si in his commentariis omnes affectus explicati sunt, omnes autem caulis effectrices partim in aliis commentariis exposuimus, partim in superioribus de causis pulsuum, nihil jam desideretur ad praescntienda praeterita vel praeientia. Nam futurorum fumi praesagia ex praescntibus etsi saepe jam ante monstravimus, tamen omnia nunc etiam summatim necesse est percurramus, hinc inducto exordio de eventis quae expectantur dignoscendis. Unum est ac primum quidem, quo erumpet morbus, ad exitiumne an ad salutem; alterum ab hoc, quo potissimum hoc tempore accidet; tertium jam quinam modus erit mortis et salutis. Haec omnia ex affectibus praesagiuntur ; ex ipsis enim, ut ostenlimus, morbi genus et facultatis imbecillitas vel robur dignoscitur; haec si inter se conferantur, futura praesentiuntur. Morbus enim cognoscitur ex loco affecto ejusque affectu ; facultas ex proba temperie, vel intemperie corporum solidorum ; nam si imbecillitates quaedam ob spiritum animalem accidant, breves fiunt illae et symptomatum ratione consequuntur. Haec si inter te conferantur, si falacultas morbi vigorem possit sustinere, fervori hominem necesse est, siquidem nihil erratum fit extrinsecus, sin autem fit impar, moriatur necesse est. Tempus quo utcunque horum accidet .ex his praeficietur. Evadunt qui erunt superstites illo tempore quo morbosam affectionem semel superatura est natura; morientur tunc temporis quo facultatem morbus adeo prosternet ut functio aliqua ad vitam necessaria pereat. Et vero etiam modus tum mortis tum salutis indidem praescietur. Functiones enim quae ad ritam requiruntur abolitae partim suffocant, partim vitalem facultatem prosternunt, partim proportione et ritalem prosternunt et suffocant. Vitalem facultatem suffocant affectus qui ex thorace, pulmone, aspera arteria, guttere saucibusque procedunt, nonnulli etiam ipsum statim cor occupant. Qui prosternunt facultatem, ex stomachicis, quos vocant affectibus, unde syncope corripiuntur; lex jecinoris etiam diuturnis, propter quod cibum non sentiunt; praeterea ex longis doloribus, vel vehementibus; est haec ex omnibus hecticis febribus ; breviter corporis cordis ingens intemperies quoquo modo, sive per se haec inde ab initio, sive propter alis viscera constituatur, dejirit vitalem facultatem. Jam vero etiam animalis facultatis imbecillitates cerebri magnam intemperiem comitantur; ejusdem quasi suffocationes impletionibus ejus ventriculorum et obstructionibus meatuum qui in eos penetrant. Proinde cui mensura facultatis perspecta ad unguem sit locusque affectus et ejus affectus, lue ad futura praesentienda est peritissimus. Quemadmodum vero dignoscendae sint partes affectae, in estis commentariis explicavimus. Ac quomodo etiam illarum affectus cum illis tum maxime in libris de judicationibus et etiam in hac lucubratione ; de facultatibus etiam saepe diximus multisque locis; atque ex actionibus cognoscuntur et- ex agentium intemperie. De caeteris facultatibus egimus alio loco: at de illa quae pulsus efficit, quam scilicet appellamus vitalem, et in his commentariis verba fecimus non pauca et faciemus etiam nunc.

Cap. XII. Quum omnes pulsus per se languidi sunt, infirma facultas est; quod per tutum corpus fiet, qnum ipsum cordis corpus intemperatum fit; in una parte, quum sola illa pars. Ubi earundem arteriarum nunc languidus pulsus fit, nunc vehemens facultas, non est per se quidem imbecilla, sed abundantia humorum gravatur. Solam autem nec in toto corpore hanc inaequalitatem nec una in parte inveni unquam, sed alia simul tria genera immutari fierique inaequalia; tria genera inquam, magnitudinis et parvitatis, celeritatis et tarditatis, crebritatis et raritatis; etenim magni; parui, medii, celeres, tardi, medii, crebri,. rari, medii, non aliter ac languidi, vehementes, medii facultatibus accidunt, quae a copia humorum gravantur. Ac si pulsus vehementes et magni numero contrarios vincant, minus facultas offenditur a copia; sin parvi et languidi, magis. Et inaequales item in uno ictu, tum quos interpellato quiete motu tum quos perpetuo manente diximus fieri, hi omnes, si fines motuum validiores et celer loros efficiant, nunciant facultatem esse robustiorem omorbus qui languidiorem et tardiorem efficiant. De differentia decurtatorum satis etiam est dictum. Quum ergo in tali statu pulsuum altus pulsus videatur, apertum est illum permagnum lesse, ut ante diximus; declarabit etiam superiorem jam naturam copia esse. Languidus igitur pulsus nunquam altus est; caeterum magis et minus vehemens, quo altior simul et vehementior evaserit, robur facultatis nunciabit liberumque motum. Simul autem cum ea mutatione mutari prius necesse est inaequalitatem, ac primum magnos et altos pulsus contrariis multo plures ; deinde omnes ori. dine aequales; hi excretionibus necesse est indicentur. Nec altos tantum et vehementes pulsus hoc comitatur, sed etiam magnos pariter et vehementes ; at certius et firmius, si alti sint. Hic contractionis motus est attendendus; sum, per enim abjicere invenies eam priorem celeritatem et minus hoc et magis eam facere. Itaque discretio tibi hinc modi judicationis suppetit ; melior enim judicatio solet expectari contractionis celeritate plus remissa; et si hucalia signa accedant concoctionis, quae sum omnia complexus in commentariis De judicationibus, optimam indicationem promittit hic status. Quod si contractionis celeritas parum sit remissa, aut morbus haud dum videatur concoctus esse, expectanda quidem est judicatio per excretionem, non tameu undequaque probata, sed aliquid habebit malarum judicationum, aut unum, aut duo, aut etiam simul omnia. At si pulsus sit magnus et vehemens, nec praecedat illa inaequalitas, non semper portendit excretionem. Altus semper quidem, sed si non praecesserit inaequalitas, modicas excretiones spondet; copiosas, quum multas sequatur suaequalitates, quae declarant facultatem copia. onerari. Miraheris optimis judicationibus altum una et moderatum celeritate in contractione pulsum, praesertim consequentibus excretionibus antecedere, ei non in distentionibus arteriarum, quum in se attrahant, sed in contractionibus quando excernunt. Quod mihi ridetur praecipue Aresiigenem adduxisse ut putaret arterias in contractionibus attrahere, aliquid in se ipsas, in distentionibus excernere; at fieri hoc non posse in libro De usu pulsuum docuimus. Quae vero fit causa quamobrem altus simul et celer in contractione pulsus promittat decretorias excretiones, hoc loco explanabimus. Non eadem est facultas vitalis quam vocant et nutrix naturalisque; illius enim hoc unum opus est, generatio pulsus; naturalis id quod familiare est ad nutritionem allicere et quod est alienum excernere, praeterea retinere alterareque familiare alimentum; ad nutricoda enim corpora postulat haec omnia, sicut ad natini caloris tuendam mediocritatem, distentionem et contractionem arteriarum atque cordis. Quam facultatem nec in stirpibus invenias nec in animalibus frigidis, cujus generis sunt ostrea et quae petris vel aliis duris corporibus adnascuntur; animalianalida, potissimum sangulae praedita, apertissimam hanc facultatem et vehementissimam obtinenti Haec ergo in contractionibus pulsuum ejicit solum fuliginosum excrementum, quod obstiterit na-: furatis caloris mediocritati ; sicut in distentionibus, quod se refrigeret, allicit. Altera facultas nutrix conveniens attrahit alimentum et inutile excernit. Distincta igitur facultatum principia sunt, ut in commentariis De Hipri pectatis et Platonis placitis ostendi, caeterum in singulis instrumentis inter se confunduntur. Nam arteriae quatenus nutriuntur, facultate nutrice gubernantur, cujus excernere alimenti excrementa .nanus est, sicuti alterius vitalis fumosa excrementa expellere. Quando igitur haec abundant, arteriae maximam simul et celerem contractionem moliuntur. Quod si fieri posset ut digito intro in eas immisso pulsus exploraremus, perciperemus eas penitissime intro ferri ; sed quoniam hoc non potest, celeritas primum potissimumque attendenda est; deinde contractionis quantitas, si probe ad eam dignoscendam sis exercitatus. Quum vero haec excrementa nulla amplius sint concoctique sint humores qui antea putrescobant, altera facultate naturali concoctorum excrementa excernit. Haec per omnia membra permanavit animantis, perque carnem et nervos et ligamenta ostaque, non per solas arterias et venas est distensa. Atque haec est illa facultas quae etiam j udi rationes efficit; cujus quatenus participes arteriae sunt, excrementum expellunt Altera facultate pulsatrice, quam falae hae obtinent, in contractionibus sumulum excrementum excernunt, sicuti in distentionibus attrahunt refrigerium. Usus non perpetuo par utriusque est, sed praepollentis usus excellit nonnunquam; itaque etiam ex se pulsum figurat, siquidem ei facultas respondeas. At vero si fumosum excrementum praepolleat, plurimum contrahitur, distenditur autem non plurimum cor cum arteriis, sed hactenus duntaxat ut satis refrigerii ab extrema contractione suppetat iis. Sin autem. paucus admodum fuerit fumosus calor, copiosissimus vero mundus et. purus et quasi flammeus, in distentione plurimum attolluntur et contrahuntur eatenus -tantum quatenus fatisfiat alteri usui. Quare semper aequa magnitudine distentio est atque contractio, nisi quum digitos casu admoverimus, repentina fiat -mutatio. Interest autem hoc, quod nunc foras motus magis feratur, nunc intro ; declaratque, quemadmodum diximus, si ille qui intro fertur praepolleat, esse in arteriis fumosum quendam calorem; igneum et purum, si ille qui foras. ob hanc sane causam altus pulsus excretionem significat, concoctis jam humoribus, qui inducebant febrem, comitans. Semper porro omnis excretio naturae lege perfecta sequitur concoctionem ; etenim in ventre conspicitur natura excrementum a concoctione excernere. Caeteras omnes excretiones, quae ante quam cibus coctus fuerit fiunt, nunc quod Vellicetur ab illis quae continent, nunc quia gravetur, ante tempus concoctionis cogitur moliri. Haud aliter totius corporis facultas, posteaquam satis familiarem succum concoxerit singularum partium, tum demum excrementum excernit, nisi quid eam, utdiximus, irritet ante tempus. Copia excrementorum tum ex plethoricis signis quae praecesserunt tum ex praesente flammeo calore praesentitur; ob quem ipsum calorem pulsus magni videntur et alti. Quare sunt pessimae excretiones- quae pulsum nec magnum obtinent et celeriarem in contractione ostendunt. Porro l autem si etiam se plus intro recipiat, fumosi hic excrementa affluentis in primis est nuncius, atque ob id crudi morbi. Si praeterea sit pulsus languidus, periculum est syncopes. Si vero pituitosior morbus fit, quum ab inaequalibus pultibus scrutatio fiat in plures vehementes et magnos, judicatio erit per abscessum; maxime si diuturnus sit, magisque etiam quum adhuc bieme et in frigida aetate, natura et regione. At in quam potissimum corporis partem erupturus sit abscessus, non est praesagire ex pultibus. Sed quod in commentariis De judicationibus diximus, spectandae sunt inclinationes naturae, quas etiam in libris De judilationibus a modo motus diximus declarari. Quum enim pulsus omnino ad excretionem spectat, si adiuncta habeat profluvii sanguinis signa, de naribus sanguis profluet; his si careat, ex alia quapiam parte dispicienda est excretio. Sed de his omnibus satis in commentariis De judicationibus disseruimus.