Synopsis librorum suorum de pulsibus

GALENI SYNOPSIS LIBRORVM SVORVM DE PULSIBUS.

Cap. I.Plerique hominum appetunt quidem scientiam exquisitam eorum quae quotidie discunt, viam tamen quae ad ipsam ducit adire gravantur. Et ob id, quum sermones per fusam enarrationem expositos, tanquam prolixos effugiant, nonnulli quidem introductiones, vel subscriptiones, vel subfigurationes legunt ; nonnulli vero breviaria vel compendia vel transcursus. Possea deinceps quum aliquando in homines artis contradicendi peritos incidunt, nec quae ab illis dicuntur iolvere queunt, propterea quod nec eorum solutiones discere voluerint, desistunt a veris. oportet igitur, ut ipsi, hoc praecipue cognoscentes; lusionem doctrinam caeteris praestare, quod non sola vera docet, sed et ipsis demonstrationes adjungit et contradictiones et earum solutiones, quum ab hujusmodi doctrina destiterint, desistant etiam disputare cum aliis de veritate eorum quae didicerunt. Non tamen ita faciunt; et ob id evenit ut per totam ritam eorum sententiae agitentur veluti naris fluctibus jactata. Demonstrationes enim tanquam anchorae sunt, ut scientiae firmiter appellantur nec dimoveantur. Ego igitur adhortor ut. discant quidem omnia perfecte, vel statim ab initio, vel per hypotyposin, aut synopsin prius introducti ; quum autem exquisite didicerint, tunc et epitomas legant, quando paucis verbis eorum reminisci voluerint quae antea prolixe didicerant. omnino sane decreveram nullius meae tractationis epitomen facere, satius esse existimans ut qui diexodos accurate perlegissent, sibi ipsis epitomas facerent; utiles enim hoc modo tum epitonrae tum syn optes fiunt, juxta proprium captum unicuique scriptae. Quoniam autem animadverti alios mearum tractationum epitomas non recte facere, in quas . dum incidunt qui diexodos legere gravantur, non parum laeduntur, ob id coactus ipsa sum ad hoc negotium pervenire praeter eam quam ab initio habui sententiam. Ac primam quidem omnium tractationem de pultibus in compendium redegi. Erat autem tota ipsius diexodus in quatuor partes divisu; quarum prima differentiam ipsorum, secunda dignotionem, tertia causas, quarta praecognitionem tradit. In pruna igitur parte, quae est de pulsuum differentia, quo modo quis methodo inveniat pulsuum omnium numerum docetur; in secunda vero, quomodo unumquemque ipsorum dignoscat, nam quidam ipsorum difficulter dignosci queunt, quidam dignosci ad tactum nequeunt. Tertia pars, a quibus causis unusquisque pulsus fiat docet. Quarte autem, cujus gratia omnia haec tractantur, de praecognitione quae per ipsos fit, est.,

Cap. II. Quum igitur in unaquaque parte quatuor m nobis conscripti sint libri, itu ut universi sint sedecim; munc, ut dicebam, in hoc synopsin ipsorum faciam, initio sumto a prima parte, quae est de differentia. In qua praepositum est prooemium, quod ostendit melius esse rebus ipsis mentem adhibere neglectis nominibus; id quod non in hac tantum tractatione, sed etiam in aliis omnibus faciendum censeo. Qui enim rei substantia differentias, quae in ipsa sunt, methodo invenit, scientiam hic habet firmam rem quampiam nec praetermissam esse, nec superflue nietam. Iis autem qui a nominibus initium capiunt locertum est utrum aliqua praetermissa fit, an superflue addita. Saepe enim unum nomen plures res .significat ; saepe vero una res plures habet appellationes ; nonnullae autem nullo prorsus -modo nominatae sunt a principio, quod vel non cognitae fuerint superioribus, vel paucis omnino- cognitae. Periculum ergo est in iis quae aequivoce dicuntur, me aliqua res sit praetermissa, in multivocis vero, ne nominum multitudini rerum numerus aequalis esse videstur; in quibus autem nomen est, ne res quidem ipsa non sit. Et ob id praetermisso eo, quod a nominibus capitur, principio melius est ut ab ipsa re auspicati ad inquisitio.nem accedamus multitudinis differentiam, quae in ipsa sunt.

Cap. III. Est sane propositae rei substantia, cavi et prolixi corporis, sensibilis tum diastole tum systole. Ac cavum quidem hoc corpus. vocatur a medicis arteria. Praedictam autem ipsius motionem vocant pulsum non 1nedici solum, sed etiam universi homines, et nisi hoc quis puflum vocare voluerit, nihil utique ad nos pertineat Non enim de nominibus altereaturi venimus .- sed quo modo quis ex scusibili arteriarum motione futura praecognoscat. Sive ergo pulsum, sive palpitationem, sive quodcunque aliud vocare quis motionem ipsarum voluerit, nihil refert, dummodo praecognitio recte ex ipsa fiat, ad quam a principio properamus. Quaenam igitur sunt, quae motioni arteriarum ex necessitate insunt, primum considerere oportebit; postea si quid ex aliis, quae non ex necessitate insunt, accedit. Insunt sane motioni arteriarum secundum propriam ipsius rationem duo haec prima, spatium dico per quod fertur id quod movetur et tempus in quo movetur. Ac spatium quidem motionis, quoniam secundum longitudinem et latitudinem et profunditatem fit, tres faciet simplices ac primas differentias, unam secundum longitudinem, alteram secundum latitudinem et tertiam. secundum profunditatem seu altitudinem; utroque enim modo nominatur. Si ergo pulsus, qui nunc apparet, in altitudinem adscendat majorem quam fit secundum naturam, altus vocabitur; quemadmodum sane quum in latitudinem majorem extenditur quam sit secundum naturam, latus : ita vero in longitudinem majorem quam sit secimdum naturam, tangentibus suspiciatur longus. Manifesti etiam sunt et qui his contrarii, humilis et angustus et- brevis. Qui vero secundum unamquamque .trium dimensionum secundum naturam se habet pulsus, moderatus vocabitur secundum illam dimensionem. Necesse ergo est uni- . versas pulsuum differentias septem et viginti esse, quae scilicet subscriptae sunt.,

Longitudo. Latitudo. Profunditas. 1. Longus Latus Altus Magnus 2. Longus Latus Moderatus 3. Longus Latus Humilis 4. Longus Moderatus Altus 5. Longus Moderatus Moderatus 6. Longus Moderatus Humilis 7. Longus - Angustus Altus 8. Longus Angustus Moderatus 9. Longus Augustus Humilis 10. Moderatus Latus Altus 11. Moderatus Lanis Moderatus 12. Moderatus Latus Humilis

Longitudo. Latitudo. Profunditas. 13. Moderatus Moderatus Altus 14. Moderatus Moderatus Moderatus 15. Moderatus Moderatus Humilis 16. Moderatus Angustus Altus 17. Moderatus Angustus Moderatus 18. Moderatus Angustus Humilis 19. Brevis Latus Altus 20. Brevis Latus Moderatus 21. Brevis Latus Humilis 22. Brevis Moderatus Altus 23. Brevis Moderatus Moderatus 24. Brevis Moderatus Humilis 25. Brevis Augustus Altus 26. Brevis Angustus Moderatus 27. Brevis Angustus Humilis Parvus.

Ita sane, quum in septem et viginti pulsus sint, qui secundum quantitatem in tribus simul dimensionibus consistunt, duo quidem ex illis habent nomina ab omnibus recepta me- dicis, primus in ipsis scriptus et ultimus; nam alter ma- .. gnus, alter parvus vocatur: reliqua vero tota multitudo non habet. Neque enim qui graciles et qui pleni dicuntur, unum aliquem ex tabella ostendunt, sed de multis generice praedicantur. In quibus enim dimensio secundum longitudinem reliquas duas excessit, hos omnes graciles vocant ; in quibus reliquae .duae, hos omnes ex diverso illis plenos, ita ut et quintus in tabella et sextus, adhuc vero praeter hos octavus et nonus et decimus octavus graciliores vo-. centor. Ex adverso autem his solidi derimus.in tabella et undevigesimus et vigesimus et praeterea vigesimus sccun- . dus et vigesimus tertius, ita ut generaliora sint haec nomina et pluribus communia. Vocant autem et hos ipsos t pulsus etiam alio modo ; tenuem quidem eum qui gracilis est, crassem vero eum- qui plenus est. Sed neque ejus. qui secundum tres dimensiones moderatus est, qui sane solus ex viginti septem secundum naturam est, proprium habemus nomen; verum oratione et hunc declaramus, sive moderatum esse dicentes in tribus dimeusionibus, sive uredium inter magnum et parvum, sive. secundum naturam in quantitate diastoles, vel moderatum in quantitate diastoles, vel quomodocunque aliter maxime apertum speremus esse orationem. Qui vero secundum tempus diastoles consistunt, non amplius viginti et septem, nec omnino multi sunt ; sed quot sunt differentiae, quae ab unaquaque trium dimensionum generice concipiuntur, tot etiam inreuses. Quemadmodum enim in inis secundum longi tussinem quidem et moderatus erat et longus et brevis, secundum latitudinem vero et moderatus et latus et angnstus, secundum profunditatem autem et moderatus et altus et humilis, eodem sane modo in tempore diastoles et moderatus in hoc genere est et. celer .et tardus. Aliud autem post praedicta est genus differentiae pulsuum, quod securadum efficaciam (τόνος) est, in quo rursus validi (εὔτονοι) et debiles (ἄτονοι) fiunt pulsus, et tertius quidam, amborum medius, non aeque ac superius dicti, secundum naturam et moderatus. Nam validus in hoc genere secundum naturam est, increscens autem ex nutrimento et vini potu et ira ab eo quod secundum naturam est recedit. Hunc ipsum etiam vehementem nominamus, medicorum sequentes consuetudinem, quandoquidem scimus ab omnibus Graecis vehementem (σφοδρὸν) de eo qui celer simul et validus sit usitatius dici. Quartum genus differentiae in diastole arteriae .fit secundum ipsum corpus vasis, quod vel durius vel mollius quam secundum naturam sit appareat. Erant ergo et hic tres pulsuum differentiae; moderatus; durus et mollis.

Cap. IV. Alia vero nulla aut excogitari, aut experimente cognosci potest eveniens sensibilis passio ex cor-. potibus quae moventur; ita ut in praedictis quatuor generibus universae pulsuum differentiae, quae secundum. d; astolon arteriae considerentur, circumscribantur. Quod enim est in ipsis insusum nec quantum nec quale fit, sensu dignosci potest. Alioquin certe cessaret illa quaestio, an vacuae sanguinis fint arteriae, si sane dici posset, non solum sanguinem cum spiritu eas continere; sed qualem etiam sanguinem ipsae contineant, utrum scrotum ac tenuem, ancrasso m et viscidum, an horum medium, qui certe est sana. gula secundum. naturam. Quamquam sane aliqui affirma-. runt, hujus quoque dignotionem sensualem esse; quemad-. modum etiam de ipso spiritu, qualisnant facultate fit is qui in arteriis continetur. Nonnulli vero his etiam absurdiora scribunt, quendam alium ultra praedictos pulsus introducendo, quem ipsi planum vocant. Atque hujus generis tres faciunt differentias; nominant autem hunc qui-. dem plenum, hunc vero vacuum, medius autem utrorumque nullum pecusiare nomen sortitus est. Hos ergo si redarguere velis, hilariam adversus ipsos sermonem divides; primo circa significatum plenitudinis, -postea circa ipsius dignotionem. In utroque enim ostendimus eos non parum errare; circa significatum quidem non in hoc tantum genere pulsuum, sed etiam in aliis, in secundo et tertio de differentia pulsuum libro; circa dignotionem vero, quaecunque quidem in plenitudine errant, in. quarto diximus libro de pulsuum dignotione, quaecunque autem in aliis omnibus, in libris .superioribus. Nunc autem quoniam id duntaxat quod utile ad artem est doceo, -praetermissa adversus eos qui aliquo modo in ipsa errarunt, reprehensione, hoc enim, ut diri, in epitomis et synopfibus specta-. mus, tempus est ad alias pulsuum differentias, quaecunque r utiles sunt, transire.

Cap. V. Excipit autem nos maxima dissensu, messi-. corum, quum nonnullij quidem arbitrentur - sensilem esse. systolen arteriae, nonnulli vero insensilem. Ac illi quidem qui sensilem putant ipsam esse, inter finem thalloles et principium systoles quiescere brevi tempore ajunt arteriam, proportione habita quieti illi spirabilium instrumentorum, quae post inspirationem fit ante exspirationem ; eodem modo et post systolen ante diastolen quiescere rursus, quemadmodum etiam in respiratione quies aliqua fit spirabilium instrumentorum, in exspirantibus ante inspirationes. Si ergo tempora quietum fint majora quam fit id quod secundum naturam est, rarum nominant pulsum ; si minora, frequentem ; ut duae fint raritates et frequentiae, altera externa post diastolen ante systolen, altera interna post systolen ante diastolen. Quicunque vero sibi ipsis insensilem esse ajunt systolen, totum hoc tempus quod utique sit inter sensiles motiones ei quod secundum naturam est comparantes, si minus fit, frequentem, si majus, rarum nominant pulsum, si aequale ei quod est secundum^ naturam, moderatum. Dictum autem est milli in primo de dignatione ipsorum abunde de hac dissensione, quodque omnium pulsuum non est sensilis; ostensum quoque est, quorumnam est sensilis et quorum non, ac praeterea quomodo utique quis se ipsum exercere debeat in systole dinoscenda. Sed haec quidem paulo post dicentur.

Cap. VI. Nunc vero reliquas differentias pulsuum percurro; primam quidem eam quae est rhythmi, mulicorum speculationi secundum quid communicantem ; secundam vero eam quae est aequalitatis et in aequalitatis ; et . tertiam eam quae est ordinis et inordinationis. Ac rhytlrmi quidem. speculatio fit, ubi inter se conseruntur tempus diastoles et tempus systoles; inaequalitatis autem, ubi corrumpitur secundum quid continuata paritas alias femurdum aliud genus pulsuum vel etiam duo vel etiam plura. Quoniam autem aliquando corrumpitur quidem continuata ipsa paritas et ob id inaequalis ipsit motio apparet, quemadmodum in planetis, seu errantibus astris, invenitur tamen aliqua in circuitibus pariles, quemadmodum in illis ipsis planetis, propter hoc ordinatam quidem esse dicimus, sicuti planetarum motionem, ita etiam pulsuum, qui per circuitus pares fiunt ; inordinatam vero esse, quando nec paritatem in circuitibus servet, pari pulsuum multitudine factam. Veluti, si post tres magnos pulsus quartus videatur partus et hoc continua semper serie, .ordinatum quidem asseres esse talem pulsum, inaequalem tamen; corrupta enim paritate, ordo quidam servatur, in quibus autem pulsibus nec ipse servatur, hos non solum inaequales, sed etiaminordinatos nominamus. Ac quod nos quidem recte usi sumus pulsuum nominibus, conservantes, quemadmodum in aliis, ita et in his Graecorum consuetudinem, in secundo et tertio de differentia ipsorum ostensum est, concedimus tamen, quomodocunque quis velit nominet, dummodo rerum differentia servetur, ac ratione .declaretur ; quo distincta ac clara fiat doctrina. Traditae etiam sunt in primo de differentia pulsuum inaequalitates secundum unam motionem, aliquae quidem continua ipsa permanente evenientes, aliquae vero quiete intercedente, de quibus post haec dicetur. None autem ad systoles sermonem perveniam, qui maxime necessarius est ad praecognitiones, quandoquidem doctrina etiam de frequenti et raro pulsu cum .doctrina de rhythmis variatur; ac una commutatur. Quum ergo plura de ipsis dicta sint in primo de differentia puisuum, ex ipsis hunc in locum quae maxime utilia sunt transferentur; in quibus exercitatus quis vim doctrinae opere praecipiet, quando ipse quidem ea quae in aegrotantibus eventura fiunt praecognoscat; singuli vero alii medici ex divinatione quadam, non ex melica speculatione eorum praecognitionem fieri arbitrabuntur.

Cap. VII. Sane incipies a quantitate diastoles dignoscenda.; hoc autem tibi inerit, si superficietenus fligitorum in jectionemleceris ; et magis, si ex infernis partibus arteriae, superius enim tactum iniiciens, fortassis alicubi gravabis quandoque ac premes ipsam, nisi valde admodum mentem adhibeas, ut exquisite digitos applices, omni compressione evitata. Injectio autem, quae ex infernis fit partibus, magis potest conjectare, propterea quod nullo modo . comprimatur arteria. Quantum autem ipsas compresseris, tantum etiam diastoles. tumorem impedies, ac praesertim quando tenoris vacuus suerit pulsus, quemadmodum lethargicis; quorum starteriam digitis compresseris, pro maximo minimus apparabis. Si vero, ut lictum est, penitus ambe cilla fuerit vitalis facultas, quum arteriam compresseris, sine pulsu laborans videbitur. Contrarium autem in eutorus, id est tenore praestitis pulsibus fit; quos et vehementes nominamus, renititur enim arteria comprimendo magis quam moderate iniiciendo digitos, indicans robur moventis ipsam facultatis. Quare ubi tum cutis laborantis luerit dura, tum arteriae tunica eodem modo suerit assecla, pulsus, qui tenore praediti sunt, carnem injecturum digitorum una cum cute evertunt ; quemadmodum si etiam externum aliquod durum corpus molli cuti apponas. In hoc enim ipso durum a molli discernitur, quod durius in mollius ingrediatur. Quod autem tenore praeditum simpliciter est fine duritie habet quidem ut evertat ; ut vero veluti constringat ac contundat non habet. Intelliges autem quod dico apertius et in violento venti impetu et in moderata lapilli impetitione ; ventus etenim nos et arbores saepenumero haud exiguas evertit, lapillus autem cuti impetitus constringere et comprimere ipsam potest, evertere autem membrum totum non potest. Quod enim fine compressione evertitur, regionem in qua prius erat deserit; quod autem a duriori constringitur, cedens in se ipsum id quod durum est excipit, nequaquam sedem quam prius habebat deferens. Ita ergo in arteria durum pulsum a vehementi distingue, Durum namque veluti lapidem vel lignum senties occatrere, qui ab innixu vincitur, nisi vehemens etiam sit; vehementem vero contra, tenore magis praeditum, si innitaris, conspicies. Cum ergo prius in his distinguendis tu exercueris, ad systoles dignotionem accede, prius teipsum exercens in pultibus, qui et magni fiut et vehementes et duri. Si enim hos moderate premas, licebit tibi primas systoles partes sentire. Quicquid igitur cedentis cutis evertebatur, ac veluti cavabatur occurrente arteria, illud ea recedente insequitur, usque eam quae secundum naturam est tum sedem tum constitutionem ; quare tanto tempore systolen senties in quanto hoc ipsum fit; reliquum autem ipsius totum dignoscere non poteris. Postquam autem te in ejusmodi pulsibus exercueris, ad magnos simul et vehementes transi, quamvis sint non dmi ; postea ad vehementes, quamvis sint non magni. Mollem vero te habere oportet tactum, naturaque bene sentientem, etenim citius ab arteria violenter occurrente ejusmodi tactus evertitur, et quae in ipsa sunt passiones magis sentit. Dictum autem est fusissime in primo de pulsuum dignotione, quonam modo potissimum circa systoles dignationem te exercere debeas. Si vero nequaquam tibi ipsi persuaseris exquisite primas systoles partes sentire, verum non dignosci posse omnino tibi ipsa rideatur, ut qui cutem duram vel difficulter sentientem habeas, scias certe ad multas praecognitiones ex hoc te laesum iri, quas procedente sermone audies Verum tamen ego tibi aliquid solatii ad operum usum porrigam. oportebit enim te totum illud tempus -in quo nullam sentis motionem in memoriam reponere, quantum fit in unaquaque aetate. Quum autem non exigua sit differentia hominibus inter se in quantitate temporis quietis, hortor te ut .familiares illos quos opinaris aliquando. aegrotantes te esse suspecturum saepius dum sani sunt tangas eo sane tempore in quo corpus nullam extrinsecus ortum motionem habet ex ambulationibus vel cursibus vel lavacro vel luem vel pastu vel potu vel agonia vel ira aliqua .vel timore memorlaque repetens quantitatem temporis quietis, illi compares id quod assidue conspicitur ; deinde si majus fuerit, eum pulsum voces rarum, si minus, frequeutem ; .si ei quod secundum naturam est aequale, moderatum. Quemadmodum autem non potest totum tempus systoles sensui, ita nec dissides ; ostensum autem et hoc estin.priruo de digno liene pulsuum. Verum celerem et tardum pulsum licet dignoscere ex eo quod de diastole apparet. Dictum autem et de hoc est tum in secundo de dignatione . pulsuum in principio tum in tertio diffusissime, .in quo etiam rhythmorum doctrinam inutilem ostendi Satis enun nobis esse ad praecognitionem celeritatem solam, vel tarditatem dignoscere motuum arteriae, quemadmodum etiam et ipsarum quietum tempus quantum ipsum fit, per quod rarus et frequens pulsus fit. Disces autem hoc in sequentibus, ubi de praenotione ex pulsibus sermo mihi erit.

Cap. VIII. Nunc de magno et parvo pulsu ac de caeteris quicunque secundum quantitatem diastoles intelliguntur ubi quicquid utile est adjecero, ad causas ipsorum transibo. Etenim in his pulsibus alia quidem communis est mensura, quae in frequenti latitudine sumitur, alia vero in unoquoque .homine pecusiaris. In communi quidem moderatus secundum quamlibet dimensionem .ipse pulsus erit, et dignoscetur, si eum ad arteriae tumorem metiaris; nomino autem nunc tumorem ipsam quae in orbem est circumscriptionem. Aeque vero ac hic et qui supra vel infra moderatos secundum^ uuamquamque dimensionem sunt;. peculiariter autem in unoquoque homine ex tactu quem in illo et praenoveris et memoria teneas. Dictum autem de lns pulsibus est in secundo de dignotione ipsorum,. quam sane tractationem nemo ante me scripsit ipsam per se separatim ac solam distinguendo, sed paucas alicubi res extra ipsius institutum estus aliam aggressus discordes in ipsis suerunt. Pueri igitur pulsum Herophilus quidem. satis magnum esse ait, Archigenes vero parvum. Sic sane et formicantem celerem esse ait Archigenes, Herophilus autem non celerem. Errorum autem causas in ea tractatione diximus. Quare tibi in primis in eam est accurate incumbendum, si tum dignoscere tum praecognoscere velis differentias pulsuum, sicuti nos facere vidisti Nihil enim in artet quod diuturniore exercitatione indigcat majoremque vim habeat quam pulsuum dignotio. Ubi enim Arcbigenem errare ostendimus, non in celeritatis sclum, sed etiam magnitudinis dignotione, quam poteris tui spem habere scientiae ipsorum, nisi ratione quidem primo in quatuor libris de dignotione ; postea vero usu ac.exercitatione veritatem quae in ipsis est ediscas? Tanquam igitur tu ita facias, capita eorum quae in ipsis dicta sunt quemadmodum in praedictis differentiis, ita et in ullis dicani. Quum enim diastole sensilem habeat omnibus motionem,. ubi superficietenus palpaveris, arteriam sine vi comprehendens, et magis, ubi ex infernis partibus, exquilita fit ipsa magnitudinis dignotio. Utrum autem vehementer vel obscure, et aequaliter vel inaequaliter mota fit, firmiter ac exquisite cognoscere impossibile est per praedictam tactus injectionem, verum oportet lentim arteriam premere; ita enim diuturniore tempore diastolen senties quam dum sine vi digitos ipsi injiciebas. Non tamen aut celeritatis, aut tarditatis dignatio manifeste apparet, nisi presseris, licet etiam parumper, cutim, quae super arteriam incumbit. Si autem ita feceris, nonnunquam quidem, aequali celeritate, nonnunquam vero inaequali^ tibi vislebitur r moveri, ac nonnunquam quidem primas partes motionis vel medias tardior es facere, nonnunquam autem econtrario: ita sane etiam celeriores, nonnunquam quidem postremas partes, nonnunquam vero quae ante has sunt, vel quae sunt omnium primae ; et sane etiam vehementiores et languidiores secundum eandem rationem. ldeoque et arteriae ascensionem quiete interceptam senties, ita ut consistere videatur, et secundam appulsionem, postquam constiterit, nonnunquam quidem validiorem vel celeriorem, nonnunquam autem imbecilliorem vel tardiorem priore. Quum autem multae etiam sint in hoc genere particulares differentiae, universas habes in primo libro tractationis de pulsibus scriptas. Sed hic quoque tibi quod utile est, una cum iis quae ex ipsis j calleantur dicere quam brevissime conabor in sequentibus sermonibus. Similiter etiam de aliis quae nunc praetermissa sunt, curiosius a medicis inqtufita, in parte prognostica hujus tractationis audies. Nunc\ autem tantum dixisse satis est, quicunque hunc librum ante magnam tractationem legit, posse quidem illum ad artis opera -neque prima ipsius- parte, quae de differentia pulsuum est, neque ea quae de caulis est egere; habet enim earum vim et hoc in loco comprehensam. Et certe diagnostica et prognostica tractatio utilissimae ad artis opera sunt, si per diexodum, non per epitomen scripta legantur. Recte igitur feceris si haec soli doctrinae non confidas; quae certe ad expeditam memoriam utilis est iis, qui accurate ea quae per diexodum in illis scripta sunt didicerint. De dignotione vero celeritatis pulsus, in qua Archigenem errasse monstravimus, non potest firma dignatio sumi, uifi tractatio de pulsuum dignotione non obiter legatur; in qua ostenditur non modo ac solo motionis tempore distinguendam esse celeritatem a tarditate, sed et ascensionis quantitatem considerandam esse. Nam si soli tempori mentem adhibueris, formicantem quem vocant pulsum celerem esse opinaberis, qui non celero sed exigui temporis est; ut qui minimam habeat disstolen, neque enim contingit multo tempore breve spatium pertransire, quamvis tardum sit id quod movetur. Testudo enim minori tempure cubitum peragit quam parasangam equus, sed latio- . nis impetus non est aequalis amborum animalium. Affines-. cere igitur te oportet ut celeritatem et tarditatem temporis dignoscas. Ac de hoc quidem, sicuti dicebam sim tertio de dignatione libro copiosissime dictum est et in prima parte secundi: e systole autem in primo absolutissime scriptum est; ubi ostendi in languidis pulsibus ipsam dignosci minime posse, ac praecipue quando tunica arteriae mollis est, in vehementibus autem pulsibus posse et in iis qui medii sunt vehementia et magnitudine. De mollitie autem arteriae nihil oportet definire in vehementibus, nunquam enim idem pulsus vehemens timui est et mollis, sed vel durus, vel moderatus, ac secundum naturam in hoc genere. In vehementibus igitur pulsibus, si leniter arteriam premas, senties utrum statim redeat ad systolen, externam quietem brevis temporis faciens, an longiori tempore quam secundumuaturam fit quiescat, et utrum motio ipsius dum contrahitur, motione quae secundum naturam est celerior sit, an tardior, plurimum enim ex hac dignatione ad praecognoscendum juvaberis, quod in quatuor libris habes.

Cap. IX. Causas autem tum quae pulsus faciunt, tum quae atterant alibi percurrimus, illic autem ostendo, primas quidem, quae veluti continentes ipsorum sunt causae; secundas autem quae antecedentes et tertias, quae praeincipientes, quas sane προκαταρκτικάς nominant. Constat autem differre nihil, sive foeminino genere dicas αἰτίας, sive neutro αἴτια. Meminisse sane prae omnibus oportet, quemadmodum diximus, nominare tuos quandoque continentem causam, .non proprie certe, sed appellatione abutentes. Causam enim quae proprie continens dicitur neque nominavit quispiam alius ante Stoicos, neque esse concessit Quae vero a nobis veluti continentes dicuntur, generationis cujusdam, non subsistentiae causae sunt; ostensum est enim neque alterius cujusdam rei causam priorem ullam esse, nisi generationis; .sed non omnem generationis eaufam nominamus, etiam nomine, ut nixi, abutentes, continentem, sed illam duntaxat quae effectiva est eorum quae sint dum fiunt, ut saltationis, pugnae, luctae, cursus, omnium denique actionum, motiones enim sunt activae : ob has vero et passivae motiones dum fiunt, subsistentiam habent. Quum igitur talis quoque sit et in pulsibus subsistentis, causae effectivae. tres ostensae sunt, facultas quae. movet arterias, corpus ipsum vasis. et usus propter quem movetur. ostensum est autem in libro de usu pulsuum, ut totum brevi summa complectamur, usum ipsum pulsuum innatae caliditatis esse custodiam. Quum .enim duae sint pulsus partes, diastole etsystole; diastolen quidem refrigerandi causa ut plurimum fieri ostendimus, raro tamen quandoque ventilandi et accendendi; quemadmodum et portionem aliquam ipsius exiguam gratia nutriendi spiritum qui in cerebro est; systolen vero effundendi gratia ea excrementa quae veluti fuliginosa sunt ac sumosa. Nam quae ex frigidioribus ac humidioribus humoribus, qui vel a caliditate innata conficiuntur, vel ab ea quae praeter naturam est putrefiunt, in ambientem aerem per transpirationem sensui occultam effluunt, fumo assimilantur; quae vero a calidis vel siccis, favillae ac saligno. Ac sii- . gidus quidem est humor qui proprie orudus nominatur, humidus autem et frigidus ipsa pituita. Plerumque tamen una appellatione utrosque humores comprehendimus et pituitosos nominamus. Atrae vero, bilis humor siccus est; pallidae autem et flavae non siccus solum, sed et calidus. Aeruginosa autem bilis media inter hos est. Quum autem et bilis atra tum generatione tum facultate duplex fit, quandoquidem et ex flava bile superassent fit et crasso ac veluti limoso sanguine, qui proportione respondet faeri quae in vicinis est, aeruginosae sane bilis generatio in pali lidae mutatione fit.

Cap. X. Cum ergo caliditas copiosior in animalis corpore auctu fuerit, major evadit usus diastoles arteriarum ; quum autem fumosum vel fuliginosum excrementum, systoles. Ubi vero. ipse usus incrementum obtinet, celeritas istic et magnitudo augetur spatii quod percurrit corpus arteriae, dum ipsum vel dilatetur vel contrahitur; quare major quidem pulsus erit, dum ipsa dilatatur, aucta simpliciter ipsa caliditate; plurimum autem recedet per systoles, ubi fumosum vel fuliginosum effundit excrementum. Ac diastoles quidem magnitudo ut sensu dignoscas. tur facillimum est; systoles autem impossibile. ostensum enim est in libris de pulsuum dignotione plurimam systoles partem sensum effugere. Celeritas igitur sola recessionis una cum brevitate internae quietis indicabit tibi multitudinem excrementorum quae in arteriis sunt. ostensum enim est in libris de causis pulsuum, naturam ad systoles actionem festinare, ubi ab excrementis suffocatur ; sestinatio autem tum externam quietem minuit tum systoles celeritatem auget. ostensum est etiam arteriam quae mediocriter in corporis constitutione se habeat, primo quidem magnitudinem augere, ubi nimirum caliditas intendatur; secundo vero, celeritatem; quando autem satis ignita suerit, magnos simul et celeres efficere pulsus; si autem plurimum, etiam frequentes ; ubi autem copia quidem caliditatis nondum auctu sit, sumosa autem et fuliginosa excrernenta redundent, celeritatem quidem, non magnitudinem accedere, constringi autem frequentiam celerioremque manifeste apparere arteriae motionem, dum in se ipsam coit. Et hoc est mluime omnium fallax signum incipientis invasionis paroxysmi, ubi nulla prius occasio in laborante exstiterit. Ac apertissima quidem est in iis quorum pulsus prius noveramus, difficilior autem in aliis multasque, ut memoriae mandetur, requirit communes mensuras eorum corporum quorum pulsus tetigeramus. Quum enim praecipue in quantitate cognitio ponatur, haec non eadem est omnibus.

Cap. XI. Mentem ergo adhibere oportet mensuris communibus bene valentium, ut cum supra hos aliquod genus pulsuum appareat, praeter naturam illud judices, ac alienius affectionis signum esse censeas. Quoniam autem latitudinem habet communis honnnum mensura, satius est non simpliciter in omnibus, sed per species et differentias considerare communes plurium hominum mensuras in unoquoque genere pulsuum. Communes autem hae mensurae^ universim quidem in caliditatem et frigiditatem, gracilitatem et crassitudinem reducuntur, particulatim vero eae ipsae secundum aetates et naturas et ambientis aeris caustilusiones, in anni temporibus et regionibus. De his autem didicisti in eo libro qui de pulsibus ad tirones scriptus est; quem sane librum melius est ut ante hunc legas. Dicentur tamen et nunc quae in eo scripta sunt, quo nihil defit ex necessariis in hac quae prae manibus est tract-atione, habeantque qui laboris studiosi esse volunt, brevissimo quidem sermone contenta quae prima ac maxime necessaria sunt in. isagoge; absolutissima autem isiiexodo, quae in magna tradita sunt tractatione; medio autem inter utrosque quae nunc dicuntur.

Cap. XII. Ac scriptae quidem sunt etiam ab Herophilo mensurae quae sunt secundum tempora diastoles et systoles, aetatum causa rationem in rhythmos redigente. Quemadmodum enim illos musici secundum quosdam determinatus .temporum ordines constituunt, comparantes inter se arsim et thesim, ita quoque Herophilus arsi quidem diastolen proportione respondere supponens, thesi vero systolem, auspicatus a nuper nato puerulo, observationem fecit, primum tempus sensile supponens, in quo dilaturi arteriam comperit, aequale autem ipsi et systoles tempus esse alt, haud magnopere de utraque quiete determinans. Quibus enim insensilis est arteriae systole, iis in duo tempora universa rhythmus ipsius pulsus dividitur, hoc est in tempus sensilis motionis, quando arteria dum dilatatur, nostrum tactum percutit et in reliquum totum tempus quod componitur tum ex externa quiete et systole, quae post ipsum est, tum ex quiete rursus, quae post illum est, et ex primis diastoles partibus, quae sane et ipsae sunt insensiles. Et ob id pulsum in percussionem et intervallum partiuntur, in intervalli quantitate frequentiam et raritatem ponentes, quemadmodum in percussionis quantitate celeritatem et tarditatem. Quatenus igitur aequalis rhythmi esse pulsum in nuper natis ait Herophilus, eatenus etiam dignoscere mihi visus est principium systoles, quatenus vero rursus usque ad decem tempora prima extendit systolen arteriae senum, eatenus non amplius dignoscere visus est, sed diastolen sensilibus motionibus agnoscere, quas, quia nostros percutiunt digitos, dignoscimus, systolen vero totum id quod reliquum est ponere in quo motionem non sentiebat. Sed de Herophili quidem circa pulsus arte praetereundum esu.

Cap. XIII. Nunc autem quicquid ad artis opera ex longo experimento memoriae gratia sumere utile est di- cetur. Quum enim puerulos tangerem nuperrime natos, in paucis potui aperte dignoscere principium systoles, quod sane arteriae recessionem et abscessionem nomino, tunc enim abscedens a nostro tactu in profundum corporis recedit. in quibus autem non poteram aperte dignoscere recessionem, in iis tempus sensilis motionis, quam dum nobis occurrit arteria, facit addito etiam tempore externae quietis, aliquando quidem aequale visum est mihi reliquo toti, aliquando autem minus. In quibus autem nullo modo dignosci potest systoles in iis totum illud reliquum tempus, quod intervallum nominant, apertissime quidem maj us erat. quam id solum quod in sensili diastole positum est. Deinceps vero semper per totum illud tempus quod est inter. primam diem, in qua infantulus genitus est, et extremam, in qua transactis omnibus aetatibus obsit; tempura. omnia aucta sunt, quae sane quatuor quidem sunt, non sunt eadem tamen secundum subsistentiam et ad nostrum sensum. Ac illa quidem tempora quae secundum ipsam rerum naturam sunt quatuor ex duabus motionibus et duabus quietibus constant; motionibus quidem .diastole et systole, quietibus autem tum externa, quae fit post diastolen ante systolen, tum interna, quae fit post systolen ante diastolen. Illa vero quae ad sensum sunt, quatuor et ipsa fiunt. Primum quidem quo plurimum de tli.astole persen-. titur, quandoquidem ostendi in libris de dignatione pussuum. ejus principium a sensu percipi non posse,.; Deinceps autem tempus externae quietis totum sensibile, si sime quis recessionem .persentiat. Ab his tertium .tempus systoles sensibile. nam quae post recessionem ipsius sunt, infensibilia omnia esse ostensum est. Quartum autem est ab his tempus compositum tum ex ultimis systoles partibus, tum ex interna quiete, tum ex primis diastoles partibus. omnia igitur, ut diri, tempora producuntur progrediente aetate ; quae longo quidem usu memoriae mandari possunt, oratione autem explicari non possent. Neque enim quantum sit primum tempus, quod in nuper natis nixi nos invenire, neque quantum procedente aetate augeatur, oratione doceri potest; sed hoc quisque sua diligentia indagare debet, ita ut multos quidem pueros tangat, multos etiam adolescentes, multos item aetate vigentes et declinantes et faue etiam senes; Hoc enim duntaxat modo poterit communem latitudinem mensurarum memoria mandare. Post quum mensuram, licet nondum prius laborantem tetigerit, dicere tamen poterit olim praeter naturam se habere. Contrahitur enim tum externa quies ininvasionibus tum recessionis tempus. Diastoleaane per has ipsas invasion es tempore ridetur brevis. Atque ubi haec inveneris, copiam milii cogita adessb caliditatis in corde, et excrementa veluti femora multa, ob quae natura externam quietem breviat, ad eorum excretionem, et ad systolen, per quam excretio fit, festinans. In biliosis autem febribus, cujusmodi est et exquisita tertiana,- .dlastole multam a naturali statu in magnitudinem et celeritatem excedit, externam autem quietem et celeritatem recessionis haud proportione obtinet magnitudinis et celeritatis diastoles, sed plurimum deficit. Quare si principium systoles assuetus es dignoscere, non solum invasiones paroxysniorum fabrilium agnoscere poteris, sed et speciem putrescentium humorum, rex quibus ut plurimum febriles morbi consistunt. Rarae enim sunt hecticae; in medio autem ambarum secundum numerum sunt quae ephemerae, id est suariae ab Hippocrate vocantur; in quibus, ut dixi, cognito systoles principio, in lavacrum statim labo rantes perduces.

Cap. XIV. Supervacaneum igitur est tempus diastoles tempori systoles compareo, sive sentiat quispiam sive non sentiat primas systoles partes. Quum enim sciveris altorum quidem esse animali diastoles usum, sicuti sane et inspirationis, alterum vero systoles, sicuti et exspirationis, ex utriusque assertionibus affectionem corporis invenies. Pari modo et in iis qui se exercent, vel alio quovis modo se vehementer movent, diastole et major sit et celerior, Didicimus enim augeri usum diastoles arteriarum in pulsibus, sicuti sane et thoracis in inspirationibus, quum vel consumtio fit multa lpiritus, vel caliditas larga collecta fuerit in toto animali, vel principalissimis, vel plurimis partibus, ac praecipue sane in corde. Ita vero et intendi usum systoles arteriarum in pulsibus didicisti, sicuti et thoracis in expirationibus ; natura enim in ambabus motionibus festinat, ut turbatum effundat spiritum, aliquando quidem veluti sumolis, aliquando autem veluti fuliginosis excrementis assimilatum. ; Ac fuliginosum quidem excrementum est quod a lacernis, fumosum vero quod a viridibus lignis attollitur. Et gignitur quidem fuliginosum; quod quae in flammam consumitur materia perfecte combusta fit; sicuti sane et vaporosum ex humida substantia utili quae attenuetur ; sumosum vero ex ambabus mixtis, materiam quidem habens ex. terrestri et aquosa substantia commixtam, mutationem vero non exquisitam- quemadmodum fuligo, sed adfinemcalentem. Quod autem nihil differat sive favillam sive fuliginem nomines, itemque sive - savillaceum sive fuliginosum, arbitror te non ignorare, si modo in Graecorum voci-. bus fueris enutritus. Dum vero comparatur tempus di adoles tempori systoles, sicuti Herophilus censebat, cognosci potest; tum quod praeter naturam se habeat laborans, tum praeterea quod multum ; vel parum praeter: naturam pe habeat. Magnae enim rhythmorum qui sunt secundum naturam in eos qui .praeter naturam sunt eversiones magnam signifleant laesionem, minores vero minorem. Ac exiguam quidem eversionem judicant pulsus pararrhythmi, majoremheterorrhythmi, maximam ecrhy thmi. Meministis enim in libro primo de differentiis puliuum ecrhythmos nominari pulsus qui nullius aetatis rhythmum habent, pararrhythmos qui proximae aetatis, heterorrhythmos autem qui alterius cujusdam, non proximae. Ex sus ergo jam dignosci potest laesionis magnitudo, non tamen quaenam sit affectio a qua mutatio pulsuum facta suerit, ex hac certe contemplatione cognosci potest, quum praeterea difficilis fit temporum quae in rhythmo sunt enumeratio. At via cui nunc insisto et cognitu facilis est et naturam affectionis quaenam fit, non magnitudinem laesionis solam docet; quin et hae ipsa via remedia inveniuntur, ut in methodi curandi tractatione. ostensum esu.

Cap. XV. His igitur a nobis prius definitis, dicamus jam ea quae in isagoge scripta sunt de ea quae secundum naturam est in pulsibus differentia; sunt autem haec. Ac viri quidem mulieribus ut plurimum multo tum majorem tum vehementiorem habent pulsum, tardiorem autem paulo satisque rariorem. Qui vero natura sunt calidiores, majorem et celeriorem et frequentiorem multo, vehementiorem autem non multo. Qui autem sunt graciliores; majorem quidem et rariorem multum tardiorem autem et vehementiorem paulo. Ac natura quidemsta variantur. Porro per aetates etiam mutantur hoc modo. Infantuli quidem nuper nati pulsus frequentissimus, senis autem rarissimus, qui vero intercedunt proportionem habent omnes, prout infantulo, vel seni propinquiores sunt. Eodem modo celerrimus quidem infantuli, tardissimus autem lenis; aliarum vero aetatum pulsus inter hos sunt medii. Multo autem major est quae in raritate est differentia lenis ad infantulum quam quae in tarditate. In ea vero differentia quae. in magnitudine et vehementia est maximus quidem, quantum ad aetates pertinet, est rigentium, minimus fenum, medius autem ipsorum paulo major est pulsus infantulorum. Et vehementissimus quidem pulsus rigentium, languidi ssimus fenum, medius autem ipsorum pulsus infantulorum. Ac ita quidem in aetatibus pulsus mutantur. Per anni autem tempora quidem media maximos sane et vehementissimos sariunt, quantum ad anni tempora attinet, celeritate autem et frequentia moderatos; eodem modo et autumni media. Progre- . diens autem ver aliquid de magnitudine et vehementia detrahit, celeritati autem et frequentiae addit, et tandem ubi jam supervenerit aestas, languidi et parvi- et celeres et frequentes fiunt. Autumnus autem progrediens de omnibus detrahit, magnitudine, inquam, celeritate, vehementia et frequentia; ita ut hieme superveniente in parvitatem et tarditatem et languorem et -raritatem mutati sinti Assimulantur autem prima quidem veris postremis autumni, postrena autem aestatis primis autumni, et prima quidem aestatis postremis aestatis, prima autem hiemis postremis hiemis, quare quae a media aestate et media hieme aeque in utramque partem distant, simili modo mutantur, medium autem aestatis partim quidem simili modo, partim vero^ contrario se habet eum medio hiemis, parvi enim et languidi in utrisque, celeres vero et frequentes aestate, tardi et rari hieme, ut aestate, sed minus hieme. Atque hae quidem fiunt pulsuum secundum anni tempora mutationes. Secun- . dum autem regiones eodem modo quo secundum anni tempora; id valde quidem calidis sicuti media aestate, in valde autem frigidis sicuti media hieme, in temperatis sicuti medio vere, ad herum vero proportionem in iis quae.interjacent. Porro ex estis quoque ambientis nos aeris constitutionibus, : quae calidae fiunt, calidis anni temporibus, quae frigidae, frigidis, quae mediae, mediis ipsius veris assimilantur.

Cap. XVI. Cum igitur ad aegrotantem quem non prius rideris accersitus ingrederis, considera primum quidem an mas vel. foemina sit, secundum aetatem, deinde ambientem, qualisnam sit; ad hunc enim reducitur et tempus anni et regio et constitutio; postea propriam ipsius naturatu, Atque ubi omnia composueris conjectaverisque qualamnam pulsum, dum sanus erat, ipsum habere verisimile erat, magnitudinem eversionis in statum praeter naturam cognosces. Si vero et alia quaecunque in commentariis de crisibus dicta sunt, propriae pulsuum tractationi adjeceris, prope accedes ad exquisitissimam cognitionem totius aflectionis quae in aegrotante est, ut verbi gratia in significationibus. Quum ergo quempiam inspicis, ambiguitatem aliis signis distingue. Quorum unum quidem est et primum, ut manum, quae mediocriter calida sit, super thoracem imponas, ac caliditatis qualitatem confideres. Nam ubi eam mordacem inveneris, fabrice dices laborantem, licet nondum ex pulsu hoc firmiter cognoveris. Si vero perfrigeratus quodam modo thorax appareat, perfrigeratur autem quandoque una cum universo corpore quibusdam significationibus, non oportet ut statim manum leves ac affirmes hominem secundum naturam se habere, sed permittere debes ut manus super thoracem diutius inhaereat, in hocque animadvertere an aliqua acris caliditas ex profundo assurgat.: Hoc enim solum satis fuit Themisoni, ut certum lignum esset hominem febricitare, ipsa scilicet quae ex profundo attollitur caliditas. At tussicula etiam quaedam exigua, subaspera, una cum perfrigeratione invadens, et oscitatio, et pandiculatio, et dolor quidam, et cataphora in somnum, non simpliciter febrem, sed invasionem significationis esse indicabit. Atque haec quidem extrinsecus. in pultibus autem non solum praedicta ligna notae sunt invasionis febrium, sed si et ipsi intermittant, vel etiam inaequalitatem aut inordinationem habeant.

Cap. XVII. Duae enim cum sint genere inaequalitates, altera in una diastole pulsus, altera in collectione, multis deinceps pulsibus invicem collatis, de priore dicam, quae hr collectione est, quaeque a plurimis medicis systematica, id est collectiva vocatur. Farilius enim dignoscitur, et in pluribus significationibus apparet. Quatuor autem quum sint differentiae pulsuum in diestole arteriae, una in magnitudine et parvitate, secunda in celeritate et tarditate, tertia in vehementia et languore, et quarta in duritie et mollitie, in hac sime postremo dicta differentia nunquam visus est pulsus inaequalis; in assis autem tribus plurimae in iis qui ex putrescentibus humoribus febricitant, inaequalitates consistunt. Et quae in frequentia et raritate est differentia pulsuum, et apta admodum frequenter in aegrotantibus conspicitur, et una tane ipsorum ideo facile transit in intermittentem pulsum, in ambabus nihilominus inaequalitatibus, tum inordinatis tum ordinatis. Esto enim quaedam inaequalitas in genere frequentiae et raritatis, quae post quatuor frequentes vel moderatus quintum rarum habeat; et hoc deinceps consequenter fiat, servato semper ordine, lemporeque reritalis aucto ; talis pulsus, sive inordinatus, sive ordinatus sit, hou post multos periodos erit intermittens. Non multum autem interest, ordinatam esse inaequalitatem, vel inordinatam, ad hoc ut homo fervetur, vel pereat. Saepenumero enim vidimus post quatuor pulsus, sive frequentes, sive medios inter rarum et frequentem, quintum rarum sierit postea consequenter secundum eandem periodum, decimum, et decimum quintum, et vigesimum. Adhuc vero magis, quum quintus factus fuisset rarus, nonum videmus rarum, vel quertmndecimum, vel quempiam alium, non torvam periodorum paritate; sed raro pulsu inordinate intercurrente. In hujusmodi igitur pulsibus neque experientia mauisestam differentiam ad salutem, vel mortem, vel morbi longitudinem, aut brevitatem, per inordinatas et ordinales inaequalitates, docuit, neque ratio. In aequalibus certe non parva est ab inaequalibus differentia, salutis gratia. Potius autem tantas differentias comparare non oportet; nam qui aequalis est secundum naturam est, qui autem est inaequalis, non solum praeter naturam est, sed etiam gravis. Ac in significationibus jam minus erit. parvus, in incrementis aulum magis; adhuc vero magis in rigoribus parbxysmorum ; at in declinationibus deterrimus. Sed enim pulsum plurimo tempure quiescentem deficiens excipit raritate sive inordinate sive ordinale aucta, nullam enim in hoc dixi magnam esse differentiam vel experientia vel ratione compertam. Rationemnunc intelligo eam quae dogmatica est, per quam ex rerum natura excitati praecognitiones facimus. Dictum autem et prius est ejusmodi rationes non admodum reposti oportere in compendiosis tractationibus. Nam si cum iis quae ad rem propositam utilia furit causas quoque eorum quae fiunt audire quis voluerit, nihil de magna tractatione detrahetur; m qua quatuor quidem fiant libri causarum quae pulsus variant, quatuor autem praecognitionis quae ex ipsis habetur. Minime igitur honaest ipsa pulsuum raritas, sive aequalis sive inaequalis sit; multo autem deterior est, quando intermittit, fit enim, ut ostensum est, virtute vitali ab humorum multitudine gravata, vel quibusdam arteriis a crassitie, vel viscositate obstructis; fit etiam et ob phlegmonem magnam, constipatis earum cavitatibus, vel aliqua re extrinsecus comprimente, vel gravante, vel quomodocunque angustant^. Ideoque in significationibus potissimum fiunt in multis ipsae pulsuum inaequalitates, recedeute ad prosimdum sanguine. Hi ergo. pulsus affectiones nuper dictas indicant, refrigerationem autem validam rarus, nam qui alia de causa evenit, non est perniciosus. Ab ambiente enim per hiemem tales pulsus fiunt et ob alimentumin ventriculo in pituitam versum, in omnibus qui bulimo laborant. At si in febribus periculo non vacantibus raritas pulsus. -fiat, intermorientis innatae caliditatis est signum. Nonnulli vero qui ita affecti sunt cibum appetunt, sique obtuleris, prompte.comedunt, ita ut qui vident existiment eos su salubriter habere. Intereunt sane -statim nonnulli quidem in tempore significationis, cataphora detenti; aliqui vero sine cataphora vehementer refrigerati non amplius recaluerunt. Non solum autem, ut dixi, genus hocinaequalitatis inuasionibus fabrilium paroxysmorum contingit, sed etiam genus inaequalitatis in magnitudine et parvitate, in celeritate et tarditate, in vehementia et languore. Animadvertere autem diligenter oportet in omnibus ipsis, quinum plures sint; constat enim quod qui plures sunt gravius habent periculum ; ut quando quatuor languidos quintus sequitur vehemens, vel mediocri tenore praeditus; melius enisu longe est quatuor vehementibus qumtum intercurrere languidum. Quum autem omnes deinceps languidi apparent, si sane in aliquo aliorum generum, vel aliquibus inaequalitatem invenias, arteriam diutius tange, observans sicubi vel unus appareat vehemens. Quando vero aequaliter pravus in omnibus generibus est, scias non procul a morte ejusmodi aegrotantes abesse. Aequaliter autem pravus est pulsus, qui languidissimus et frequentissimus est; nam celerrimus nunquam fit cum languitlissimo; tardissimus autem una et languidus si fiat, mirarer utique, si non frigiditate jam extremorum aegrotus laboraret. Sane, qui languidus una esitet magnus, necessario etiam mollis est, soletque una cum lethargia et aliis cataphoris adesse; ob humiditatem multam vel ventriculi, et praecipue oris ipsius, vel ; cerebri, vel alterius cujusdam principis partis, vel etiam totius corporis, talis redditus. Ac facile quidem curari potest qui ex ventriculo et stomacho fit; difficillime autem qui ob cerebrum languidus una et mollis fit; adhuc vero magis qui ob totum corporis habitum, qui in oedematosam affectionem pervenerit, vel ob aliquod ex principibus visce-. ribus. Nonnunquam vero multos deinceps raros unus insequitur frequens, vel ordinatus, vel inordinatus; fit saepenumero talis pulsus, quem peculiariter intercurrentem nomittamus; qui contrario modo ac intermittens construitur;. ille enim extensa raritate, hic autem fit contracta crebritate. Et ubi cum vehementia talis fiat, criticum est lignum. In-. tellige autem ex me crisim in omnibus ejusmodi sermonibus, subitam in morbo mutationem; non perpetuo in bonum desinentem. Fit autem talis crisis vel per excretionem, vel per decubitum, quam sane crifim ex aliis signis dignosces, quae in libris de crisibus dicta sunt, sive bona fit, sive prava. Hi igitur omnes pulsus in significationibus fiunt ; et nonuulsi ex iis, qui in una arteriae diastole inaequales sunt ; de quibus jam dicatur.

Cap. XVIII. Ex inaequalibus arteriae diestolis nonnullae quiete interfectam habent motionem ; nonnullae continuam quidem, at non simllarem. De prima igitur dicam, quae quiete intersecetur ; nam et manifesta est ipsius dignotio, quum quilibet, nisi omnino asininus fit, cognoscere possit, quando contigerit ut arteria, dum dilatatur, parumper stet; tum ita reliquum diastoles addat, quod sane in parvis vel humilibus pulsibus fieri non potest Manifestum igitur ex hoc ipso est neque usum diastoles esse exolutum neque facultatem esse infirmam, scilicet in hoc ipso solo, quod nunc. dictum est, eversione in statum praeter naturam facta. Quod sane non minime et in aliis omnibus meminisse te oportet. Par id enim solum, quod subinde docetur, tum dignetis tum praecognitis fit, aliis omnibus secundum naturam se habentibus, vel parvam omnino mutationem adeptis. Porro, quod nunc diximus, verum est, quando arteriae tunica secundum naturam se habet; nam ubi ipsa immodice mollis reddita fuerit, qualis lethargia, et quibusdam aliis cataphoris conspicitur, non est verum a robore facultatis maximum pulsum effici, et ab usu vel aucto ver omnino non imminuto. Si enim a duobus his solis fieret magnus pulsus, - augmento inquam usus et robore- facultatis, nihil amplius addere sermoni oporteret, Nunc autem, quia considerare etiam oportet arteriae tuni- eam; non verus erit sermo simpliciter prolatus. Meminisse enim te oportet eorum, quae dicta sunt in primo de causis pulsuum, qui liber saepius legi debet, ut qui fundamenta. totius speculationis pulsuum contineat; fine quibus nec constitui nec .cognosci quicquam aliud potest. Causas enim, ut quispiam dicat, continentes vel proximas generationis pulsuum in tribus his generibus esse ostendi; usu, propter quem. arteriae moventur, facultate, quae movet, et tunica. Alia enim .omnia quae pulsus variant per haec media mutationem faciunt. Ubi igitur arteriae tunica secundum naturam se habet, in diastole vero quies aliqua facta inaequalitatem efficit, tunc et robur facultatis: est et ulus diastoles magnae. ostensum sime est usum generationis. pulsuum. augeri ob caliditatis multitudinem, vel spiritus animalis inanitionem ; inanitur autem spiritus iis qui se exercent in ministerium motionum quae per musculos fiunt. Ubi igi-tur, ut dixi, tum usus generationis pulsuum auctus fuerit. ob quamlibet causam, tum facultas, quae in corde est, a. qua arteriae moventur, ex fui ipsius ratione. valens penna neat, at gravetur a multitudine humorum, vel crassitie ar-. terras magnopere obstruente, vel premente; inaequalitates in uno pulsu fiunt, quiete continuitatem diastoles intersecante. Quo sane loco hortor te ut duabus motionis partibus mentem diligenter adhibeas; per te ipse considerans tum Ian-. guorem et. vehementiam, tum celeritatem et tarditatem, fiunt enim in his utrisque novem differentiae, ut in primo de differentia pulsuum didicisti. Indicant autem praeter ea quae de affectionibus dicta sunt, quomodo vitalis facultas se habeat. Ubi enim ambae motiones infirmae sunt in pulsibus, extremum est periculum, ubi robustae, salutis est spes.. Si vero ambae in medio quodammodo sint infirmitatis et roboris, in medio indicant consistere hominem exitii et. falutis. Si autem priori motione languida existente, ea quae post quietem est robusta appareat, deterius quidem hoc est quam si duae motiones fortes existerent, minus vero malum quam si languidae essent, Si vero e contrario appareat ut prior sit valida, quae post ipsam est, infirma, non bonum est, melius enim est ut posterior motio priore fitpraestantior.

Cap. XIX. Deinceps igitur ordinem narrabo novem herum inaequalitatum, a mitissima ipsarum auspicatus ; postea paulatim per medias ad pessimam perveniens. Ac mitissima quidem omnium est quae motiones ambas tenore praeditas habet. Secunda, quae priorem quidem mediam, robustam vero posteriorem. Tertia, quae priorem tenore praestitam, mediam vero posteriorem. Quarta, quae ainhas habet medias. Quinta, quae priorem quidem nivalidam, posteriorem vero fortem. Sexta, quae priorem in vasidam, mediam vero posteriorem. Septima, quae priorem robustam, infirmam autem posteriorem. - octava, quae priorem mediam, infirmam vero posteriorem. Nona, quae pessima omnium est, quae ambas infirmas habet. conjugationibus autem in robore et infirmitate praedictarum duarum partium motionis consistentibus, proportione respondent conjugationes in celeritate et tarditate consistentes. Melior etenim est in ejusmodi pulsibus celeritas tarditate, non tamen tanto melior quanto vehementia languore. Aperte enim qualitates ipsae pulsuum differentias facultatis in robore et infirmitate indicant. Constat autem maximam quidem spem esse salutis ex facultatis robore, minimam autem ex infirmitatibus. Sed ad proportionem quandam cum iis quae dicta fiunt, comparatio tibi fiat in differentiis secundum tarditatem et celeritatem, ut pruna quidem conjugatio fiat, in qua motiones celeres sint. Secunda autem, in qua prior media, celer autem posterior. Tertia, in qua prior quidem celer, media autem posterior. Quarla, in qua ambae mediae sunt. Quinta, in qua prior tarda, celer posterior. .Et post ipsam texta, in qua priori existente tarda, posterior media fiat. septimae autem conjugationis prior quidem motio velox, tarda autem posterior. . octavae media quidem prior, tarda autem posterior. Ultima harum est.nona, quae tardas ambas motiones habet.

Cap. XX. Inspicere itaque te oportet ad ambas differentias, menteque considerare earum complicationes. Quandoque. enim quae in tarditate et celeritate confinit conjugatio, gravis redditur ;. melior autem quae in robore et imbecillitate. esu. Ex tali igitur complicatione et qui ca-. prisans nominatur pulsus gignitur; in quo posterior particula motionis robustior et valentior est priore. Eueritque hic pulsuum, qui secundum .diastolen arteriae quiete intersecantur, modestissimus, et ubi cum ipso juncta fuerit aliqua morbi concoctio, crisin: bonam annunciat. Quemadmodum autem con jugationes, quae in vehementia et languore, celeritate et tarditate consistunt, considerare in hujusmodi pulsibus maxime est necessarium ad praecognitionem, sic etiam eam quae in magnitudine et altitudine versatur. Quod enim noli contingat ex humilibus esse pulsibus eum qui quiete intersccatur, dictum est prius; ad quantam vero altitudinem perveniat, considerare convenit. Potest enim aliquis recessisse quidem ab humilibus, adhuc tamen medius esse, vel paulo altior medio esse, non tamen habere perfectam altitudinem, quam si habeat, omnino annunciat natura ad crifim excitari; non tamen bonam hanc crifim fore omnino ostendit, nisi et alios scopes habeat morbusad bonam crifim, quos in tractatu de crisibus diximus ; inter quos is est tum maximus tum tutissimus scopus qui a morbi concoctione sumitur ; . post ipsum vero qui a laborantis robure; duos namque hos scopes in praecognoscenda salute vel morte habendos esse didicisti, fortitudinem inquam virtutis et concoctionem morbi; citra enim omne pericusum tutissimeque se habent ipsi laborantes, ubi haec ambo adsunt; perniciosissime, ubi neutrum; in medio, quando alterutrum. Dum autem haec magis vel minus inter se conjunguntur, spem quoque salutis, vel expectationem mortis, et augent, et minuunt. Quod igitur dicebam utile esse ut in languorem et vehementiam, celeritatem et tarditatem partium motionis in ejusmodi pulsibus inspiceres ; ita etiam magnitudinem ipsorum et parvitatem inspicere expedit; et magis sane humilitatem et altitudinem ; etiam si non sine aliis duabus dimensionibus fiunt. Propter hoc igitur nec in perfrigerantibus admodum - lavationibus paroxysmorum tales apparent pulsus, humiles enim hoc tempore et parvi redduntur. Ac ea quidem quae ad artis opera excitant, iis qui diexodos legunt, dicta sunt.

Cap. XXI. Nunc vero rursus sermonem ab initio resumentes, dicamus quot sint pulsus qui in diastole arteriae conspiciuntur; quaeque in singulis ipsorum sit affectio a qua fiunt; et quae praecogniti; ex singulis ipsis fiat. Injicere autem te volo super arterias digitos, qui molles sint; primumque nec superficietenus tangas, nec violenter premas ; postea, si ipsos vehementer ab arteria, dum dilatatur, percuti sentias, adhuc etiam magis comprime, si vero dum hoc facis, motus evadat insensilia, omnino superficietenus tange. Validam etenim facultatem pulsus ille indicat, qui pressioni resistit, invalidam autem qui decidit et vincitur. Nonnullos igitur maximos esse comperies, su superficietenus tangas; parvi tamen, si presseris, apparent; quandoque etiam nullo adhuc modo servantur, sed penitus abolentur; ita ut ex pressionis quantitate quantitas etiam tum imbecillitatis tum roboris facultatis tibi dignoscatur; quod eorum, quae in pulsibus sunt, maximum existit bonum. Si ergo aliquando inveneris in homine febrili morbo laborante, una cum signis concoctionis validam facultatem, citra omne prorsus periculum hunc esse scito et cito morbum solutum iri. Si vero valida quidem fuerit facultas, nullum autem in humoribus signum concoctionis appareat, in tempore diuturniori aegrotaturus servabitur, recordantibus nobis ea quae etiam sine mea admonitione ii qui .mentem habent sciunt; omnia scilicet quae ad praecognitiones spectant intelligi debere, si aegrotantes non erraverint, aut nulla noxa extrinsecus evenerit. Magnam vero diri habere vim in morbis fabrilibus robur facultatis arterias moventis, quam et vitalem nominamus, quandoquidem saepenumero, ubi peviculum fit ob nervosum genus, non magnopere conseri vis talis facultatis tenor; sed tunc inspicimus quomodo animesis facultas robore se habeat. Ac melius quidem est ambos valentes esse, et praeter ipsas tertiam, quae naturalis appellatur, cujus principium est jecur, quemadmodum sane vitalis cor, animalis autem cerebrum. Principatum autem tenet in unaquaque morbi specie ad praecognitionis stabilitalem robur ipsum propriae facultatis asseclarum partium. Validi igitur pulsus tenorem, qualis fit, premendo dign.osces, unaque cum ipso magnitudo. etiam diastoles apparet, exqussiteque dignoscitur, firma etiam magnorum pulsuum sit cognitio, si superficietenus tangas. Scito autem mari-. mum pulsum illum esse quem secundum multas arteriae partes tangere possis, seu secundum longitudinem, latitudinem et profunditatem ; sicuti et longum, qui secundum longitudinem superat; latum, qui secundum latitudinem, et altum similiter, qui secundum altitudinem, quae et profunditas dicitur. Quemadmodum autem in toto primo de dignotione pulsuum libro de sensili systoles parte et insensili monstratum est, ita etiam hr secundo de differentia, quae in magnitudine et parvitate consistit rubi ostendo quantitatem diastoles cum. quantitate circuli arteriae .compariadatu esse, quo id quod quaeris invenias : nec quaerendum esse ad quantam magnitudinem adtollatur arteria latissima, angustissimae collata. Hac. eadem ratione et su pueris nonnisi dicunt -pulsum esse parvum, diastolen non cum capacitate arteriae, sed cum ea quae est vigentium, comparantes ; nam si quantitatem circuli arteriae puerorum, et quantitatem pulsus eorum existimet, is profecto noscet Herophilum recte pronuntiasse, eorum pulsum satis magnum esse. Duo equidem. tibi haec genera pulsuum in arteriae diastole occurrent, si eo quo dictum est modo digitos injirias; alterum in quantitate. longitudinis, latitudinis et profunditatis, alterum in percussionis tenore. Vocarique tibi licet eum qui fortiter tactum percutit quocunque voles nomine; nam si et fortem et vehementem, et tenore praeditum et robustum nomines, nihil artis opera laeseris, vocamus autem et nos ipsum vehementem pulsum, superiores secuti: etsi potissimum vehementiae notio ex sortitudine et celeritate est composita. Sed quoniam recta praecognitio non et nominum, sed ex rerum exquisita cognitione fit; nominibus quidem unusquisque ut velit utatur, in rerum autem scientiam studium adhibeat. Quemadmodum autem vehemens pulsus semper robur indicat facultatis, ita durus vel tunsam esse arteriam, vel duram evasisse; nisi forte quis dicat, et quod tensum est corpus, ex eo quod tensum sit, durum evasisse ; ita enim durus pulsus semper indicabit qualitatem, quae in constitutione arteriae tunicae est. Apparet igitur talis pulsus ex phlegmonis, vel obstructionibus, vel repletionibus, vel tensionibus nervostrum partium, vel ex scirrhis, non solum nervosarum partium, sed et alterum, si principes sint; etenim jecur et ventriculus et lien et uterus talem efficiunt pulsum, ubi scicrhum contraxerunt; fit etiam et propter validam refrigerationem et siccitatem. Et ubi sane tibi in primo in- . gressu pulsus rideatur talem occursus mollitiem non habere, qualem, dum secundum naturam est, habet, aliquam ex praedictis affectibus in homine esse existima. Discernes autem quinam sit tum ex aliis symptomatibus tum ex causis quae praecesserunt, qualis est frigidus potus praeter consuetudinem, vel diuturna in aqua frigida mora, vel in aere tali, ac praesertim non prius marefacto corpore. Sed et quidam, ubi servum manu percussisset, ac medii digiti tensionem, qui ad primum articulum est, contudisset, ex aliarum causarum concursu febricitavit; ego veto, ubi ejus. pulsum aperte indicare tensam esse arteriam invenissem, manmnque lana circumvolutam conspexissem, quidnam esset in ipsa, interrogavi; ipse vero nullam dixit rem in hoc ipsi inesse; percussus enim ex eo, quod quendam feriisset, ceratum sibi familiare imposuisse. Ego igitur nullam aliam causam inveniens tensionis ipsius pulsus, jussi ut curationem digiti immutaret, atque ea quae ad tales nervorum affectus convenit uteretur; at vir ille, neglecto meo consilio, nocte sequenti convulsus est. Phreniticis quoque et pleuritiris quibus septum transversum phlegmone laborat, durus pulsus apparet, tensam esse arteriam indicans, quare ubi ambigua sit horum affectuum adhuc lucialentium dignotio, non parvam ex talibus pulsibus proportionem ad eos dignoscendos habebis. Si vero ad diutius jam aegrotantem accedas, tuor primum introductus es, si pulsus ipsius durus tibi rideatur, observa lienis phlegmonent scirrirum jam contrahere ;. judicabit autem ipsam et color faciei, sicuti si et jecur aliquo tali morbo sit affectum, proprius enim ex utrisque visceribus gignitur color, qui homini in arte versuto aperte indicat, utrum eorum affectum sit. Sed in praetenti non est de hoc sermo. Quaecunque enim ex pulsu ad praecognitionem fiunt utilia, haec nunc percurrere nobis est propositum. Si igitur laborantem invisas non prius a te visum, qui in febrili morbo constitutus sit, sine superioris principii affectu, quum autem redieris, pulsus appareat durus, hic certe, dum tu abfuisti, aquam frigidam potavit, vel autumnalem aliquem fructum refrigerantem ingessit. Atque haec quidem fieri falere scito. Vehementem vero quum invenias et aequalem et magnum pulssinu, simulque arteriae tunicam secundum naturam habere, maximum hoc signum ad laborantis salutem sit. Nam eelet ritas, vel tarditas in iris, qui ita habent, nihil effatu dignum nunc judicabit ad salutem, vel mortem. Verum celeritatem quidem ex caliditate majore fieri comperies, tarditatem ex refrigeratione. Atque haec quidem per febrilem morbum in praedicto pulsu fieri non possunt. Celeritas autem frequentissime fit, ac magna ex parte in febribus periculo prorsus vacantibus, ex quibus fiunt et legitimae tertianae ; magni enim fiunt in his pulsus et celeres in paroxyfmorum rigore, hocque fit ob caliditatis copiam. Dictum autem est in tertio de dignotione pulsuum et in primis partibus secundi de celeritatis dignotione ; ubi ostendo eos errare qui diastoles magnitudinem non considerantes, ex solo motionis tempore aliquid de tarditate, vel celeritate pulsuum pronuntiant, non enim absolute pulsus, qui fit dum in minori tempore arteria dilatatur, eo ocyor est qui efficitur dum in majori tempore arteria dilatatur; fieri enim potest ut in brevissima diastole licet non celeriter moveatur arteria, brevis temporis fiat pulsus; sicuti rursus in maxima quidem diastole, sed celeriter arteria se movente, multi temporis. Satius igitur dixi esse ut motionis impetum, non quantitatem temporis totius diastoles adtendamus. Ac celer quidem ex caliditatis copia fit, valida nimirum existente facultate, tardus autem ex refrigeratione. Et ubi sane tardus simul et parvus et tenoris vacuus pulsus sit, prope ad mortem veniunt At in omnibus quae ita dicuntur, memento ejus differentiae quae in aetatibus est. Non enim solum puerilis venarum saltus seni malus est, sed etiam senilis puero. Decem igitur temporum, quemadmodum Herophilus metiebatur ipsos pulsus, si puerulo fiat aliquando spatium illud, quod inter duas est percussiones, refrigerationis extremae, et ob id etiam extinctionis est signum; sicuti rursus, si seni puerulorum pulsus, in quo tempus diastoles tempori systoles est aequale, accensam esse naturam significat. Sed hoc certe .nunquam vidi. In puerulo autem saepe talis risus est pulsus. Sane senis pulsus, ubi ita celer fiat, ut tempus quod inter duas est percussiones decuplo fit majus tempore percussionis, est quidem et hoc rarum. Verum non ulterius adsuto procedit; prius enim moritur; ad hoc autem perveniens, ad eum quidem pulsum accedit qui aetatis laborantis proprius est, deinceps autem ad rariorem. Quo in loco quaedam etiam deceptio oritur iis qui circa pulsus non sunt exercitati. Quando a caliditate permulta in celeritatem immoderatam, quatenus ad aetatem spectat, pulsus pervenerit, corde in tali affectione adeo exiccata, ut et lethalem intemperiem habeat, necesse est hanc ipsam caliditatem extingui una cum ea quae secundum naturam est. Jure ergo hoc tempore tardior ipse pulsus fio Ac aliquis, ut dis cebam, opinabitur ipsum ad naturalem statum redire ; quamvis ad mortiferam refrigerationem iter habeat, non ad sensilem temperaturam. At certe distinguere pulsus qui ad naturalem statum redeunt ab iis qui ad interitum tendunt haud difficile est, languidior enim priore semper magis ac magis efficitur pulsus eorum qui perniciose sc habent. Et huic praecipue notae mentem adhibe in ambiguis omnibus affectionibus, non tres, aut quatuor solas arteriae diastolas considerans; sed ubi in tot diastolis languidus fuerit, alias expectans, conspicitur enim interdum quintus veli sextus post ipsas tenore praeditus, quod quum inveneris, scito facultatem non ex tua ipsius ratione infirmam esse, sed a multitudine, vel obstructione, vel compressione, vel aliqua omnino angustia, vel gravitate prohiberi ne valide moveatur, quemadmodum accidit fortibus hominibus, ubi vel a vinculis impediantur, velab oneris magnitudine graventur. Et ubi unam illam diastolen tum tenore praeditam tum allam sariat, scito tunc naturam ad noxiorum humorum excretionem excitari. Quum ergo satis fortis quintus. vel sextus intercurrat pullus, una cum signis concoctionis per urinas. apparentibus, poterit servari homo, si vero fine concoctione natura ad excretionem impetum fecerit, morietur dum judicatur. In peripueumoniis autem praecipue tales videntur pulsus, dico -sane non secundum eam siclum inaequalitatem quae in vehementis et languore, sed et secundam eam quae in magnitudine et parvitate, celeritate .et tarditate .conspicitur. Danduinque .est ipsis.multum eximelitis, quod acidiori fit temperamento, una cum aliis, quaecuuque febrem minime- accendendo crassitudinem humorum incidunt. Quum enim. arteriae, quae cordi vicinae sunt, ab hujusmodi humoribus. obstruantur, pulsus effi.riuntisiaequales., .non.easolum inaequalitate quami systematicam collectivam vocant, sed .ea .etiam quae in una est diastole, de qua dictum quidem jam et supra est, sed et nunc quoque vobis ipsius mentionem faciemus, sicuti sane, dum fiermo nobis erat de. pulsibusqui iurationibus fabrilium paroxysmorum et incrementis assident mentionem etiam earum inaequalitatum fecimus quaecunque saepenumero in talibus temporibus fiunt secundum magnitudinem et parvitatem, celeritatem et tarditatem, vehementiam et languorem.

Cap. XXII. Differentia autem pulsuum propter arteriae tunicam .eveniens, secundum quam mollis et durus pulsus. inveniuntur, in neutro genere inaequalitatis apparet. Dice autem neutrum, tum. id quod in collectione multorum deinceps pulsuum conspicitur tum id quod in uno solum pulsu; verumtamen propter tunicam induratam fit quaedam inaequalitas .in diversis arteriae. partibus, quando tum usus .generationis pulsuum urgeat tum facultas robusta sit. Dum enim ipsa cogitur dilatare arteriae tunicam, quae dura fit, vibratus effiicitur pulsus, luo autem ipse fit quandoque etiam dimotus, quando ea arteriae pars quae apparet, quippe quae ab incumbentibus corporibus non gravetur, in altitudinem elevata prius fuerit, ab iis autem, quae ab utroque ipsius latere litae sunt, in itinere tardantibus, retrahatur - rursus intro propter tunicae duritiem, postea. rursus simufelevetur. Ideoque in iis praecipue fieri conspiritus tales pulsus in quibus. prolixitas contracta est, quum veto longa ipsa est, dicro tus pulsus nunquam visus esis quemadmodum neque vibratus, ubi brevis ipsa est. Etenim vibratus similis estjaculorum et virgarum vibranti, quum per exiguas particulas arteria ita movetur; subjiritur autem pulsus vibratus, vel quatuor.: digitis, vel omnino tribus; quando -autem unus, vel duo tantum digiti motionem sentiunt, tunc inaequalitas partium arteriae, quae utrinque sunt, latet; praeter hoc etiam evenit. ut pars quae prius adtollebatur; a gravantibus non revellatur; omnes enim simili modo liberatae sunt a gravitate incumbentium corporum. Quum ergo hic pulsus et robur facultatis et copiam caliditatis indicet, jure aliquando crisim futuram nuntiat; et quo magis utique fuerit vibratus eo etiam magis crisim sperato; utrum autem bonam, vel malam, semper enim hujus esto memor, ex tractatione de erilibus addisces. Principalissimum autem in ipsis est concoctio morbificorum humorum in febrilibus morbis etenim et hujus. etiam perpetuo esto memor, quandoquidem ad superioris principii morbos concoctio humorum qui fiunt in venis non magnopere conducit. Periculum sane quod ex ipsis imminet, quomodo praecognoscere oporteat, tum in commentariis lin prognosticum tum in iis quos de crisibus scripsimus. habes. Ex . pulsibus autem tantum utilitatis. ad eorum morborum tum dignotionem tum praecognitionem, quantum ex duro et molli capi potest dictumque a me superius de ipsis est. Est autem quidam Vibrato pulsui, secundum quidem eam inaequalitatem quae in diversis particulis versetur, simillimus; contrarius autem secundum tunicae qualitatum; vibratus enim durus est, ille vero non durus, imo et eo .etiam ipso qui secundum naturam est mollior existit.; m ominamus autem ipsum undosum, propterea quod undis similem habet inaequalitatem; apparet autem interdum quidem tenore praeditus moderate, nitendum vero inter tenore praeultos et imbecillos medius. Dictum vero est quod tenere praeditum pulsum vehementem .nominamus -superiores secuti, quemadmodum et tenoris vacuum languidum. Hic igitur pulsus, undosus inquam, sudorem ut. plurimum nuntiat; ac tanto magis quanto mollior quidem fuerit, non tamen tenoris vacuos. Si vero ipsi intercurrat altus, firunissimum habetis signum fuderis. Semper enim aliquam .excretionem significat.; cum undoso quidem, vel absolute magno, non tamen duro, criticorum. sudorum ; cum vibrato autem, vel absolute duro, menstruorum potius, vel eruptionis sanguinis e naribus, vel per haemorrhoides, vel alvo exturbata; quaenam vero excretionum futura .sit, ex iis quae in libris de crisibus scripta sunt discerne. Quando autem undosus hic .pulsus languidus fuerit, vermiculans fit, nomenclaturam hanc adeptus a similitudine quam cum gressu vermis habet. Tres enim hos pulsus superiores medici ab animalibus denominarunt, capriTantem, venalialautum et fornicantem, ob motionis similitudinem ita appellationem imponentes. Sed de captivante quidem in fine . sermonis ostendetur. De vertniculante autem inox .dicetur, propterea quod minor quidem est undoso, languidus autem semper, et propter hoc facile transit in formicantem, vires summopere imbecillas: esse indicantem; quemadmodum et ille qui in priori arteriae particula priorem motionem habet, quae tanquam bestiolae perreptantis esse rideatur; vetum huic nullum proprium ac peculiare nomen positum est; fit: igitur ipse imbecilla existente facultate, ac nisi prius ea roboretur, transit facile in formicantem omnium pulsuum languidissimam et minimum, ideoque etiam pessimum; ut qui imbecillitatem facultatis propriam indicet, uon ob copiam gravantem, vel compressionem, vel obstructionem Esto. autem .tibi maximum indicium ad discernendum, quando facultas prae compressione, vel obstructione, vel copia non possit arteriam in magnitudinem elevare, ipsa scilicet secundum aequalitatem et inaequalitatem differentia, nam ubi ipsa ob propriam rationem infirma est, pulsus. ipse aequalis permanet per omnes deinceps diastolas : ubi vero ab alia causa impeditur quin motu secundum naturam moveatur, motio inaequalis fit. Sane vermiculans et multo magis fornicans nunquam risi sunt collectiva .inaequalitate inaequales ob propriam imbecillitatem facultatis fieri, quemadmodum certe et qui imaginem refert bestiolae perreptantis; qualem pulsum apparere oportebat, si qui a corde. immittitur spiritus, dum per arterias fertur, causa fuisset diastoles. ostensum autem est facultatis, .non maleriae spirituosae a corde per arteriarum tunicas distributionem fieri, et hujus omnes dum participes fiunt, eodem modo quo cor se ipsas dilatare, trahentes undequaque, unde utique possunt, quod ipsarum diestolen sit repleturum Ut Erasistratus autem dicebat-, pulsus fit, quum spiritus quia corde amittitur per arteriarum cavitates fertur. Quum autem pulsus secundum diastoles quantitatem sint reptent et viginti, unus ex ipsis, qui utique .minimus sit secundum tres dimensiones, formicans nominatur; huic autem accidit ut et languidissimus omnium pulsuum sit, ob adque .ipsum minimus ;. et quia minimus est, idcirco etiam frequenti ssimus efficitur. Quum enim facultas extreme invalida fit, minima secundum tres dimensionem diastole. fit, ipsius mimitum longitudine, latitudine et profunditate in minimum con. tractis. Dicta etiam est causa propter quam .pulsus parvos ut plurimum crebritas comitetur, nimirum ob instrumentorum defectum, habita ratione. .ad facultatem et usum. Quemadmodum autem in parvo pulsu non exigua secundum magis et -minus existit differentia, ita etiam et in estis sex et viginti, de quibus. paulo inferius dicetur.

Cap. XXIII. Nunc autem .addamus pulsus qui in una diastole, .sed in differentibus arteriae particulis suaequalitatem habent ; inter. quos funtet quimyuri vocantur, quasi mnricandas dixeris; alii decurtatos interpretantur ; m parte quidem quae cordi propinquior est diastolen in tumorem elevatam facientes, in longinquis autem- immiuntam, ita ut tribus injectis ipsi digitis, quanto primi digiti ad secundum motio minor apparet et latitudine et profunditate, tanto hujus ad tertium ; nimirum quod tenor facultatis arteriam moventis, quam cor universis ipsis suppeditat, exolvatur. Interdum autem similiter quidem occurrit injectis digitis pulsus ; verum secunda motio languidior quam prima apparet, et post ipsam tertia rursus languidior quam secunda; dein quarta et quinta et universae consequentes detrahunt, quousque ad absolutam immobilitatem ut ad nostrum sensum pervenerint; deinde digitis sublatis parvaque intermissione facta iterum impositis, motio sensu percipitur. Interdum autem et non sublatis digitis redit iterum motio, ita ut sensilis fiat. Contingunt autem et testa circa pulsus ob facultatis infirmitatem, quae injectionem digitorum non ferat, sed tanquane ab onere et vincatur et concidat. Quapropter et modestissime tunc tangere debes, ex infernis potius arteriae partibus digitos iniiciens manumque laborantis convertens. Si vero rursus superficietenus admodum tangas, secundumalterum modum motionem non senties, ob parvitatem diastoles. Accurate igitur te mentem adhibere tunc oportet quantitati diastoles, quam in digitorum applicatione invenisti, atque ita alternatim interdum quidem remittere ac levare oportet paullulum, interdum vero comprimere, quandoquidem recta talium pulsuum dignotio in exquisita applicandorum digitorum symmetria consistit ; .propterea quod ea quidem attrectatio, quae superficiaria est, nondum dignoscat arteriae diestolen, quando exigua fiat; ea vero quae hac violentior est obscuret, absoluteque perdat dignationem motionis. Nonnulli talium pulsuum quando perduntur diestole paullatim imminuta, rursus redeunt, vocamusque myuros, id est recurrentes. Si igitur ad extremam brevitatem motionis perducti rursus ipsam auxerint, hoc ipsum nunc dictum nomen habent, myuri recurrentes; si vero ad perfectam immobilitatem redacti, illic sseterint, nec amplius sensilem motionem fecerint, tales deficientes nominamus. Si autem et post immobilitatem rursus inceperint iterum moveri, et hos nominamus deficientes recurrentes; constat autem omnes tales pulsus fieri ob imbellicitatem facultatis, quae interdum quidem ipsa sola ex propria ratione infirma fit, interdum versi et ob aliquam multitudinem, vel compressionem, vel obstructionem arteriarum cordi vicinorum, ita ut mixta efficiatur affectio. Sique non omnino pulsus in ipsis languidus et parvus factus esset, manifeste utique appareret inaequalitas in una diastole; nunc autem non apparet, ob humilitatem motionis, quam facit in diastole arteria; ideoque frequentes ut plurimum sunt tales pulsus secundum illud genus frequentiae, quod iis qui insensibilem habent systolen apparet. Dupliciter enim diximus fieri et dici frequentem ipsum pulsum, vel ubi primas systoles partes non sentimus, vel ubi nullo modo ipsa sensilis est. Si igitur primas systoles partes sentimus, tempus quod est inter finem dissides et principium systoles rarum vel frequentem facit pulsum. Quoniam autem et. tenoris quid et magnitudinis diastoles habere oportet arteriam quo primas systoles partes sentiamus, impossibile est in languidis parvisque pulsibus ipsam nos unquam sentire; quare in his tempus -internae quietis dignosci nequit. Et propter hoc, totum illud quod constat ex hoc et eo quod est systoles et quietis quae estpost ipsam, et primarum partium sensilis diestoles insensile existens, vel frequentem, vel rarum efficit pulsum. Sed de raro ac frequenti pulsu secundum quantitatem externae quietis jam in iis quae superius scripta sunt ostensum est. De nunc autem dicto frequenti et raro dicere jam tempus est, memoria repetentibus prius nobis ea quae in tractatione de causis pulsuum ostensa sunt; nam causam, ut quispiam dicat, synecticam continentem frequentiae pulsuum ostendimus esse defectum diastoles, propterea quod, ubi magnus sit usus actionis, hoc completo arteria moderato quiescit tempore, non completo autem usu cogitur ob diastoles defectum secundam motionem maturius incipere. Quoniam. igitur in parvis admodum pulsibus incompletus redditur usus diastoles, quantum deest, id natura explere coacta, secnndam motionem maturius incipit. Quanto autem tempus quod est inter diastoles redditur brevius, tanto fre-i quentior pulsus ipse apparet. Deficiens autem redditur usus diastoles in parvis pultibus ob parvitatem; . Et hoc ex necessitate sequitur perpetuo, non quemadmodum in magnis, quandoque. Copiam enim caloris in his esse oportet, vel absumptionem vitalis spiritus, ut frequens fiat pulsus, qua ratione rursus, in quibus sensibilis est ipsa arteriae^ systole, tempus inter sensibilem finem recessionis et princi-pium diastoles breve redditus. Atque hoc quidem tempus contrahitur natura ad diastolen properante; uni opus est arteriis.,: ut- aerem externum copiosiorem attrahant et hoc fit, ut dixi, ob caloris copiam, vel ob spiritus absumptionem. Alterum autem tempus, quod est externae quietis, per illas affectiones breviatur in quibus natura sestinat fusigjnosa et fumosa excrementa in arterhs collecta evacuare. Et propter hoc in iis, quae superius scripta sunt, firmisiimum. dixi esse signum invasimus par oxysm orum fabrilium ex putredine humorum evenientium, brevis quidam temporis esse externam quietem, velociorem autem esse motionem isystoles.

Cap. XXIV. Ac de raritate quidem et frequentia pulsuum haec sint satis. Ad eos vero qui paulo ante dictis pulsibus sunt congeneres redeamus. Quidam sane est, qui altius habet medium, si longitudinem spectes, ea vero, quae ab utraque ipsius parte sunt, humiliora, vocamusque ipsum innuentem et circumnuentem. Videtur autem hic pulsus ex imbecillibus facultatibus gigni, quando corporis construetio talis sit natura ut pauca quidem cutis, eaque levis, Illedio longitudinis arteriae incumbat, quae vero ab utraque ipsius parte sunt, secundum longitudinem ex supernis et infernis partibus graventur. Ob hoc enim ipsum- et crusserum pulsus longitudine brevis conspicitur, quamvis rob ustus sit, gracilium autem longus, quamvis imbelli cion existat.

Cap. XXV. Ac quodammodo jam rursus oratio ad id quod paulo ante rejerimus venit, hoc est septem et vigiuti pulsus in tabella descriptos ; quorum generatio tanquam ex elementis est ex novem pulsibus ; quorum tres secundum longitudinem arteriae considerantur, tres fecuu-, dum latitudinem et tres alii secundum profundstatem. Ex horum enim inter te commixtione universae conjugationes oriuntur pulsuum septem et viginti; quorum una est secundum longitudinem, de qua nuper dicere incepero-. mus, ostendentes ipsam apparere ob differentiam tum corporis in crassitie et tenuitate, tum facultatis in robore et lmberillitate, tum tertio caliditatis in multitudine et paucitate.e Si vero in duo capita sermonem. reducere velis, ob .. majorem vel tumorem diestolen, quae secundum circulum.. erteriaefiat, et ob tenuitatem et crassitiem corporis. Quatenus enim ad ipsam rei naturam attinet, omnium pulsus fiunt secundum longitudinem aequales, nisi si quando jam morientium refrigerati sint artus; videntur autem non esse aequales, ob corporum arteriis incumbentium inaequalitatem. Eorum igitur qui diuturnis in morbis contabuerunt arteria. quae secundum spinam est pulsare conspicitur, si manum super cutim hypochondrii iniiciatur, ac magis etiam hoc iis qui natura sunt graciles acridit, et multo sane magis, ubi febricitaverint, vel vinum biberint ; propterea quod eo tempore diastole ipsis in magnitudinem attollatur ; contra autem crassis, quamvis fortes facultate sint et praecalidi, brevis tamen sit pulsus secundum arteriae longitudinem; quare gracilitas corporis maxime aliorum omnium ad pulsus longitudinem confert, t secunda post hanc fortitudo facultatis, tertia caliditas. Contraria autem horum contrarium sariunt pulsum, quem dixi vocari brevem. Angustus autem pulsus sit ob angustiam circumpositarum regionum arteriae, imbecillitatemque facultatis et refrigerationem, instrumentique duritiem et cutis rugofitatem ac crassitiem. Altus autem ob contraria, robur facultatis, caliditatem multam, instrumenti molliem, cutis tenuitatem et tentionem Patet autem ex dictis, quod decimi quarti pulsus in tabella descripti, qui et longitudinem et latitudinem et profunditatem habet moderatam, vel omnia secundum naturam sunt, vel aliqua ex subcontrariis mixtio - in mediam constitutionem ducit diastolen; contingit enim laboranti tanto facultatem imbecilliorem esse aliquo tempore, quanto etiam fuerit habitu corporis graciliore. Ita ut quantum pulsus in brevitatem pervenit ob imbecillitatem facultatis, tantum ex gracilitate ei addatur; possibile est etiam ut quantum his deserit, tantum ob caliditatis copiam reficiatur. Rursus autem per contraria, viribus robustioribusredditis, quantum in longitudinem increvit pulsus, tantum etiam ob carnis copiam de eo detrahatur-; possibile etiam est, ut qui in longitudinem, quatenus ad alias causas auctus est, breviori evaserit ob refrigerationem. In his autem considerationibus alii qua etiam.ratio duritiei tunicae habenda est. Sed si quantum ad hoc secundum naturam se habeat, nec ad corpulentiam, vel gracilitatem videatur mutatio facta esse, neque m languorem et vehementiam conversio aliqua, sed in his secundum naturam se habeat, si moderatus videtur secundum longitudinem et profunditatem et latitudinem, indicabit tibi neque caliditatem esse copiosam in corpore, neque absumptionem spiritus animalis. Atque haec quidem et ex eo, quod nullam validam actionem laborans obierit, dignoscere faeillimum est. In voluntariis enim motionibus absumitur spiris tus. Caliditatem autem in profundo corporis auctam, si caetera omnia moderata se habeant, ex pulsu solo praecognoscere poles. Respirationis enim mutatio non fit manifesta in talibus affectionibus, in quibus ecrum plus caliditatis secundum naturam in corde collectum est, aliis eodem modo se .habentibus. Sed mentem hoc in loco adhibere oportet magnitudini et celeritati pulsus ; primum enim in magnitudinem crescit, ubi tunica arteriae vel mollior sit quam status secundum naturam ferat, vel moderata, postea vero in celeritatem aucta caliditate. Ubi vero prae duritie tunica arteriae in magnitudinem notabilem non possit distendi, tunc et incrementum pulsus in celeritatem maturius fit; etenim usus generationis pulsuum anctus, quousque magnitudo diastoles sufficiens ipsi sit, nihil penitus sensile, vel omnino parum, motionem in celeritatem variat. Ubi vero majoris diastoles usus requiritur, non possit autem tunica arteriae extendi ob duritiem, tunc celeritati multa accessio fit. Ubi autem nec hoc satis fit, vibratus efficitur pulsus, perinanente nimirum facultate robusta.

Cap. XXVI. Ac omnes quidem in tabella descriptos pulsus figillatim percurrere longum jam esset, at methodum m ipsis praescribere cum exercitatione praestiterit; quod sane et in primo de praecognitione ex pulsibus feci. Antequam autem ad hanc accedam, melius est de infis statuisse; aliquando brevissimum quidem incrementum vel in latitudinem, vel in altitudinem, vel in contraria fieri, multum tamen apparere, quia nos pulsum, qui nunc apparet, cum eo qui prius erat comparamus. Hoc ergo et in crisibus evenire conspicitur, ubi post pulsum, qui altus apparuerit, sudoribus multis emptis, in contrariam ideam mutatio fiat, appareatque humilis una et latus ipse pulsus ; quapropter et a quibusdam medicis scriptum est, latum pulsum conspici saepenumero in recens judicatis; ipse enim latior apparet in iis qui, ut dictumest, judicati sunt; non tamen revera eo tempore fit latior, sicut apparet, propterea quod prius quidem altitudo aucta esset, plus quam status secundum naturam exigeret; at tempore postcrifim, nec ea etiam quae secundum naturam est amplius ferret; ab evacuationem leniat regiones quae arteriis circumpositae sunt laxae evadunt, quum prius ipsas angustassent et ob id pulsus vere latior apparet. Apparet autem mullo latior quam re vera sit, altitudine in humilitatem collapsa; tum quia nullo modo in tumorem notabilem attollatur diastole, tum etiam quia cutis quae arteriis incumbit laxa rugosaque fiat; quo tempore si conversu membro i tr infernis ipsius partibus arteriam statueris, neque ile amplius humilis ut prius, neque ile latus pulsus appareniti Porro et in hydrope, in quo totus habitus quemadmodum in mortuis corporibus intumescit (qui sane hydrops multum differt a tympanis vocato et ab ascite) pulsus lati apparent; ac praesertim quando arteriam tangimus, membro secundum supernam partem, non infernam, collocato. Conspicitur etiam talis quandoque pulsus in lethargicis, qui pessime affecti sint; essaeminatur enim in his ipse corporis habitus, ita ut ob multam humiditatem et mollitiem laxum ac inconstans fiat ipsum etiam dorsum arteriae, haud potens sc ipsum continere,^ neque sublime se sustinere, sicuti dum secundum naturam se habebat. In his igitur, ut dixi, si ex insumis partibus membrum tangas, pulsus non amplius tibi latus adparebit. Hoc autem diligenter te animadvertere oportet, desi.nireque ac considerare quomodo figurato membro applicationem manus feceris ; ut plurimum enim arteriam quae ad carpum est tangimus. interdum autem aliquam ex iis quae vel in temporibus funi vel in brachio. Perpendere praeterea oportet ea quae praecesserunt, ac cum iis quae nunc adiunt conferre, inspicereque numquid propter illa magis immutatus sit pulsus quam re vera alteratus appareat. His igitur tibi in memet ria habitis eorum quae sequuntur sermonem saetam.

Cap. XXVII. Esto ut aegrotantis cujusdam nunc primum a nobis visi pulsus in carpo manus appareat longior, ita ut ad sex, vel etiam plurium digitorum injectionem motio sit sensilis. Jam ergo constat necessarium esse hominem hunc esse gracilem, impossibile enim est bene carnoso existente corpore tam longum fieri pulsum. Deinceps igitur considera constitutionem tunicae arteriae, ad aetatem habitumque corporis aegrotantis respiciens. Pulsus enim qui in puerulis est mollior est quam qui in adulfis ; qui in foeminis quam sui in viris, qui in natura mollienibus et albis quam qui in contrariis. Si igitur tibi nullo durior quam is qui secundum naturam est pulsus nactus esse videatur-, tumorem diastoles considerato; fumorem autem nuper nominabam motionem secundum totius arteriae circulum, cujus altitudinem et latitudinem cogitatione secamus ; neque enim in arteria, sicuti in cubicis corporibus, latitudo ab altitudine distincta est. Quum autem talis fit ipse pulsus, omnino quidem necessarium est quandam esse affectionem ex iis quae durum pulsum efficiunt. Has autem affectiones didicisti, refrigerationem validam, ut corpus arteriae congeletur, vel excedentem siccitatem, quemadmodum in marasmis, vel alicujus visceris srirrhum, vel maximam phlegmonem, vel spasmosam affectionem in aliqua nervosa parte. Sed et facies statim tibi indicabit, nunquid marasmus sit, an quid aliud; consentaneum est enim marasmum ut incurabilem esse, quando ob ipsum arteria tantum acquisierit siccitatem. Cavos igitur inspicies oculos eorum qui ita se habent ut in orbem emineant ossa quae ipsorum tunicas circumscribunt, et quaecunque alia in libro de marasmo didicisse Sed et eos qui ita affecti fiunt, antequam pulsum tangas, dignoscere tibi licet vel ex sula fatie. Quum autem ipsa non videatur talis, duritiem pulsus ut plurimum quidem invenies ob lienem induratum ortam, jam vero et propter aliam quampiam principem particulam, quam ex tactu promte cognosces, symptomataque etiam comitantur quae clare has ab alus distinguunt. Si enim jecur ad tantum scirrhum pervenerit ut pulsum qualem diri efficiat, hydropum symptomata in facie jam tibi apparebunt. Sivero venter, vel vesica, vel intestinorum aliquid patiantur, diarrhoeae indicabunt ; sicuti si diaphragma, vel membrana succingens, propriae eorum spirandi difficultales, didicisti autem earum ideas in commentariis de difficultam spirandi. Si vero nihil horum appareat, considera an aliqua adsit spasmosa affectio. Ac in mulieribus- inspice an scirrbosus hic affectus in utero siti Quum autem nihil tale appareat, refrigeratio valida ac recens vel ex aquae frigidae vel vini potione, in inis enim arteria videtur stupefacta cincta motum. Videtur autem in iis qui ita habent vinum meracum exsiccare eorum habitum, sicuti frigida aqua congelare. Jam vero et fructus autumnales tactu et facultate frigidi durum pulsum efficiunt. At noxae quae ab externis causis proveniunt celeriter conquiescunt si nos laborantem calefaciamus; et ob id etiam pulsus una quiescunt ; perseverant. autem .cum affectionibus quae in corpore sunt, si ipsae curatu difficiles sint. Si ergo longus pulsus una et durus sit, considerabis, ut dictum est. Ubi vero rauderatus ipse sit secundum eam differentiam quae est in duritie et mollitie, tunc insuper quantitatem diastoles considera; si enim arteria secundum utrasque dimensiones, longitudinem inquam et altitudinem, insigniter dilatetur idque non ob recens alimentum, vel vini potionem, vellavacrum, vel aliquam aliam motionem evenerit, constat certe hominem febricitare. Si vero et celeritas etfrequeutiauna cum tali vehementia adsit, patet majorem etiam esse febrem. Si autem secundum altitudinem et latitudinem moderatus sit ipse pulsus et praeter celeritatem fit etiam satis frequens, multam quidem indicant esse caliditatem, imbecillam autem facultatem ; si enim esset valida, magnitudo utique pulsibus inesset. Sedet propter hoc ipsum velox satis fit et frequens, propterea quod usus ob diestoles parvitatem non completur. Talis autem pulsus languidus tibi omnino apparebit; proprium enim et inseparabile hoc signum in pultibus est infirmae facultatis; ut jam cetera omnia quae facultatis imbecillitatem, vel robur significant, ex abundantia considerentur ; quippe ad exquisitam scientiam speculationis pulsuum sunt utilia, comprobata comprobantiaque praecognitionem, quae ex languidis et vehementibus pulsibus fit. Dictum autem est superius, quod ob medicorum consuetudinem, vehementes nomino pulsus eos qui tenore praediti sunt ; languidos autem eos qui lenoris sunt vacui Age enim cuipiam, qui in carnis incremento moderate se habeat, pulsus appareat moderatus secundum magnitudinem, tunica etiam ipsa arteriae moderate se habente in differentia, quae est secundum duritiem et mollitiem, quae communi nomine vocatur constitutio arteriae; in tali pulsu virtutum valere omnhro dices, antequam noscas quando in vehementia se habeat; neque enim sane secundum onnem tactus injectionem statim vehemens dignoscitur pulsus, sed salum quum arteriam comprimimus. Superficiaria enim attrectatio exquisite quidem dignoscit magnitudinem, at nullo modo vehementiam. Si vero compresserimus, aperte quidem vehementia apparet, quemadmodum sane et languor:.. apparet autem una et ipsa magnitudo. Quum enim ascendere .in altitudinem prohibeatur arteria ob compressionem, simul. quidem tenore praeditum facit occursum, simul vero imaginem quandam extensionis in latitudinem; in quibus indicatio. apparet prohibitionis ascensus in altitudinem ob compressionem. Verum quando dura fuerit tunica arteriae, neque. tunc maxima fit diastole. Et propter hoc, quum fuerit principis visceris phlegmone et propter ipsam pulsus durus fit, praeter haec facultas quae arterias dllatat, robusta sit, vibratus fit pulsus; ubi enim tum usus diastoles auctus sit, tum robur vitali facultati adsuerit, dum violenter dilatatur arteria, vibratio efficitur. Magna tamen ex parte in talibus affectionibus non est robusta facultas; imo certe quispiam contentus esse deberet, si in corpore ob morbi longitudinem extenuato facultas vel mediocrem tenorem haberet ; propter hoc igitur neque vibrati ipsis pultas fiunt. Iis fiane qui vinum meracius vel copiosius biberunt, pulsus:vibrati quandoque apparent, quod et facultas roboretur et febrilis caliditas augeatur. Atque hi quidem pulsus saepenumero conspiciuntur ; raro vero qui altitudinem quidem servant una cum latitudine, longitudine autem sunt breves; rarius autem ipsis ii qui et longitudinem una cuin latitudine contrahunt; his adhuc rarius qui altus una et angustus et brevis fit; qui in iis quidem, qui dum fani erant longum habebant pulsum,ne fieri quidem potest; in iis autem qui brevem, ex multitudine consistit, valida existente facultate. Quare etiam ut plurimum inaequalis apparet secundum duo genera inaequalitatis. Sicuti enim vehemens pulsus validae facult aliis est signum, ita post ipsum altus, quando in longitudine breviatur. Constat igitur tunc neque ob tenuitatem corporis ipsum in altitudinem ascendere, neque ob mollitiem . tunicae arteriae; nam si ob haec attolleretur, brevis pulsus non esset. Magna ergo ex parte altus pulsus statim etiam latus est:. sin minus, at certe moderatus secundum latitudinem. Angustatum autem hunc ipsum esse, allioremque moderato esse sine collectiva inaequalitate, impossibile est ; quae etiam minores numero altos pulsus habeat quam moderatus secundum profunditatemr Sed et secundum unam diallolen talis pulsus fit inaequalis, ita ut absolute altus una et angustus fine inaequalitate non admodum frequenter appareat. Et sane altus pulsus, licet secundum longitudinem mutilatus fuerit, non tamen tantum quantum fornicans mutilabitur, digiti certe unius injectionem explet, quum fornicans ne tertiam quidem totius compleat. Igitur altus simul et brevis longitudine pulsus, quando durior una suerit, dimotus etiam simul evadit. Verum nunquam a me risus est longus una et dimotus; sed quum longitudinem assumserit, ex praedictis eaufis vibratus evadit. Causae sunt copia caloris et robur facultatis et instrumenti duri-. ties ; nonnunquam etiam et propter affectum in morbis situs arteriae immutatur ac pervertitur, intemperie quapiam inaequali in tunicis ipsius, vel circunrjacentibus corporibus orta ; ut alia quidem pars fit exiccata, usia vero non, et alia quidem sit indurata, usia vero non; et alia quidem ab aliquo circumjacentium corporum attracta sit tensa, alia vero de suo sim extrusa sit. Sed haec quidem sunt rara. Quae autem fiunt ob caliditatem, vel refrigerationem totius membri una cum circumjectis partibus, aut humiditatem et multituditrem, aut defectum et siccitatem, ea saepenumero contisgunt. Meminisse tamen oportet et eorum quae raro eve-. niunt, ut quando perveneris ad aegrotum, quem haud prius inspexeris, ab iis auspicatus quae magna ex parte eveniunt, ad ea transeas quae non admodum frequenter conspiciuntur, atque ita ad alia usque ea quae rarissima sunt;. quemadmodum sane et in pulsu, qui brevis secundum longitudinem et altus secundum profunditatem est; exemplum tibi adest transitionis ab iis quae saepe ad ea quae rarissime conspiciuntur. Rationi igitur consonum est, ut quando hic pullus vitus fuerit, inspicias prius quomodo se habeat homo ille quoad crassitiem. Si enim bene carnosus et pinguis satis fit, pulsus secundum rationem apparet, parvus enim erit. Quare in immoderatis cernis incrementis caro quae effnnditor prohibet dilatari vas, quantum ex natura poterat, sed et longitudo ipsius brevior fit et latitudo angustior: quod a carnis multitudine comprimantur. Eorum autem qui habitu sunt graciles, in ceteris autem robusti, satis quidem magnam latitudinem et longitudinem pulsus habent; notabilem quoque in altitudinem - ascensum : adhuc etiam magis in quibus laxa est cutis perspicuum fit illud spatium quod inter ipsam et arteriae tunicam intercedit. Ex quo patet leniora quidem corpora facile simul attolli ab arteriis, dum dilatantur; graviora autem dif-. futilius; quae vero admodum gravia sunt, ea nullo modo moveri.

Cap. XXVIII. Nunc autem de pulsibus dicamus, propter quod ex mediocribus laesionibus facultatis simul et caliditatis frequentes quidem fiant, parui vero non adhuc neque tardi, sed moderati. Quatuor igitur conjugationes diversae oriuntur, vel enim ob caliditatem sclam, vel ob refrigerationem asserantur. Et secundum imbecilliorem una et calidam, si multum quidem ab ambabus causis superetur, facultasque satis lurbecllla sit et calor igneus, parui et tardi pulsus et frequentissimi fiunt. Si vero mediocris fit laesio, aeque quidem frequentes, sed moderati secundum distentionem et motionem. Secunda autem conjugatio ex imbecillitate et refrigeratione conflet; in ipsa languidus quidem eatenus fit pulsus quatenus etiam male se habet facultas ; pervus item et tardus, quemadmodum et pulsus prioris conjugationis, non tamen aeque ut issi ad extremam frequenfiam pervenit; nili facultas extreme fatigata fit, tunc enim constat minimum in talibus fore pulsum, et intermittentem . et deficientem plerumque. Tertia vero conjugatio alterationis pulsuum est, augescente simul tum caliditate tum facul- . sate; in qua vehementissimi quidem et maximi, celerrimi tamen non aeque fiunt pulsus, frequentissimi autem magna quidem ex parte non evidenter quandoque; tamen supra naturalem statum excedunt, hocque sit, ubi caliditas plurimum aucta fuerit. Reliqua autem conjugatio alterationis secundum hoc genus pulsuum est, quando in idem conveniunt robur facultatis et caliditatis defectus; fiuntque in mo. derasi quidem magnitudine, tardiores tamen et admodum rari, ac praesertim cum refrigeratio multum pervaluerit. Distentionis sane nisurum quantitas non impeditur manifeste, nec evidenter, ob facultatis fortitudinem. Neque vero tarditas etiam multum praepollet ob eandem causam; valens enim facultas naturales motionis mensuras conservat, quamvis usus non postulet. Magnopere etenim usum esse^ exulotum oportet, frigiditate vehementer praepollente, ut pulsus evidenter minor fiat. Magna tamen ex parte naturalem distentionis quantitatem servat, vel parvo quid nec admodum aperte fit minor ; multo certe tardior quam minor in refrigerationibus apparet.

Cap. XXIX. Redeamus autem ad praecognitiones quae in febribus fiunt, ut qualis sit singularum ex pulsibus diguotio hoc in loco dicamus. Ephemerae igitur omnes in magnitudinem et celeritatem et frequentiam pulsus quantum in ipsis est mutant. Pari modo et hecticae febres in easdem differentias asserant pulsus quantum in ipsis est: et magis in ipsis immutatur celeritas. At quae fiunt ex pntredine humorum, in rigoribus quidem ambas habent nto.-. tiones celeres, diastoles inquam et systoles: pari modo et frequentias ambas aeque atterant: in inuasionibus autem non aeque, sed solum intendunt systoles celeritatem; in ascensionibus autem cum hanc quidem tum vero ex-. tremam quietem plurimum concitant; ut frequentissimus appareat secundum ipsam pulsus. Et in foli febrium sunt proprii pulsus ex sui ipsorum ratione. Alii autem alias affectiones magis sequuntur. Duo autem sunt genera talimo affectionum, vel facultatis, vel instrumentorum vitium, ad tris enim haec r aspiciendo, causas quae pulsus immutant, invenire oportet, instrumentum, usum et facultatem. Animum autem diligenter hoc in loco adhibere oportet, propterea quod dissident inter se sapientes medici de propriis febris pultibus, errantque cuncti, alterationes. ipsas pulsuum, quae ex facultatis, vel instrumentorum vitio proficiscuntur, proprias ipsarum subrium esse arbitrantes. Est autem inseparabile maximeque .proprium invasionibus febris ex putredine humorum orsae ut systole arteriae velocior fiat, et quicunque in cognosceuda systole fuerit exercitatus. hoc habebit inseparabile principii paroxysmi tignum, quando pulsus aliquem habet tenorem. Quo modo. autem incipienda fit exercitatio, copiosissime in primo de diguotione pulsuum dictum est. Equidem in multis multoties, quorum nunquam antea, nec dum valerent, nec dum aegrotarent, pulsus tetigerant, hoc solo signo fretus, nunquam lapsus sum. Quando igitur pulsus in aliis non mutatus celerior fiat secundum systolen, principii paroxysmi figuum inseparabile statuito; sit autem statim talis pulsus etiam frequentior secundum externam quietem, incumbente na-tura ad propulsandum sinuosum excrementum : propter quod celerius contrahebatur. Ephemeris autem febribus hoc non adest, quia sine putredine humorum fiunt. Sed nec etiam hecticis, quoniam nec incipiunt unquam, nisi casu aliqua alia affectio cum ipsis coluerit. Si autem pruno die, cum recens de sanitate in morbum homo quispiam decluit, pulsum tangamus, statim etiam febris genus ab hoc signo indicabitur. Distinguuntur autem qui ex phlegmonis oriuntur ab iis qui ex putredine humorum sula ipsa duritie; durus enim est occursus in iis qui ex phlegmone. Si igitur distinguere potes durum arteriae occursum ex tensione ortum ab eo qui ex refrigeratione et duritie fit, tres habebis ex hoc praecognitiones causarum praeteritarum-, potum frigidum, vinum meracius et phlegmanem, quam non solum causam, quae ante paroxysmum extiterit, sed quae^ etiam permaneat, dicimus; frigidae vero et largioris meraci potionem, praecessisse eam quidem, sed affectionem quae ab ipsa fit servari. Ac indurantm quidem ex nocuis frigidae potionibus arteriarum tunicae ; exsiccantur. autem ex largioris vini potionibus. Haec quidem ita distinguantur. Quae vero prima die nequaquam habent praedictam nolam, eae vel ephemerae judicandae sunt, veli hecticae. Ac rarissime quidem statim a -principio: consistit febris hectica; non tamen impossibilis est talis generatio ipsius, sed visae sunt alicubi a nobis etiam tales. Ac cunctas quidem ipsarum notas in tractatione de febrium - differentia contemplamur ; quae vero a pulsibus sumuntur, nunc dicentur. Neque magnus neque vehemens pulsus una cum flectitis unquam invadit febribus,: sed si alterutrum horum infit ipsis, non sunt hecticae: si vero etiam omnia simul adsint, aperte sunt ephemerae.

Cap. XXX. His ita definitis, deinceps considerandum est, quid unusquisque pulsus in his ad crisim significet. Si igitur undosus -ipse pulsus fiat et mollis insigniter, sperare oportet sudores. Durus autem vomitus magis quam sudores praemonstrare solet. Nam altus omnis excretionis est nota, quemadmodum et vehemens. Magnus autem si: fuerit, motionis ad ^externa magis quam ad interna signum est:. duplet autem cum sit utraque, ad externa quidem per sanguinis eruptionem et sudores, ad interna vero per ventrem et stomachum; undosus. quidem pulsus sudores, magnus vero .simpliciter sanguinis eruptiones praemonstrabis; motione vero. ad interna superante, ubi adsuerint vomituum signa, detectione alvi aegrotus jutlicabitur; ubi adfuerint, per sudores magis: si vero et haec adsuerint et venter insigniter subducatur, per utraque. Inaequalis autem pulsus in plurimis fit crisibus, ac praesertim ubi aliquid certaminis et periculi habeant; multo vero magis, .ubi biliosi humores ad ventrem confluant, simulque adsint alia vomituum signa, quae ab Hippocrate dicta furit: et omnino inaequales fiunt, quod mordeatur graveturque stomachus.

Cap. XXXI. Quoniam autem substantia facultatis singularum partium in bona cujusque ipsarum temperatura posita est (tunc enim proprium opus strenue perficit, quum temperatissima est: et sane male etiam agit, - ubi .intemperata reddita fit : et eatenus male quatenus intemperata. fit .-) ideo propositum est nobis deinceps dicere qualis pulsus singulas aliarum corporis partium affectiones sequatur. Diximus autem de corde ubi de febribus sermonem hasinimus. Prope illud sunt respiratoriae partes animalis; hae autem. sunt pulmo et thorax: postea alimenti instrumenta, hoc essjecur et venter intestinaque et lien et renes et vesicae ambae. Si igitur pulmo te ipso fiat aliquando calidior, statim et cor calefacit; sique frigidior sit, nec hoc denegat, summatim, suas intemperaturas citius quam alio instrumenta cordi impertit. Causa hujus rei est quod cordi maxime omnium est vicinus, perque vasa ei maxime affinis existit; et per mamma ostia in ambos sinus confluxum habent. Pulmoni igitur morbosa calefacto, cor concalefactum pulsus efficit, qui ex usu pulsuum aucto fieri solenti Si vero longiori tempore hoc accidat, periculum ipsi est ne hecticam contrahat febrem. Refrigerato autem pulmone, cor compatiens per initia quidem in eam allevationem ducet pulrus quam prius ostendimus, dum usus exolvitur, constitui; in fluxionibus autem commune omnium est ipsa pulsuum inaequalitas, obstructioque prompte et constipatio et compressio principalissimarum arteriarum ex talibus fit fluxionibus: nec minus etiam plenitudo, quae ad vires refertur; quod tam prope pulmonem litum fit cor, et per magna ostia confluxum habeat, ac ex tenuibus quidem et paucis fluxionibus minor sit inaequalitas, ex crassis autem et viscidis et multis major ; etenim hae obstruunt et compromunt et gravant magis. Duriores autem pulsus fiunt quam naturalis status existit ex siccis .intemperaturis ac phleg-^ monosis vel scirrhofis tumoribus pulmonis : quemadmodum sane et molliores ob oedematosas affectiones. Sane in pul-. sibus .alia etiam quaedam gignitur differentia praeter superius dictas ex eo quod fluxio aliquando quidem in ipsas solum incidat asperas arterias, aliquando autem et in laeves et venas, vel etiam intermedias regiones ipsorum universas occupet; ex asperis enim arteriis solis repletis nulla secundum duritiem fit mutatio pulsibus: ex laevibus autem arteriae quae in toto animali sunt, dum tenduntur, duriorem efficiunt pulsum, oedemata vero molliorem ipsum reddunt, tensionem nullam facientia, quemadmodum in phlegmonolis et scirrhofis tumoribus evenit. Ad talium autem intemperaturarum similitudinem thoracis etiam intemperatorae easdem faciunt alterationes ; tumores vero pro quantitate et idea singulorum qui ipsos faciunt humorum. Tardius autem thoraci compatitur cor, celerius, pulmone afilecto. Pleuritici autem duriorem semper habent pulsum quam peripneumonici ; major enim est tensio ex duris et densis partibus in tumorem elevatis. Aequalis autem ut plurimum ex tumoribus costas occupantibus est pulsus, ex iis autem qui in pulmone sunt inaequalis. Jecore autem aegrotante ex phlegmonis minus duri fiunt quam ex thoracis phlegmonis, tanto quanto quam ex pulmonis magis; compatitur autem promptius cor jecori, remotius licet quam thorax jacenti, ob venae cavae communionem. Ex diaphragmate autem male affecto citra febrem durus quidem fit pulsus et parvus, non tamem multum frequens, sed vel omnino parum, vel nullo modo ad talem pervenit mutationem Maxima autem nota pleuritidis perniciosae est, si durus admodum pulsus evaserit, et ob id etiam parvus, et ob haec duo et caliditatem frequentissimus; nullus enim pleuriticus ex tali pulsu servatus est. Dictum autem mihi in isagoge est pleuriticorum pulsum celerem et frequentem, nec valde magnum esse, et quia nervosiorem durioremque efficit arteriam, tanquam ad ve-hementiam vertat, inexercitatis imponere, qui duram per-. cultionem a vehementi .discernere nequeunt. Verum de his sermonem protrahere hoc in loco non oportet. Ventriculus autem male affectus intemperie quidem eo modo quo praedictae partes pulsus allevabit; si vero tumor in ejus ore subortus fit, durior pulsus erit ob nervorum multitudinem, non tamen ita durus ut ex diaphragmate. Quemadmodum autem ex doloribus oris ventricusi facultas celertime .fatigatus, eadem ratione non sustinet copiam ne quidem paulisper, sed gravatur ac fatigatur, pulsusque inaequales efficit. os autem ventriculi dum facultatem, vel gravatam a multitudine materiae, vel debilitatam habet, jure etiam pulsus^ efficit nonnunquam quidem languidos et frequentes et parvos, nonnunquam vero inaequales. Ita et in aliis alimenti instrumentis invenies mutationes pulsuum; ad praedicta respiciens ; quaecunque enim dura et contenta et nervis plurimis duris praedita sunt, facile haec pulsus efficiunt duros; qui vero contrario modo se habent, molles. Vesica autem et uterus situ quidem nihil inter se disserunt; durior tamen est et uervosior vesica ; quare ubi phlegmone laborat, pulsus magis quam uterus duros efficit. Variabit autem citius magisque ipsum in magnitudinem et parvitatem et alias differentias uterus. Percurram autem aliorum instrumentorum intemperies, et primo, exercitationis gratia, intemperies cerebri. Attendere ergo oportet ad consistentiam arteriae, utrum a siccitate, vel tensione tunica appareat dura ; deinde, si ex siccitate appareat, duorum alterum censendum est in cerebro cristere, Vel intemperient calidam et siccam, vel bilis redundantiam ; si ex tenitone-, phlegmonosam affectionem ; si ex utrisque, censere oportet et ipsam affectionem compositam esse ex sanguineo. et bili ose humore. Quicunque autem ex nigra bile, quae ob putredinem ebullierit, tale quid patiuntur, duros habent pulsus ob siccitatem et tensionem ; statim vero et parvos ob duritiem, et celeriores quam qui secundum naturum sunt, quando febricitant; et frequentiores, propterea quod usus nen adimpleatur. Humidae autem intemperaturae molles tractu temporis pulsus reddunt, et hominem ipsum comatosum. Si vero febrilis ipsis conjungatur caliditas, lethargus nominatur ipse morbus; Utque pulsus non in ollis tantum, sed etiam magnus. Si vero ex putrescente pituita in cerebro talis gignatur affectio, erit quidem et hoc modo morbus lethargus, habebitque pulsus imaginem quandam tensae arteriae, quamvis mollis ipsa sit; et magni eatenus in ejusmodi morbis omnibus sunt, quatenus caliditas aucta sit; celeritas autem, vel omnino minima, vel nullo modo his intenditur; ita vero et frequentia. Refrigeratione autem . morbosa in cerebro eveniente, quando in sympatheiam pervenit cor, minores et tardiores et rariores quam qui secundum naturam fiunt, pulsus fient ; et si quidem citra maleriam sula intemperies sit cerebri, sine tensione, si vero cum materia, melancholica quidem ipsa existente, tendi arterias et propter hoc duriorem apparere pulsum continget; pituitosa autem non simpliciter, sed si quidem crassa et viscida sit pituita, tendentur; si vero humida et spirituosa, fine tensione mollis erit pulsus; si vero permixta sit, mollis simul et cum tensione quadam. Quoniam autem tenuis meninx non videtur unquam pati ullum ex praedictis morbis, sute cerebro, sicuti neque cerebrum citra meningem, et dura meuinx quam plurimum distans a cerebro potest etiam sola pati; scito, si affecto notabilis ipsius genita fuerit, corque in sympatheiam attraxerit et arterias, pullus perinde ac in cerebri affectionibus variabitur, nisi quod in mollitie et duritie non eatenus mollem et durum quatenus cerebrum efficiet, sed multum quidem durum, parum vero mollem. Quaecunque enim corpora natura dura indurantes susceperunt affectiones, ad maximum perveniunt duritiem, quemadmodum et natura media, quae humectantes et fundentes affectiones receperunt; perfecte exoleta fiunt et mollia. Si igitur affecta pars densa et dura sit, duros efficit pulsus; si vero carnosa, si quidem velphlegmone correpta fit, vel scirrho, duros, sed minus quam praedictae partes, .si oedemale laboret, molles. Musculos autem abdominis et stoTacis phlegmone tentatus febres quidem facile comitantur, et propter hoc et pulsus magni fiunt et veloces et frequentes, durus autem in ipsis abunde pulsus, vel spasmosus nunquam sit. Musculis vero cubiti et tibiae -phlegmone tentatis, et praesertim qua parte ipsorum exoriuntur tendones, facile quidem est corripi et spatam; facillime etiam pulsus et tendunt et indurantur, adhuc vero magis, si tendo aliquis ex iis qui in extremis fiunt manibus vel pestibus phlegmone tentatus sit, prompte quidem pulsus ipsis fit. durus, prompte etiam spalmo corripiuntur; fiunt etiam abunde duri et ob. jecoris, vel lienis scirrlium, sed ex sus . ita duris nullum spasmi imminet periculum. Ac lieni quidem cum scirrho magnopere esset affectus, vidimus etiam multoties nequaquam supervenire hydropem; jecori vero necessario succedit, tuncque pulsus ambarum affectionum signis praeditus est, tunica quidem et bumidiori et molliori, indicante tamen aperte tensionem ex scirrho ortam, et ob id etiam duriore. Hydrops autem ipse per se ipsum sine viscerum phlegmone nullam facit in pulsu tensionem. Quo modo autem affectus uteri pulsus asserant, dictum est, quando ipsum vesicae comparabamus. Si vero elythroeides tunica phlegmone tentetur, durus fit pulsus et minor. Ex testibus autem phlegmone tentatis non aeque durus et magnus propter febrem. Et haec quidem magna ex parte ab internis causis efficiuntur.

Cap. XXXII. Multoties autem et ab aliqua externa causa mutationes pulsuum fiunt, quae in hunc modum discernendae sunt. Ea quidem quae ex balneis et cursibus, frictionibus et aliis motionibus fit, brevis temporis est; atque ita celeriter ad pristinam regreditur constitutionem; quare licet tibi, ubi pulsus tetigeris, atque deinde aliquantisper intermiseris, ac rursus tetigeris, apertissime dignoscere mutationem. Magnitudo autem pulsuum a vino et alimento orta diutissime permanet, distinguitur que per conjunctam ipsi vehementiam; vehemens enim non minuo quam magnus pulsus sus fit; nunc autem supponitur qui duntaxat redditus sit major; non igitur ab his alteratus est. Jam et magnitudo ab ira orta cum vehementia fit, quae alioqui prudentem non lateat, si in oculos et universum vultum inspiciat. Ei vero qui iram velit occultare, inaequalis pulsus fit ; adhucque etiam magis inaequalis est iis qui anguntur et verecundantur. Magnitudinis autem incrementum, quod fit a semicoctus in corpore humoribus, qui coquuntur, aluntque naturam, perinde ut iis, qui cibum sumpserunt, una etiam auget vehementiam. Eodem etiam modo, si quis in sole, vel ad ignem calefactus sit, cutis ipsius squalida et non humida ut a balneis erit. Atque ii quidem sub contranio quodam modo affecti sunt ac loti, quod ad mollitiem et humilitatem cutis attinet; medium inter utrosque locum obtinent fricti et exercitati. Hae quidem ipsae sunt artificiales dignotiones causarum, quae pulsus in magnitudinem et in sanis et in aegrotis vertunt. Externae vero aliae quidem ex indagatione, cum scilicet inter inimicos aut inlidlatores, aut malignos tentatores, considerationes facitis. Interdum autem magnitudinem adeptus est pulsus, vel quia medicamentum calefaciens aegrotus sumpserit, vel significationis ratione. In sus quidem. primum considerare oportet paroxysmi tempus, postea laborantis morem et consuetudinem; si enim aliquo alio tempore, et non paroxysmi magnitudinem pulsus ipse assumpserit, probabile est a ca. lefacientibus potius, non paroxysmi ratione factam esse altutationem; si vero in paroxysmo, probabilius est significationis ratione, Distingues autem exquisite, si parumper intermittens rursus tetigeris. Caliditatem enim a medicamento ortam, propter quam pulsus increvit, semper magis ac magis exolvi contingit progrediente tempore; intendi autem eam quae a paroxysmo fit. De consuetudine autem et more sciendum quosdam quidem insuetos esse formidoloscsque ad medicamentorum potiones, nonnullos autem consuetos; similiter et de moribus. Quidam enim iusidiatores sunt, animoque tenentur, ut cunctos tanquam nihil firmi scientes redarguant, quidam vero simplices sunt et modesti. In his ergo suspicandum non est quicquam clam factum esse; in insidiantibus vero suspicari oportet omnia. In primo autem de causis pulsuum libro ostensum est, ubi paulo augeatur caliditas, et in magnitudinem quidem evidenter increscere pulsum ; in celeritatem vero non evidenter ; ubi amplius aucta fit, magnitudinem quidem assumere, sed in celeritatem evidenter increscere, et aliquid etiam srequentiae adipisci; quemadmodum ubi plurimum aucta sit, et usus generationis pulsuum supra mammam sit diastolen, in magnitudinem quidem non -increscere, quando ad extremum auctus fit, sed celeritati quantum potest una cum srequentia addere; et ubi non amplius celeritatem intendere possit, frequentiam incitare. Si vero aegroto cuipiam, qui minorem quam secundum naturam- est pulsum habeat, major postea fiat fine externa motione, huic caliditas amplior priore facta est. De minori autem eadem est ratio ; minor -enim se ipso fit, vel facultate imbecilliori reddite, vel instrumentis durioribus, vel usu exoleto. Sed neque facultas imbecillior evasit nunc, alioqui omnino languor una cum parvitate esset: neccorpus arteriae durius, ita enim non scitum minor, sed etiam durior esset pulsus; superest ergo usum tantum mutatum esse. Et sane ex majori quam fit is qui secundum naturam est pulsu talem necessario . factam esse versionem notum est iis qui memoria tenent ea quae ostensu sunt in primo de causis pulsuum libro. Nam et quae ex naturali statu in parvitatem fit versio ob frigiditatem, statim etiam rariorem ipsum efficit et tardiorem; et quae ex magno supra modum aucto moderati fit imminutio, statim etiam celeritatis et frequentiae aliqui d detrahit, propterea quod qui multum supra naturalem statum auctus sit in tribus generibus mutetur. Qui ergo de magnitudine lentum detraxit.pulsus, caetera autem immutata servat, paulo major est ea qui secundum naturam est j hic enim solus ex pauco caliditatis augmento- constat. Aliorum vero qui magnitudine variantur nullus nisi simul celaritalem assumat, vel frequentiam, talis evadit. Qui vero usque adeo est immutatus a caliditate ut non magnitudinem solum, sed et celeritatem immutet et frequentiam, contrarium iter tenebit per easdem genere alterationes, quere non solum minor, sed et tardior et rarior erit quam prius. Dum autem calefit, magnitudo evidenter prituum, postea celeritas, deinde frequentia ipsa advenit. Dum refrigeratur, contra, raritas quidem evidenter primo, teeundo tarditas, ultimo parvitas. Tot. enim sunt quae refrigerationem efficiunt causae quot quae calesariunt. Etenim aer frigidus extrinsecus occurrens, quemadmodum et aqua frigida, vel lavacrum, vel medicamentum corpori inunctum, refrigerat ;. vel etiam longa aliqua quies et veluti latebra frigidius efficit corpus; et eorum quae intro recipiuntur, ut aer, qui inspiratur frigidus et alimentum pituitosum et medicamentum aliquod frigidum, et aquae frigidae usus immodicus: et ex animi affectibus, diuturnus timor; et ex humoribus qui in corpore continentur, quicunque frigidi temperamento, quiescentes prius, commoti nunc sint, aut omnino validiores aliquo modo tacti fint calidis. Haec autem distinguere oportet eo modo quo de causis calefacientibus diximus. Ipsa quidem essentia magnorum et parvorum pulsuum secundum circulum arteriae consistit, ubi. longitudo par perpetuo servatur, non tamen apparet par, sed aliqua pars occultatur. At dictum quidem est de hac re in secundo de causis pulsuum libro.; bis enim de eisdem dicere non est necesse.

Cap. XXXIII. Quoniam autem de magnis et parvis pulsibus. quid significent dictum est, jam in praetentis ad sermonem de srequentia et raritate transeundum est. Pura ergo et minime excrementosa caliditas diestolen efficit majorem simul et velociorem ; quae vero putribus turbata est excrementis, systolen. Ubi vqro ex magnitudine diastoles pulsus sit frequentior, auctam. esse significat caliditatem multam in corpore puram ; ubi autem, quod maturius incipiat systole, impurae et excrementosae caliditatis copiam indicabit. Simili modo si rarior pulsus fiat secundum ex-. ternam quietem; si quidem ex brevitate dissides, refrigeratam esse in animali caliditatem ostendit; si vero, quod tardet systole, minora reddita esse fumosa excrementa; secundum internam vero quietem, contra ; si vero propterea, quod producta sit systole, pulsus frequens evaserit, copiam subnutriri famosorum excrementorum ; si vero propterea quod maturius incipiat diastole, auctam esse caliditatem; rursus autem secundum hanc eandem quietem rarior quum fit pulsus, si sane ex eo, quod imminuta fit systole, pauciora. reddita esse .excrementa ostendet ; si vero propterea quod tardet diastole, imminutam esse calidilatem. Duplex autem est pulsuum quies, longi quidem temporis, quae duorum pulsuum tempus excedit; brevis autem temporis ,. quae est intra duorum pulsuum tempus. Quies vero temporum unius pulsus inter intermissiones est rnoderatissima; ac multi ex ea servati sunt tum senes tum pueri; aelate autem florens ex hac nullus, verum ex ignoratione quidam longam raritatem intermissionem .esse opinantes, existimant servatos esse quosdam aelate florentes ex tali pulsus pravitate. Est quidem et haec granis, ac praecipue aetate florentibus ; non tamen pernicie fa omnino ; in pueris sane et senibus adhuc etiam magis mitis. Mors porro repentina ex intermittentibus evenit pulsibus, quo modo ex apoplexia ; extinguitur enim in utrisque caliditas quae in corde est, respiratione privata. Ac raritas quidem ab intermissione pulsuum distincta est prolixitate temporis; interdum vero etiam, quod raritas cum aequalitate aliquando consistat omnium percussionum, intermittens vero pulsus necessario iuaeuqalis fiat; interdum enim per tres, interdum per quatuor, aliquando per quinque percussiones, vel etiam plures intermittere invenitur; et quiescere unum tempus motionis, vel etiam plura. Quae igitur est in ipso cordis corpore refrigeratio magna, eatenus etiam pulsus languidos efficit et tardos et parvos, quatenus et ipsa dominatur; quae vero ab aliqua alia parte proliciscitur, raritatem plus quam esta praedicta genera a uaturali statu amovet. Ubi ergo corpus ipsum cordis^ restigerationem suscipit, mors inevitabilior est. Ac raritas quidem pulsuum usque adeo perniciosa est. Huic vero contraria est frequentia, sicuti et intermrssioni intereursio ; nam intercurrens pulsus ex luaequali fit frequentia, propterea quod saepenumero actionem suam minus plene ac usus postulat cor obierit. Jam id ipsum fit, ubi vel cor a multitudine gravatur, vel instrumenta sunt obstructa, aut angustata, quae sane, opinor, et intermittentium erant cansue. Enimvero multoties intercurrentes pulsus crisun attulerunt ; est enim veluti conatus quidam naturae ad certamen se parantis. Quod si ex hujusmodi crisibus perierunt quidam, nihil hoc facit ut gratior fit intercurrentium afsectio quam intermittentium ; multo enim plures ex intermittentibus pereunt, eadem etiam ratione ex valde raris qua ex frequentibus. Etenim febres omnes perurentes frequentem habent pulsum, quum tamen aliquando ipsarum periculo vacent; qui autem in syncopis sirnt frequentes, ob languorem, quae a nulla unquam syncope reparatur, furit periculosi, Praestiterit autem ut consideremus de extremitalibus, quae in omnibus pulsuum generibus stanti Ac extrema quidem frequentia nihilo minus quam syncope laborantibus inest iis qui perurentes febricitant, nec ex toto tamen perniciose habent. Raritas autem non est unquam fine periculo, sicuti nec languor, nec parvitas, Etenim tres hae disterentiae pulsuum, cum ad extremum perveniunt; perpetuo fiunt periculosae; extrema autem magnitudo, ubi una cum morbosa mollitie consistit, periculosa est, ubi autem cum aliqua salubri tunicae arteriae constitutione, nihil absurdi. habet. Videtur autem et velocium pulsurum genus minus periculosum esse quam tardorum, si quidem extrema etiam celeritas minus quam extrema tarditas est periculosa; extrema enim tarditas, sicuti sime et raritas, tunc accidunt, ubi innata caliditas extinguitur. Iuerementum autem in celeritatem et ob utitur urgentem fit et omnino a facultate valida. Archigenes vero et hic etiam fallitur, qui formidantem pulsum suspicatur celerem esse; neque enim celer omnino est, neque. ad extremum venit lrequentiae, sed omnes pulsus, qui a naturali symmetria multum recedunt, .non boni sunt. Ac certe languidissimus et tardissimus et rarissimus omnium est deterrimus; post hos autem minimus et mollissimus et durissimus; postea frequentissimus. Ac non celerrimus, neque maximus ; sed hi sunt modice periculosi. Solus autem ex extremis optimus est omnium vehementissimus. Et sane captivans pulsus ex genere est eorum, qui quiete intercipiuntur; inaequalibusque cordis intemperiebus interdum supervenit; sicuti et dierutus ex genere quidem est eorum qui intro -retrahuntur, comitatur tamen et ipse interdum inaequales cordis linteusperies et tum magis, si fuliginosa excrementa multa in multis ipsius partibus sinti lpfa autem inaequalitas consistit in situ partium, ex eo quod arteria sursum, vel deorsum, antrorsum, vel retrorsum, dextrorsum, vel sinistrorsum, traducta esse rideatur, in motione vero ex eo, quod citius^ vel tardius, maturius vel serius, .vehementius vel languidius, diuturniori tempore vel breviori, semper vel nullo modo, moveatur; in singulis autem partibus, ex eo quod interfectus perspicue fit, ex quibus est et captivans; simili modo, ex eo quod recurrit, ex quibus est et dicrotus. Et captivans quidem est ex iis qui secundum unam diestolen sunt inaequales; quando quae post quietem est secunda motio et ocyor et vehementior priore sit. Tradidimus autem in tractatione de differentia pulsuum hujus nomenclaturae cansum. Ac ea quidem, quae in uno pulsu intermittit inaequalitas, gravissima omnium est inaequalitatum; non sinit enim simplices motiones fieri secundum naturam; sed hnpedimento est, ac privat motione arterias, non per tres, aut quatuor aut per aliquos adhuc plures pulsus, sed infusio statim primo, et mortem propinquam minatur.

Cap. XXXIV. Ac ea quidem quae proposita sunt omnia, jqm finem habent, nam quum singularum particularum affectiones cunctas percurreremus, qualemnam pulsum unaquaeque versio faciat declaravimus. Nunc vero in t pauca capita synopsin ipsorum redigere conemur. Praesentium igitur dignatio est affectuum in ventio ; praeteritorum autem dignatio est inventio causarum, quae affectiones faciunt. Si igitur universae affectiones a nobis abunde distinctae sunt, traditaeque sunt omnes effectrices causae in aliis tractationibus; nihil jam restare amplius ridetur iis, quae necessaria sunt ad praecognitionem vel praeteritorum vel praesentium. Quod autem futurorum praecognitio ex praesentibus fiat, saepius quidem jam et per ea quae superius dicta sunt ostendimus, et nunc etiam necesse est ut totum sermonem per capita percurramus, initium sumentes a dignotione eorum quae futura expectamus. Ac unum quidem et primum est, quorsum terminabitur morbus, ad peruieiemne an ad salutem. Alterum ab hoc, in quo praecipue hoc erit tempore. Tertium ab his, quisnam modus erit mortis, aut salutis. Omnium autem praecognitio ex affectionibus est, ex ipsis enim, ut ostendimus, et morbi idea et facultatis infirmitas ac robur dignoscitur. Haec. autem si inter se conferantur, ea quae sutura sunt praecognoscuntur. Morbi enim cognitio ex loco affecto est: facultatis autem ex eu crasse et dyscrasia solidorum corporum. Haec autem si inter se conserantur, si quidem vigorem morbi ferre potest facultas, necesse est servari hominem, si nihil extrinsecus sit erratum ; si vero non potest, omnino morietur. Tempus autem, in quo praedictorum utrumque erit, ex hisce praecognoscitur. Qui superstites sutori sunt, eo tempore servabuntur, in quo natura morbosam affectionem perfectissime superabit. Morientur autem eo tempore quo morbus adeo erit natura superior ut aliqua ex actionibus ad vilem necessariis pereat. At vero etiam modus tum mortis. tum salutis ex eisdem praecognoscetur. Actionum enim ad vitam necessariarum, quae pereunt, nonnullae quidem facultatis vitalis suffocationem inserunt, nonnullae vero prostemationem, nonnullae autem quid alterutri proportione respondens. Ac illae quidem quae suffocationem inferunt, ex respiratoriis sunt affectionibus; nonnullae vero et in ipso corde protinus consistunt. Quae autem vires prosternunt, ex stomachicis- quas vocant sunt affectionibus, ob quas syncope corripiuntur; et insuper ex jecoris affectionibus diuturnis, ob quas non aluntur, et ex doloribus diuturnis, aut vehementibus, itemque ex hecticis omnibus febribus. Animalis autem facultatis imbecillitates magnis cerebri intemperiebns comites sunt ; ejusdem vero quasi suffocationes, impletionibus ventriculorum ipsius et obstructionibus meatuum, qui in ipsos penetrant. Quare quicunque exquisite omnia dignoscit, hic etiam futura perlectissime praecognosci. Ante omnia autem vitalem facultatem, quae pulsus facit, quomodo se habeat dignoscere oportet. Nonnunquam enim ex sua ipsius ratione infirma est, nonnunquam vero a multitudine gravatus, et tria inaequalitatum genera constituuntur, secundum magnitudinem et parvitatem, secundum celeritatem et tarditatem, secundum frequentiam et raritatem. Si ergo pulsus vehementes et magni plures contrariis existant, minus facultas a multitueline fatigata est; si vero parvi et languidi, magis. Ex pulsibus autem secum dumunam percussionem inaequalibus, tum quos interjecto quiete motu tum quos continuo permanente diximus fieri, omnes in robustiorem esse facultatem indicant quam omnes ii qui languidiorem et tardiorem motum saclant. In tali igitur pulsuum constitutione altus pulsus monstrabit naturam superiorem jam esse multitudine. Altior vero .simul et vehementior tum robur indicat facultatis tum motionem minime impeditam. Inspicere autem tunc motionem systoles oportet; hincque crisctos morem discernere. Melior. enim crisis subsequi solet, celeritate systoles multum exoluta. Si vero et alia concoctionis signa, quae in libris de crisibus scripta sunt, adsint, optimam crisin talis praemonstrat constitutio. Si vero celeritas systoles parum exoluta fit, vel nondum rideatur concoctus esse morbus, fiet quidem crisis per excretionem, non tamen bona omnino. Serendum autem est non eandem esse facultatem vitalem et nutricem naturalemque ; illa enim solum pulsus gignit, naturali. autem et quod familiare est ad nutritionem trahit, et quod ejusmodi nonest excernit, unaque etiam nimirum retinet ac atterat id quod familiare est. Vitalem certe nec in stirpibus est invenire, nec in animalibus quae frigida sint, ut sunt ostrea et quaecunque petris vel quibusdam aliis solidis corporibus adnascuntur; quaecunque autem animalia calida sunt et praesertim sanguinea, apertissimam et vestementissimam hanc habent facultatem. Naturalis porro facultas crises efficit; et quatenus hujus participes sunt arteriae superfluum aspiciunt Per alteram autem facultatem, pul-. satrice,u inquam, cujus solae arteriae sunt participes, excernunt in systolis fumosum excrementum, quemadmodum in diastolis attrahunt, quod ipsas refrigeret. Semper autem aequalis magnitudine est diastole ipsi fastosae, nisi forte quaedam, digitis admotis, repente mutatio fiat. In hoc tamen differunt, quod modo quae ad interna fit motio superet, modo quae ad externa, siquo motio, quae ad interna fit, superet, fumosam aliquam in arteriis esse caliditatem signifieant; si vero quae ad externa, igneam et puram. Ac ob hanc quidem causam pulsus altus excretionis est nuncius. Copia vero excretionis tum ex eo, quod plethorica praefuerint signa tum ex praesenti flammea caliditate praecognoscitur, ob hancque eandem caliditatem pulsus magni apparent et alti. Pessimae igitur excretionum sunt illae, in quibus pulsus nec magnus est et velox in systole apparet Ubr vero inconcoctus existat morbus, si pulsus tenoris vacuus sit, periculum imminet syncopes. Ubi autem pituitosior morbus sit, quando in inaequalibus pulsibus mutatio in plures vehementes et magnos fit, per abscessum erit crisis. Ubi vero cum pulsu qui excretorius exquisite sit, una etiam adsint haemorriranica quae vocant signa, ex naribus sanguis erumpet; ubi haec ipsa absint, ex alia quadam regione.; quemadmodum in libris de crisibus per diexodou dictum est. Et haec quidem sunt quae de pulsibus in synopliu redigere proposueramus.