CALENI DE PVRGANTIVM MEDICA. MENTORVM FACULTATE.

Cap. I. Eadem de causa medici vetustissimi pravas opiniones irreprehensas omisisse videntur, qua graVillima etiam delicta antiquissimi legumlatores inulta reliquerunt. Quum enim eo tempore moderatior esset hominum malitia, ut qui neque maxima crimina perpetrare aggrediebantur, neque manifestissimis impudenter contradicere, quomodo aliquis punitionem iis quae nondum admista erant praescriberet, vel redargueret ea quae nemo prorsus dixerit l At quia temporis spatio eo crevit hominum malitia, ut nihil non aut facere aut dicere ausi sint, legum conditores multas ac novas suppliciorum formas adversus sceleratos adjuveniunt; veritatis autem studiosi varias contra sophistas reprehensionum species excogitant. Quod nunc etiam nos in praesentia facturi ridemur, eos qui medicamentorum purgentium facultatem attractricem humorum, quos evacuant, e medio tollunt, commutatricem vero quandam omnium ex aequo ad ipsa prope accedentium habere dicunt, reprehentes. Adversus quam opinionem Hippocrates nihil prodidit. Nondum enim vel Asclepiades illius tempore vixerat, qui manifestis impudenter refragatus est, et. seu praemium ali-. quod contra veritatem reportaturus; vel Erasistratus, qui cum pudore aliquo totam illam summam, quae de medica. mentis purgantibus manifesto existit, subvertere tentavit, Etenim efficacissimam familiarissimamque naturae facultatem attractricem in nullo ipsius commentario Erasistratus coguovit, sed consequentia potius ad id quod evacuatur ipsius loco utitur. At familiarium. attractricis facultatis pars est ea, quae in purgantibus medicamentis continetur ; quemadmodum etiam illa, qua bilis et urina secernitur, aliaqde multa; quae in secunda animalium valetudine a natura obeuntur, et in morborum curationibus morbisque ipsis. tum a medicis tum -ab ipsa maxime natura perficiuntur. Quoniam igitur Hippocrates nihil dixit adversus eos, qui ex reirum natura attractionem tollunt, eo quod neque tam- audacem patronum oratio tunc habebat, quales multi post eum extiterunt, aequum fuerit pro veritate Hippocratis loco nos certamen suscipere. Ac primum sane qualenam dicant admonere viros oportet, deinde non - recte ipsos dicentes ostendere. Sententia informo ejusmodi est. Purgans medicamentum quemcunque humorem contigerit, hune in proprlam ipsius speciem immutat; bilem quidem flavam efficiens, id cholagogon appellant; quemadmodum et pituitam, quod phlegmagogum dicitur; aquosam vero quandam naturatu efficiens, quod nominant hydragogum ; aliud fune atram bilem reddens, quemcunque attigerit humorem. in summa, omnium humorum, qui in venis .sunt, mutatio alteratioque est, non unius ipsorum vacuasse, quae appellatur purgatio. Sic horum sententia habet. Sed age; si placet, dicamus jam ad ipsos, sive bilem ducens, sive pituitam, sive atram bilem, sive scrofam humiditatem, aliquis medicamentum assumpserit, universos ex venis humores vacuari, Atqui hac ratione sola purgatio ab ejusmodi medicamento petita differt a sanguinis evacuatione per venae sectionem, quod in hac ille qualis prius erat excernitur; in purgationibus autem asseratur, non colore tantum, sed etiam consistentia. Quod enim aquosa ducit, liquida et tenuia omnia quae in venis sunt efficit, etiamsi antea fuerint crassissima; quod autem atram bilem educit, e contrario omnia crassa firmaque, etiamsi antea fuissent liquidissima. Proinde nobis venae sectionis purgationisque secundum alios sane quosdam scopos delectus erit; secundum ipsam vero eorum, quae evacuantur, speciem non erit. Sed qui alii scopi existunt? Multi quidem ad sanguinis missionem alnis promptiores existunt; nonnulli vero ad purgationem, sicut etiam alii quidvis citius patientur quam venae lectionem. Nunnulli vero aliquam corporis partem potius praecidi sibi sustinent. quam medicamentum scibant. Quin etiam aliquibus stomachus a medicamentis purgantibus subvertitur: alii citra molestiam assumunt. Ex hujusmodi itaque scopis aliis venam secabimus, aliis purgans medicamentum exhibebimus; non illis auscultantes opinionibus, quibus Asclepiadae sanguinis misistonem aequaliter omnes in venis humores evacuare putabant; purgationem vero non aeque, test unum aliquem, eumque solum cuicunque educendo efficax medicamentum esse dicatur. Quare et sanguinem ab hujusmodi medicamentis purgari, non evacuati, ut in venae sectione tradunt. Haec vestras hypotheses sequuntur, velitis nolitis.

Cap. II. Commemorabo autem ipsarum capita. situlepiadum sententia omnium qui in venis funi humorum aequalis vacuasse per sanguinis missionem est ; in purgationileus autem non aequalis, sed aliorum detractio, ut sanguis purus evadat. Erasistrateorum judicio omnium ex aequo par est, ut in sanguinis missione, ita etiam in purgationibus vacuatur; quas neque purgationes revera, sed evacuationes una eum corruptione et alteratione eorum quae evacuantur esse dictitant. Itaque sophistae, tum qui modice tum qui extreme impudentes sunt, ad certamen venientes pugnent tanquam in stadio mecum non verbis neque nugis longis; sed ipsis operibus. Ad quae in hac urbe populosissima provoco, quum quotidie inea mille inveniri possint, qui arquato laborent, mille qui hydrope. Sufficit enim mihi de sus primum sermonem instituere. Ducatur aliquis horum ad me, qui citra febrem totum corpus amara bile . refertum habeat, videatque quomodo, postquam diebus aliquot hominem praeparaverim, ubi jam tempus esse videatur dato aliquo medicamento, quod per avum bilem ducat, ad naforalem habitum hujusmodi purgatione hominem reducam, nihil prursus adhuc de corpore sollicitus. Atqui id nos non semel aut bis, sed admodum ostendimus saepe scmimalis istis ac multos in meliorem sententiam perduximus. Non tamen fophistis hujus gratia, o sophista, fidem te vellem accomodare testimoniis, sed te ipsum cum voles intueri; arquato laborantem ex una purgatione naturalem colorem recipere. Quum itaque id fieri videas, o generasse, audesne in medio censiflens, voce clara praeconis instar elata longum sermonem producere, qualem saepe discipulis loqueris, nempe unumquodque purgans non familiare, sed id quod in venis continetur totum, qualecunque fuerit mutare, ad quod medicamenti facultas id alterare natura p o testi Atque nunc ille qui arquatum curavit, non quia humor fit evacuatus, sed communi evacuationis ratione juvit. Videte igitur, quomodo ego ex iis qui ita habent alterum vel sanguinis missione vel quodam alio quod ventri ducendo est exhibito, similiter juvero. Haec locutus, deinceps e duobus arquato laborantibus alteri venam focato, alteri ejusmodi quodam medicamento in alvum ciendam efficaci evacuato; quod universi sane homines atram bilem vacuare, tu autem non vacuare, sed generare persuasum habes. Deinde si juveris ipsum, corpus reddens coloratum, quodcunque voles me pati tibi concedam,.sin autem nihil homini sueris opitulatus, sed summam intuleris noxam, in optimum statum .restituito et Hippocratis arsam imitator. Verum de retericis sat multa. Ad eos qui hydrope laborant digressus contemplator rursus hunc quoque, an similiter ex venae lectione et medicamento aquam ducente afficiatur. Nisi enim ostendero aquosam superfluitatem in inferiore ventre contentam a medicamento evacuari, tunc vetus dogma damnare tibi licebit, quod docet non hujusmodi humorem generari, ni tu dicis, sed a medicamento^ ex corpore attrahi. Contra nos autem quod voles facile, si tamen medicamentum quod atrae bili aut flavae ducendae est dederis, non molem vacuabis. Atque ita singula medicamenta proprium quendam humorem attrahunt. Tu si arbitraris omnes similiter immutari et vacuationem esse communem, - non purgationem, id quod fit, integrum tibi est venam locare. Haec siquidem apud Indos aliquis agens scripta citaret, difficile esset eum reprehendere; quoniam vero homo quotidie a nobis conspicitur, praeterea ex operibus reprehensio adducitur, haud novi quomodo vos non pudeat nugari. omitto dicere quod multorum arquato laborantium corpus una biliosi humoris purgatione purum reddidi; id quod mille etiam testabuntur. At si sophistae impudentissimi fingant se omnibus hominibus fidem non accommodare, rideant ipsi id quod fit opus, quomodocunque voluerint.

Cap. III. At quid dico videant? quum jam saepius id ipsis ostenderim meminerimque cujusdam, qui id genus nugacitatem aliquam celebrat. Dixit enim non unam quandam humorum speciem a singulis .medicamentis attrahi, verum absolute singulos ipsius trahere hirudinis modo ; attractionem vero id quod in humoribus tenuius est prius subsequi ; post illud id quod crassius est; deinde ita crassulis mum. Quorum itaque medicamentorum robur citius dissolvitur, in aquosis vacuationem sistere; quorum autem diutius perdurat, flavam etiam bilem evacuare; quae valentissima inter haec existunt, atram quoque bilem attrahere. Statim igitur talis bene dicare congerronibus visus est, ac omnes ipsi acclamarunt, magnoque cursu relictis nobis discessit, intelligens, opinor, certo, quodsi maneret, reprehensum iri. Postridie quum librum quendam applauforibus ipsius exhiberemus, in quo tam fututa facinora reprehende- rentur; dum is postea illis ipsis non similiter persuadebat, non habebant, quo proposita possent dissolvere. Haec enim in libello continebantur. Heri quidem disputationi te subtraxisti, simile quid faciens pugili, qui corona arrepta ausugerit, antequam certaret. Hodie vero reprehensionem non effugies ; comitabitur enim te libellus hic in manus chorum circa te ducentium incidens. Neque enim minus ad illos quam ad te est sermo, qui nunquam sane antea audiverint te. in ullo prorsus eorum, quae in rerum natura furit, attiactionem esse concedentem. Heri autem audiverunt omnia communitur in venis contenta a medicamento attrahi censitentem. Aequum enim erat, ipsos non siclum admirari aut dictum plane efferre laudibus, sed expositionem eorum quae ab initio proposita erant expectare. Nam de urinarum semotione flavae bilis et atrae aliisque actionibus corporis multas frequenter habetis orationes, quiduis potius quam in unaquaque corporis parte familiarium sibi attractionem, esse functionem quandam naturalem concedentes;. nunc autem non solum attractionem esse admittentes, sed etiam omnium simpliciter; quae multo major est consessio quam si dicas familiarium. Etenim fient facultas quaedam alienorum expultrix inest animalibus, ita familiarium uni; cuiqueorerum attractricem aliquam esse omnibus hominibus consentaneum ridetur, qui nondum vestra sapientia sapiunt. At omnia aequaliter a quodam attrahi five qualitatibus familiaria, five maxime sint contraria, mirandam fatetur absurditatem; ita non solum attractione concessa, sini etiam multo deterius quam conveniebat non familiarium duntaxat, sed absolute omnium admissa, sic sime rideris mihi non magis dignus esse; qui a commilitonibus tuis lauderis quam qui reprehendaris. Porro quod neque unquam medicamentis purgantibus usus sis, sed imperitus ignarusve operum medicinalium, ego id quoque celeriter demonstrare posse videur. Quae purgare solent bilem atram, statim ab initio atram vacuant. Disserunt autem inter te vacuationes, quod liquidiora primum, deinde quae sequuntur semper magis .. crassiora sint. Id ipsum et pituitam et flavam bilem purgantibus inest. Etenim initio haec singula familiarem humorem trahunt, sed temporis spatio crassiorem ; non tamen, ut tu arbitraris, aliquis prius totam pelvim scrofa excremento implevit, deinde aliam bile flava, pofleaaliam pituita, postremo ita atram inanit. Quo constat a medicamento, familiare attrahi, comitari autem ipsum aquosum quod redundat, id quod tibi etiam nunc videre licet, si nunquam antea videris, plurimum quidem aquosum et biliosum ex hujusmodi medicamentorum usu homines evacuare, paucissimam autem universam vacuationem ex iis, quae atram ducunt, ipsis fieri. Conveniebat autem semper plurimum sane totum ex his, quae atram bilem pungunt, secundum tuum institutum evacuari; paucissimum vero ex iis, quae aquosa biliosaque movent. Etenim pro medicamentorum imbecillitate .et robore ratio tua speciem eorum quae evacuantur discernit, ut in iis quae atram bilem educunt. Quia vero robore haec ab aliis educentibus differunt, permulta erit evacuatio; primo sane totiusaquosi excrementi, deinde biliosi, mox pituitosi, dein ipsius atrae bilis. At in blandis ventrem ducentibus medicamentis sola ipsa aquosa evacuabuntur, sed nullum horum fieri apparet. Quare haec apparentia rationem tuam subvertunt. Aequum vero est respondere te, cur quum. crassiora semper post tenuiora evacuentur, atra bilis prior sanguine trahitur, etsi veluti limus quidam sanguinis existat, veluti in vinis faex.