GALENI DE ANTIDOTIS LIBRI DUO. LIBER PRIMUS.

Cap. I. Quid sit antidotus et unde theriaca originem habuerit. l Quae remedia non extrinsecus corpori imposita, sed intro assumpta pravis affectibus medentur, antidota medici nominanti Tres autem in universum ipsorum sunt differentiae. Quaedam etenim lethalium venenorum gratia offeruntur; quaedam ad virulentas quas appellitant feras prosiciunt ; quaedam affectibus ex pravo victu ohorientibus auxiliantur ; nonnulla hunc triplicem usum pollicentur, quemadmodum et quae theriace vocatur -ab. Andromacho medico composita, quaeque quod Mithridatium nominant, depulit, ipsum etiam, ab eo qui id composuit, sic appellatum. Hic enim Mithridates, quemadmodum et apud nos Attalus, omnium prope simplicium medicamentorum experientiam habere studuit, quae perniciosis venenis advertantur, facultates ipsorum in fa- . cinerosis hominibus morte damnatis explorans. Quaedam igitur eorum comperit adventus phalangia privatim convenire, quaedam in scorpiones, quemadmodum in viperas alia. item adversius perimentia venena quaedam in aconitum, nonnulla in leporem marinum; alia in aliud quippiam aut aliud pugnant. His itaque omnibus contemperatis Mithridates unum confecit medicamentum, sperans se adversos omnia lethalia habiturum praesidium. Postea Andromacbus Neronis primarius medicus quibusdam adjectis, nonnullis aderatis, therlacen dictum antidotum praeparavit; haud exigua viperarum cerne, quam Mithridatium non habebat, aliis admixta. Atque ob id theriace ad viperarum morsus praestantior quam Mithridatium vocatum existit. Ad alia vero Mithridatium nihilo minus valet, sed est in quibus etiam praestantius inventatur, At non easdem facultates habent et post delatoria medicamenta et ante assumpta. Quae enim magnitudo ipsorum, quum praesumuntur, sufficit ad nihil patiendum ; ea quadruplo aut quintuplo aucta, quum postea datur, adjuvat; idque non semel quotidie, sed bis. Verum si quis vel singulis diebus, quemadmodum nostra tempestate factus imperator Amellos Antoninus vel ut ipse Mithridates, medicamentum capiat, omnino a lethalibus et deleteriis appellatis medicamentis erit securus et immunis ; sicuti ajunt et Mithridatem ipsum, quum lethali medicamento interire potius, quam Romanorum subjici imperio maluit, nihil invenisse quod ipsum interimere potuerit. Quae jam Mithridati acciderunt audimus. Nos autem ipsi novimus Antonini tempore, qui primum theriacen in sui tutelam praeparans, quotidie Aegyptiae fabae magnitudinem assumebat, vel citra aquae vinive aut ejusmodi misturam deglutiens. Quum autem ipsum in quotidianis actionibus comate corripi contingeret, papaveris succum ademit. Rursus quum accideret, ut propter consuetudinem pristinam, ceu qui siccioris temperamenti naturam haberet, et ob desiccans medicamentum a longo tempore oblatum, bonam noctis partem insomnem transigeret, eoactus est propterea etiam, ex eo quod papaveris succum habet jam inveterato, adlicere. Dictum est autem a nobis saepe ejusmodi medicamenta inveterata mitiorem eum succum obtinere. Erat autem tunc imperator ob bellum Germanicum in Istri ripis, me profectionem illam aversato. At quum antidotum ab Demetrio archiatro compositum laudaret, post mortem ipsius literis ad Euphratem catholicum, a quo ad compositionem apta simplicia medicamenta accipiebat, missis ut indicaret quis ipsorum adesset, qui compositionem imperialem accepisset, rogavit me ut semper ei in omnibus compositionibus adessem, praepararique antidotum a me jussit. Sed quia hoc solum ei placuerat, Romam profectus inquirebat, quanam simplicium medicamentorum commoderatione conficerem, ac ego verum ei confessus sinu. Nam nihil etiam. minimum vel reliqui vel adjeci iis, quae ex veteri consuetudine aulici medici immittunt, causamque ostendi propter quam potissimum mihi ipsi confectio placeat, de qua impraesentiarum dicere instituens, eorum quae tunc gesta sunt, commemini. Nam Antoninus, ut qui singulis diebus medicamentum una cum melle copioso assumeret, exactissime et malitiam ejus et virtutem dignoscebat.

Cap. II. Quomodo optima theriaca componatur. Fit autem hoc praestantissimum, reliquaque prope universa medicamenta, tum propter eorum quae iniiciuntur probitatem, tum ob virtutis inter teste proportionem. Plerique neutiquam singula ipsa privatim probare noverunt, quantum maligna probare exissent. Quapropter neque virium inter se proportionem cognoscunt. Unde factum est ut pluribus medicamentis imbecillibus aut. temporis spatio, aut genere nonnunquam injectis, validissima ipsis admiscueTrusi t Quidam enim aliquando liquorem qui ex alienis Aegypti -affertur valentissimo immittens antidoto, Philonlo id medicamento et gustu et vitibus persimile effecit; Rursus myrrha indita maxime valenti, simul eum pluribus imbecillis, praestitit ut antidotum ab illa vinceretur, ac alius quidam similiter in croco erravit, alius in sagapeno, quemadmodum rursus alius in bitumine et galbano, nonnulli et duo et tria tam valida aliis imbecillibus^ admisceotes antidotum quod ab illis superatur confecerunt. Quomodo igitur ipsum praeparetur vel uno verbo aliquis jam tagax homo. ex facili addiscet. Porro medicamentorum, dignotionem ac discrimina non semel aut bis terve, sed admodum frequenter spectasse convenit, etsi accurate a quodam indicantessimui, et rationem docente quate optimum sit, poterit indipisci. At ei quisine indice ex libro quodam perlecto, quales sunt Heraclidis Tarentini Theriscae, Crasenae, Dioscoridis,. Nigri, Iuliae, Russi Ephesii et alio-. rum quorundam, dignotioni-ipsorum incumbit, multo magis suismet oculis inspicere opus est, quo cujusque medi-. canenti virtutem et malitiam lexacte internoscat. Nonnulla siquidem institores tam callide adulterant, assimilautque. veris, ut etiam exercitatissimos in eis fallant, in quibus optimum est, ex longo tempore ea praeparasse atque per. amicum sincerum ex regione qua praestantissimum nascitur medicamentum exhiberi, aut semel eo profectum praeparare quae per totam vitam durare possent, qualia fere omnia sunt metallica nuncupata. Quum itaque cyprum propterea invisere statuissem, hasieremque amicum in -ea praepotentem, qui familiaris erat praefecti metallorum, commissarii Caesaris, cadmiam copicsam illinc expectavi, . item diphryges, spodium, pbmpholygem, chalcitidem, mssy, sini et ehaleauthum, quemadmodum ex Palaestrita Syria opobalsamum exactum. Bitumen sane ne adulterari quidem potest dolo, quemadmodum neque opobalsami fructus aut xylobalsamum. Navigavi autem in temnant quoque ob nullam (ita me dii ament) aliam rem quam Lemnram, sive terram quis nominare velit, sive sphragida, quod est sigillum. Porro diximus de ea abunde nono de simplicium medicamentorum facultate libro. Hanc igitur sive Lemnram terram, sive sigillum malis appellare, adulterant, ut nemo veram a fucata falfaque possit dignosuere. Quemadmodum et quod vocatur Indicum Lycium, aliaque multa dignosci ab adulteratis difficillima: quae convenit ab iis qui in regiones proficiscuntur tum commissariis tum senatoriis loci praesidibus colligere, vel ab amicis qui ea loca inhabitant, quemadmodum me facere conspexistis. Nam alia ex magna Syris, alia ex Palaestina, alia ex Aegypto, alia ex Cappadocia, ex Ponto mihi alia afferuntur. Quemadmodum etiam ex Macedonia et occidentalibus plagis, ubi Galli et Hispani habitant, a Mauris, item qui oppositam illis regionem incolunt. Quae vero in singulis regionibus praestantissima medicamenta gignantur, Dioscorides aliique vere descripserunt. Nos autem, ut dicebam, praeparare ea oportet quo docui modo, et praesertim si Romae habitemus, quo ex omnibus gentibus singulis annis permulta adveniunt. Nonnulla in ipsis quoque Italia partim tua sponte gignuntur, partim praeparantur, quemadmodum in Dicaearchia quae nunc vocatur Puteoli, aerugo, cerula, aes, squama aeris, ac alia nonnulla. In ipsa autem Roma urgenti spuma. Nonnulla tantum non quotidie afferuntur, flenti quae ex Sicilia magnaque Libya et Creta singulis annis aestivo tempore multa apportantur, quum herbarii viri, qui illic a Causare aluntur, non ipsi Caetari solum, sed toti quoque Romanorum urbi plena vascula transmittant, quae πλεκτὰ dicuntur, quod viminum pluribus constent. Feruntur ejusmodi a Creta etiam ad alias plerasque gentes, ut nihil ex iis quae ab ea proveniunt desit, neque herbis, neque fructibus, neque seminibus, neque radicibus, neque fueris. Alia igni tur omnia sincera accipiuntur : nonnulli autem succi adule terantur, sed et hoc raro accidit: nam propter copiam herbarum in insula nascentium herbarii incolae non adeo fucum facere conantur, imo neque novitas magna quemadmodum in aliis existit, sed ut absinthii faecum duntaxat faciant, marrubium miscent, aut ejusmodi quippiam exiguum immutant. Quare unguentorum institores Romani quum singulis annis plena medicamentorum vasa plectilia coemunt, primum unumquodque ipsorum cognoscere docentur, etiamsi non prius aliquis viderit. Ad haec etiam quale pulcherrimum existat, ex continua inspectione apprehendunt. Memores autem eorum quae anno superiore emerunt, quum alterum eo praestantius viderint, agnoscunt:. inter herbas sane, quae cum fructu furentis adhaerente apportantur, foecundius, germin antias, magis amplum, substantia ipsius compactum et tempore non contabescens, intelligentes esse praestantius iis, quae macriora, minus fructuosa, rara, levia. et celeriter con tabescentia vison- . ture Asinus enim nimirum esset qui nihil horum possit in-, telligere, quemadmodum etiam gustu odoratuque nihil negotii est optimum deprehendere, quum idem subinde. viderimus. In que enim singula medicamenta^ ab -aliis odore aut gustu disserunt, in illo validum, principem inter similia specie, locum obtinet. Ita sane et mel dicimus esse praestantissimum, quod dulcissimum et acerrimum inter omnia alia habeatur, quoniam genus ipsius ejusmodi in dulcedine excessum obtinere apparet. Quum itaque ex dulcibus natura uvis mustum ad dimidias aut etiam tertias fuerit incoctum, -dulcedine quidem nihil a melle deficit, hebes autem est et morsus expers, quemadmodum aqua; verum mel non hujusmodi existit, quippe acrimoniam quandam cum dulcedine refert. Quare laudatissimum est, quod in his praecellit ac primae aptorum notae propriae virtutis, ex his ac ex accidenti ejusque consequio petentur, juxta colorem, substantiam, odorem, et veluti particularum compagem. Colore igitur pallidum est, substantia neque crassam et grumosum, neque nimis liquidum, unitumque per tota et viscosum, ut si ex eo nonnihil digito gestans fluere permiseris, distendatur, sibi contiguum, visci modo, ne divellatur neque abrumpatur: verum non ideo est optimum, sed quia ex peculiari natura mel optimum haec perpetito sibi accidentia vendicat, eaque de causa praesumtissimae notae efficiuntur. Hinc igitur opus esse suco singul a medicamenta simplicia subinde inspexisse, ut in me-moria habeamus, quantum acrimoniae sortita sint, aut dulcedinis, aut alterius cujusdam sensibilis qualitatis, quarum quantitas verbis nequit indicari. Jam et aliud quoddam cujusque medicamenti facultatis judicium ex longa exparientia accedit, quod nihil ratione adjuvatur. Nam mel a Cnidio excellentissimum notis quas dixi nuper apparens, ceu prope accedat ad Thallum et Hymettium, malitiam non mediocrem vetustate ostendit, in vinosum transiens qualitatem. Simile ipsi quippiam et Rhodio accidit. Quapropter quum aliquis mel hoc in theriacam misisset, deinde post triennium .ipsam .vinum resipientem .deprehendistet, non gustu modo, sed odore etiam mihi ostendit, ac ego contemplatus dixi, id ei ex melle indito accidisse, ob quod homo me admirari coepit: praeterea interrogavi, an largius aptum incoxisset despumassetque. Confitebatur autem et haec, eoque admiratus est ut qui sapiens nonnihil a me audivisset. Caeterum suam ipse temeritatem ac praecipitantiam damnavit, quod ex sula scriptura medicamentum praeparare esset aggressus. Alius aridam quam praepararit theriacen effectam mihi indicavit, causam interrogans. Itaque quum a me audivisset plus impendio vini esse. injectum, ejusque non optimi neque veteris, forte etiam panis non probe confecti amplius quam convenit carni.viperarum esse immixtum, confessus ita se rem habere, temeritatis se damnavit.

Cap. III. Quod vinum in antidotis poni debeat. Quare etiam prospiciendum venit, cujusmodi genere id immittas, quale .sane experientia notum est firmissimum existere; deinde validum, quod pluribus jam annis probatum fuerit, quod non amplius immutetur. Etenim imbecillima et, ut sic dicam, aquatissima vina aut vehementer austera, et maxime omnium vinorum acescentia; ubi primis anuis exacuerint, reliquo tempore permanenti Verum hujusmodi judicii tempus aliud alii rino existit.: non multis sane annis aquosis id accidit. Ita vero nominant alba colore tenuiaque substantia, et non multae inter temperandum aquae indiga. omnino autem ea quae talia sunt, uti nec caput omnino feriunt, ita neque corpus manifesto calefaciunt ; neque concoctioni in ventriculo et venis evidenter quicquam conferunt, neque alendo corpori subministrant. Haec ex omnibus vinis celerrime inveterantur. Vocant autem herum rerum periti inveterari prompte in talem veterascentium qualitatem immutari. Atque haec acrimonia est cum calore manifesto. Postea vero amaror, in quem transit. Nonnunquam et aquosa vina perseverantia est videre, quum non primis aut sitibus aut quatuor annis subacuerint. At validis simul et austeris albisque cum crassitie vinis etiam post decennium interim, si non bene fuerint recondita, ace- suere accidit. Eadem quoque inveterari longo temporis spatio contingit. Ejusmodi in Halia sunt Tiburtinum, Signinum, Marram, siurrentinum. Et quidem Tiburtinum Marfumque austera fiunt, et ex facili si imprudentius condantur acescunt. Signinum vero et his valentius est et minus acescit, inveteratumque optimum redditur. De Surrentino quid opus est dicere? omnibus enim hoc jam constat, id ante viginti prope annos adhuc esse crudum. Viget autem tot annis natum, diuque potulentum permanet, non ex proclivi amarescens, Falerno viribus persimile. Secus aquosis accidit, Sabino, Albano, Gauriano quod in Puteolorum colle nascitur. Item et quod in Neapoli in subjectis ei colliculis provenit, Aminaeum quidem appellatum, sed tenue, non sicuti in Sicilia et Bithynia Aminaea, etsi his gentibus paucum sane, aquosum, ac tenue vinum gignatur, non tamen abest vel a Sabino in Italia, vel in Asia, Aninio, Titacaxeno, et quod apud nos vocatur Tibenum propter regionem in qua colitur Tibas appellatam. Haec omnia facile in contrarias qualitates mutantur, vel acidam, vel amaram; inter principia quidem acidam; sin autem permanserint, amaram. At multum ad adulteram qualitatem regio, in qua sita sint, confert. Initio sane optima est frigida, postea vero calida, aut e contrario, calida per initia Nam tepida facile ipsa in acorem perducit. Si autem in fiigidlore sita loco permanserint annis duobus et tribus, illinc .abunde calefieri desiderant, tepidum autem locum et temperatura medium nunquam requirunt; nonnulla tamen adeo sunt imbecillia aquosaque, ut ne initio quidem frigus tolerent; in quibus pater meus causa experientiae stoebe copiosa ealidaque in domum calidissimam injecta vasa repleta occultavit, et assequatur id quod sperabat, nunquam vinum habuit acidum, sed omnia celerrime veterascentia. Quomodo autem domunculam calidam praepares, ut ille extruere solebat, etiam nunc judicabo: in agris omnibus apud nos domus fiunt praegrandes, focum in quo ignem excitant in medio ipsarum habentes, non multum autem ab eo distant iumentorum stabula, vel in utraque parte: dextra et sinistra, aut certe in alterutra. Sunt et fornaces focis conjuncti juxta anteriorem ipsorum partem, quae totius domus ostium respicit. In eum itaque modum omnes in agris domus construuntur; etiamsi exiguae existant; quae autem curiosius ex. eis aedificantur interiore pariete exedram habent, ostio ex adverso oppositam ; utraque autem ipsius parte lectum, in cujus superiore parte domunculae sublimes sunt, quemadmodum in multis omnigenarum rerum receptaculis orbiculatim juxta tres magnae domus parietes, saepe etiam juxta quatuor. Ex his igitur domunculis quae maxime spectatur utrobique, exedrae incumbit in qha vinum pater meus reponebat, postquam in doliis efferbuisset, at sumtus in vasis fictilibus prius reponitur, quemadmodum et alia licet apud nos per totum annum calefacere. Praestantior autem domus est, quae meridiem spectat, a septentrione remota. Porro herba quae apud nos nascitur fruticosa admodum est, catida, acris et odoratum quippiam recipiens; vocant ipsam incolae Colymbadem, nonnulli Stoeben, ad vini conservationem aptissimam. Condebat autem hac herba vascula, et. domuncularum superiorum partis unum parietem foraminibus notandis in majorem modum diductis, qua et fornacem et focum esse dixi, dividebat, considerans calorem per eadem foramina in domunculam pervenire, qua vini dolia reponebat. Itaque ex magnae domus calore et stoebe fotu, theca vinaria incalescens vinum totum conservabat, ut nunquam acescere^. Quo autem magis id consequeretur, et nunquam a proposito aberraret, vasis infundebat vinum non recentibus, sed ex quibus aliquod inveteratum evacuarit. Persimile iis quae dixi in Italia quoque vidi circa Neapolim fieri, et collem eidem regioni vicinum, quem nominant Tripbyllinum. Audiri etiam in multis ltaliae locis vinum ita calefieri, sed tale quemadmodum firmum et durabile, ita etiam doloris in capite efficax efficitur, propter qualitatem quae ipsi ex fumo accedit. Itaque ejusmodi omnia vina in medicamentis componesdis quae intra corpus assumpturi fumus; evitatus. In emplastris autem, et aliis quae extrinsecus. imponuntur medicamentis, etiam talibus uti. optimorum penuria nihil prohibet. Deligi itaque rina debent in. antidota natura sinna, inter quae primum non ad hoc solum, sed aliam quoque omnem virtutem falernum existit; assumendum vero et hujus generis est, quod nondum prae vetustate amarescat, sicut nonnulli qui theriacen praeparant in boe quoque falluntur. Quum enim audivissent semper sermonem hunc celebrari circumserrique, puta alia omnia praeter vinum tempore consenescere, vetustissimum injiciunt, neque quantitatem aliqui conjectura assequentes, eo quod neque in libris medicamentariis mensura ipsius scripta inveniatur. Quum autem duplices sint ipsius species, nihil viribus inter se differentes, suavius Antidotum, id quod dulcius est, efficit, ac vocant ipsum proprie Faustianum. In quibus igitur qui mutatum et acescens vinum miscent, errant. Si enim vel nullo insectum vitio per se. Antidoti medicamentis contemperetur, subinde acescit; ita ut vetustissimum falernum, et prae-. fartim quando paulo copiosius fuerit inditum, medicamentum reddit amarum.

Cap. IV. ne melle componendis antidotis idoneo. Jam vero alius unus medicus etiam mel admodum vetus fa.erno similiter iniecit, tali quadam ratiocinatione usus. Vinosum quandoque mel aliquod evasit temperatum, quod praestantissimum ante apparebat. Tutius itaque visum quemadmodum in vino quod longitudine temporis indicatum est non corrumpi, medicamento admiscere. Erat autem hoc utique propter tempus subamarum, deinde ex coctura largiore magis adhuc amarum est ostensum, quod omni melli vetustiora ex coctione accidit. At meri nihil est, quum. et citra cocturam tempore amarius pro dulciori evadat. Atque apud patrem meum mel quoddam amarum adeo erat, quale in Ponto nascitur quibusdam locis, ubi apes ipsum ex absinthio congregant; id ipsum dicebat, mel quod apud Athenienses est praestantissimum, multo tempore inveteratum amarum .evasisse. Quoniam vero inutile mihi visum est, etiam a patris obitu in hunc usque diem fervo, amarius quidem adhuc multo quam. tunc erat redditum, sicuti et nigrius, non tamen multo crassius. Atque hoc optimo melli eximium adesse videtur. Quinetiam in Eleonte Cherronesi juxta illam regionem, ubi monumentum est Protefilai, mel natum, quod omnia diu eadem quae Hymettion mel occupat, processu temporis praeter quod crassius efficitur, etiam subinde in grnmum concrescit. Itaque mel omnium optimum Antidotis iniici debet Hymettion aut Thasium. aut omnino Atricum. Quod si penuria quandoque sit. ipsius, quod in Cycladibus insulis nascitur, quodque huic simillimum fuerit, admittendum est. Quin et in Isthmo mel bonum gignitur, ac id a regione Istlimiacum proprie nuncupatur, quemadmodum Libenum et aptum denominationem fortitum. Egregia nobiliaque haec sunt. Caeterum et -in aliis regionibus optimum mel provenit, Propter paucitatem autem ab incolis insumptum, ut non possit superfluunt in aliam efferri regionem, ignoratur. Etenim in nostro agro qui inter Pergamum et Elaeam urbem in mari silam habetur, collis quidam est thymis refertus, in quo apes laudatissimum mel componunt, quod inibi consumitur. Jacet autem hic collis a Pergamo proficiscenti. ad filaeam in sinistra, non tamen propter viam. Ac in Mysia quae .supra nostrum agrum est, nominant Britton, demiratus sum quum riderem mel omnino Attico persimile, etsi illud mel longe pravissimum in ea .nascatur. Sed enim et illic tumulus quidam erat non grandis, in totum petricosus, thymis et origenis consitus. Alibi locus erat Cytisi plenus. Colebat autem dominus ejus mel dulcissimum, ut excelleret hic Atticum, non tamen acre, atque ideo celeriter uros eo avertit, subitoque nauseam commovet, si etiami paulo copiosius fuerit assumptum. Etenim et iis qui de Cytisi, scripserunt haec in confesso sunt omnibus, quod bonam mellis partem ex floribus ipsius apes decerpunt. Fruticosa autem planta est Cytisus in altum excrescens, myrtis similiter. Haec sane diximus utilissima iis, qui non suium Romam incolunt medicis, quo ex omni terra quotannis bona veniunt, sed qui in qualibet oriris parte habitant, ut cognitis optimorum notis, ex iis quae apud suos aut certe ricinos aut ejusdem gentis homines existunt, optima deligant. Qui igitur Philonium Antidotum aut aliud quoddam exiguum componit, non adeo summe bonis medicamentis indiget. Si vero Mithridatica aut Theriacen aut aliud quoddam multae missurae et Cinnamomum recipiens conficiat, omnium praestantissimis opus medicamentis habet. Atque alio in loco eorum copia non datur, eoque Romae ejusmodi Antidota praeparant, non solum optimi medici, sed etiam Myropolae, omnes utique in eis magis aut minus peccantes, non tamen inutile medicementum componentes. Itaque Antonino imperante. a divitibus plerisque Theriaca praeparabatur, atque ideo r nonnunquam aliqua quae difficile poterant comparari, reliquerunt. querunt. Mirum enim quam divites principis studia imitentur, aut cupiant saltem imitantes. videri. Quum auxi tam ille e vita excessit, paucissimi hoc Antidotum^ veluti et Mithridation praeparabant. Quemadmodum igitur Bomae optimorum medicaminum omnium copia facilius quam alibi suppeditatur, ita in ipsa Roma alicui Caesari Antidotum praeparanti multo magis adhuc omnia praestantissima suppetunt, vinum sane Falernum, mel Hymettium, opebalsamum quod Syriacum appellatur ; ex loco autem in quo generatur copiosissimum optimumque aliud nomen secundum obtinet, vocatur enim Engadenum praestantius iis, quae in aliis Palaestinae loris gignuntur. At quanto vinum Falernum excellentius est eo quod in tabernis venditur, tanto etiam eo quod in Aegypto nascitur. Quapropter si exacte cognoscenti uniuscujusque medicamenti . virtutem liceat Caesari praeparare, quemadmodum mihi licuit, optimum conficietur. Nam quum regibus prae-stantissima quaeque ex omni terra adferantur, ex bis rursus ipsis optimum eligetur. Ego vero vini Falerni uniuscujusque aetatem vasculis inscriptam relegens, gustu deprehendi, quae plures quam viginti annos haberent, a quibus processi usque ad ea quae nihil subamari saperent. Nam vetus ex iis quae nondum amaritudinem assttmpscrunt, optimum est, quantum ad aetatem attinet. Hymett.ium autem mel quum in scriniis imperatoriis copiosum habeatur, bimulum gustans, delegi, ex eo quod esset dulcissimum et acerrimum, ut quod recenti et vetustiori fit praestantius. Quia vero non solum lis qui regiam hujus confecturae copiam habent, sed et aliis quoque omnibus medicis scripturam utilem esse convenit, sermo mihi fit prolixior. Statim namque multa quae Athenis emuntur particulas habent plerasque in imo reconditas, et propter hoc inspiciuntur, acrimoniam melli exhibentes. Tempore autem insuperficie thymi erumpunt, quemadmodum etiam alia quae alterius generis melli respondent, ac multa quae Romae venduntur, talia apparent, praeterquam si exercitati qui adferunt ea exemerint, quae thymis supernatant, ut vulgares qui mel degustant, praepollenti tbymorum qualitate praeditum, decipiantur. Hoc autem .non accidit in eo quod .dolum non sensit. Si itaque aliquando thymum senseris mel olfaciens, commemoratam modo fraudem conperto. Nam optimum mel acrimoniam tbymorum attrahit, odorem vero non exhaurit, sicuti nec gustus vehementiam. Etenim quatenus incoquere convenit, ubi de confectura agetur, exponemus. De mellis igitur virtute fiatis est disputatum. Devinis autem deinceps dicentur, quae paulo ante reliquimus.

Cap. V. Conquirenda esse quavis in regione mella, vina, simplices medicinas. Nam si in Asia aut apud alias quasdam gentes Antidotum praeparans vinum medicamento utile desideres, colore vermiculum quaerere oportet. Quippe nullum vel nigrum vel album vel rubrum ad hujusmodi Antidota est accommodatum, verum . substantia teano, ut pelluceat, gustu, sicut in Falerno dictum, necdum amareficens, non tamen crudum adhuc propter novitatem. Scribam autem ejusmodi vinorum nominatim tibi exemplum quae in Afia nostra proveniunt, et priusquam Romanorum potentia esset adaucta, ac Faler- . num inclaruisset, veteres medici appellationes eorum literis prodiderunt. Sunt autem tria in Asia. Aruisium sane quod ab ipsis est commendatum; nescitur in Chio, nomendaturam a loco ubi gignitur sortitum. Quemadmodum et Lesbium a totius ansillae nomine vocatur. Tmolites a colle cui Tmotus nomen est, ubi nascitur. Porro constat ex his ipsis optimum deligi secundum praedictas notas oportere, veluti in melle lictum a me .est. Quum enim omne propemodum in Attica bonum existat, in hoc rursus ipsi, Hymettion est laudatissimum, mox Thallum, sic etiam inter multa. rina quae in I.esbo nascuntur, vermiculum; non crassam, odorum, minime astringens, non exiguae admodum dulcedinis compos, quod nulli ignotum est, vocatur. proprie Lesbium. Excellentissimum est, quod tale in Ereto provenit; ab hoc deinde quod in Methymna; tertium quod in Mitylena. Ex his .optimum deliges, superius enumeratis notis judicans. Quod namque inter odoratiora fuerit, eo quod assumitur et dulcius, et substantia tenuius, hoc est praestantissimum. Itaque Lesbii talis est species, quemadmodum et Arjusti, quae exiguo discrimine secundum majoris minorisque rationem diserepacti Non tamen haec Tunditis, neque Falerni existit. Quippe duae ipsorum Labentur species, alterum quidem dulce, alterum ut non dulce, ita neque austerum, sed in medio hic austerorum dulciumque vinorum consistit. Injicias itaque Theriacae dulce, non tanquam ad totam medicamenti virtutem melius deligens, sed gratioris gustus causa, cujus solicitudo in medicamentis quae deglutiuntur, est habenda, quum in se multa habeant amara, quemadmodum Mitbridation et Theriace. Reliqua autem omnia medicamenta ex longo usu virulentis bestiis adversari judicata, qualitatibus amara sunt, ut sermone de ipsis apparebit. Humerus autem, ut videtur, omnis quae doturibus medentur talia esse autumat. Scribit itaque hunc in mestum;

Radicem adfecit amaram Contritam manibus, omnes quae auferre dolores Apta.

Melicum igitur peritum .esse consulo, si fieri potest, omurum stirpium; sin minus, at plurimarum et quarum usus multus est. Genera ipsarum, aut sinuatis, differentiae hae fans, arbores, frutices, herbae, Apinae, sarmenta. Nam quum ea ab initio ad finem poteris cognoscere ; in multis terrae regionibus reperies, quemadmodum et ego in Italia offendi variis locis, quae neque nascentia, neque aucta noverunt, siccata tantum agnoscunt. Nullus itaque est unguentariorum, qui ignoret herbas quae ex Creta apportantur, sicuti et fructus ipsarum. Verum in suburbiis Romae earum non paucas nascentes omnino nesciunt, ac ideo quum fructus ipsarum esterunt, non inquirunt. Ego autem novi et chamaepityn et cbamaedryn et thlaspi et centaurium hypericumque et polium, ad haec alia ejusmodi quum tempus est inquirens, florentia capio neque resiccata aestivo sole, sed neque citius quam convenit sumpta, dum fructus adhuc crusti imperfectique existunt. Nam compositorum medicaminum virtus simplicium vires comitatur, exigua quadam in ipsa confectione, differentia obveniente, ad quam modo digrediar, ubi simplicium me-. . dicamentorum, quae invicem miscentur, mensuram decentem adscripsero. Quoniam vero nonnulla perperam ruat scripta, dum quidam ubi petentibus scripturam exbibent, sponte mentiuntur, aliqui etiam pervertunt, quae a nonnullis acceperunt exemplaria, isti libri qui in bibliothecis sunt repositi, numerorum notas habentes, ex facili pervertuntur, dum quinque mutantur in novem, sicut et ο, quod est octoginta, in ιγ, id est tredecim, unius literae appositu, quemadmodum et alterius ablatione. Quapropterego, sicut Menecrates librum conscripsit, titulum imponens, Hologrammatos Autocrator, quasi dicas integris literis descriptis imperator, in quo ἑπτὰ, id est septem, duabus syllabis scripta sunt, non per ζsolum; viginti tribus syllabis, ut εἴκοσι, non per κ duntaxat exprimit ; τριάκοντα, id est triginta quatuor syllabis effert, non per stantum, aliaque similiter, ita faciam et ipsis. At laudo etiam Andromachum, qui carmine Tberiacam ipsum, quemadmodum alii nonnulli, descripsit. Damocrates etiam alia omnia numeris inclusit, recte nimirum faciens. Minime siquidem fraudulenti illi possunt eos pervertere. Ac primum tibi illius scripturam versibus comprehensam hic apponemus.

Cap. VI. Andromachi senioris theriaee ex viperis, Calena dicta. .

Accipe quas habeat vires, clarissime Caesor, Antidotus multis consociata modis. Accipe securae Nero libertatis alumne Magna salutiferae robora Theriacen Eiicitur haec grajis Hilare, Ludios, atque Calene, Ad portus diros, haud medicina levis. Nec, si Meconis persuigida pocula succi Hauseris, insignem vim negat illa suam. Nulla cicuta potest hanc vincere, nullum aconitum, Nullus frigidior succus hyoscyami. Fervida non Illapsus, letalia pharmaca Medae, sang ubicumque valent, ulcera cantharidum. supera nigrescens ictu, infesiusque cerastes Arida seu dipsas, non superare potest. scorpius adversum hanc, itidem nil promovet aspis, Quae in reliquis virus exitiale tenet. Improbus ille dryas, contra hanc occurrere pugna Non audet, latebris sed manet usuue suis. nryinos, necnon haemorrhun, sanguinis expers Qui virus fundit, haec medicina domat Non hoc offendunt inimica phalangia potu, Quae horrifico vexant sumpta dolore virum. Non hydrus, aut .Epichersus, aquis aut cancer oberrans, Sub calido primum sidere obesse potest. Nulla tibi Amphisbaena nocet, stccosque subintrans Campos, exitium nulla rubeta seret Huic sidens Caesar, prato oblectare per aestum Nec Libyae curae stet harena tibi. Quin stomachum curat medicamen, cum aestuat aegror Assidue uexans, insuper asthma oelox. Non oberit labiis chersudrus pestifer atris, Qui occurrens, animam non sinit esse diu. Vel quum ventriculus turbatur statibus, undam ut Interius surdam concitet ipse chyli. Vel quum difficili rertuntur tormine n enti Intestina, colon pulsus ubi exagitat. Vel quum jam totos consessu felle per artus Ut proprius nequeat esse colos oculis, Regius infestat morbus, non ulla ciborum Cura aciso (quamvis .Iuppiter annuerit Innpora longa animo sed tristes, limina nitent Ejus qui medicam polliceatur opem. Si videas pallore malo candentia membra, saliet hydropa suis viribus Antidotum. Et sefeata statim lustrabit lumina, rebus Bis quoque st incipiat, non oereare phthtstn. Sola etiam tetanum, tendonum spasima, profundi theriace haec adimet pondus optsthotonis Vel quum succingens costas membrana laborat, Pulmones reprimens desuper ipsa leves, l d quando horrificos patitur vesica labores Ulceris, illius praedomitusque potus Impedit urinam, coles et reddere eandem Appetit, et crebro proruit in Venerem. suum renum saeva crucians injuria lumbos, Hoc poterit potu tristis abire dolor. Pectoris et labem saniosum pellitat aegri Multos usque dies notus hic antidoti, Pcstiferamque luem curat, quae tempus in omne Spiratu granis est, intima conficiens. Atque canis rabidi virus quod morsibus indit Laetus odorata sugetis antidoto. Hinc tu sume subae pondus, quam lympha crearit Ex umbra, coeno et tecta simul fellis Nempe fabae Nili, grammatis nomine, ternis Antidoto calidam consocians cyathis. Sumito quando capis somnum, uel luce recessa, Uno oel pariter pocula bina die. Luce bibent ipsum, quibus est sal tristis, ut inde Lenimenta mali quod furit, accipiant. Nocte quibus tenebrae gratae minus, ordine uelfo, Ante thorum pulchre sumpta medela fecit. Exitiale animans quos laesit nulnere diro Aut cui letalis potio capta suit, Apponens Hilares assuetis pocula, eodem Noctu et luce simul fac medeare modo. Quin et perpetuo spiranti nocte quietem Praebebis, Caescr, hoc placidam antidoto.^ Principio expertus vir in arte ornabitur angues Audaci, miros celeritate, manu. Hos quum tristis hyems abiit non amplius arctat In terra latebras cernis habere suas. Missis jam latebris subeunt nemora ampla inventis Quaesitum marathri sumina grata oculis. Haec usum respuent serpentibus, atque bubulcos Quos metus exercet, saepe dolore levant. llu ipsis caudas et colla referta veneno Praecides, vacuos oentriculosque adimes. quippe oenenatos utraque ex parte dolores Mittunt, nam caudis hi quoque dirus habent. Frgo secas ipsis cervicem, atque extima, quantum Intus pygmaei tenditur arcta manus. Namque cadit virus pariter cum sanguine; motis Extremis, Hilarem feceris Italicam. Ilis tibi sic suetis, carnes in sectile mittens, Una compositas igne parabis acri. Lymphae quod sutis est infundes, germen anethi Cum angusta iunctum carne coquens pariter. Aest ubi suilla cadit coetu de carne recurva, Dest per atque ferae noxia terga tument, Exime, quo fetu ens frigescat mtstio stammis, Infestas carnes dimoueasque procul, Abstrahe ferpenmm spinas, Dirus redolentes, Quas persentiscat non male docta manus. Carnibus adjicias panis sicci et bene pisti Quantum pastillos fingere sufferat. Verum ubi jam ista pilae sundo contusa rotundae Cuncta, super nigrum tu modo sunde salum. Protinus hic etiam cum cortice suuilla pilosa Illita cui circum massa sit, inculcat, Dum sic assatur, nec stat durior inde Cortice, nam ardescet leniter ille cinis; At postquam calefacta nimis disrumpitur, ipsum Reponis, carnis portio tripla manet. dt^ue ervum gyro duplici demittis acerbum. Pstilloque moves, quod telis, inferius, Aescrs, et riguos prtstillos indestguras, Quas, ut siccescant, sole repone procul. Fac decadas utriusque duas et quattuor aeque, Pastilli drachmas pondere connumeres. lot piperis calidi, meconis, magmatis adde, Magmatis hedychroi par modus iniicitur. bule quater ternas mutato pondere drachmas Iridis, et siccae protinus adde rosae. Addaturque tui radix dulcissima succi, Et dulcis tantum seminis inde napi. Scordion jungas odoribus inclyta semper Balsama, qui Syrio mittitur orbe liquor. sum quae suspendas aequata cinnama lance conjice, et agarici ptxr quoque pondus eat. Hinc superest myrrham, costumque, specuque revulsum Corycia feagrans imposuisse crocum. Et castae calamos, et quam tulit India nardum, Teque Arabi schoenum gloria prima suli. Inde nigrum conjunge piper, thurisque nitorem, Dione quod felix ture Sabucus alit, Nec tu dictamnum, nec tu quoque pontica rheon Desaevis, stoechas, marrubiumque virens, Atque apium petris quod nasceris, et calaminthe, Asuaque cum lachrimis o terebinthe tuis. Et saliis gramen quinis, et .gingiber ardens, Singula sed drachmas sex tibi quaeque trahant^ His etiam polium drachmis su quatuor addet, Addet su polio proxima pinus hunn. Cumque racemifero Celtarum nardus amomo, Et styracis lentor, feroidaque herba meon. Atque humilis quereus semen, .Pontoque petita Phu, quibus accedet Lemnia terra comes. litc non malobathri folium, miscebis et astam chalcitim, fibras gentiadasque simul. bule tenax gummi, pressaque hypoctstide succus Adsit, et hinc fructus balsume paroa tui Issi etiam anisum, fefelimque his jungere molem, His cardamomum, foeniculumque velis. dtque atram lachrimam, Nili quam spina remittit, Quaeque sao thlasuis semine nomen habet. Ifypericon rursum, pallens miscebis et ammin, Nec drachmis totidem plus sugapenus eat. Pondere dimidio tum quos sibi Castor ad ostrum Gre secat testes, imposuisse decet. (luis nec Arisiolochi radix, stccumque bitumen, Candida nec desint semina dauce tuo. Denique cum panacis succum, centaurion atque Addideris, felem galbanus ipsa dabit. Antiquo primum salves tamen omnia vino, Humida quae suerint, ut liquor ct lachrimae. Tum quae sicca nides, postquam contusa minutim, Cecropio pariter jungere melle velis. Haec qui nos primus docuisti maxime Paean Adsis, seu Triccae te juga summa sanant, Seu Burrina magis, Bhodos, aut .Epidauria tellut, Adsis, et Regi ser tua dona meo, Stirpe tua natam Panaceam, namque salutem Ille datam puro semper honore colet.

Cap. VII. Andromachi iunioris theriaca ex ciperis, Calene dicta. Haec quidem senior Andromachna literis mandavit, filius autem ipsius libro medicamentarii, quem de internis inscripsit, hanc scripturam tradidit pedestri usus oratione: Antidotum quod occatur Calene, ad omnem affectum interiorem, praesertim ad stomachi oitin, et adversus letalia et morborum circuitus. ♃ Pastillorum scilliticorum Ʒ xlviij. pastillorum Theriacorum drach. xxiv. magmatis hedychroi, piperis nigri, singulorum drach. xxiv. opii drach. xxiv. rosarum siccarum, scordii Cretensis, capi seminis, iridis lllyricae, agarici pontici, cinnamomi, doleis radiculae succi, opobalsami, singulorum Ʒ xij. myrrhae, croci, gingiberis, Rheu pontici, quinquefolii radicis, nepitae (sic Romani calamintham nominant) marrttbli, petroselini, stoechados, ecosti, piperis albi, et longi, dictamni Cretenfis, junci odorati floris, thuris, terebinthinae, cassiae fistulae, nardi Indicae, singulorum Ʒ vj. polii Creten sis ; seselis, styracis, thlaspi, ameos, chamaedryos, chanraepityos, hypocistidis, succi malabaturi, nardi Celticae, gentianae radicis, anisi, mei athamantini, foeniculi seminis, terrae lemniae, chalcitidis tostae, amomi, acori, pheu pontici, balsami fructus, hyperici, acaciae, gummi, cardamomi, singulorum Ʒ iv. dauci seminis, galbani, sagapeni, opopanacis, bituminis, castorei, centaurii tenuis, aristolochiae tenuis, singulorum drach. ij. mellis Attici drach. . cl. erui drach. lxxx. Ex hac pedestri Andromachi. senioris scriptura licet intelligere, si quis quodcunque in elogiis lenioris dictum non assequatur ;. quare et ego eorum quae obscurius ab eo dicta videbantur interpretationem non appositi, prolixitatem scripturae devitans. Unum vero duntaxat miratus sum in juniore Andromacho, quod in simplicium medicementorum unde antidotum componit enumeratione, nepilam pro calamintba scripserit. Romani enim calamintham sic appellant; non conveniebat autem ipsum, quum omnia Graece tradidisset, hoc solum Romanum nomen Graecis inserere. Caeterum in uno inter su discrepant, quoniam metrica scriptura viginti quatuor drachmas longi piperis obtinet, pedestris autem sex. Quia vero, ut dixi, multa exemplaria vitiatas medicamentorum quantitates habent, ideo primum quidem integris literis ipsos conscripsi, Menecratem imitatus, deinde autem post hoc etiam numeris expressas apposui. Porro cum Andromaobi elegiaca obscurius sint composita, melius existimavi Democratia verius admodum manifesto interpretatos apponere. Sed hoc quidem paulo posterius aggrediar, nunc. quoniam multa ex simplicibus medicamentis quae. Antidoto immittuntur exposui, praestat ea quae ipsis desunt adjicere.

Cap. VIII. ouomodo pastilli theriaci praeparentur. Viperas non quemadmodum nonnulli media aestate, neque tamen quum nuper secessum terrae reliquerint, venari convenit. Etenim aestate. caro ipsarum est sitis efficax; secessus tempore sicca, frigida, et alimenti lexpers. optimum itaque tempus est quod haec intercedit, ut etiam Andromachus ipse indicavit, quum qui Baccho fesse celebrant viperas solent discerpere, desinente quidem vere, nondum autem inchoata aestate, vel si ver admodum hyemale extiterit, aestatis initio non longe a Pleladum ortu. Porro foetas viperas repudiare oportet. caeferum capita et caudas ipsis praecidere. Nam praeter-. quam quod hae particulae virulentiores esse videantur, etiam durae et modicae carnis compotes existunt. Sufficit autem in magnis viperis id quod auferetur utrobique quaternos digitos aequare. Reliquum vero totum corpus intestinis exemptis et cute detracta aqua perlutam cacabo indere.cum aqua pura viridique anetho (tunc enim viget) atque firper carbones perustos aut ligna arida, quae Graeci vocant ἄκαπνα, incoquere convenit, praestiterit autem vitium esse sarmenta. Jam vero salis iniici debet, si quidem convenienti tempore viperas ceperis, momentum, sin autem aestate, nihil- At ex maritimis locis capere ipsas, aut salsa quadam aqua neutiquam tentabis. Quippe antidotum ex hujusmodi viperis consectum sitim concisset. Ubi vero diligenter ipsae incoctae fuerint, quemadmodum si quis comesturus esset, ex aqua oportet eximere, carnes autem auferre ita, ut nihil ex spinis simul exeat. Atque his accurate detritis, panis purissimi probe desiccati momentum admiscere. Prae omnibus autem panis bene fermentatus et diligenter tostus erit, testuaceus, non furnaceus. Nonnulli igitur dimidiam ponderis partem ex pane iniiciunt, nonnulli vero tertiam, ego etiam quartam quintamque nonnunquam indidi. Nisi enim probe fuerit tostus, periculum est ne aliquid ariditatis medicamento obveniat. At satius est etiam diebus aliquot antea hoc pacto tostum in domo sicca exaruisse. Simulatque vero ea mista sit laevigataquei adamussim, ut nulla viperarum carnis portio non laevigata remanserit, orbiculos tenues esformabis. Nam crasse quum aegre siccescant viperae carnes putrescere permittunt, panem acescere, quare hunc siccum laevigare potius est, non quemadmodum qui ante me Caetarii praeparantes antidotum compuluerunt, viperarum decocto ipsum irrigantes; ac ego longo tempore id factitabant, verum possea melius esse existimavi, panem in laevorem detur-. tum ita viperarum carni diligenter prius in pulverem redactae permiscere: citiusenim hoc pacto orbiculi siccescunt, arido pane non humido illis admisto. Caeterum -. domus in qua siccescere debent, omnino sit sublimis, ad meridiem conversa, vel certe non ad septentrionem, ut felis radios bona diei parte accipiat. Siquidem in hujusmodi facile Acescent, statim ubi fuerint conformati, ea domus. partes- locentur qua non radii stolis erumpunt. Vertere autem eos continue expedit, ut aequabiliter utraque in parte desiccescant. Hoc enim nisi facias, altera pars plus (ac par est) siccabitur, altera humida diutius manens putredinem experiri periclitabitur. Simulatque jam siccata fuerint, aliis plurimis diebus in eadem domo extra fotis radios condentur, ita ut continue vertamur. Abunde vero tempus hoc est, longissimum dierum quindecim, secundum quos reponere orbiculos tempestivum est, quousque medicamentum es praeparaturus. Repones autem vate stanneo aut vitreo aut aureo. Vitreum itaque et aureum nullum dolum experitur, stanneum plumbi mistura. adulteratur. Tale igitur vitare convenit. non in hoc solum, verum in aliis quoque omnibus antidotis, veluti et quod ex argento non purgato, celerrime enim et huic aerugo obnascitur. Vocant autem Romani -argentum purgatum, candidum. At praestaret non multo tempore post uti pastillis. Non tamen multum obsunt, etiamsi post annum inliciantur, imo post longius insuper hoc tempus. Nam probe initio siccati et tribus annis et quatuor in vigore permanent, si probe fuerint repositi, et puris linteis diebus aliquot pulvis, qui ipsis obducitur, abstergatur. Si namque hic longiori spatio adhaerescit, tipsos perforat. Clerum vero est omnibus, ubi hoc fuerint experti, inutiles evadere, nam priusquam hoc ipsis accidari etiam si inveterentur plurimum, utiles permanent.

Cap. IX. Pastillorum scilliticorum compositio. Sive scilliticos, sive scillinos malit aliquis appellare pastillos, aut orbiculos, aut rotulas quae ex scilla praeparantur, nihil refert; nam quocunque nomine appelles medicamentum non offendis, modo nullum in compositione errorem committas. Ego vero etiam hanc tibi manifesto exponam. Scillam .bonae habitudinis ex terra firmes, quum, folia ipsius et caules exacte inaruerint. Cortice autem adempto, deinde tritici recentius quam licet optimi exiguo rireunlitam postea in calido cinere copioso torrefacito, usque dum massa farinacea obductu in crustam omnino indurescat, Quod si etiam sin loco quo praeparas fornax aliquis habeatur, in illum simul cum pane demissam, massa farinacea consiccata adempta, in laevorem cogito. At satis tostam esse deprehendes, quum festucam dimiserit, hanc enim scillae corpus quum probe fuerit tostum prompte recipit. Ubi vero exacte ipsa fuerit detrita, farinam ervi candidi immittes, nant ejus quod non album est, velamen- ter amara est. Caeterum liquet omnibus hanc tenui cribro esse incernendam, et deinde adamussim Iaerigandam. Scillam vero hujus pondere sesquialteram esse convenit, dico autem sesquialteram, ut duae quidem farinae partes, tres autem scillae existant, nam idem dicens junior Andromachus, haud novi, quomodo nonaginta drachmas ervi farinae esse velit, scillae autem centumviginti ; satis enim erat dixisse sescuplum. Deinde tenues orbiculos ex hac missura formatos in domo ad meridiem spectante ( sicuti praediximus ) reponito, non tamen in rpfo folia splendore siccato, aliaque de theriacis commemorata in his etiam facito.

Cap. X. Hedychroi consuetio. I Superiore theriacae facultatis compositione Andromachus quomodo sane tum theriacos tum .scillinos orbiculos praeparare conveniat, .indicavit; quomodo autem hedychroon confidatur non exposuit, ac alii plerique ex iis qui composita medicomenta conscripserunt, hedychroi confectionem in tractatione de theriaca intactam reliquerunt. Quare medicus quidam Romae ex iis qui medicamentum praeparare non viderunt, ex scriptura confectionem ejus aggressi ausus, quaerebat apud unguenarios hedychroon, putans herbam esse, aut aliquod tale simplex medicamentum; ego autem hoc quoque ostendam ceu Andromacbi successor, inter eos qui Caesari in hunc usque diem id praeparant, qua ratione componant. Porro ut etiam ipsius scriptura aegre vitietur corrumpaturque, ligata oratione inferius scripta explicabitur.

Hedychroi vult magma mari binas sibi drachmas, Aequales et amaraci habens, afui, aspalatique, Et sunci teretis calami qui suavis odore est, Phu ponti, ligni et succi quem balsumon edit. Tres sunto drachmae, totidem costi, cinnamomi, Myrrhae sex alias misces, salti malobathri. Indorum nardi, siavique croci insuper aequas. Quinetiam castae totidem, sed pondus amomi sume duplum, drachmam Chiae sed masiichae habebit. Haec vino debent conspergi cuncta .Falerno,

Quum haec temperata fuerint, orbiculi nimirum fingunt tur.et theriacis et scillinis persimiles, eodemque modo siccantur. Haec sane haereditario, ut dixi, hedychroi compositio ab Androniacho ad nos usque pervenit. Aliae autem diversae a nonnullis descriptae sunt, iis nimirum qui medicamentorum experientiae studuerunt, pondere eorum quae iniiciuntur evariantes. Nonnullae autem nectiquam habent amaracum et marum; nonnullae alterum ex eis dumtaxat obtinent. Neque enim myropolae omnes ea cognoscunt, quod videlicet solas herbas quae a Creta apportantur una cum seminibus succisque emant, Ego vero etiam herbas easdem in Afia- generari novi, in aliis sane locis paucas, in Cynico autem plurimas, ac in ltalia- flenti alias quasdam, ita et amaracum crescere vidi. Porro haec planta a maro permultum odore vincitur, nam marum vehementer .odoratum, et quod amaracinum unguentum vocatur, in Cynico confectum quantum ad. appellationem attinet, putaverit aliquis amaraci plurimum habere, et forte hoc pacto a veteribus praeparabatur. Nunc autem macum solum immittunt. Ego vero herba gustata, .et amaritudine in ipsa permulta, acrimonia autem non item multa deprehensa, adhortatus sum aliquem ex iis qui amaricinum solent praeparare, ut tantum amaraci, quantum etiam mari, confecturae iniiceret. Ac mihi praeparatum unguentum ita minus quidem odorum, nihil autem minus efficax apparuit. Haec igitur in transcursu obiterque dicta sint.

Cap. XI. De probatione integritatis quarumdam medicinarum. Digrediamur igitur jam ad hujus .antidoti confectionem, .eodem ordine singula quae ei immittuntur repetentes, quem Audromachus suprascriptis elegiacis ver- filius confecit, quinquaginta sane drachmas minus duabus scilliticorum pastillorum inliciendas censens, quod idem est ac si diceret quadraginta octo, horum dimidiatam partem, quod est vrgintiquatuor drachmas tberiacorum, opiique, et hedychroi et longi piperis. De tribus itaque dictum est. Longum autem piper fraudulenter praeparatum deprehendes aqua irrigans. Nam quod praeparatum est solvitur, quod sua sponte provenit insolubile pennaneti Porro est id herba quaedam flava quae a Xene adfertur atpectu quidem, sed non gestu tamen similis, quare etiam facillimum est a longo pipere ipsam discernere. latui vero et sagapenum dictum deprehenditur, si aqua aut vino superfundas, quippe verum statim dissolvitur, quod non tale est haud eliquescit, sive ut neutrum nomen, sagapenum, sive ut masculinum totum hoc sagapenum liquorem appellare malis (est enim revera liquor ferulae cujusdam panaca similis j nihil interest, veram panacis liquor nihil habet persimile ei, qui in galbano albior existit, altera autem ejus pars in sagapenum degenerat, quae spumosa levisque est, altera in optimum galbanum, sagapenum refiniens. Haec autem densa est, et multo magis quam aliud galbanum constricta, uti ea convenit, ut particula galbani praestantissima. Quoniam vero transire dixi ex galbano in sagapenum quod spumosum in eo cohaerens albumque est, prompte in liquore solvitur. Apponere vero sermoni oportet praesertim quod consimiliter optima cassia in cinnamomum degeneret. Spectavi enim jam subinde sublimis et ramosae cassiae ut in fruticis magnitudinem erumperet, surculos quosdam adamussim cinnamomi similes, tum aspectu, tum corticis tenuitate, et praeterea firmissimis cinnamomi notis quae et gustu et olfactu deprehenduntur. Peri modo in optima myrrha opocalpason invenitur a myrrha diversum, ac in tribus hisce, dico sagapeno, opocalpaso et cassia medio spatio nonnulla gignuntur, quae non amplius remanent, aut galbanum, aut cassia, aut myrrha, necdum exactam sagapeni, cinnamomi et opocalpasi speciem referentia. Quapropter etiamsuhinde eum qui consimilia inter se dignosuet, vidisse oportet, quemadmodum in pueris gemellis invicem similibus, qui quidem non eis assuerunt, alterum ab altero nequeunt discernere, iis autem qui una vixerunt facillima est dignotio, ita habet in omnibus quoque medicamentiis. Nam qui inter ea educatus est et frequenter vidit ex facili parvitatis differentias et invenit- et cognoscit. Qui vero semel aut bis conspexerit, tanquam indifferens^ alterum ab altero spectabit, quod nonnunquam mani-. festissimum habet discrimen, ei qui frequenter intuitus est manifesto apparens, ut etiam ex uno accedentium ipsis facile sit cognoscere. Nam fagapeuum ex galbano, non habet proprietatis odorem eundem cum eo quod proprie sitgapenum dicitur. Quod enim hujusmodi rerum periti sic nominant, odoris speciem hircinam, sitgapenum ex galbano non exuit, verum in tali sagapeno atque hoc galbano, haud magna ad medicamenti compositionem differentia existit. Ambo siquidem conveniunt adversanturque virulentis et deleturus, sed galbanum minus sagapeno. At opoealpafon letale est, multosque forte fortuna nostris temporibus propter justitiam myrrhae quae opocalpason habebat interiisse novimus. Nam de industria nonnulli ipsam praeparantium ut laudatissimam iniecerunt, quod collyriis inditam optimum esse medicamentum viderent, ut quae pus citra rosionem discutiat, nonnunquam etiam suffusionem incipientem substantia tenuem. Sive autem) n emplastrum, sivero ceratum, aut aliquod digerens medicamentum quod intrinsecus imponitur, hujusmodi myrrliam inlicias, virtutem ipsius augebis, verum intra corpus assumptum letale est medicamentum. Haec igitur fusius dicta strnt, tum propter sermonem subsequentem, tum speculationis utilitatem.

Cap. XII. De medicinis in tertio ordine positis. Praeterea vero simplicium medicamentorum quae theriacae immittuntur ordinem ab Andromacho scriptum persequi tempestivum est. Tradit itaque tertium ordinem medicamentorem singulorum duodecim drachmas recipientium, quae omnia praeparabis in suo ipsa rigore deligens, exempli gratia rosas statim siccans quidem, ut in pestillis expositum est, praestantissimas, capiens autem ex eis quae longe omnium suavissimae sunt. Quin etiam aliis rubicundiores, diligentia adhibita ne ullum medicamentum in subterraneis domunculis praesertim humidis reponas, in quibus situs celeriter provenit. Deinde vero Illyricum iridem Andromachus rosis inliciendam censet; quem sermonem ne obiter inaudias, ceu de alio quodam medicamento de quibus infra dicturus sum, optima in unoquoque genere quale sit edocens. Polium itaque et. chamaedrys Romam apportantur paulo praestantiora iis quae in Italia nascuntur. In quibusdam enim locis Italiae non multo interiora crescunt, illis annis quibus ver totum non humidum evaserit, quemadmodum subinde sit in modum) aestatis. Verum quum siccior aeris constitutio oboritur ea quae Italia profert Cretenfibus similia, aut non multo deteriora quaedam nascuntur, exempli gratia chamaedrys, chamaepitys, hypericum, gentiana, tlilaspi, nigrum veratrum, aliaque similia. At de iride non ita habet. Nam si conferas eam quae en magna Libya Romam copiosissima adfertur i tantum ab Illyrica abest quantum mortuum corpus a vivo, non tamen in aliis nationibus ita multum abesse apparet. Atque in hujus genere odoratiorem defigito, quemadmodum in aliis medicamentis. Unumquodque enim praestantissimum est quod proprium generis sui odorem habet valentissimum, quod ex multa inspectione singulis innotescit. Quin etiam de gustus qualitate similiter proprietas in unoquoque genere primas obtinens optimum declarat medicamentum, ignobilia autem habentur, quae in suo genere et tenuiora et minus procera; praestant enim in quolibet genere non rugosa neque exilia, quemadmodum quae modum excedunt detersura indicantur iis quae bene nutritam constrictamque habent consistentiam. Quamobrem, ut dixi, multa fuliinde spectasse convenit, praecipue optima et quae longo tempore experimenta ab origine sui ipsius exhibuerunt, unoque consensu a medicinalis materiae peritis commendata. Omnes itaque prodiderunt irim quidem esse laudatissimam quae in Illyricis nascitur, petroselinum vero Macedonicum, bitumen Judaicum, quemadmodum et opobalfamum, ac de aliis similiter, de quibus deinceps in peculiari singulorum sermone virtutem a regione proficiscentem non omittam; deinde vero dulcis radiculae faeci et napi fylvestris seminis meminit, quae utraque ex Creta praestantissima adseruntur, potissimumque dulcis radicula, tum ipsa, tum ipsius liquor. Scordion optimum ex Creta nobis advehitur ; quanquam non malum ini aliis nationibus sit invenire. Porro memoriae traditum est a viris quibusfiam fide dignis, quum bello mortui pluribus diebus inhumati iacuissent, corpora quae stiper scordion forte fortuna procumberent, multo magis quam alia a putredine immunia permansisse, et maxime illas corporis partes quae herbam scordion contingerent; ac creditum est pomiferis animalium venenis et medicamentorum deleteriis succurrere. Sed traditum est abunde de tota medicinali materie quinque Dioscoridis libris, a quo praeter alia etiam olfactus gustatusque qualitates, quibus potissimum probatiora medicamenta a deterioribus cognoscuntur discernunturque, licet tibi condiscere. In nonnullis etiam visorias qualitates non parum conferre reperies, sed misti in praefanti opere -institutum est, non quae ab aliis recte tradita sunt huc transferre, sed quae desiderantur, manifesto interpretari.

Cap. XIII. De opobalsamo et cinnamomo. Inde o.pobalfami et cinnamomi in praedictis versibus Andromachus meminit, in quibus posti traditas a Dioscoride notas maximum est ea prius inspexisse, in qua regione unumquodque ipsorum praestantissimum gignitur, quemadmodum ego conatus sum, sciens opobalfamum variis adulterari modis, ut aegre possit dignosci, ipse videre quomodo id liquorem fundat, ac inde ceu regulam quandam aliorum obtinere. Porro didici multas ipsius adulterationes, ut etiam exercitatissimos lateant, quas publicare ferentes non dignum aestimo, ne pravi ipsius in transcursu discentes, in operte ad malas actiones transferant. Neque enim eos qui letalium medicamentorum scripturas invulgant, probo. Si igitur probationes a Dioscoride ac aliis qui de singulorum medicamentorum materie scripserunt, expositas ipsis adseratis, vestris ipsi oculis multa speculati, exacte invicem poteritis discernere, quae discerni ..est possibile. Quorundam enim (ut dixi) aut. nulla prorsus, aut non exacta est discretio, verum notae eorum quae dolose paratue sunt, confunduntur. At de cinnamomo contraria iis quae in opobalfamo dicta sunt, sentio. Persuasum namque mihi est, optimum cinnamomum iis qui crebro viderunt omnium facillime posse dignosci. Hoc autem aliquem assequi non licet, ussi quis principum cinnamomorum quae in sex fere differentias generales dividuntur, praeparationem conspexerit. Est namque in his ipsis insignis optimi addeturrituum excessus, quemadmodum in cassiis, ut optima cassia parum a pravissimo cinnamomo absit. Item quia cinnamomi vis inter utendum diuturnahaud efficitur. Quippe ne ad tris giuta quidem annos facultas ipsius, quam initio obtinebat, integra conservatur. At nonnulli nugantur, qui ex hujusmodi medicamentis cinnamomum senii expers permanere pronuntiant. Neque enim centum, neque ducentis annis interea delapsis, sed paucis, si tantum numerum respicias, mutationem jam aliquam vetustiora cinnamomo obortam vidi. Quum itaque theriacam Antonino praepararem, vascula multa lignea conspexi, alia Trajano imperante scriniis recondita cum cinnamomo, alia principatu Adriani, alia regnante Antonino, qui Adriano in imperio successit, ac omnia cum congeneri cinnamomo manifesto se invicem superabant, tum gustus, tum odoratus imbecillitate et vehementia, quantum et tempore evariabant. Quin etiam quum asportatum esset aliquando ex barbaria scriniolum quatuor cubitos dimidiumque longum, ubi arbor tota cinnamomi primi generis erat condita, unde compositionem quandam imperatori Marco Antonino molitus, totum expertus sum antidotum abunde aliis praecellere, ut, posteaquam imperator ipsum degustasset, tempus non expectaverit. Quemadmodum in aliis, in quo medicamentum concoquetur, sed. statim usus fit, he duobus quidem mensibus integris interea praeteritis. Verum ubi Commodos ipsi successisset, neque Theriaces antidoti neque cinnamomi ratione ab ipso habita tum arboris illius reliquum, tum quodcunque alius post Adriani tempora apportatum est, totum interiit. Quare quum hujus tempestatis nostrae imperator Severus iniunxisset ipsum simili modo quo Antonino praeparabam antidotum componi, coactus sum ex iis, quae Trajani Adrianique tempore erant seposita, deligere, ac mihi evidenter imbecilliora evasisse nunc. apparebant, : ne triginta quidemm annis interea absolutis. Quapropter sermoni de. optimo cinnamomo habito aliquid necessarium cogito adiicere, ut .sit. odoratissimum,- .indicibilem quandam odoris gratiam super alia- omnia resera t; gustanti calidum admodum percipiatur, non tamen ut moleste rodat, colore autem tale, veluti si quis lactis colorem gilvo admiscuerit cum modico caeruleo nuncupato. Sumpto autem ex eo quantum volebam, sicuti contueri, paucos ramusculos apud - me reposui in scrinium, ubi omnia quae mihi chara et in pretio erant, contrnebanturi, At eo combusto, quando etiam Pacis delubrum- incondio flagravit, cum aliis quinque cinnamomi generibus totum quod comparaveram intereidit, quam ob causam imperatori nostro qui nunc existit, antidotum conferi, cinnamomis quae Adriani tempore erant .apportata, ad hoc delectis, de quibus etiam ipsis quum utile quippiam lectoribus possim adiicere, commemorare id non subterfugiam. Multa igitur sunt lignea ipsius vascula, quae.in.. hunc etiam diem reservantur ; ceruia vero continent cin-o natnomorunt, multis, radicibus;- aut multis ramis, sive quocunque. modo libeat appellare, extantium. differentias,: nullum vero tanquam caudex in multus ramos fissus in longitudinem ampliorem est exporrectum sed qualis .utri— . que. veratro species est, et .magis adhuc- ei quoddamefo-^ alum quidem appellatur, ex Creta autem- nobis adfertur; singula vero ipsa ex nuo fundo velutss fruticulus quidam enascuntur; hic sex, ille septem ramorum propagines oblinens, aut paulo plures, aut pauciores, non aequales sane pmnes longitudine, sed maximus ipsorum dimidio pede Romano minor non est. Porro. tota ipsius substantiae natura praestantissimae cassiae .propemodum est consimilis, quae ab importantibus ipsam barbarico nomine uissyllabo nuncupatur, ita ut prima syllaba constet γ et ι; altera ex ζ et ι. Haec nobis de cinnamomo dicta sufficiant.

Cap. XIV. De reliquarum medicinarum probatione et electione. l caeterum quoniam agaricum deinceps scriptum nullam adul tutationem recipit, hoc solum intellexisse erit abunde, quod etiam priores tradiderunt, levissimum in ipsius genere esse laudatissimum; densum autem, grave lignosumque, deterrimum. Quantum vero in horum medio consistens ab utroque notis recessit, tantum quoque^ virtute deficit. Porro quae post commemorata habentur, nempe myrrha et costus, haud aegre cognoscuntur- iis qui jam antea viderint; sed sciendum venit myrrham troglodyteu dictam antidotis recte accommodari; nonnulli eam vocant Minaeam a regione ubi praestantissimam gigni assevexant. Gratissimi vero sit odoris et .nullo vitiata liquore, uti a nobis antea est commemoratum. Crocum sane omnes veteres, adeoque poetae^ ipsi coryceum commendant; ego vero tum coryceum antrum in quo nascitur, tum crocum ipsum exacte tum speculatus, procerum sime, non tamen super universos alios aut robore odoris praesicntanei, aut diuturni differentem. His autem optimum vos judicare censeo, non quod proceritate excellat. Jam vero omnibus conflet optimum esse, tum flavissimum, tum odoratissimum, et longo tempore in .vigore tuo persistentem. Quoniam vero et hic adulteratur, ita ut haud facile possit dignosici, praeterquam ab iis qui saepe admodum praestantissimum tulerint, ratius nobis est. ex longo tempore antea coemptum in apto quodam aedium receptaculo repositum habere.. sicuti prius a me dictum est. Maxima enim est probatio, si talis permaneat qualis fuerit assumptus, nam adulterati et color et odor celeriter evanescunt. At de cassia necessarium est mihi commemorare id quod in multis medicamentoriis libris memoriae proditum est, nempe cinnamomi penuria duplicatam cassiae portionem esse injiciendam. Quippe Satyrus praeceptor noster hoc irridens dicebat, tanquam Quinto imperitam orationem unam etiam hanc proferente, simile quippiam eos facere qui cassiam duplicatam inlicere praecipiunt cinnamomi inopia, quemadmodum qui subent vini Falerni penuria duplicatum id quod in tabernis venditur esse bibendum. Et si panis nonnunquam desit purus, furfnracei dicti duplicationem esse ingerendam. Mihi vero ratio haec placet; et si de uno quodam ipso quod per se privatim in usum perduci debeat dictum fuerit, in totum vera et vitii expers esse videtur. In compositione autem multorum, non item vera. Unum enim quodcunque si assumere oporteat, verbi gratia Rhu, aut absinthium, aut iridem, aut gentianam, aut aliud ejusmodi medicamentum quodlibet, si duplum ipsius pravum .loco praestantissimi adferas, vel extrinsecus, vel intus in corpore, duplicatum oberit, quum autem multis particularibus. unam excellentissimum miscere convenit, aliorum virtutem augebit simpliciter inditum, si generosissimi copia non datur eo quod idem genere promittit, duplicato uti, malum nullum fuerit, etiamsi optimo videatur deterius. Cassia vero cinnamomo genere proxima est, ut quae nonnunquam ex mutatione ipsa evadat cinnamourum, ut totum quidem veluti arbor exacta cassia videatur, surculi autem nonnulli in ea cinnamomi, ramis cassiae continui reperiantur. Persimile autem est hujusmodi non ei quod m vinis aut pane solet accidere, quemadmodum Quintus ajebat, sed ei quod in vitae actionibus, aedificationibua, navium structuris, gravium corporum elevationibus, translationibusque, in urbibus, in. omnibus praesidiis accidit, in quibus quod per unum validum efficitur, hoc absente per duos imbecilliores administratur. Haec igitur contra Quinti orationem tractata sint, ne omnino repudianda esse sententia eorum videatur, qui in vicem cinnamomi cassiae duplum injiciendum censent. Ego vero semper cinnamomum indidi. Nam omnibus quibus^ medicomentum praeparavi, aut amicis imperatoribus, aut opulentis non difficile erat; aliis quidem a rege petere; aliis etiam. a quodam coemere. At huic adlicere quod nunquam quoties imperatoribus confeci medicamentum cinnamomi laboraverim inopia, plane est superfluum. At vero de carpesio Quinti sententiam quam non a Satyro solum, verum etiam ex aliis quoque discipulis Quinti audivi, praestat commemorare. Ille siquidem inliciebat (ut ajunt) quum cinnamomi facultas non dabatur, carpesium, ceu optima cassia viribus nihil inferius, coque magnam ipsius copiam quum ex profectione, quam in orientalibus regionibus subii apportatum diligenter repo-r fuerim, in hunc usque diem non parmam habeo, quod et odorem et gustum confervet, licet non priori aequalem, certe non omnino evanidum. Est autem similis genere phu appellato, sed valentior, et nonnihil etiam odoratum repraesentans. Plurimum autem in Side Pamphysice carpesium hoc gignitur, atque adeo facillime emitur; quare su quis- vestium illuc quandoque contendat; copiosissimum exportet, sciens diu id sibi sufficere. Porro tenues festucae sunt persimiles surculis cinnamomi, vocantque indigeres alterum ipsorum laertium, alterum amarum, quod etiam praestantius est. Utriusque autem a monte ubi nascitur cognomentum existit, cujus sane quum copiam haberem, etiam et alia pleraque particularia sum expertus, ad quae et pheu dictum immittimus ; est enim ipsum consimile quidem, sed valentius, et ut dixi odoratae qualitatis nonnihil, et odore et gustu repraesentans. Caeterum ex his omnibus quae de cassia retuli maxime est necessarium definire qualis cassia sit iniicienda, quum Giri maxime commendanti Mox appellatam moton. Sunt qui arebo et daphniten, Quod igitur Gisi cinnamomo in omnibus respondeat, dictum a me antea quoque est. Nam quae maxime sibi continua ab hujusmodi rerum peritis ceu. cinnamomumvenditur, ejusdem generis existit. Sed fistulam dictam ab aliquibus, junior Andromachus injiciendam censet. omnibus autem haec cognoscitur, quin etiam facillime omnium comparatur, exteriorem sane corticem; quem et fistulam dicunt fortem, tum odoratu, tum gustu obtinet; medullam vero imbecillimam, ut nullus ipsius usus esse nobis possit. Itaque praescriptis elegus indistincte cassiae nomen prolatum est, in pedestri autem filii ipsius scriptura adlectum invenias -cassiae nomen fistulae, ac ab illo in hunc usque diem tradita nobis successio eorum, qui imperatori antidotum conficiunt, fistulae nomen -adjec tu m habet. Post commemoratam superius Andromachus ludicam nardum indi jubet, quam et spicam nardi appellamus, licet radix existat, a formae similitudine quam cum non spicatis obtinet. In qua cavendum est ne quis elotam dictam tradat. Est autem illa iis qui unguenta praeparant in coctione ipsorum, sicuti consueverunt, prius in usum ministeriumque adhibita, quae acaerios, quod est pura, venundatur. Quapropter etiam omphas appellatas barbarica lingua accipere convenit; quarum et circumlita terra radici decocta nardi odorem repraesentat. Praeterea juncum rotundum Arabicum immitti praecipit, qui a vulgo, haud scio quomodo, junci rotundi flos licitor; etsi. nos non adeo floris copiam habeamus, tota quae advehitur herba subinde ex parte superiori a camelis erosa. Libentissime autem eam depascuntur et copiosissimam in Arabiae viis crescentem .habent. Est itum parvi pretii medicamentum, et folo odoratus vigore discernitur, quum gratia illius odoris celeriter evanescit. Jam vero quum Andromachus scribit, thus miscebis et aglaiam quod est pulchrum statues, aglaiam non disquirendum est ceu alterius medicamenti nomen. Nam in compositione antidoti pedestri oratione ab Andromacho .iuniore scripta et ea traditione quae hucusque ad nos pervenit, neque medicamenti alicujus nomen est aglaia, et medicamentum duodecim drachmas pondere trahens omnino concordi sententia et senior et junior Andromachus descripsit, ac nihil extra illa additur, de quo aglaiae nomen dici quis putaverit : quamobrem forte aglaia epithetum thuris auctori elegorum adjectum esse videtur. Deinde nigri piperis, dictamni, marrubii, rheu meminit, rerum omnibus cognitarum. At scriptura ex successione nobis tradita adjectum habet piperis aequale pondus. Caeterum hoc majus est alio pipere, et corticem habet tenuiorem minusque rugosum. At rheu quoque ipsum adulteratur, quandoquidem statim ex regionibus ubi gignitur, recens nonnulli capientes ipsum decoquentesque, ut succum demittat, ubi illum coxerint, nobis ceu purum, et aquae non mixtum transmittunt; rbeon autem siccatum, tanquam neque id prius incoctum, ablegant ; idcirco adulteratum cognoscere oportet, iis facillimum deprehensa, qui .sua sponte nascens rheon viderunt. Neque enim quod aspectu ipsius judicatur densum contractumque, totam ita habet substantiam, sed rarius est ac in gustu estringentem qualitatem omnino obscuram aut nullam obtinet, etsi validam occupet rheon, quum viget, perforatur autem et aptum celeriter. Stoechas nascitur copiosa ubique terrarum. Quum autem copiosissima proveniat in Creta et Cycladibus dictis insulis, unde etiam nomen ipsi ex Hispanicus mari inditum, procerior meliorque est quae ex Cretae insulis petitur. Petrofelinon noscitur quidem omnibus collaudatum Macedonicum, quod etiam nonnulli estreaticou a regione ubi gignitur, nomenclaturam oi imponentes, appellant. omnrno autem paucum est, quod .in illo loco nascitur praecipiti, neque magno. At Estreaticou Macedonicum a Macedonibus- in omnes nationes apportatur; paucum sane et ipsum in Macedonum terra provenit, verum quod in melle et vino Falerno, id etiam in petroselino accidit. Nam in omnem fere terram mereatores sicut Atticum mel et vinum .Eale, num, ita quoque Macedonicum pe-. trofelinum exportant; quum tamen ipsum- non tantum generetur, ut universis gentibus sufficiat, sed- in Epico plurimum gignitur petroselinum, quemadmodum in Cycladibus insulis mel. Atque hoc sane ex insulis Athenas importatur, illud ex Epico prius quidem in Macedoniam, copiosissimo mqu e et prope totum in Thessalonicen, inde vero tanquam Macedonicum effertur. Ac. in vino Falerno simile quid accidit. Nam quum in parva quadam l tali a e regione paucum generetur, ceu inde illud ipsum existat, in omnem .Romanorum imperio subjectum terram infertur, ita ut alia .rina in similis adulterationem ab hujusmodi. rerum peritis praeparentur. Quod si vero estreatieum interim desideres petroselinum, nihilo pejus tibi fore putato theriaces medicamentum, si alterum injicias. Non epim deleteriis medicamentis, aut virulentorum bestiarum morsibus adeo adversa tur; sed hydropicis imbecillibus.,. et si qui sint hujusmodi affectus, succurrit, non tamen priuornatissimo theriaces promisso. Reddit autem ipsam amariorem indubie estreaticum petroselinum, maxime si reeens existat. Differt autem ut acerrimum ab aliis petro.setinis, ita quoque amarissimum. At terebinthinam haud sino quomodo Libycam Andromachus immittere praeceperit ea quae ex Chio est posthabita, quum tamen ab omnibus propemodum praeponatur, quanquam et ex Libya optimam commendem; non enim quaelibet est optima, sicuti quae ex Chio adfertur. Jam vero quae in Pontica ferra et aliis quibusdam gentibus praestantissima terebinthina resina nascitur; verum Chia et odore et gustu omnibus praecellit. Post commemorata deinceps Andromachus ini theriaces compositione scripsit, gingiber et pentaphyllon seu pentapetalon herbam, quod est quinquefolium, iniiciemus, medicamenta quae neque adulterantur et omnibus sunt cognita. Deinde polii meminitomnibus noti et quod nihil simile obtinet, mox chamaepityos, de qua tantum me in oratione adjicere oportet, nempe quod ubique terrarum crescat, et odore et gustu ea quae in Creta provenit vehementior, adfertur autem nobis inde, ut etiam ii qui Caesari medicamentum conficiunt, semper. Cretensi utantur, etsi in ipsa quoque Roma, in suburbiis, tum chamaepityn, tum cha-^ maesirvn, offenderim, iis quae ex Creta feruntur o doratiores, ubi non multo timbre fuissent irroratae. Praeterea etiam hoc scire. expedit quod herbarum ex Creta venientium, involo utrumque chartis quibus superscriptum est uniuscujusque herbae nomen, nonnullae quidem simplicem habent descriptionem, nonnullae vero, cum additamento, campestris ; .invenies autem campestrem generosusrem, etsi plurimae herbarum in campis generentur imbecilliores. Styracem constat insidendum esse, qui in arundinibus ex Pamphylla adfertur, quique paucissimus gignitur, et tanto discrimine a copioso hoc styrace evariat, quanto Falernum vinum ab eo quod in tabernis venundatur. Caeterum ex ipsius ^genere capere oportet calidissimum; constat autem et odore hunc esse valentissimum et gustu nihilo minus. Secundum haec nardi Andromachus commeminit, ut ipse adscripsit, ejus quae ex Galatia adfertur, quam consueto vocabulo hujusmodi rerum periti Celticam nominant ; contunduntur enim quodammodo haec tria nomina de una gente Celtica prolata, vocant utique ipsos nonnulli Galatas, alii Gallos, sed familiarius nomen Celtarum est. De subsequentibus in scriptura medicamentis partim sane prius dictum est, quemadmodum in Letania terra et milio; praestat autem eam vocare non milio n, sed terram; est enim aliqua Lemnia mistos in Milto proveniens, alios ad usus idonea; non tamen ad quos Lemnia sphragis appellata. Verum de his quoque proditum est quemadmodum de aliis in opere de simplicibus medicamentis. Insequentia medicamenta prope universa et cognoscuntur omnibus medicis et dolum non recipiunt. Quaedam ipsorum manifestius indicantur in theriaca quae prosa oratione scripta est. Item hoc

Caeruleae ast spinae lacrima.

Innuit enim acaciam ex Aegyptia spina nascentem. Itaque solum adhuc restat ut de thlaspi dicamus, quoniam et fere omnia iniiciunt, tum quod ex Creta adfertur, tum quod ubique nascitur, quod colore quidem pallido flavum est, figura rotundum, admodum exiguum ut milii decima pars existat. Satius autem est id quod ex Cappadocia evehitur immittere ; quod colore ad nigrius permultum vergit, figura non exacte rotundum, et magnitudine multo majus quam supradictum. Caeterum habet in quadam sui parte etiam veluti infractum quendam exiguum, unde.etiam thlaspi nominatum est. Crescit autem sicut et hoc; ita alterum quoque in Cappadocia copiosum. Quare non omnino id quod adfertur a Cappadooia optimum est, sed quod proprie in ea nascitur dissimile Cretensi, et quod diversis terrae locis provenit. Porro si etiam aliud quippiam. non perspicue satis elegiacis numeris ab Andromacho seniore dictum sit, id declaratum tibi est, qui scripturam silii ipsius Andromachi prosa expositam intelligas, quemadmodum et hoc:

Actaeo melle perungens Omnia, quae mlsces theriacae antidoto.

id est melle Attico. Centaurium itaque in scriptura ligata non distinctum est quale dicat, in pedestri vero adjectum est tenue, eo quod et aliud centaurium sit amplum. Pari modo etiam aristolochiae tenuis dictum est; nam alia quoque invenitur procera radice, quemadmodum etiam tertia quaedam praeter has est rotunda.

Cap. XV. Quomodo theriace praeparetur. Diximus etiam antea eum qui medicamentum semel confici spectaverit, non amplius opus habiturum ut iterum aut tertio inspiciat. Verum ut optima in singulis medicamenti generibus discernat, non semel bisve et ter, sed admodum saepe spectasse convenit ea, quae praestantissima in unaquaque regione gigni creduntur. Habendae itaque smt etiam ad horum usum indicationes, de quibus jam talea quoque egimus, verum etiam nunc paucis summatuaque de omnibus tractabo. Radices quorumcunque suenat utiles, intentum habere corticem, non rancidum oportet; id namque macrae radicis est indicium; fructus distem cum surculis germinibusque dictis praecellentes multosque, una cum iis quae fructibus adhaerescunt; semina quemadmodum etiam radices, plena, procerave, ex cortice intento cognoscuntur; liquores succique non exiccati tempore neque invalidas singuli suas quisque habere qualitates et gustu et odore judicantur. Fructus itaque cum surculis floribnsque et foliis, quae in his suat, in theriacen immittuntur: hujusmodi herbarum, scordii, nepitae, marrubii, stoechados, dictamni, polii, saunstedrys, chamaepityos, hyperici, centaurii. Radices stssam horum, gingiberis, ireos, rheu, quinquefolii, costi, nardi Indicae, nardi Gallicae, gentianae, meu, acori, Phu, aristolochiae tenuis. Semina autem medicamento iniiciuntur haec, napi, petrofelini, thlaspi, ameos, anethi, foeniculi, dauci, cardamomi. Haec itaque omnia tria genera Aegyptiis pilis indere convenit, quoniam dnristfimae existunt, ne quicquam inter contundendum, ex ipsarum substantia iis quae laevigantur, confricetur. lmmittantur una cum his etiam haec: pastilli scillini, pastilli theriaci, hedychroi magma, piper nigrum, assium et longum, rosae siccae, praeterea agaricum, crocus si siccus suerit, sphragis lemnia, tosta chalcitis, amomum, climaatomum, fistula cassiae, balsami liquor, acaciae, praeterquam si mollis sit et liquida, castoreum, bitumen, quod Graecis ἀσπαλτος et masculino et foeminino genere dicitur; sed dictum milli subinde est, hujusmodi ineptiarum rationem nullam esse habendam. Porro myrrha et crocus vino macerata laevigentur, si quidem tutius esse videatur ipsum natura liquidum non contundere. Omnes autem liquores vino debent perfundi, ut et solvantur et ad Iaevigationem fiant idonei, ut sagapeni, panacis, papareris, (quem et meconium et opium nominant) item bracia, quum liquidior tibi videatur, et tundi contumax Iit, ad haec hypocystidis succus et dulcis radicatae ; at thlaspi et rapae sativae semen in prima confectione, quemadmodum videbam eos qui ante me praeparabant, etiam ipse una cum iis quae contunduntur in pilam indidi; deinde aliquando conspicatus corpori pilae interno propter viscositatem adhaerescere, volui ipsa privatim in mortario prius laevigare, ac deinde vinum eis supersundete, usque dum ad amussim tota dissolverentur, inde miscere iis quae in vino seorsimseorsum commaduerant detritaque erant. Ac thuris lacrimam praestat per se in morlilio leviter conterere, ne dilatescat, deinde ubi increVeris, in promptu habere, ut i n spargas si libeat iis quae ex vino laevigata sunt; gummi vero etiam irrigare rino oportet, idemque tum privatim tum ctun thuris lachryma in pulverem redigere. Haec quidem omnia quo dixi modo praeparari debent, alia in mortario postquam pertrita fuerint, alia increta laevigataque arida. Quum autem omnia uniri debent, liquescunt, cum melle in vate duplici, prima sane resina, mox styrax galbanumque prius confracta contusaque in pila pistillis, aut vectibus ferreis, itautmellis crudi momentum adjungatur; posthaec digitis nostris dilatata, inliciatur etiam mellis nonnihil resinae liquefactae, atque ita rursus operculo vasi imposito diflolvanlusu Satius enim est non amplius mel his injectis commovere, sed Vasa quod aquae insistit operculata coctionem moliri. Ilis autem liquescentibus immittantur ex vino laevigatis arida, misceanturque dum abunde eraflëscant, atque ita paulo post liquefacta, iis quae in mortario sunt magno cochleari tepida adfundantur, sic ut Vir aliquis robustus ipsa in unitatem cogat. Posteaquam probe coierint ac jam cl assum quod ex eis oritur appareat, superinjicere mel decoctum mediocriter, et nimirum etiam despumatum oportet, mox increta, deinde rursus mel, pollen jam liquefacta miscere tepida et omnia in grandi niprtario, cochleari magno valenter conterere, adjectis quae ex aridis supersunt, item melle. Ubi. vero omnia in mortario cochleari unita fuerint, indere tunc pilae oportet, et vectibus ferreis adamussim puris, ut nihil .nerugitris obtineant, continenter tundere, illinendo vectes opebalsamo, nam lentore medicaminis detinentur et aegre a tundentibus elevantur. Quo igitur .prompte opus absol-. vas, vectis extrema continue opobalfamo perunges, in hoc ipsum totam ejus portionem insumens. Praestaret autem in sole contundere, nam ita citius omnia in unitatem coeunt; atque boe ubi feceris, pilam quae medicamentum in se continet, obtegere convenit, atque secundum quatuor aut quinque dies, similiter in sole c.outundere, atque id ex intervallo iterum atque iterum, dierum aut septem usque ad duos menses, aut omnino ad quadraginta dies lacere. Haec itaque ceu ad medicamenti virtutem scripta sunt omnia. Ilt autem nigrum ipsum evadat ( hoc enim haud neri quomodo consuetum est, et qui hoc colore frustratur risui est) observare quidem oportet, reire autem facultatem medicamenti nihil ex colore immutari. Accidit porro coloris frustratio propter combustam chalcitidem flavescentem ruscscentemque. Etenim quamvis minima ipsius portio indatur, tuolorem tamen aliorum funerat. Ne igitur in hoc ipso quoque aliquis falli videatur, animum. adhibeat iis quae dicturus fum. Quatuor sane f n totum drachmas chalcitidis antidotum recipit, verum tostam multo copiosiorem hoc modo capiet, indito ollae crudae chalcitidis drachmas non pauciores quadraginta ; deinde perustis carbonibus ollam imponens sine operculo, quum medicamentum futum fuerit, videasque supervehi id quod levissimum et maxime spumosum est, statim tolles, et humi posito, non quemadmodum consuevimus mterdum similiter iis qui ignem excitant, instare ipsi oportet. Mirum enim quam interea rufus flavusque color excellat, sed neque in sole ponere consilium est, sed refrigerati capere quod spumosius insidet, nihil in se neque rufum, neque flavum, neque pallidum, continens; deinde ex eo causa experientiae fumeus exiguum laevigansque, spectabis num inter laevigandum aliquis ex praedictis coloribus appareat. Si vero quale sumptum est maneat, porraceum aut cinereum colore, ex hoc drachmas quatuor iniicere convenit. Tale siquidem exiguum in multo combusto reperies. Itaque necessaria ad antidoti compositionem et structuram omnia jam fiunt exposita. Verum quum in. eadem scriptura Democrates et Critononnihil dissentiant, satius mihi visam est etiam ab illis prodita tradere, ac prius Democratia sententiam, quandoquidem totum ipsius usum manifesto descripsit, idque numeris, ut assolet, quae non solum quod facile teneri memoria, sed etiam quod pondera ac mensurae in ea adulterari nequeant, conducit. Democrates itaque libro quo antidota hunc in modum tradit, a communi ipsorum usu et theriaces specie incipit.

Antidota confert praeparata. condere Jn primis ad horrenda deleteria, Quorum -videntur inventa esse nomine; . Haec pharmacis adversentur lethalibus si praebeas nonnulla suspicantibus Ne pharmacum quis inter cibum aut postea Absumat; .ubi vero letbale ingesserit Cibis modo inditis, hic prorsus omnibus Vomitu rejectis, bis, ter, imperes ea Quum manserint maligni signa pharmaci. Item valet antidotum serpentibus malis Et bestiarum virulentis morsibus. Hydri, Cerastae, dipsudis, sic aspidis Et viperae, et ranis quem rabies occupat. sunt namque morsus horum valde noxii Et quae mari degunt, simpliciter omnium Mittentium virus, eorum quae vocant Insecta, vespae, scorpionis atque apis, Item phalaecii nocentis plurimum, x Aranei maris, ipsa drachma amplius Prodest antidoti, vel nux quantum continet Mixtis meracioribris cyathis decem. At morsibus malignis non.sutis.scmeb offerre antidotum, .sed dabis frequentius, si tu metus ec toto cures tollere. Edem propina vitia adversus omnia, et .Morbos qui spatio pravum praebent corpori Habitum, ad febres redeuntes, item tempore Longo rigores haerentes, doloribus -m Qui conferunt locorum abscessus principum, Item valet vulvis distorsi, statibus Aut qui coli, vesicae, renum, sentiunt Longos dolores cum ulcere aur cum .calculis. Et st jecur negotium praebet, dabis Rite, frequenter sanguinem educentibus Et pectore; succulentum et pus reddentibus Ex qua inferatur parte, uel ex pulmonibus, Adhaec quibus rupta aut quaedam vulsa intima Praebebis ipsis, nam dolores et metum Tolles etiam queis haud prompte coquitur cibus Quantumvis exiguus, acescit autem protinus, Nec non propina, quosrcogit perfectio Longinqua aquis uti longe deterrimis, His antidoti quantum tres pendent obboli Aquae calentis cyathos tres, aut quattuor, Horis ante cibum ternis da, vel pluribus, Aut qui male vesica habent, aut sanguinem Spuunt, aut stomachi languescunt ulceribus, Ex posco antidotum temperatum praebiberit. Et pectoris quos suasiones totius, iniciant, fasciculum polii decoquens aqua, Praestiterit autem Cretici, aut Scythici magis Aut Pontici potius, nam sistes rheumata, sanis (ut ante dixi) cyathis cessares. allidam doloribus permagnis aurium Passe subigentes Cretico, meatibus, Per quos facultas audiendi spargitur Lanam antidoti liquore irriguam collocant. Porro bonum cui antidotum curae est reddere Is cunctas habeat messuras siccas probe, Et Theriacum elaboratum (sicut vocant) Pastillum, ita paratum, ut indicabimus, Nam constat hic bonis misturae pharmacis: Aestate veras prima sumis viperas septas recens, notandae magnitudinis Eosaue viginti aut paulo plures item i Boe nanque non erit nimis medicamini. Quum praeparas, Ires digitos amputa caput Pauloque caudam magis, hanc post, illud prius. Sed aggredi istud donec vivunt, convenit. Hinc cute detracta ut anguillis facillime Totam eximes ipsarum pinguetudinem, Ac postea quam laveris, dimittito Cllae, et mediocrem anethi susciculum aridi, Assusu aquae quod ipsis suissicit incoque, Donec caro relinquat ossa promptius, Et sutili remoto ab igne, condito Carnem ossibus puram, pari addens pondere Panem triticeum haud sordidum, tritum probe, Pauxillulum decoctionis jusculi Pandens super, pastillos tenues fugito; Siccato et orbiculis theriacis utitor. At scillinos hoc rursus essinges modo, Scillam cum foliis magnitudinis bonae Albamque sumptam toto purga cortice, omnem eximens radicem lignosum undique Circumlitamque musta tritici, clibano Ipsum reponas, quum vere coctam probe Putaveris, tres esus libras sumito; Huic /ungito tenuissimae fibram semis Ervi furinae paululum .retorridi, Ac laevigans subtiliter statim pilas Effinge tenues admodum; siccas ubi Libet recondes, ne talis sit mtstio Ignota Theriaceque.-dicta persequar, Ut usum quoque suqfe Mithridatem serunt Quum bibere medicamenta eum necessitas omnis, nociva cum liberis bellantibus, Nullius ipse noxae sensum pertulit, sed ense detruncatus vitam perdidit, Gnatae vero potu interierunt pharmaci. fusum parabis sic; sclllinorum orbium Drachmas uiginti bis (alias bis quattuor) Sed orbium theriacorum bis duodecim, Nigrique piperis, opii et sicci magmatis, Quod hedychroa quondam vocabant unguina Bis singulorum duodecim denarios, Radiculae dulcis succi, aridae decem Atque insuper duas, rosae siccae pares Et cinnamomi, ad haec opobalsumi boni Atque ireos praeterea, quam dat lllyris Aequale pondus, agarici albi, seminis Napi, uniuscujusque drachmas duodecim. Et suordii tantundem cretici addito. Myrrhae, croci, rl.eu, petroselini, stoechados, Siccae calaminthae, quinquefolii, praeter hact Radiculae, atque galbulorum seminis Marrubii, piperis albi, et longi, et .indicae Nardi spicae, thuris, nec non terebinthinae Costique candidi, dictamni herbae, insuper Iunci rotundi storis, gingiberis pares Sicci, non rinui. n sura e castae corticis Bis singulorum ternae drachmae pondere Poliique et pontici phu, necnon thlaspeos, Chamaedryis, praeterea styracis, cummeos Et gentianae, et acori, meuque insuper Et cardamomi, sic sueniculi seminis Rypocystidis succi, tostae chalcitidis, Cretensts hyperici adde seminis, simul Succi acaciae humidae, nardique galliene Purae, sphragullique lemniae, chamaepitys, Ameos, feseleos, seminis retorridi Anisi, arnam i uvae, foliorum malabathti. lmpone drachmas singulorum compares Duas, et totidem balsami saucius quoque. Sed non probe aliqui singulis dant quattuor. Opopanacis lachrymae, praeterea galbani Daucique purgati Cretensts seminis, Et castorei, sagapeni jungito novi Aristolochiaeque tenuis siccae probe Horum uniuscujusque drachmas fac duas Aequale pondus ponito bituminis: Sunt qui duas cuique dent, quod displicet. Frequenter ipsum, celati scriptum est, condidi, Vini Falerni mediocrem modum, boni Mellis recentis Attici libras decem. Nonnulla at horum succi, quaedam semina, Sunt folia quaedam, et lachrymae, aliqua radiculae a ipsorum minima, et in metallis invenis. Succos itaque cum lachrymis et metallicis Vino teras, dum crassitudinem indes Mellis; reliqua conjunges omnia arida, Contusa, tenui increta cribro protinus, Mixtisque exacte mel adiicias postea Bis terve fervefactum; ubi rursus rigaverit, llipoaito non ligneis, oerum magis si Vasis vitreis, corneis, argenteum Et stanneis servans, et densis ollulis. sis potioni, nec recens suctum ntmts, Nec rursus medicamentum quod peraruit t tfia longiori hoc suerit spatio temporis, ervefecit o rursus, addens paululum Mellis simulque abunde temporis terent s sluldemque habebis utile, quod caluit nihil, sed inferius eo quod miscueris semel.

Cap. XVI. Theriaces alterius consuetio. Qupst itanonnulla cum Andromacho discordant t Damocrates islfl indicavit his versibus:

Sed non probe aliqui singulis dant quattuor.

Atque iterum

Sunt qui duas cuique dent, quod displicet.

Quod autem et manifestius dictum sit iis quae Damocrates prodidit, hoc quoque constat: verum quum alia ipsius theriaces compositio numeris perscripta apud me habeatur, visum est mihi et illam ascribere, juxta commoderationem medicaminum eam ingredientium, eo quod clarior compendiosiorque modo traditis existat.

Theriacen ratione aliquis contemperet Ista. Dauci equidem fructus, panacis liquor, atque bitumen Et sugapenum itidem, tum galbana rursus, et ammi Cum tenui terrae malo, cum castoris ipsa Testiculo, atque coma centaurei pondera sument Aequa, duplum styracisque, ameosuue et anisi, Phu, poliique comae pariter, meaque, acorique, Atque chamaepityos, foliorum itidem malobathri, Sphragidis ex Lemno, mox chalciteos, hyp o cistis, Flaventis sacci, gummi, et quam Callia donat Nardi, praeterea tenuis thlaspi atque perinde Seminis ex seseli, marathri quod Creta ministrat Et cardamomi, drachmae cujusque parantur Quattuor, at myrrha et praston, cum stoechade, costus. Dictamnus, senas capient haec singula drachmas, Quinetiam piper oblongum, album, praeterea rheu. Atque crocus qui corycia defertur ab antro. Quinque simul folii radix et juncus odorus, Et calamus drachmas aequales, et terebinthi Resuta accipient, nardi simul Indica radix, Fistula jam castae, infectum thus, petroselini Montani tenuis semen, sex singula drachmis .junge, modo verum duplicato feordion addes Et rapae semen sylvestris et iris odorae, et Sicca rosae solia, agaricum, succus glycyrnae, Balsumcusque liquor, cinamomum, gingiber ardens Binas accipient drachmas, et magmatis esto tantum hedychroi, piperlique nigri, insuper orbes Theriaci aequabunt opium, hos bis vincere debent Pondere scillini, et cunctis mel desuper adde, Hedychroi oult magma mari binas sibi drachmas, Aequales et amaraci habens, asari, asualatique Et sanci teretis, calami qui suavis odore est. Phu ponti, ligni et succi quem balsamo n aedit Tres sunto drachmae, totidem costi, cinamomi. Myrrhae sex alias misoes, folii malobathri, Indorum nardi, staoique croci insuper aequas. Quinetiam castae totidem, sed pondus amomi Sume duplum, drachmam chiae sed mastichae habebit: Haec vino debent conspergi cuncta Falerno.

Reliquum esse mihi videtur, ut tota de theriacu disciplina absolvatur, subjicere in quibus Crito vel a prius descriptis nonnihil dissensit, vel aliquid ex iis quae omissa erant, addidit.