Cap. X. Quomodo noxia interdum prodesse queant ; unamque in compositis medicamentis qualitatem ex omnibus resultare. Illud autem ratione perscrutari magis est necessarium, quod et multis admiratione dignum esse videtur. Siquidem ipsae ferae quum sint corporibus mimieae et tam subito hominem perimant, quomodo e contrario morsibus ab ipsis factis possint succurrere et solae hominem ex tali periculo perservare. Vetus quidam sermo est, quaedam animalia ubi inter mordendum sanguis nem humanum ex vulnere manantem contigerint, commorsos occidere; ubi vero sanguinem non gustaverint, sed ita vorantur, morsus servare incolumes posse; sicut etiam de heleuio a Graecis quidem, ab indigenis vero nico vel inno appellato, idem memoriae proditum esse dicunt. Nam Dacas inquiunt et Dalmatas id telorum cuspidibus circumspexere, atque sic postquam sanguinem vulneratorum attigerit, posse necare; esum vero ab ipsis esse innocuum, neque mali quicquam ipsis facere. Ad haec cervos ab ipsis sagittarum ictu trucidatos, neque ipsos comestos, mali quid edentibus afferre perhibent. Verum haec ratio non mihi videtur sufficere, ut quod quaerimus possit inVeniri, quum experientia nitatur et solum quod accidit commemoret. Etenim empiricos non recipio, quoniam et ipsi idiotarum modo propositum speculantes rem quidem admirantur, caeterum causam ipsius ignotant. Hi neque principium id requirunt discere, imo detrectant ipsum ratione invenire, ac solum facta probantes experientiam multoties visorum satis esse ipsis ad medendum affirmant, eundem admirationis modum cum idiotis, uti vides, obtinent. His autem diligentiores fatentur quidem medicos eruditius aliquid idiotis merito habere, sed nequeunt invenire et inquirere supervacuum esse arbitrantur. At nos multo accuratius in medicinam incumbentes ac quae fiunt vulgi duntaxat more nolentes inspicere neque experientiam repudiamus, sed ei rationem consociantes, quum datur occasio, absolutam ita et rationalem necessario habemus artem, non ut solum disquirendi studio quomodo fiat, assequamur, verum ut etiam aliquid ad utilem curationem ex invento condiscamus. At hic ideo insistemus rationi, ut rei, quae fit, causam inveniamus. Miraculum enim videri queat, quod si ex inquirendi ipsius studio prompte et ipsa tanquam respondens subito reperistur. Et ut magis sermoni fidem adhibeas, ex aliis quibusdam, quae manifesto ex operibus apparent, demonstrabonem producam; insuper ex iis quae foris imponuntur duntaxat et per os sumuntur. Nam a crocodilo laesis ipsius adipem vulneribus impositam summo esse praesidio novimus. Item muris aranei morsus aeque letales ab ipso rursus in pulverem redacto superpositoque citra dofurem curari. Similiter qui a vipera sunt percussi periculum effugiunt, si trita ipsarum corpora vulneribus ipsis applicuerint. Nec talia citra rationem in ipsis, ut dixi, eveniunt, nec tantam obtinent facultatem, ut possint perimere, si respicias distributionem facultatis in altum corporum penetrantis; quemadmodum sane in cataplasmalis idem quoque fieri cernimus, facultate in corporibus ipsorum moderata, quae mederi deinceps queat, non autem occidere. Verum quod in theriaca accidit, manifediorem habet rationem. Dico enim, propterea seras has noxias ab ipsis commorsus juvare, quod copiosior vis tahilica quae in illis est, simul cum capitibus amputatis tollatur. Ad haec vim in aliis partibus reliquam consectionibus nos obtundimus, dum ipsas coquimus, et salis anethique non parum aquae miscentes, nec condimenti solius gratia talia contemperantes, sed ut corpora eliquosuant; atque hoc modo ipsa paucum virus, aut nullum prorsus habere facimus; plurimum autem facultatis auxiliatricis praeparatio exhibet. Quomodo igitur ferae tot et talibus mistae medicamentis amplius queant perimere, quum malitia ipsorum corruptrix sit exoluta? Insuper verior ratio videbitur, si in quibusdam quoque similibus hujus rei demonstrationem asseramus. Cantharis namque sola exhibita vesicam ulcerat et inimicum est ipsi medicementum et valida saepenumero facultate hominem jngnlat; mixta vero aliis quibusdam e contrario, ipsius vesicae fit auxilium et vehementer urinam provocat. Succus autem papaveris quod per se potus exitialis sit neminem latere existimo; hic autem cum aliis nonnullis praeparatus aegrotos ita saepe juvat ut maxime salutiferum ipsis medicamentum esse videatur; itaque phreneticorum deliria haud raro strenue curavit, ex pervigiliis viribus privatos somno reconciliato mirifice restituit. Jam ali araneis commorsus ipsi aranei triti et cum vino poti malo liberant; ut hinc maxime possis quod a me dicitur credere. Si namque vel solum vinum seris mixtum a periculo reddit securos, nimirum et theriaca ex tot talibusque consecta salutiferum quoddam medicamentum po.. tino quam hominibus exitiale redditur. Illud enim in medicamentorum mixtionibus fieri sciendum est, puta singalerum quae miscentur facultatem non magis conservari, ita ut eadem maneat, nec mutetur, nec in ultam qualitatem transeat, sed aliquam omnium unionem effici, tota ipsorum temperie per tota mixta et una quadam alia ex istis facultate profecta, quomodo etiam in mulso fieri conspicimus. Quum enim exacta utriusque temperatura saeta suerit, neque mellis gustum, mel mixtum omnino repraesentat; neque vinum amplius vinum esse in mixtura apparet; verum statim duobus congressis diversum quiddant, id jam ipsum mulsi naturam induens ex temperatura perficitur. Hoc utique cum .in aliis omnibus medicamentis tum maxime in ipsa theriaca fieri arbitrator; non adhuc uniuscujusque mixtorum facultatem et qualitatem eandem manere, sed universis omnibus confusis bus confusis et in unitatem quandam nativam coeuntibus unam et superstitem diversam ex omnibus permixtis medicamenti naturam procreari.

Cap. XI. Asclepiadis Epicurique refutatio, qui alienationem negabant et opera naturae in atomos et moles referebant. Si etenim ex atomis et vacuo secundum Epicuri et Democriti opinionem constant omnia, vel ex quibusdam molibus et meatibus secundum medicum Asclepiadem (nam ita permutatis solum nominibus pro individuis vel atomis corpuscula, pro vacuo meatus dicens similem illis rerum essentiam esse voluit), merito medicamenta manerent inalterabilia quae in nihil mutari neque omnino suam ipsorum qualitatem exuere possent. Quum autem hic sermo verus non sit, ut ostendemus, imo omnia, ut dixl, atterentur mutenturque facile et mutuam inter se temperaturam suscipiant, necesse est omnibus quae miscentur per tota contemperatis validius imbecilliori praepollere, cujus rei gratia nos artificialibus mixtionibus, quum usus postulat, qualitates medicamentorum inalteramus; quod fieri non posset, si exigua quaedam et impatibilia immutabiliaque substantiae corpora essent. Atque ideo jam saepe ego sum demiratus, quomodo, quum in quocunque tam subitas fieri conversiones tautamque temperamentorum mutationem viderent, fustineant deinde talia rerum universarum principia statuere et praecipue jam citatus medicus Asclepiades ; ad hunc enim peculiariter verba potius habeo, quoniam manifestiores etiam in corpore conversiones mutationesque non indicat. Quid namque dicendum est, quum solo digito in siigidam imposito totius corporis mutatio actutum oriatar? vel quum pro ventorum variatione corpora nostra simul mutentur? Ego itaque ex familiaribus quendam novi in lecto adhuc decumbentem, ex capitis ipsius consensu venti flatum cognovisse. Quum enim capitis gravilate laboraret, statim ventum qui spirabat austrum esse deprehendebat. Jam mulier gravida solo tonitru exaudito et horribili quodam spectaculo viso infantem ejecit. Intardum quum repente volumus auxiliari et velocem praesidii sensum aegro moliri, celerrimam in corporibus mutationem fieri videmus. In quibusdam igitur admodum exolutis admirandus Hippocrates infirmo excandescentiam concitari consulit ut concitationis robore exolutionis imbecillitati medeamur; saepe etiam paucum aliquod oblatum ipsis alimentum statim refocillat viresque eorum restituit, corporis mutatione, ut opinor, statim vergente in melius, non autem corpusculorum impatibilium, eoque talium nobis sensus nequeunt imprimere. Quis enim in tantillo temporis momento corpuscula composuerit? aut quis sic ex impatibi Iibus corpusculis constructus repente occurrentia perceperit ? Etenim certa corpusculorum transpositorum compositio figurae quidem solam efficit mutationem, caeterum alterationem qualitatemque aliam ex alia generare neutiquam potest. Atque hujus rei gratia putabam virum non modo quod in medicamentis fieri apparet, congruenter ob placiti rationem tollere; sed naturam quoque ipsam omnia in nobis dispensantem nihil esse arbitrari. Singula enim quae nascuntur ex corpuscalorum compositione et complexu fieri autumat. Quamobrem etiam mirari mihi subit, quoties ad ipsum mentem dirigo, qui tam mirifica naturae opera, potissimumque artes quae in ipsius hominis generandi initio fiunt, non videat quomodo quidem infans in uteri loco formetur, quomodo formatus jam apte nutriatur, quot et qualibas vinculis tenerrimis ipsum ad maturum usque partum intus contineat, quali vero divina arte et similitudine imaginem in generatis efficiat, in qua re praefersim corpusculorum quoque hypothesis ipsius non citra dedecus coarguitur. Non enim solis parentibus, sed proavis etiam quibusdam foetus redduntur similes. Porro mihi vetus quaedam historia indicavit, quod quum deformis quidam opibus potens formosum vellet procreare puerum, depinxit in lato ligno elegantem alium puellum dicebatque mulieri inter coeundum ut illam picturae figuram inspiceret. Haec autem defixis intuens oculis et, ut ita dicam, totam illuc mentem advertens, infantem non quidem patri, sed picto similem peperit, visu opinor, naturae, non corpusculis quibusdam picti imaginem transtulittente. Quoniam autem vir hujusmodi naturae mysteriorum imperitus esse corpusculorum gratia sustinet et propter visus obscuritatem incertitudinemque, suos ipsius discipolos tam mnificis operibus fidem accommodare non finit, ad externa ipsum omninoque apparentia traducere cogito. Quis namque artes ab a ni masculo araneo factas inspiciens non credit etiam telam per dilucida adeo tenuiaque fila parati ? ut etiam aliqui dicant texendi artem homines primum ipsi referre acceptam. Quis non adducitur ut mirabilem quandam rem naturam esse pronunciet, si opus videat quod ab ursa efficitur? Etenim ursa omnibus quae generant animantibus similiter parit; caro autem sola geaerata informis et inarticulata est, nullam obtinens figursm; statim vero a parente naturali arte figuratur; nam lingua veluti manu quadam utens editum foetum effigiatum reddit. Verum contra hos sermonem liniam; quippe consuevi in contentiosis orationibus ceu sueno quodam equum solito ferocius currentem, mensura sermonem ipsum Valide coereere.

Cap. XII. Singula quae theriacam ingrediuntur diligenter exploranda esset Andromachique descriptionem caeteris praeferendam. At quum manifesto, ut auguror, demonstraverim, ne mirum amplius tibi sit, easdem seras et perimere et auxiliari posse, propter variam tum consectionem tum mixturam medicamentorum quae ipsis contemperantur, deinceps antidotum praeparare aggrediar. liou enim ars est exigua qua confectionem ipsius molimur; siquidem et dolus quem in feris saepe venatores ipsarum machinantur et in aliis mixturis praeparantium imperitia, inutile frequenter medicamentum effecerunt. Plerique enim ipsorum venandi artem volentes ostendere et praesertim qui etiam medicamenta quaedam ad res hujusmodi invenire profitentur, habere quidem se medicamenta mentiuntur; haud enim unquam nos ipsos habentes invenimus; dolo autem in belluis, videntibus imponunt, primum ipsas haud congruo tempore venantes, sed multo post vemationem, quum non amplius vigent. Captas autem ipsas crebro sibi ipsis assuefaciunt et cibis non solita enutriunt, imo carnes ipsis permittentes et continue mordore cogentes sic ut virus ex earum ore vacuetur esiiciunt. Quin etiam maTas quasdam objiciunt, quae dentium foramina obstruant; atque hac ratione morsus fiunt los becilles, ut videntibus magnum sit miraculum, talis ipsorum ad fraudem parandam artificii imperitis. Simili modo etiam in medicamentis mixtorum haud mediocris, ut dixi, est inscitia. Quid multis opus est, in optimis quae immittuntur, cassia dico et cinnamomo ipso haud modica existit differentia et multos ex iis qui praeparant, solet decipere. Nam quod vocatur pseudo - cinnamomum, Verosimile est, msi quod gustu et odore longe reperiatur insertas. Atqui xylocinnamomum hac re differt, quod lignosum sit, valida habeat virgulta, nec similem suaveolentiam prae se ferat. Porro inter ipsius veri cinnamomi genera aliud in montibus nascitur, non tenue, nec longtun, magis gilvum colore. Aliud aliquantulum nigrscat et tanquam fibris quibusdam intertextum. Aliud edamussim album reperitur, non durum, ex facili sragile, parva radice. Est et aliud quoddam cassiae gilxae simile, laeve et odoratum. Praestantissimum omnium esse quod ab indigenis mosyllon dicitur, cinereum colore, virgultis gracilibus, ramusculis frequentibus, vehementerque odoratum, quod etiam potissimum nos praeponere consuevimus. Est enim odore longe optimum suavissimum que et gustu acre nobis apparet, mordax admodum; mansum rutam prae se ferre videtur; ad haec laeve est et facile potest colle fringi. Cassia vero itidem nisi in diiudicando fueris expertus, frequenter solet imponere. Est enim et pseudocassia, mirum quam germanae similis, sed odore minus grato coarguitur, corticem medullae adhaerentem obtinens. Quare optima gilva est et rosam expirat, sicut etiam dulcem gustum praefert, fistulis plena et vinum naribus obolens et aromatum modo vehementer odorata, atque haec zingiber ab indigenis sic nominatur. Jam vero in pipere oblongo dolos fieri te ignorare haud est verisimile. Siquidem nonnulli adulterantes ipsum aequale cum vero pondus habens, pyrethri vel sinapi modico indito, ita gustus mordacitate gustantem fallunt. Verum in his exercitatus et qui gratius in cibis acrinsque gustu novit deprehendere, necnon arboris radicem ei adhaerentem curiosius inspicit, germanum piper invenit et falli ab ipsis nequit. Porro quum multa in aliis quoque universis sit accurata examinatio, quemadmodum in his pariter tibi percensui, ego sane vel haec ad libri commentationem sufficere existimo, ne sermo nobis fiat prolixior. Caetenun consulo singulis ipsis accurate exploratis medicamentum praeparati. Nam unius cujusdam vssium omnia saepe corrumpit. descriptio autem ipsius, ne hoc etiam lgnores, varie apud medicos invenitur. Etenim Andromachus, qui in medicamentis accuratus est, cujus etiam prius mentionem feci, secundum hanc descriptionem medicamentum praeparabat. ♃ Pastillorum theriaces Ʒ xxiv, pastillorum sciliiticorum D xlviij, piperis longi Ʒ xxiv, fucus papaveris Ʒ xxiv, pastilli hedychroi Ʒ xxiv, rosarum siccarum Ʒ xij, ireos myricae, glycyrrhizae, seminis napi silvestris, scordii, opobalsami, cinnamomi, agarici, singulorum drach. xij, myrrhae, costi, croci, cassiae, nardi, sthoenanthi^ thuris, piperis albi et nigri, dictamni, martubii, rben, stoechados, petroselini Macedonici, calatumthae, terebinthinae, gingiberis, quinquesolii radicis, singulosum Ʒ vj, polii Ʒ iv, chamaepityos Ʒ iv, styracis Ʒ iv, amomi, uvae, meu, nardi Celticae, sigilli Lemnih phu Pontici, chamaedryos Creticae, foliorum malabathri, chalcitidis tostae, gentianae, anisi hypocillidis succi, balfami fructus, gummi, feniculi seminis, cardamomi, seselis, acaciae, thlaspis, hyperici, sagapeni, ammeos, singulorum drach. iv, castorii, aristolochiae tenuis, dauci seminis, bituminis Iudaici, opopanacis, centaurii tenuis, galbani, singulorum Ʒ ij, mellis libras x, vini Phalerni quod satis est. Porro Xenocrates et ipse non mediocri studio in hujusmodi versatus in reliquis sane Andromacho similiter antidotum praeparabat, solum vero pro quatuor sagapeni drachmis duas ipse medicamento commiscebat. At Damocrates, praestantissimus ipse quoque medicus factus, integrum librum de antidotorum confectione versibus eleganter complexus, omnes quidem mixturas his similiter in medicamenti praeparatione temperat: sed in simplicium mixtorum mensuris ab ipsis discrepat. Nam quae illi singula drachmis quatuor medicamento injiciunt, hic drach. ij, sigillatim miscet, contra quibus binas drachmas singulis temperant, ipse unam drachmam immittit. Magnus autem, qui nostro tempore archiatros evasit, alia omnia sicut hi viri in confectione servans, solo cinnamomo ab ipsis evariat. Nam duplicatum hujus pondus medicamento ipse adjungit, ita vero in chalcitide, ita quoque in sagapeno, ab Andromachi sententia discordat; quippe duas drachmas veluti Xenocrates in medicamentum conjicit, quum Andromachus drachmas quatuor mittat. Verum in sagapeno Damocrati etiam refragatur. Etenim hic unam drachmam, Magnus duas medicamento injicit, praetereaque immixto vino addit mensuram Magnus; quippe duos sextarios infundendum censet, aliis ut usus postulat, qualicunque vini mensura utentibus. Demetrius, qui et ipse nostra tempestate primarius medicus constitutus est, in omnibus aliis juxta Andromachi sententiam medicamentum praeparat, solo scilliticorum pastillorum pondere ab eo discrepat et aliis universis scriptoribus. Siquidem illi cum drachmis xlviij, mensuram complectantur, solus hic x I su drachmas duntaxat antidoto admiscet. Nam quum tanta in descriptionibus sit differentia, nos Andromachi tanquam praestantissima utimur et in regios usus ita praeparamus. Porro confectio ipsius hunc in modum fit. Etenim utilem tibi ac dexteram ratione praeparandam censeo, ut si quando medici inopia, dexteritate ingenii praeditus voles conficere, quam optime conficias, loco magistri praeparationis, ipso rationis adminiculo fretus.

Cap. XIII. Quo pacto componendi sint pastilli hedychroi, scillini et viperini. Caeterum ante illam consectionem conveniebat etiam pastilli hedychroi, quae ei inditur, praescriptionem pernovisse. Est igitur laudatissima praeparatio apud Magnum hisce verbis expressa. ♃ Aspalathi radiculae corticis, calami aromatici, schoeni floris, phu, costi, asari, xylobalsami, astae, singulorum Ʒ vj, cinnamomi Ʒ xxiv, amomi Ʒ xxiv, amaraci Ʒ xx, nardi Indicae Ʒ xvj, foliorum malobathri Ʒ vj, myrrhae Ʒ xxiv, mastiches Ʒ vj, croci Ʒ xix, excipe vino Phalerno, opobalsami contactu finge pastillos et in umbra desicca. Simili modo scilliticos quoque orbiculos praepara. Sumitur scilla recens, parvae magnitudinis, oblinitur non, ut quidam volunt, luto, nam id sordidum esse mihi apparet, sed fermento, nam iacito tenerrimo torrentur, ut interea nonnihil etiam ipsius assumat. Deinde ubi probe in furno, vel in patinis ubi panes coquuntur, ut aequalis stat lustro, incaluerit, sumptis interioribus ipsius partibus tenerrimis, laevigare diligenter oportet; ervi quoque farina laudatissima recentissimaque pari portione admiscebitur, ut Damocrates praecipit. Nam Magnus dimidiam partem immittens parum mihi admiscere videtur; Andromachus autem duas injiciens portiones multum mittere mihi videtur. Aequalis autem modus fingendis pastillis optimus est, atque hac ratione trita cum ervo scilla orbiculos formabis mediocres et in umbra repositos in usum serva- his; deinde post haec viperae ipsae, quae ad totius confectionis copiam sufficiant, sumendae sunt, non quovis tempore, sed potissimum veris initio captae, quum latehris relictis foras in apricum prodeunt et non adhuc virus tam pravum occupant. Intus enim delitescentes, cum nulla ex parte digeruntur, maligniorem etiam vim tabificassi in se contrahunt; quando etiam senium dictum solent, sicut omnis serpens, colligere, quod est crassissimum quoddam integumentum, tempore quo delituerunt contractum, atque tunc magis quam animantis aetate senium existens. Quapropter non statim ipsas capere oportet, sed permittere aliquamdiu et aere frui et consueto cibo vesci. Porro vescuntur hae serae tum herbis quibusdam tum animalibus et quibus assuetae solent nutriri, cujusmodi sunt buprestes, cantharides et quas vocant pityocampas; haec enim idonea ipsarum sunt alimenta. Sint autem animalia colore sufllava, admodum motu facilia, collum praecipue extollentia, oculis subrubentibus, asperli, ferinum cernentibus, capite latiore, corpore et ventre crassiora, meatu magis ad extrema caudae, quae non involuta est, sed potius conversa, incessu quieti proximo. Hac enim re foemina a masculo differt, ad haec quod caninos dentes duobus plures habeat, quemadmodum sane et Nicander hisce versibus dicit

Et sane hoc tempore captis primum capita et caudas amputare convenit, ita ut amputatio fiat pro quatuor digitorum mensura. Dum autem partes has abscindas, inspicere consilium est num his amputatis exanguia protinus, immobilia, prorsusque emortua esse animalia vid ea n t ur. Nam si tales offenderis bestias, nihil ad medicementi mixtionem conducere ipsas censeto. At si motum quendam in ipsis partibus residuum conspicias et sanguinem conservare aliquamdiu posse, has ceu praestantissimas antidoto praeparando immittes, ut quae haud ignavam exolescentemque, sed validam ad servandum vim habere appareant. Deinde tota adamussim cute ipsis detracta, adeps ceu nullius momenti, omniaque interanea, tanquam excrementorum receptacula eximentur; mox reliquum corpus in vas quoddam fictile quam elegantissime constructum, vel in lebetem probe extersum splendidumque indetur, ac prunae impositum, ut citra nidorem ac fumum illius concoctio fiat; incoquatur autem ex aqua fontis sale recenti, cum mediocribus anethi non aridi virgultis adsueto; deinde carnibus jam bene coctis, quod nimirum cognosces quum spinae a viperarum carne separantur, et lebete ali igne deposito, diligenter carnes a spinis segrega, tritisque ipsis panis quam maxime puri et ex sincera facti similagine, quantum pastillis formandis sufficiat, admisceto, quemadmodum etiam Andromachus autumat. Nam Magnus et Democrates definitam quandam hujus mensuram ipsis adjungi volunt, aequali siquidem panis modo aequatam carnium adjungentes, ita ipsas cum pane simul conterunt; postea jusculi quod satis est affuso, pastillo^ mediocres confluges, atque opobalsami modico subactos in umhraque repositos ad totius medicamenti confectionem reservabis.

Cap. XIV. Theriacae compositio, repositio, aetas, probatio, dosis. Reliqua contundi et cribro quam licet subtilissimo concerni expedit; nam laevia admodum insigniter juvare milli videntur, quod corporibus facilius apponantur. Porro quae consuergenda sunt laevigandaque, haec conteres et vino consperges; sit autem vinum laudatifstmum Pbalernum; non dulce Faustianum, sed acre et quod omnibus vocatur Actum; deinde omnibus hunc in modum contritis, mellis quantum satis est adjicitur. erit autem satis, quemadmodum descriptiones continent, librae decem discoctae mediocriter, ut quicquid in eo cereum est flatulentumque in coctione separetur; detigendum autem mel Hymettion nuncupatum, quod apes probatissimum efficiunt, thymum hoc in monte, cui nomen Hymetto, nascentem depastae. iam vero resinam galbanumque seorsum prius eliquata medicamento in mortario sic adjunges, ac deinde omnibus in unitatem redactis tritisque diligenter, rursus manu in opobalfami modicunt intincta, ita antidotum in vitreis aut argenteis vasis repones, non vehementer ipsa replens, sed relicto quodam spatio, quo medicamentum perspiret; ad haec assidue operculum detrahes, ut et liberius exhalet et matutior usus tibi ipsius contingat. Quippe haud modico tempore ad concoctionem indiget, ut quando usus possesat, antidotum probe sit concoctum; concoquitur autem ut plurimum duodecim annorum spatio. Qui vigentior ipsa validioreque uti volunt, etiam quinto anno et felflimo exhibuerunt, praesertim in his qui a virulentis fein et a cane rabido commorsi sunt, praeterea in medicamensis letalibus; hi enim quum gravem ab ejusmodi notam acceperint, potentiore etiam medicamenti praesidio mdigent. Est autem potens medicamentum adusque triginta annos, ut in aliis affectibus, ubi tanta noxae causa nonest, sufficere videtur, quum usus exigit, sexagenarium: nam in tanti intervalli fine vehementer exolescit et ut lavare queat, imbecillum est medicamentum. Plerique agitur dum vim ipsius volunt experiri, primum medicamentum quoddam purgans exhibentes, deinde nonnihil er antidoto propinantes, sic de ipsa faciunt judicium. Si namque valida vigensque fuerit, neutiquam purgationem fieri permittit, sua ipsius potentia medicamenti purgantis efficaciam evincens. Quod si ita fuerit purgatus, ut qui antidotum non assumpsisset, liquido constat vires esse invalidas et exoletas, ut ne quidem medicamenti facultater superare potuerim Caeterum mensura ipsius potus il omnibus eadem non est, quemadmodum neque liquor, qm ipsum exhibituri diluimus. Siquidem in praedictis avet lanae nucis magnitudine ex tribus vini cyathis dilutan propinare affectis consuevimus; in aliis autem affectibu et mensura et liquore varie utimur. Nam ad affectuun differentiam ea adaptantes, tum medicamenti quantitaten metimur, tum congruum mixtionis humorem judicamus Non enim solum ad serarum morsus et letalia medica^ menta auxiliari solet antidotum, verum ad maximas etian alias affectiones praesentaneum esse remedium experienti: ac usu a nobis compertum est.

Cap. XV. Quot et quantis morbis auxiliatur theriaca. Itaque galenen ipsam in propositis versibus Alli dromachus ideo, arbitror, vocavit, quoniam ceu ex quadam affectuum tempestate tranquillitatem quandam, ipsam nempe sanitatem corporibus conciliat. Capitis igitur dolores diuturnos et tenebricosas vertigines sanare, ad haec auditus difficultatem et oculorum hebetudinem sedare potest. Nonnunquam vero et gustus instrumentum laborans reficit; saepe in phreniticis deliria, generose somnum inducens sedavit; insuper animi perturbationes et implexas imagines somnis abigit. Comitialibus quoque ipsis vehementer solet auxiliari, copiosam ex capite humiditatem absorbens et liberas spiritui vias efficiens. Jam et suspiriosos juvat, quum crassae quaedam pituitae in pulmenis fistulas impactae respirare hominem prohibent, prompte incidens, ut facile educantur, attenuansque fixos viscososque humores. Sanguinem rejicientes admodum juvat, si quis ipsam cum symphyto decoctam dilutamque aqua exhibuerit. Saepe stomachi vitiis mederi solet et naufea laborantem cibumque non capientem suaviter restituit; interdum etiam appetitum sine ratione intensum ex mordaci quadam et acri substantia ipsum infestante, certatim repressit. Insuper lumbrscis intestina occupantibus, coque stomacho insatiabiliter cibum appetente, medicamentum hoc propemodum enecatos magna fame feliciter liberavit. Praeterea maximum latumque helminthem, i. e. taeniam, generatum, qui omnem assumptum cibum depascitur, eoque reliquum totum corpus emaciat, mirabiliter ab intestinis educit. Hepaticos quoque et lienosos affectus saepe sanat, obstructiones aperiens et jecoris lienisque affectibus medetur. ltem arquatum ex aliquo jecoris vitio oborientem strenue curat, bilem expurgans et veluti abstergens, tum ut jecur bilem a sanguine examussim segreget, efficiens. Aliquando lienes scirrho induratos solvit, paulatim sordidam Iuperfluamque in eis substantiam absumens. Conterit et renum calculos et quicquid terreum fordidumque in eis continetur facile expurgat. In vesica difficultatem urinae sedat et exutaerationibus in ea plerumque est praesidio et difficilem ventriculi concoctionem imbecillitatemque reficit, ventris corpus calfaciens confirmansque. Intestinorum ulcera ipsasque dysenterias et lienterias tollere consuevit : ileosis quoque intestinorum torminibus affectis ac diu in culicum affectum collapsis prodest, praesertim quum intestina vaeant inflammationibus, acres ipsorum humores consumens et intestinorum flatus per vaporem discutiens. Interdum quoque cholera laborantibus egregie conducit, corporis coagmentum corroborat^ multasque fluxiones sistens. Porro maximum ipsius opus saepe in cardiacis innotescit; quippe dum corpus multis continuisque sudoribus disiluit et rohur ipsius dissolutum est, neque vinum frequenter continere morbus potest, antidoti potio et sudores sistit et facassatam collapsam veluti erigit validamque efficit. Jam vero in mulieribus etiam menses educit et uteri sedisque haemorrhoides suppressas multoties aperit. Mirifice vero et immoderatas sanguinis excretiones cohibere consuevit. Succurrat enim memoriae quod mixta variaque ipsius facultas, quam in superioribus fumus interpretati, ideo alia diffundens extennansque cogat excerni, alia ob nativae facultatis imbecillitatem superflue excreta, viribus partium confirmatis soleat inhibere. Quin etiam podagricos omnesque articulorum fluxionibus tentatos tunc potissimum adjuvat, quum augmenti tempus praeterierit et vigoris status accesserit. Nam dolores epithematis lenientibus mitigans medicamentum propinabis, ut fluxiones cohibeat; quippe hoc antidotum jam infarctas digerit et alias invehi prohibet. Maxime vero prodest quum quis sanus frequenter id assumit, nam humorum superflua consumit et totam compagem atterat. Alia vero medicamenta, quae pllidagrici in morbi propulsionem bibunt, ad pedes quidem fiuxionem ferri vetant, sed hujus superfluitatem non discadentia majorem quendam morbum faciunt. Nam fluxione per corpus oberrante, pulmo qui semper ob respirandi necessitatem movetur, ac propter corporis sui raritatem ad illam excipiendam facilis, totam ipse ad se trahens, ita hominem suffocat, quod ego in multis contemplatus experientia didici, atque hujus rei gratia omnino ab hisce medicamentis bibendis abstinere consuluerim. Theriaca vero in talibus uti etiam vehementer adhortor; etenim humorum superfluitates exiccans juVat et alias colligi non permittit. Plerique igitur initio assidue hac usi potione in totum ab affectu liberati sunt; atque hac, opinor, raliene etiam hydero laborantes multum saepe adjuvit, dum supervacaneum humorem absumeret et insitum calorem perfrigeratum facultate calefaceret, praesertim hydropas, quos anasarcas et leucophlegmatias appellant, insigniter adjuvare consuevit, in totum sese corpus distribuens et undequaque carnium humiditatem exprimens. Quapropter etiam pravo corporis habitui, cachexiam dieunt, optimum est remedium, ut quae corporis habitum coagmentet, superflua discutiat, naturam ad naturales functiones fortiter obeundas praeparet. Hoc auxilii modo etiam elephantinis crebro succurrimus, nam quum multus rheumaticus humor sit corruptus, cujus vis totam corporis molem putrefaciet, antidotum morbum solet evincere, dum rheumatismos sistit et sanguinis fieri corruptionem prohibet. Ad haec tetanicos convulsos haud raro persanavit, nervos calefaciens et tensiones ipsorum laxans; quemadmodum etiam partium paralyses saepe curans, spiritu recreato, in naturalem statum reduxit et motus obeundos partibus reddidit. Mirari vero antidotum licet, quum non modo ipsum corpus aegrotum sanare conspiciamus, sed etiam animo saepe affectibus obnoxio posse auxiliari; quippe vitia e^ melancholia oborta seda hoc medicamentum continuo exhibitum, ceu exhauriens exugensque atram ex vasis et liene bilem, sicut et bestiarum virus; quare ad febrem quartanam potissimum pulchre convenit. Siquidem febris haec ab atra bile oborta Prompte antidoto tollitur, praesertim si quis artificiose ipso utatur. Ego igitur multos quartana laborantes hoc praesidio usus facite a morbo vindicavi; nam vomitu prius a ientaculo ipsos vacuans, deinde sequenti die absinthii succum exhibens, ut bilis edulcescat contempereturque, ita horis duabus ante accessionem antidotum exhibeo, ac mirifice ipsum frequenter vidi proficere, ut protinus qui caperet, sine morbi accessione maneret.

Cap. XVI. Methodicorum reprehensio, qui morborum causas noscere supervacuum arbitrantur: et inde reliqua theriacae remedia. Hydrophobiam, id est aquae metum, morborum pessimum,^ hoc medicamentum saepe tollere consuevit et mirabiliter tantorum malorum con^ cursui resistere. Non enim corpus duntaxat ipsis inarescit et convellitur interdum febreque acri intus uritur, sed animus etiam delirat et gravissimum ipsis adfert symptomas Quippe aquam timent ac propter multam siccitatem humidi tenentur desiderio et a potu abstinent, quia mente alienati id quod auxiliari possit considerare nequeunt; fugientes enim aquam paventesque miserrimo mortis genere intereunt, in quibus potissimum methodicos sum demiratus, qui causas ad curationem esse inutiles dicunt; haud enim scio quomodo his queant mederi, quum simplex morsus^ existit et similis a non rabioso cane illato apparet; quem enim curationis modum ipsis indicabit vulnus corporis obiter inspectum, nec interiore causa ab eis examinata nec ipsorum oculis animadversa, a ratios nali autem medico sola ratione et diligenti examine adinventa? Quamobrem qui in methodicum male curantem inciderit miser, ceu irrationalem quandam et ipsum bestiam existentem, omnino moriturus est, merito per illius seclam occumbens, quoniam ob dogmatis sequelam causam mquirere non dignatur. Qui vero in rationalem medicum feliciter inciderit, neque tam pravis symptomatis facile corripietur et mortem propter rationalis medici arsistcium evadet. Nam hujusmodi medicus eo qui comcorsus est suscepto, statim accurate perquiret qualisnam canis fuerit qui ipsum momordit. Si enim audieris gracilem corpore, siccum, oculis rubentibus, cauda demissa, spuma ex ore fluente, praeterea lingua foras porrecta et linquam bile colorata, obvium quemque insiliifle citraque talionem cucurristis, deinde rursus subito consistentem cum ira quadam magis furenti non ipsi praevisos momordisse. haee^ inquam, si in eo sic habere audieris, stalnu rabidum canem fuisse intelliges. Itaque vulnus haud simpliciter quemadmodum methodicus curabis, sed confestim ipsum etiam amplius efficies, carne multo intervallo orbiculari figura praecisa, ne facile ad cicatricem perveniat; sed foramen diu, minimum quadraginta diebus, patescat, ut per hoc canis virus emanet. cauteriis igitur admodum candentibus locum adurere solemus et aliis uti medicamentis, quae extrahendi vim obtinent, nec virus intra carnem manere sinunt. Ego autem considerans afiquando antidotum ipsum oleo ex rosis consecto dilui et ceu medicamentum, linteolis concerptis excipitur (cunnotum, id est linamentum) in vulnus indidi, ut cucurlutusae cujusdam modo exugeret et ex alto quod cornuapendo corpori erat extraheret. In summa theriace et extrinsecus imposita et epota rabiosorum morsibus praesentanei medicamenti cujusdam instar exacte opitulatur. Caeterum nobis etiam in pestifera lue Polum hoc antisti tum malo correptis prodesse adeo visum est, ut nullum aliud praesidium tanto malo resistere fuerit idoneum. Nanque pestis tanquam et ipsa existat quaedam bellua, haud paucos aliquos, verum civitates quoque totas depascens male conficit. Quippe prava quaedam aeris ad corruptionem prompta mutatio efficitur et homines quum respirationis necessitate periculum evitare nequeant, ipsum aerem vetati venenum quoddam ad se per os attrahunt. lQuamobrem etiam Hsppocratem illum multis modis admirandum laudo, qui pestem illam ex Aethiopia Graecos in vadentem non aliter curaverit quam aeris mutatione alterationeque, ne talis amplius inspiraretur. Quum igitur ignem per totam Athenarum urbem incendi iussisset, non simplicem accensionis materiam, verum serta floresque suavissimos alimentum ipsius esse consuluit, unguentaque pinguissima et odorisera ipsis superfundi, ut aerem purum hoc modo redditum homines in mali subsidium respirent. Simili ratione theriacen, ceu ipsa quoque ignis quidam purgatorius existat, praesumentes in pestisero aëris statu, neutiquam malo corripi sinere novimus, corruptis jam poste mederi, aeris inspirati malitiam inalterantem mutantemque, ut quae compagem insici magis prohibeat. Quapropter consilium tibi do ut ob has tam repentinas aeris constitutiones aliasque noxarum causas oborientes in prospera quoque valetudine crebro antidotum assumas, quo et externis accidentibus corpus resistat, ac ubi jam fuerit affectum, illud invenias propitium. Hoc enim veluti bonam quandam temperiem salubremque statum corporibus inducit, dum humorum superfluitates absumit, partes perfrictionibus emortuas recalefacit et insitam facultatem naturae functionibus probe obeundis corroborat. Quum enim natura valida est, tunc etiam sine impedimento ventricolus cibos concoquit, ac venae ipsos prompte in sanguinem redigunt, jecur bilem ex facili secernit, cor purum sanguinem suscipiens universo deinde, ut jam nutrire queat, corpori transmittit, excretiones ipsas moderate moderate molitur, recrementa corporis per totam respiratiosiem salubriter discutit. Maxime vero in peregrinationibus antidoti potionem consuluerim, quum in frigido aëre per hiemem iter aggrederis. Erit enim ceu salubre quoddam viscerum indumentum et multum calorem praebere Ipsa idoneum. Jam vero ad animi prudentiam aciemque non esse inefficacem pernovi; quippe sensus valide suo fungi munere efficit mentemque vaporibus liberatam subtiliorem reddit. Breviter totum corpus ita ab injuriis murum facit, ut ne a deleterio quodam possit infici. Nam varia et tantae mixtionis medicamenti facultas ejusmodi firmitatem producit, praesertim quum bestiarum mixtura instat. Proditur enim Mithridatem magnum illum bellasttem non theriacam, ut quae necdum esset, sed aliud anbdotum variis quoque mixtionibus compositum, ipsiuslsie dictum nomine (Mithridatium enim appellatur) praesumentem, ob firmam corporis constitutionem ex illo praeparatum, non potuisse veneno poto interire. Quum enim bellum adversus Romanos gerens a Pompejo victus in extremis medicamenti veneno sanus mori cogeretur, medicamento epoto eoque copioso ipse quidem non intersit, filiae autem ob eximium erga patrem amorem cum eo mortem volentes oppetere ejusdem medicamenti potu subito conciderunt; deinde quum mortem ille obire statim non posset, veneno propter antidotum praesumptum inefficace, vocato quodam ipsius amico nomine Bistoco injunxit ipsum jugularet ; atque sic medicamenti opus ferro absolvens mori ipsum violenter coegit.

Cap. XVII. Quantum et quando et a quibus theriaea sit accipienda. Vides igitur quantum efficaciae ad firmam corporis habitudinem conciliandam vatiae mixtionis medicamenta obtineant et potissimum theriace, ob tantam, ut dixi, ferarum facultatem. Caeterum medicamentum hoc meo consilio sumes proba fruitus concoctione stec cibis repletus; mensuraque alias alia utens recte facies. in tardum enim fabae Aegyptiacae magnitudinem cum duobus aquae cyathis capies, ubi exiguum ad concoctioRenl ipsius intervallum erit; interdum vero avellanae nucis magnitudine bibes tribus cyathis temperatum, quum plus temporis ad medicamenti distributionem habiturus es. Porro inspice et anni tempus et regionem ubi medicamentum assumes. Nam per aestatem neutiquam id capere consuluerim^ quippe flatu aeris calido etiam ex antidoto corpus longe calidius evadens laeditur, atque hoc mirabilia ille Hippocrates considerans medicamenti exinlationes ante caniculae ortum et sub ca dtspciles esse Iradit, quoniam febrem hoc potissimum tempus hominibus advehit. Quapropter et aetate florentibus et multo naturali calore praeditis neque multum neque saepe exhiberi medicamentum est consilium ; quemadmodum iis qui jam vita declinant et plurimum et crebro non ex aqua, sed vino magis assumi profuerit, ut corporis virtus jam emarcescens et genuinus calor extinctus refocillari accendique ipsius possit beneficio. At in pueris omnino medicamentum est vitandum; quippe cujus magnitudo illorum virtute major sit et corpus ex facili dissolvat, nativum spiritum cito extinguat; quemadmodum sane et lucernae flammam oleum igne copiosius adhibitum prompte extinguit. Ego itaque ex historia memini puellum aliquando ex intempestivo antidoti usu dissolutum. Etenim diuturna febre laborabat, gracilis admodum corpore et viribus imbacillis, ut qui vix multa diligentia posset superesse; quae quum ego ex medica ratione conspicerem, etiam vehementer ipsi medicamentum dari prohibebam. Nam quidam ejus curationi praefectus, qui videlicet patrem se esse diceret et tyrannicam imperandi facultatem potius haberet quam ex ratione consilium audiret, temere et vialenter admodum me compulit, ut infanti medicamentum exhiberem; quod jam assumptum concoqui non potuit, sortius videlicet ejus virtute qui ceperat, verum totum ipsius habitum dissolvit alvumque fecit profluentem, atque ita propter irrationalem medicamenti usum noctu msans periit. Porro si in calidiore nonnunquam verseris legione, cave medicamento utaris, aeris caliditate illic lofiiciente, qua de causa etiam hominibus sub primo solis ortu calidissimis et multa inde siccitate praeditis medicamentum esse mihi videtur dissentaneum.

Cap. XVIII. De salibus theriacis. Praeparantur et sales quidam ex his feris. Nam illorum etiam memiaisse necessarium mihi visum est, ut absolutissimus hisce de rebus tibi sermo fiat. Faciunt iidem ad omnia praedicta, modice quidem longoque temporis spatio praesidium praebere habiles, frequenti autem usu paulatim adjuvantes; quocirca plerique ex iis qui utuntur, ubi non velox ab eis praesidium sentiunt, nequaquam posse opitulari arintrantur, maxime quia igne corpus ipsorum in cinerem redigitur, dicentes auxiliatrices eorum facultates per ustionem evanescere. Ego quidem affirmo sales, etsi vim theriacae imparem habeant, non tamen omnino robur auxiBarium in eis obliterari. Multa siquidem ignis commereio redduntur meliora; interdum latentem ipsorum naturam in apertum edunt, nonnulla vero ad quem volumus usum accommoda efficiuntur. Aurum itaque ipso igne expleratur et adulterum, igne si accendatur, arguitur, atque flamma exacte purgatum germanum esse apparet. Jam ferrum igne mollescit et flexum nobis ad multos vitae usus habita esse videtur. Nunquid etiam plurima quae in corpus ingeruntur nutriendis nobis ignis beneficio redduntur idonea? Panis siquidem et reliquorum animalium et piscium carnes crudae adhuc appetitus usui sunt inutiles, coctae, tunc etiam corporum alimenta fiunt. Jam vinum ipsum statim ab uvis expressum crudum incoctumque est, solis autem aestu coctum tunc et suavissimum et maxime potabile redditur. Porro multa in arte medicamenta quamdiu veterem ipsorum naturam retinent, acerrnna esse et corporibus inimica experientia docet ; domita vero ignia necessitate curationi fiunt congrua. Itaque chalcitis cruda quidem corpora contingens facile crustas excitat tosta vero cicatricem ulceribus inducit. Item lapis Phrygius crudus acerrimus est, ignitus autem et cum aliis quibusdam tritus praesens fit oculorum remedium. Spongiae ustae cinis sanguinis fluxionem potenter inhibet; idem mihi etiam in thersacis salibus fieri apparet. Omnia enim simul usta ac integrae accensita bestiae pravam vim corporibus inditam ex ustione deponunt et ab igne auxilii symmetriam sortiuntur. Peculiariler autem et maxime sales medentur affectibus summa in cute obortis, leucis dico, lepris impetiginique agresti; nam superfluitates cutis subditas acresque polistimum discutiunt. Plurimi igitur ipsos manducantes sudoribus largiter dissinentes corruptam vacuant substantiam, ut pediculos quoque vocatos quosdam ejiciant, ex corruptione proprie nascentes; quos ideo, ut autumo, phthiras appellant. Dentes optime abstergunt et flaccidas partes densant, fluorem ipsis illabentem reprimunt, imputres servant, perforari aut erodi ipsos non sinunt.

Cap. XIX. De salium theriacorum compositione. Hunc in modum ipsi praeparantur; conabor enim tibi rursus horum quoque consuetionem sermone describere. ♃ Viperas praedictis similes et eodem tempore captas, numero quatuor, non biduo plus post venationem, verum si fieri possit, eodem die quo sunt captae; deinde falis flmmomaei^ sin minus, communis colore albi et leniter splendescentis modium Italicum; mox cum ipsis tunde minutatim gentianae Creticae libram unam st, aristoloehiae rotundae libram unam si, centaurii tenuis comae libras ij, cardamomi Armeniaci, marrubii, singulorum Ʒ vj, scordii montani, apii, cbamaedryos Creticae libram hnam, rutae sativae seminis libram j, melle Attico haec unita excipe et libram si, mediam ipsorum portionem in ollana ex argilla factam vacuam praemitte et cum ipsis inlice; deinde quatuor viperas vivas, mox scissas teneras recentissimas quinque in tenues partes concide; ita reliquam aliorum partem dimidiam adjice, ac ubi cooperueris ollam, lutoque diligenter obtineris, quatuor ipsam foraminibus aperies, ut per ea vapor coctionis modum indicet. Nam primum fumus exire videbitur copiosus, cessurus admodumque turbidus, notans ignem jam feras invasisse; quando te animum quoque diligenter advertere moneo, ne tandem hujus fumi aerem ex viperarum exLitatione infectum inspires. Postea ubi vapor cessaverit et tenuem quandam flammam per foramina ejici conspexeris, tunc ipsa cocta esse quam optime censeto, atque ita ollam de igne tollito, tota die et nocte refrigerans. Deinde apertos exemptosque carbones diligenter tundite et cum hisce mixturis cribrato, rutae agrestis seminis ℥ ix, hyssopi Cretici uncias novem, foeniculi seminis agrestis ℥ vj, nardi Celticae, spicae Scythicae, singulorum uncias sex, petroselini Macedonici uncias quatuor, amomi uvae uncias tres, origani Heracleotici summitatum uncias novem, hormini seminis torresacti uncias tres, thymi Attici summitatum uncias novem, malabathri Indici loborum uncias quatuor, baccarum juniperi Laconici carnis libras duas, adianti sativi seminis uncias vj, piperis albi libr. ij, piperis nigri libras duas, laseris radicis uncias decem, gingiberis non forali libras duas, satyrii seminis vel radicis ℥ vj, pulegii montani ℥ vj, seselis Maflaliotici rufi ℥ vj, tordyli montani seminis ℥ sex, mentae ℥ sex, Cassiae optimae uncias duas, cinnamomi unciam unam. Conare autem ipsa contusa crihrataque rursus contundere et cribro frequenter incernere, ut adamussim fiant laevia; atque sic in vasis vitreis reposita non statim usurpare convenit, sed post decem fere dies. Porro ego ipsos praeparavi bestiis non ustis, sed ipsarum pastillis quemadmodum in theriaca ostendi confici, miscens ipsos quoque iis quae cum belluis comburuntur, ut quam habeant in se amarulentiam, eam in ustione deponant, tanta pastillorum mensura adjecta, quantam quatuor viperarum numerum habere conjectnrabam, et facti sunt longe praestantissimi, nec cinereum ex ustione gustu referentes, nec colore nigri, sed etiam qualitate in usu suavissimi redditi et vires, ad quae dixi peculiariter ipsos facere, evidentiores obtinentes. Hic est de theriaca et salibus theriacis liber, diligenter, ut judico, a me examinatus, hac maxime causa, quoniam et tu in omnes disciplinas studiose incumbis. Memini enim te, quum literarum studiis egregie inter civilia adhuc negotia vacares, vel legeres quoddam problema judicare oratores nonnunquam ut desinant multas conari occasiones invenire, atque hoc agitare. Etenim deos ajehas, dum non vaticinantur, nihil eloqui; interdum vero etiam oracula silent. Est quum et mare tempestatibus navigari non potest, agmina fluviorum sisto ntur et paulo post rursus fluere incipiunt. Item terra fruotus non semper producit. Quare tuum ego exemplum imitatus, nihil ex his quae de theriaca quaeruntur omisi; simulque te adhortor ut libenter medicamento utaris, quoniam longaevum vitae usum ipsius exhibere observatum est; quod merito ut tibi a diis contingat exopto.