Ac quisquam fortassis eorum, qui asserunt, calida quidem esse animalia, frigidas vero plantas, controversia dignum existimabit, haud intelligens, quod, ubi quis accuratius edisserit, id omne, quod quaesito consequens est, ad perfectam usque cognitionem persequitur, ubi vero de re quapiam alia cogitat obiter, de his satis est, si dicat calidum aut frigidum, quod pervium est sensui. Plato igitur ipse animata quidem semper appellat animalia, lapides vero et herbas et ligna, atque, ut generatim dicam, stirpes omnes inanimata esse corpora dicit. At cum in Timaeo naturalem speculationem paucissimis auditoribus scientificas rationes assequi valentibus scribens, posthabita vulgi sententia, in mundum totum extensam ipsius asserit animam, sibi ipsi virum non constare ac pugnantia dicere nequaquam putandum est, uti neque Aristotelem aut Theophrastum, qui multitudini alia, familiaribus vero ac sodalibus auscultatione conscripsere. Nam dum aliquod sensum omnem effugiens dogma, pluribus verbis, ut demonstretur, indigens, intempestive recitatur, auditores offendit. Non prius igitur de ejusmodi rebus pronunciare convenit, quam paulatim per longam demonstrationem ad rationis totius conclusionem fuerit perventum, neque mundi animam per lapides et testas et arenam et flagrantia putrescentiaque animalium permeare cadavera. Nam si simpliciter, ut multi palam audiunt, quidquam id Plato dixisset, utique omnes eum patrocinantes condemnarent. Ego igitur, quibus ille adductus in hanc opinionem devenerit, aliis commentariis aperui, nihil sane ipsi consentiens aut repugnans. Neque enim ille ipse ita pronunciat, quae ad naturalem pertinent speculationem, sed usque ad probabile ac verisimile eam progredi inquit. Quod igitur plantae principium in se motus habeant et familiarium sensum atque alienorum, verum esse arbitror, dicere autem intempestive talia magis fugio quam ille ipse. Verum si me quis roget, quid superius animalia stirpibus habeant, respondeo et sensum et appetitionis motum et vires modo expositas, nempe attractricem et expultricem et retentricem et alteratricem: quas non animales, sed naturales voco, cum ex hoc neque medicae arti, neque morali philosophiae quicquam incommodi videam accedere. At ubi de naturali moralis philosophiae parte, qualem ducit Plato, dicere mihi fuerit necesse, nonnulla quidem plane approbo ac viro suffragor: in quibusdam vero ad probabile usque accedo: quemadmodum in quibusdam prorsus addubito, cum in dissonis ast alterum eorum, ut quod probabilius sit, nequaquam inclinet animus. Quemadmodum nos animae compotes esse omnes homines norunt, quippe qui tum ea palam vident, quae per corpus geruntur, cum ambulamus, currimus, luctamur, ac variis modis sentimus, tum vero ex quodam nobis omnibus natura probato axiomate, quo nihil sine causa fieri aestimamus, causam horum subesse aliquam operum concipiunt animo, sed cum, quaenam sit causa horum operum, non intelligatur, imposito inde nomine, quod facere ea possit quae facit, vim esse rerum quae fiunt singularum effectricem. Sic igitur omnes et scammonium alvi purgandae, ut mespilum supprimendae, facultatem obtinere dicunt. At qui naturalem (ut vocant) speculationem elaboravere, aliter alii sibi persuaserunt: alii incorporeas quasdam habitare in sensilibus substantiis facultates dixerunt, alii substantias ipsas pro sua quamque natura agere, sive ex quatuor elementorum constet temperatura, sive ex certa primorum corporum compositione, quae aliqui atomos, alii autem insecabilia, quidam similaria inquiunt esse. Etenim nostram quoque ipsam animam sunt qui incorpoream quandam substantiam, sunt qui spiritum, sunt alii, qui ne subsistentiam quidem ejus peculiarem ullam esse arbitrentur, sed corporis substantiae proprietatem eorum, quae facere nata est, dici facultates habere: cum nullae sint earum propria natura praeditae, sed substantia per se agens opera sua et a se facultates ad ea quae fiunt dicatur eorum quae natura efficere apta est obtinere. Itaque ego medio quodam inter hos ordine meipsum statui. Nam cum de caeteris dogmatis absolute pronunciem, partim quod veritatem in ipsis norim, partim quod ejus nihil noverim, in iis, quae modo recensui, usque ad probabilitatem provehor, satius quidem esse existimans de iis perinde atque in aliis, uti senserim, profari, haudquaquam vero mihi ipse, id quod alii faciunt, persuadens horum certam habere cognitionem, quorum certam demonstrationem minime sum consecutus. Libet igitur et de iis omnibus disserere, quae cognitionem quidem ad corporis sanitatem aut morales animi virtutes necessariam non habent, caeterum decus afferrent, si ita certo cognita forent, quam ea, quae nacta sunt absolutionem in medicina ac morali philosophia: quam ego sane utilem esse affirmo et quae comparari possit ab omnibus operam navare volentibus: ac de hoc a me scripti sunt duo libri. Nunc, quod sum pollicitus, praestabo, utique hinc initio desumpto. Corpora quidem, quae apud nos sunt, ex quatuor elementorum temperatura conflari universa certo me scire dico: et praeterea ex ipsis per se tota temperatis, non, ut putabat Empedocles, in exiguas partes comminutis. Num autem se totas pervadentibus corporeis invicem substantiis, an solis qualitatibus, neque cognitu necessarium arbitror, neque pronuncio. Caeterum qualitatibus fieri temperamenta probabilius censeo. Animam vero, an immortalis corporeis mixta substantiis animalia regat, quemadmodum an ulla quoque per se animae essentia sit, constanter nosse haudquaquam profiteor. Illud tamen mihi liquido constat, quod, quamvis introducatur in corpora, inserviat tamen eorum naturis, quae ex certa, ut dixi, elementorum temperatione proveniunt. Atque hac in re nihil sane medicam artem inde offensum iri puto, quod in animae vocata immigratione et transmigratione exploranda hallucinemur. Namque et animam recepturum corpus idoneum esse oportet, et eo intemperie admodum alterato animam protinus digredi, tum vehementer algescente in evacuationibus sanguinis, ac refrigerandum medicaminum potionibus, cumque ambiens aër frigidus impendio fuerit, tum immodice quoque per febres calescente et flammae inspiratus, aut supra modum calefacientium medicaminum haustus. Non ita vero solum alterata corporis temperie animam videmus ab ipso separari, sed ubi etiam privatum omnino respiratione fuerit, cum quaedam tunc quoque alteratio fiat in corpore. Itaque si naturalis in corpore aequabilitas servetur temperamenti, animam ab ipso separati impossibile esse mihi videor intelligere. Proinde ejus essentiam scire quaenam sit, neque ad morborum curationes, neque ad sanitatis tutelam necesse est, uti neque ad moralem philosophiam, activamque ac civilem: eam enim quivis, ut lubet, a contemplatrice distinguens nominet. Sed satius a me de his in aliis commentariis scriptum est. Cum vero, quot qualesve naturales facultates sint, ostenderimus, quaestio quaedam per consequentiam oboritur, quomodo familiare eas attrahere dicamus, alienum autem secernere. Siquidem impossibile esse videtur, ut, antequam noscant, quale familiare sit, quale alienum, aut attractionem faciant familiarium, aut alienorum secretionem: at agnoscere sensoriae facultatis munus esse constat. Ob id igitur quaedam in hoc sermone obauditio est, tametsi Plato aperte dixerit: Genus sensionis in plantis diversum est: cum auditores quandam eis agnoscendorum familiarium atque alienorum vim inesse existiment: horum enim tantum ipsis dignotio est, quae tum per voluptatem, tum per dolorem, aut aliquos similes his proportioneve convenientes affectus progignitur, cum sensilium aliarum cognitionum nequaquam particeps sit vegetans anima. Neque enim visibilium, neque audibilium, neque olfactilium, neque gustabilium, neque tactilium qualitatum cognitionem obtinet, sed eorum tantum, quae alere vel non alere possunt. Nam quae alendo sunt, ad se ipsa trahit, detinet, concoquit, et immutat ad id, quod nutriendae substantiae familiare est: quae autem nutrire non possunt, non admittit. Itaque recte dicere mihi Plato videtur, stirpes sensu esse praeditas, familiarium videlicet atque alienorum, eatenusque animalia convenienter dici, cum non eo motu careant, qui ex ipsis est. Sed cum nec ejusmodi cognitio ad medicinalem philosophiam necessaria sit, contentus sum solius gratia consequentiae ad verisimile usque progrediens Platonem commendare et plantas appellantem animalia et sensus unius, qui familiaria quidem et aliena discernat, participes asserentem: qui (si exacte consideres) jucundorum et non jucundorum generis esse videbitur. Non enim alia ulla de causa familiare eas attrahere vel sibi ipsis assimilare, quam ob fruitionem et ingenitam eis voluptatem, dicere possumus. Verum scire hoc duntaxat, ut dixi, ad medicinam satis est, nempe attrahere familiare, quo etiam aluntur, alienum autem excernere. Caeterum magis adhuc ad moralem philosophiam inutilis ejusmodi rerum exquisita cognitio est: quapropter neque Plato ejus meminit.