In Hippocratis De natura hominis

HIPPOCRATES DE NATURA HOMINIS LIBER PRIMUS ET CALENI IN EUM COMMENTARIUS.

Galeni praefatio. Quem olim de elementis ex Hippocratis sententia commentarium conscripsi, amicorum cuidam peregrinationem suscipienti pro ingenii illius. conjectura tradidi. Quae igitur ipsum accurate scire noveram, ea neque operis initio demonstravi, neque commemoravi;. etsi ita facere consueveram, quum sermo omnibus ipsum lecturis est communis futurus. Quum autem ad multos liber haud novi qua ratione elabi praecepisset, nondum alterum post ipsum construere mihi visum est, explicationem etiam libri de natura bomluis ea de re distuli, quod quae ibi continentur omnia, in commentario prius edito (quod de. elementis ex Hippocratis sententia inscriptum est) manifeste sint prodita. Nunc itaque (quandoquidem familiares mei hujus etiam Hippocratini operis non modo necessariarum ad dogma sententiarum, ut in illo prius attigi, sed deinceps omnium explicationem a me accipere regerunt) exordium ducens explicationis, illa prius docebo quae in operis de elementis ex Hippocratis sententia principio dicere omissiram, quum ea familiarem nostrum scirem agnoscere. Fiet autem nobis perspicuum id cujus gratia hoc dino, si libros de natura ab ipsis conscriptos perlegamus. Ii namque videntur primam substantiam qualisnam sit explicare, quam et increatam ac perpetuam esse tradunt omnibus corporibus ortui et interitui obnoxiis subtectam; ac praeterea quae peculiari ratione insunt singulis quae generantur et intereunt, quibus cognitis sequitur et aliorum cognitio, quae non propria ratione cuique particulari substantiae accidunt. Perfecta igitur naturae cujusque rei existentia doctrina hunc in modum efficitur, etsi unum aliquis aut duo eorum quae rei cuipiam insunt recenseat. Atque sunt homines qui ita loqui confueverunt ubi nonnihil de rei natura pronunciant, quemadmodum et poeta ; nam quum praedixisset,

Sic sum praefatus medicamen porrigit Hermes

mox concinit

E terra evulsum, naturamque edocet esus, Nigra ipsi radix, sud lacti concolor est flos.

Sic etiam qui de herbis aut in universam de plantis scripserunt, sensilem ipsarum naturam edocent, qualis quaeque fit tangenti et gustanti et odoranti et conspiolenti, quamque habeat facultatem dederant, quum vel intra corpus assumuntur, vel foris admoventur. In his enim sensilis cujusque natura existit. At haec superior ac prima est naturae exceptio, de qua tum ego prius loquutus tum, tum quam Plato eum scire consulit qui quamcumque rem methodo tractare desiderati Ascribam autem tibi et ipsius verba. A o. Naturamne animae abs-; que universi natura, prout rationi consentaneum est, intelligere posse arbitraris? PHAE. Si sane Hippocrati et Atalepiadi sides quaedam adhibenda sit, neque. etiam corporis naturam citra hanc methodam poteris. eo. Recte quidem ille, o amice, edocet. Attamen qui supra Hippocratem rationem perpendunt, ipsis an consentanea sit, speculandum est. PHAE. Assentior. A o. ne natura igitur quidnam et Hippocrates et cera ratio dicat, velim animadvertas. Nam sic de cujusque rei. natura stamen- dum esa primum quidem utrum illud simplex sit an multiplex, cujus artis periti ipsi esse voluerimus, -et alios e/sicere voluerimus? postea vero si simplex suerit; expleranda est ipsius facultas, quam certam ad quid- agendum aut ab aliis patiendum a natura sortiatur. At si plures specis habeat, his dinumeratis, quae in uno, ea in singulis aliquid agendi, aut ab alio aliquid patiendi natura facultas inspicienda est. Haec tibi et .Platonis verba sunt ex Phaedro, quae tum quod naturae nomen significet,. tum quomodo ipsius .substantiam inspicere oporteat, edocent. Tales vero omnes verbum philosophorum libros de natura conscriptos comperias, Empedoclis, Parmenidis, Melissi, .Alcmeonis et Heracliti. Quidam autem ex his non unum, sed plures hujus speculationis libres composuerunt; nonnulli vero etiam permultos, quemadmodum Epicurus. Is etenim .exorditur quemadmodum et alii omnes a quaestione utrum unum sit ac simplex cujus naturam .invenire conemur, an. compositum ex simplicibus quibusdam se prioribus, quae veterum ipsorum successores elementa nominare consueverunt, quemadmodum grammarici in voce quatuor et viginti esse elementa pronunciant, hoc est simplices primasque particulas, quae non amplius in alias dividi possunt, sicuti syllabae. Nam si de hac syllaba stra primum adimas elementum s, licet reliquam adhuc integram habere syllabam tra. Ita si rursus ab ipsa tra primam demas litteram t, id quod ex hac reliquum est habebis ra, quod dividi potest; non tamen a adhuc dividere licet, neque illam ex duobus tribusve tonis, sicut alias multas constare ostendes, verum individuus unus ipsius sonus est, non secundum quantitatem simpliciter, ut alibi et nos et alii plerique philosophi ostendimus, verum secundum solam speciem. Eodem quoque modo qui corporum generationi et corruptioni obnoxiorum elementa quatuor esse asserunt, aërem, ignem, terram et aquam, quod amplius singula ipsa in plures species secari nequeant, eo physiologiae principia ipsa statuunt. Prima siquidem minimorum corporum notio est. penes quantitatem;- altera vero quae sequitur penes qualitatem, ut in vocis elementis. monstratum^ est. Atque hinc physici philosophi inter se discreparunt. Quidam enim corporum quae generantur ac intereunt suini-.. mas quantitate particulas elementa supposuerunt, quidam vero qualitate. Verum de significatione vocis. elementi primo libro de medicis vocabulis;- ut et : de naturae vo— .eubuli significatione quinto a me amplissime concertatum est. Jam vero non de appellationibus aut significationibus, sed de rebus ipsis ferme est instituendus; ex quibus minimis sine secundum .magnitudinem, sine secundum speciem prima compositio fit generalium corporum:, quae Aristoteles et nos similaria appellamus. Secunda namque ex his alia compositio fit -corporum, quae organica .vocamna, manus, pedis; oculi etiam et pulmonis et cordis, be-. palis et lienis et renum et ventriculi et uteri et id genus aliorum. Horum enim organorum natura ex primis illis similaribus, quae - utique Plato primigenia vocare consuevit. De horum vero differentia dictum. jam est uno quodam volumine, nunc autem et per capita-; clarioris doctrinae gratia, dicetur. Similare quidem est os, cartilago et ligamentum; similare quoque membrana ; adeps et caro, sive quae musculorum fibris, quae ipsae etiam tuor similares, obducitur; sive quae in visceribus habetur, quam Erasistratus etiam parenchyma vocitare solitus est. Proditum est statim ab initio operis (quo medendi methodum, qualisnam ea sit demonstravimus) fieri non posse, ut quis. per indicationes similaribus corporibus medeatur, nisi prius agnoscat, .utrum eorum quodque simplex sit, an ex pluribus compositum et utrum illa per tota temperata sint, an sutum su mutuo tangant. Praeterea demonstratum est nonnullos medicos, ex quibus est Erasistrar- tus, ex dimidia parte dogmaticos esse, qui partium orgamearum morbos ratione curavit, similarium autem aut nequaquam, aut empirico more. Imo eorum plurimi quomodo organicarum partium morbi ab iis differant qui similaribus oboriuntur, minime norunt; quemadmodum neque utrorumque ipsorum numerum. Sed vos, o amici, etiam de morborum differentiis unum e nostris commentariis aliquem habetis et remediorum non exiguum opus, quod inscripsi methodum medendi. Verum tum haec, tum alia de natura corporis nostri orationem expostulant, quae proposito hoc in volumine docetur. Quare etiam. mirari aliquis possit illos qui librum. de natura hominis non esse germanum Hippocratis judicant, resi, ut ipsi vocare consueverunt,. (portum, decepti ab iis quae in eo digesta ac inserta sunt. de quibus his in commentariis fusius tractabo. Nunc vero satis est explicasse quae in germano vel etiam adulterino Hippocratis opere narrata sunt, ex lectione ita Iesu habentia. Hujus libelli prima in uno volumine pars in ducentos et quadraginta versus excedit, quae ex calido; frigido, sicco et humido animalium corpora constituta esse demonstrat, simulque de humorum natura docet. Altera post hanc pars varia est. Etenim prima ipsius. pars sporadicos, quos appellant, morbos et ab epidemiis et a pestilentibus discernit, et propriam utriusque generis curationem summatim praescribit. Quae pars libri subsequitur, venarum dissectionem persequitur. Deinde de morbis varia est doctrina, et postea salubris victus ratio ad privatos conscripta. Postremo- qua ratione quis crassissimos homines attenuet, aut tenuissimos carne repleat; quibus conjuncta est de vomitu praeceptio, mox brevis quaedam puerorum victus rationis descriptio, deinde mulierum-; post eorum qui exercentur, ad finem adjecta est versibus circiter decem cerebri morborum. doctrina temere et sine judicio. Proinde clarum est universis hunc libellum ex multis constructum conflatumque esse, ad sexcentos fere verius aut paulo minus extensum. Habet autem primum sane librum ubi de elementis et humoribus agit, omnino .Hippocratis arti consentaneum, quemadmodum et secundum, qui. morbos epidemios et speradices ab invicem distinguit. At eam quae de venarum dissectione est oratio evidenter ab aliis interposita totum continet vitiosum. Neque enim iis quae apparent conionat, et .cum iis pugnat quae f n secundo Epidemiorum sunt comprehensa Subsequentium alia interjecta sunt, de quibus. quum tibi librum interpretabimur, exacte agetur; alia vero sunt mentione digna- et paucis recte dicta, nec artem Hippocratis callentis, sicuti quae de salubri victus ratione prodita funi, Ex his totus quidem. liber constat, verum. prima ipsius. pars totius Hippocraticae artis veluti fundamentum. continet; quare demirari nonnullos me dixi, qui eam ab Hippocratis fenili alienam esse tuentur. Plurimi. siquidem qui Hippocratis artem habent cognitam, germanis ipsam ascribunt, judicantes magni Hippocratis esse commentarium, quidam vero Polybi ejus .discipuli, simul et in juvenibus docendis successoris, qui nullum plane Hippocrati dogmatum videtur transmutasse in ullo suo libro, quemadmodum neque Thessalus ejus filius; mifabilis sane viret hic existimatus, sed qui non in patria sicuti Polybus permanserit, nam Archelao regi Macedoniae familiariter convixit. Itaque persuasum habent, ut dixi, et alii prope universi medici, praeter paucos quosdam,Hippocratis esse librum de natura hominis, id quod nec Plato ipse ignorat. Scribit itaque in Phaedro sententiam paulo ante a me recitatam, cujus initium hoc est: SOC. Animae igitur naturam sine universi natura intelligere te, ut convenit; poste arbitraris? PHAE. Si sane Hippocrati Asulepiadae credendum est, ne corporis quidem naturam citra hanc methodunt postis. Haec verba per-legentes inconsultos illos nugatores considerare. oportebat, quo in libro Hippocratis methodus, quam Plato commet, dat, perscripta sit; quippe - non in alio quam prae-t scuti hoc commentario de natura hominis tradita esse videbitur. Deinde vero et alia singula quae Plato enameravit, quae etiam ego in opere de Elementis secundum Hippocratem edocui et nihilo minus in praesentia persequar, ad idque me nunc accingo, quandoquidem ita vobis visum est ; illud sane adhuc ubi sermoni adjecero, orationum quae in libro sunt expositionem aggrediar. Quum liber de Elementis secundum Hippocratis suntenriam a me aliquando conscriptus in multorum manus incidisset, probatusque ab omnibus esset eruditis, pauculi indocti (qui demonstrationum in eo scriptarum nullam potuerunt reprehendere, quamvis id aggressi) contabesecbant, rumpebanturque invidia, hoc satis esse ad calomulam putantes, si dicerent opus non esse ipsius lfippocratris. Esto igitur neque Hippocratis, nec ipsius Polyhi, nec, si velint, omnino conscriptus liber sit de hominis natura, qui ostendat corpora nostra ex calido, frigido, sicco et humido esse conflata. Etsi enim hoc ipsis donabimus, tamen corpora. nostra ex his conitere Hippocratis est dogma. Nam in libris, maxime germanis ipsius, non modo differentias morborum his principiis consentaneas facere ridetur, sed etiam curationum modos illinc invenire. Siquidem morbi, ipsorum principiorum ratione calidi, frigidi; humidi et sicci, inter se disserunt. Curatio autem fit calidorum refrigerantibus, humidorum siccantibusrut et frigidorum calefacientibus, siccorum humectantlbus. Praeterea ante haec ipsas naturas huminum alias calidas, alias frigidas, has humidas, illas siccas arbitratur; aetatesque similiter et regiones etiam pari modo invicem differre autumat, quum nihil horum Erasistratus unquam. prodiderit, sicut nec alius quispiam eorum, qui calidum alcititium non innatum esse putanti Sic etiam alia omnia particularia Hippocrates sane ad haec principia refert, Erasistratus autem non observat, quae causa est ut nonnulla naturae - opera indiscussa reliquerit, quemadmodum in commentariis de facultatibus naturalibus decumus. Quoniam vero qui omnibus honestis obstrepunt, sermonis prolixitatem criminantur, dicentes nos quiduis potius quam commentarios scribere, decrevi et hanc ipsarum contumeliam recidere, proprio alio opere a me conscripto, in quo opinionem eandem cum Hippocrate me tueri ostendam, quae .in libro de natura hominis scripta est et in aliis omnibus commentariis. Noni autem rursus quemadmodum in omnibus iis quae a nobis demonstrantur, invidi ea calumniari veriti quae ab omnibus collaudantur, criminantur aliqua theoremata eorum qui ipsis communicant, ita etiam nunc facturos ipsius [cogito I. Etenim in libris qui scribentur, dicunt Hippocrateui uti quidem vere scopis elementaribus, calido, frigido, sicco et humido, non tamen vere ipsum sentire. Quum autem demonstret rutilis ex iis corpora nostra conflari, non videri hoc Hippocrati dictitant, quippe librum de natura humana non esse Hippocrati^. Sicut igitur illi malefacere non desinunt, ita et nos convenit . memores eorum, quae in singulis commentariis erant proposita, in memoriam illis revocare et neque, quum demonstramus Hippocratem in omnibus commentariis artis Tuae fundamentum in scientia de Elementis repertis statuere: hoc omisso, de veritate ipsorum inquirant. Neque quum de veritate inquirimus, aut etiam demonstramus, digrediantur ad sententiae ipsius considerationem: sed privatim quidem an. vera de elementis disputatio sit disquirant, privatim quoque an haec elementa Hippocrates statuerit. Quum itaque duo haec disquirenda proponantur, prius in opere de Elementis secundum Hippocratem et in disputatione modo proposita considerent. Hinc abunde ex consequentia colligitur, eadem semper elementa statuisse, librumque nunc nobis propositum conscripsisse, viris non imprudentibus apparet.

I. Quicunque de natura humana ulterius quam quod ejus ad medicinam spectat disserentes audire consuevit, huic certe ut auscultet, minime. est accommodata haec oratio. Neque enim omnino aerem dico hominem esse, neque ignem, neque aquam, neque terram, neque aliud quicquam, quod minime appareat unum in homine esse. rerum iis haec volentibus dicere concedo.

Quantum ad hanc dictionum seriem spectat, haud adeo fieri posse videbitur ut manifesto auctoris sententiam intelligas ; accusat enim eos qui disputationem de natura ulterius abducunt quam medicinae usui fit. Ulterius autem abducere aliquis poterit intelligere illos, qui ignem, aquam, aerem et terram hominis naturae elementa esse dicunt, si non misceant ipsa elementa: item illos, qui elementum unum aliquod ponunt, quorum priorem sensentiam. prompta imaginatione, secundam vero exacta magis consideratione .percipimus. Nam qui corpora-nostra ex igne, terra, aqua et aere invicem temperatis constare arbitrantur; ab .iis inique postulabit aliquis ut secernant demonstrantes in nobis aquam aut ignem aut terram aut. aerem; aut si non demonstrant, convinci dicat. Simile enim id est ac si voles in. medicamento tetrapharrnaco vel ceram vel picem vel levum vel resinam puram sinceramque ostendi: aut iis qui nequeant ostendere, non concedas ex bis ipsum esse compositum. Nam dum quatuor contemperari dicuntur, nullum ex ipsis sincerum esse ostenditur. Possis igitur ambo in proposita oratione intelligere. Verum in iis quae mox dicentur, secundum ab auctore astrui videtur. At (si quis animum diligenteradvertat) etiam hac ipsa oratione, ubi inquit: neque enim hominem in totum aerem esse dixerim, non hoc dicit, quod non sit omnino in nobis aer; quemadmodum neque quod ignis vel aqua vel terra, sed quod non in totum sit, οὐ τὸ πάμπαν: ex qua dictione significatur μὴ παντελῶς, non omnino; non μηδ ὅλως, nulla ex parta. - Neque enim res, de. qua verba facimus, per dictionem πάμπαν tollitur omnino, sed quod in ea absolutum est et mixturae expers comminuitur. Quin et poeta leo significatu voce πάμπαν uti videtur, in quibus vaticinatur,

— quia prorsus Acbivum Noluit is populum pro Troiae perdere muris.

Item Hippocrates ipse, quum ait: Morborum acutorum non. in totum securae sunt praedictiones, tum sanitatis tum mortis. Etenim poeta scribit Iovem in gratiam Thetidis magnam Graecorum cladem velle moliri, non tamen omnino ipsos extinguere. Hippocrates vero multas sane praedictiones firmas esse dicit, ut in commentariis in librum Prognosticon ostendimus, non tamen omnes, praestat intelligere. Quod etiam subsequentibus declarat, Hippocratem non concedere iis, qui aerem solumuhumanf corporis esse elementum dictitant, quemadmodum neque his qui terram solam aut. aquam aut ignem. Neque enim unum aliquod herum est, sed omnia elementa. Proinde etiam dictionem ad finem orationis positam, quum ambigua sit, in eo ambiguitatis genere, quod ex divisione et compositione nascitur, satius est divisim legere, ubi inquit, neque aliud quicquam, quod non unum esse in homine appareat; in qua sententia ἐνεὸν non, ut priorem interpretationem celebrantes censent, una est orationis pars, quae ab aliis Graecis duabus syllabis effertur, ἓν ὃν, ab Ionicis tribus, ἓν ἐὸν, verum duae sunt orationis partes; prior momen monosyllabum, ut quum numerando dicimus, ἓν anum, duo, tria; altera, quam nos quidem ὃν, ens dicimus; lenes autem duabus syllabis ἐόν. Ostendetur enim in subsequentibus Hippocrates refragari non iis qui putant singula quatuor elementorum in corpore contineri; sed iis qui unum duntaxat ex ipsis naturam hominis. esse arbitrantur. Quomodo igitur, inquies, ulterius quam medicina postulat, disputatio haec procedit, in qua unum quodlibet elementum nonnulli naturam hominis esse statuunt? quoniam, ut ipse paulo post dicet, hanc opinionem sequitur, nunquam hominem dolere, et si quis hoc concesserit, unum etiam remedium esse: sed dolere et curari videtur multifariam : . eoque sat fa plane est opinio. Inspiciamus igitur singula iam dicta, quomodo spuit in subscriptis verbis comprobet.

Neque enim τὸ πάμπαν in totum dico hominem esse acrem, neque ignem, neque aquam, neque terram, neque aliud quidquam: quia unum in homine esse non apparet i sed iis haec volentibus dicere concedo.

Artemidorus, cognomento Capito, Hippocratis libros edidit; quae editio non solum apud Adrianum imperato-rem in pretio est habile, verum etiam nunc admodum a multis studiose affectatur, probaturque ut et ea Dloscoridis ipsi coaetanei. Multa igitur uterque transcribendo corrigens veteres scripturas immutavit, quas solas norunt, Hippocratis libros interpretati stanti - Capito autem praeter pleraque alia hanc modo propositam orationem immutavit, huncque in modum scripsit, neque enim in totum aerem dixerim esse hominem, neque ignem, neque aquam. Quia enim neque librum viri veteris invenit, qui terram solum elementum esse diceret, neque apud eos viros Peripateticos qui maxime hujusmodi historiam pertractaverunt, hujus opinionis auctorem quenquam prodi; lectionem audacter immutavit. Satius autem erat increpare eos, qui contentiose in vestigarunt, quis esset vir, qui terram Iolam elementum opinatus sit. Perinde enim hoc est, ac si quaeras, quis erat qui manum laxatam supinam deligari voluerit? et quis ille qui calcanei deligationem aliter quam Hippocrates fieri praecepit? quis rnrsus, qui claviculam; aut quis qui fracturas cum ulcere conjunctas in ipsi, quidem ulcere non deliget, in utraque autem ipsius parte deliget? aut quis in adurendo humeri articulum non in quibus convenit partibus escharas induxit? aut qui erant quos in oratione de spinis dorsi accutat? Multa enim hujus generis Hippocrates et in opere de fracturis et de articulis est persequutus, nunc quasi uno, nunc quali multis aberrantibus, quemadmodum in opere de victus ratione in morbis acutis simul multos medicos accusans hunc in modum scripsit; Novi medicos iis quae oportet maxima contraria moliri; volunt enim omnes sub morborum initiis, ubi homines aut duos aut tres aut etiam plures dies fame cruciaverint, ita iam et sorbitiones et poculenta offerre. Qui igitur fuerunt, qui ita victus rationem tradebant, ostendant nobis interpretes : qui rursus erant, qui pituitam falam esse hominem arbitrarentur, qui flavam bilem, aut qui atram bilem hominem esse judicabant; nam inferius in hoc ipsi, de natura hominis libello esse nonnullos ait, qui. sic. opinati sunt. Quare praestiterat interpretibus dixisse quod scrsan omnes hi luas ipsorum opiniones ne scriptis quidem mandaverint. Rursus fieri potuit ut ipsi conscripserint-; sed libri intereiderint; nam hoc pluribus de causis fieri videtur. Nonnulli enim qui susciperent:. ipsorum disciplinam, non habebant; nonnulli vero. libros dum viverent non ediderunt;, deinde mortuis ipsis unum aut alterum exemplar quod supererat. periit. Jam potuerunt etiam, quia scripta ipsorum in pretio nullo erant, negligi et temporis spatio prorsus interire. Quin etiam invidi quidam aut supprimunt aut omnino abolent veterum libros. Sunt qui id faciant, ut quae in eis sint tradita, sua esse dictitent. Vel quid mirum est, eorum libros qui alienas opiniones literis prodiderunt, perire, quum etiam apud Athenienses nonnulli inveniantur tum comici tum- tragici poetae, magna celebritate operum commendati, quorum fabulae non amplius supersint? Ut enim alias universas causas omittam, duarum duntaxat quae Romae .nuper acciderunt mentinere. Saepe conflagrata incendio templa, saepe terrae motibus collapsa, aut alia de causa, fecerunt ut non pauci libri interierint. Prave igitur Capito ausus est antiquam lectionem abrogare, ita ut ne hoc quidem adjecerrt, fieri potuisse ut primus librorum scriptor erraverit, pro alio foriheus aliud. Male etiamnum interpretes quidam de Xenophane mentiti sunt: quemadmodum et Sabinus qui sic suis ipsis verbis scripsit: Neque enim in totum aerem dico hominem, sicut Anaximenes t neque aquam ut Thales; neque terram sicut alicubi Xenophanes. Nullo enim in loco sic pronuntiasse Xenophanes invenitur. Quin etiam Sabinus ipse ex suismet verbis mentiri perspicitur, non prae inscitia in errorem prolapsus; alioqui certe librum in quo haec pronuntiavit nominatim protulisset. Nunc autem sic scripsit. Neque terram, sicut quodam in loco Xenophanes. Theophrastus autem in naturalium opinionum compendio Xenophanis opinionem, si ita haberet, conscripsisset. Ac tibi licet, si historia de his prodita te oblectat, Theophrasti libros perlegere, in quibus naturales opiniones in compendium redegit: quemadmodum si veterum medicorum opiniones voles discere, integrum tibi est medica collectione libros evolvere, qui sane Aristoteli ascribuntur, sed a Menone eius discipulo scriptos esse pro confessi, .habetur;- quare etiam nonnulli hos libros Menonios appellant. Constat autem quod ..et Menon ille, investigatis diligenter veterum medicorum libris, qui ipsius tempore adhuc Supererant, opiniones ipsorum inde collegerit. Eorum vero qui jam prorsus interiissent aut superstites quidem essent, feli non in lucem editi, sententias haud potuit scribere. In bis itaque libris haud invenias vel ab uno proditum, flavam bilem aut nigram aut pituitam hominis naturae esse elementum Sanguinem vero etiam qui Hippocrati successerunt permulti solum nobis inesse arbitrati sunt, quod prima generatio nostra ex ipso fiat: mox in utero incrementum: deinde in lucem editurum perfectio. Sed Hippocrates paulo post scripsit, tauquam nonnulli sint, qui pituitam et bilem hominem esse arbitrarentur, non ita scripturus, nisi quidam fuissent vel ipsius tempore vel ante ipsum, qui sic opinarentur.

II. Qui vero talia proferunt, non mihi recte id agnoscere videntur ;. eadem enim sententia utuntur omnes; verum non eadem dicunt, sed sententiae suae epilogum eundem eiiciunt. Ajunt enim unum quid esse quodcunque est, et id ipsum unum esse ac universum; nominibus autem non consentiunt. Eorum autem aliquis aerem esse hoc unum et universum aperit, alius ignem, alius aquam, alius terram; tum unusquisque quae orationi testimonia et confecturas addit, quae nihili sunt. Quod etenim in eadem versantur omnes sententia, nec eadem dicant, eos ipsa ignorare manifestum est. Atque id ex eo maxime is cognoverit qui ipsis disceptantibus interfuerit. Nam nunquam ter continua serie idem homo eodem in sermone superior evadit, sed modo hic vincit, modo ille, modo iste, cui potissimum lingua sinens ad populum contigerit. Quanquam par est, qui recte su de rebus aliquid cognoscere profetetur, suam enim ralienem perpetuo superiorem adferre, si quae. sunt vera agnoscit. reoteque pronunciat. rerum mihi videntur ejusmodi homines seipsas in suarum rationum vocabulis prae .inscitia evertere, .Melissi vero sententiam- erigere. sed de his mihi dieta sujsteiunt.

Qui elementum unum statuunt, iis tanquam quae proferunt scientibus orationem struit. Nam qui ignem esse elementum affirmant ex hoc quum excrassescit et cogitur et densatur, .alia generari volunt, itu ut ex modica quidem ipsius densatione aerem generet, ex ampliore vero aquam, ex absolutissima et plurima terram. Qui aquam quique aerem ponunt elementum, pari modo ex densatione et fusione illorum alia procreati tuentur. Dentatam siquidem aquam, terram gignere dicunt, fusam aerem, sicut et aerem densatum aquam, fusum ignem. Quare ex mutua in se quatuor elementorum mutatione ratio oria est eorum, qui unum quodlibet elementum esse statuunt:, atque ideo sententia ipsius eadem uti, diversa autem dicere scribit. Proinde manifesto hac oratione tota iis adversatur; qui hominem unum quid solum. ex quatuor. ele-. mentis esse. autumant, alique ipsos aberrare. Nam quia nihil demonstrant, summe improbabilis oratio ipsorum extiterat r unum siquidem quatuor elementorum esse horninem non tuentur, astruuntque. Melissi vero sententiam erigunt. proba:, tque, qui rane etiam esse unum elementum existimet, non tamen ex quatuor illis; aere, terra, aqua, igne. Videtur autem vir hic considerasse subsumtiam quandam communem, quatuor suspectam elementis; non generabilem, incorruptibilem, quam posteri ipsius materiam appellarunt; non tamen perfecte id potuisse ostendere. Hanc igitur ipsam substantiam nominat unum et omne. Verus autem nequaquam hic sermo est. Non enim illud unum est solum principium corporum, quae generalieni et corruptioni subiiciuntur, quemadmodum Melissus opinatus est; sed praeter id qualitates quatuor, frigus summum, siccitas, calor et humor: non tamen haec elementa.sunt vel aliorum vel hominis naturae, sed principia. Hoc autem apud veteres confusum erat; ut quibus ne in mentem quidem pervenerat .principii et elementi differentia, ecquod potuerint uti etiam in principiis elementi appellatione. Verum duae res funi manifesto invicem differentes ; altera sane est minima totius particula, altera vero, in quam quis dividet intellectu, ipsam hanc particulam minimam. Etenim ignem ipsum non licet in duo corpora dividere et temperatum ex illis ostendere ; quemadmodum neque terram, aut aquam, aut aerem; confalerare tamen possit, alteram esse ejus quod mutatur fissistantiam, alteram ipsius mutationem. Non enim idem est corpus quod mutatur, et mutatio quae ei accidit. Siquidem quod. mutatur, subjectum est; mutatio vero ipsius ex qualitatum vicissitudine contingit. Nam quum summus in ec fuerit calor, ignis efficitur; sicut et aer, ubi summum humorem acceperit. Simili modo terra fit,.; ubi 11Iud subjectum secundum tuam ipsius naturam qualitatis expers, omnem in se receperit siccitatem sine calore; aqua vero quum humiditatem. Etenim de primo frigido quaestio non exigua oborta est, quae quum ad medicae artis opera nihil conserat, .non est usui. Utilitas enim est in disqurrendo utrum unum corpus hominum simplex sit, an ex quatuor simplicibus compositum, ut et Platonis verba declararunt, et nos in medendi methodo statim inter initia docuimus. Verum de hoc etiam postea dicetur: nunc in memoriam revocabo, quomodo in proposita oratione adversatus sit iis, qui unum aliquod ex quatuor hominem esse, non iis qui quatuor asseverant. Melior itaque lectio merito diceretur in prima sumentia, quae primam fyllabam dictionum εν ἐὸν, unum existens, in pronunciatione aspirat. Quod enim non unum sit, sed plura hominis naturam constituentia, Hippocrates ostendit; non tamen quod ullum siti ex. quatuor elementis sincerum in corpore. Neutiquam enim id dicunt principium opinionis hujus principes, unum vero aliquod praeter quatuor, quod ex ipsis compositum enuncient; sicut tetrapbarmacum .faeni- . tute, neque ceram; .neque picem, neque resinam, neque adipem: sed unum quoddam aliud praeter haec, quod ex omnibus contemperatis provenerit. Porro quum haec rursus opinio duplex sit, (nonnulli enim quatuor qualitates fulas per totas invicem contemperari, nonnulli vero substantias pronunciamus) Peripatetici sane prioris opinionis autores, secundae vero Stoici habentur. Praeterea ante hos Empedocles corporum compositorum naturam ex immutabilibus quatuor elementis generari arbitratur, ita primis illis inter se commixtis, ut ss quis laevitate exacte . et in pulverem redacta aeruginem, chalcitidem, cadmiam, . misy ita miscuerit, ut nullum ipsorum sine. altero possit in manus assumi.

III. At e medicis nonnulli hominem sanguinem salum esse dieunt; ex ipsis bilem hominem esse afferunt, quidam denique pituitam.

Quum superiori oratione adversus philosophos egisset, qui aut ignem solum, aut aquam, aut aerem, aut naturam terram corporis nostri esse censent, etiam ad medi- i cos digressus est, ex- proposita verborum serie ostendens similiter illis etiam hos aberrare, qui arbitrantur hominem aut Iulum esse sanguinem, aut bilem, aut pituitam. Manifesto igitur jam distinctum est, quod in prima omnium oratione ambiguum esse rideatur, non iis, qui quatuor elementa ponunt, sed illis qui unum aliquod solum ex ipsis, contradicere semper apparet. Caeterum relinquitur hic opinio quaedam medicorum, absurditate. Melissi placito respondens: eorum scilicet, qui dicunt hominem esse unum, quod dum mutatur, unumquodque eorum quae dictu sunt efficitur.

IV. Atque hi omnes. epilogum eundem faciunt. Unum enim esse quid ajsirmant, quodcunque eorum quisque appeblaro voluerit ; atque id unum existens transmutare siormam et facultatem, quum a calido et suigido cogitur; sierique et dulce et amarum et album et nigrum et ca/utcumque generis quid aliud. Mihi vero neque haec sic se habere videntur. Plurimi igitur talia quaedam et amplius his proxima pronunciant.

Medicos etiam ait, qui humorem unum solum secundum naturam esse affirmarunt, idem inter se quod philosophos concludere, indicantes unum hunc humorem, quemcumque singuli illi statuunt, mutari in alios. Quae vero astruens suam quisque opinionem assumpsit, nullum ex quatuor humoribus secundum naturam esse declarant, sed loco ipsarum alium quendam priorem, ex cujus mutatione bi fiant: dogmatis ejusmodi sunt, quod in medica speculatione nequit consistere, quemadmodum neque Melissi sententia in physica. In quibus igitur dicunt unum hoc mutari, si a calido et frigido cogatur, fierique dulce, amarum, nigrum et album, nullum ex his. quatuor dicere illi videntur: quibus contradicens profert id non secundum naturam esse, sed .aliud quippiam quod in haec. musatur. Dulcem. enim sanguinem ; amaram. vero flavam bilem; albam pituitam: nigram vero atram .bilem, merito dieta esse, in quae unum illud transmutari inquit, si a calido et frigido cogatur. Quod autem ad finem orationis adjectum est καὶ παντοῖον, cujuscumque generis .sanies in difficilibus morbis oborientes. .indicat. Apparet enim et aeruginosa et fusca bilis, hanc et glasteam vocant et quaedam rubra et prasma.; aliaeque. .nonnullae nominis indigae, praesertim ubi morbus fueritrputridus.

V. Ego autem dico, si unum esset homo, neutiquam doleret. Neque enim esset, quum unum existat, a quo doleret. Quod si etiam doleat, necesse est et remedium quod medetur unum esse.

Superius quidem rationes ipsas reprehendebat, quas qui hominem unum esse arbitrantur, adducunt; indicans non solum demonstrationis expertes, sed etiam improbabiles esse. In praesentia vero opinionem illorum subver-. iit, qui hominem unum esse autumant. At idem non est, aut. rationem productam coarguere, aut opinionem ut non veram criminari. Quippe fieri potest, ut vera sit opinio, non recte autem a quibusdam sit defensa, eoque non opinio;^ sed hi qui ipsam tuentur coarguendi sunt. Nunc igitur relictis eorum rationibus, opinionem ipsam salam coarguit, oratione per se non solum validissima, sed brevissima quoque usus. Si enim homo unum esset, non doleret: quam sententiam coarguere dixi etiam eos qui elementa individua, incompactilia et minima statuunt. Unum namque specie etiam his auctoribus est id, quod revera est. Si autem. nominatum est primum corpus generationis et corruptionis expers:- quandoquidem alia omnia ex illius compositione generationem capiunt. Nascetur enim ex his opinio, generationem nostram in certa aeternorum illorum corporum compositione constituens: quemadmodum Hippocratis placitumsin quatuor elementorum temperatura, quod Aristoteles et Stoici admiserunt. Quod autem si unum simplex elementum esset, non doleret corpus ex hujusmodi elemento constructum, indicium esse (ait) nullum aliud existere secundum, quod in ipsum possit agere. Non enim jam fieri potest, ut unum illud corpus a fenito patiatur. At si etiam aliquis dolere ipsum concesserit, ex te patiens; remedium simplex erit. Quum enim multa in eo non sint, multos curandi modosesse non licet.

VI. Nunc vero multa. Nam multa sunt in corpore existet- tia, quae quum ab invicem praeter naturam et calestant et resuigerantur et exiccantur et humectantur, morbos pariunt: quare multae sunt morborum species, et multiplex quoque corum curatio existit.

Superiore oratione eos qui hominem unum esse dicunt (quod est idem, ac si dicas, compositorium ipsius elementum unum esse) ex absurditatibus quae opinionem consequuntur, coarguit. Non enim doleremus unquam, si nullum omnino alterum esset, quod unum illud posset allicere : deinde etiam si hoc donaverimus, curatio una esset specie, non multiplex; praesenti vero sententia nobis expotuit ea, quae ostensurus est primario esse, a quibus alia omnia procreantur. Haec autem sunt calidum, frigidum, siccum et humidum : quae quum invicem moderate fuerint contemperata, animal fanum est. Quum autem sc mutuo calefaciunt, refrigerant, exiccant et humectant, dolores generare finient, non uno curationis modo coxinescentes. Nonnulli siquidem ipsorum, si quae partes dolent, incalescant, nonnulli si refrigerentur aut siccentur aut humectentur, desinunt. Traditum de his fusissime est in libris de simplicium medicamentorum facultatibus et methodi medendi: quanquam nihil mali sit, etiam nunc paululum aliquid dicere; quum manifestam habeam indicationem; nos a calido, humido, frigido et- sicco dolere et curari; Quis enim non novit dolorem oboriri, quum in hieme vehementi quis foras progredi tentaverit? quis quum in aestu vehementi ? quis non dolet sitiens? aut quis potu repletus? quum sitis quidem fiat nobis secescentibus : repletio autem nimia contrarium affectum efficiet. Et inflammationes omnesque tumores praefer naturam dolorifici fiunt, interdum a superfluo humore in partem confluente, interdum quod humores aut calidi praeter naturam aut frigidi existant. Quin etiam curationes corporum quidem nimio humore. repleturum evacuatione peraguntur ; eorum vero quae praeter naturam exiccantur, humidorum adhibitione; ut etiam qui ex perfrictione dolet, si calefiat ; qui ex immoderato calore, si refrigeretur. ostensum vero a me est, etiam medicamenta omnia calefaciendo aut refrigerando aut siccando aut humectando agere. Nam primariae hae qualitates sunt et effectrices et alteratrices corporum, ut in primo de Elementis secundum Hippocratem explicavimus. Has autem loquuntur qualitates quae ad gustum spectant, quarum nomina sunt,. astrictio, austeritas, acerbitas, amaror, falfedo, acrimonia, acor, dulcedo et pinguedo. Itum coloris qualitates versantur in albedine, nigredine, rubore et consimilibus. Quae sunt tactus, in duritie, mollitie scfriabilitate et lentore. Gustatoriis autem pares numero sunt et olfactoriae, quae tactum afficiunt, sed non habent speciei nomina. Nam odorum in fragrantia et foetore differentia : hoc ipsum differentia convenienter putari queat, dicique multas species consequi. Haec sane orationis capita funi; quaedam ipsorum in libro de Elementis ex Hippocrati^ sententia comprehensa sunt; quaedam in opere de simplicium medicementorum facultatibus. Multi autem demonstrationes addiscere negligunt. Iis .autem quae ignorant prompte adversantur; e contrario studiosi et veritatis amatores faciunt, qui demonstrationes diligenter ediscunt, tarde autem ac inviti contradicunt.

VII. Ego vero censeo, qui hominem sunguinem salum niltilque aliud esse asterii, ei monstrandum esse, ipsum neque ideam transmutare, neque universus mutationi steti obnoxium, vel saltem tempestatem anni aliquam, vel hominis aetatem, in qua sanguis salus in homine inesse appareat. Consentaneum namque est unam quandam esse tempestatem, in qua ipsum per se unum existere appareat ; eodemque assero tum de eo qui pituitam esec hominem loquitur, tum de eo qui bilem asseverat.

Nunc quoque adhuc contra illos agit, qui hominem unum esse tuentur, quod per initia ipsum proposuisse dixi; ac primum reprehendit eos, qui sanguinem ipsum esse ferunt. Maxime enim conveniebat, inquit, sanos homines sanguinem- citra utramque bilem et pituitam in corpore obtinere, si natura est sanguis solus in corpore. Deinde vero etiam si admittatur, bilem aliquando et pituitam .colligi, aetatem sane unam aliquam aut anni tempus inveniri, quo sanguis solus sine aliis humoribus in corpore esset. Pari modo coarguit eos quoque, qui hominem esse pronuntiant aut bilem aut pituitam, hoc est ex natura id solum esse : putant in hoc et ex hoc -humore primam generationem provenisse.

VIII. Enimvero quaecumque ego hominem esse dixero, ea et lege et natura, tum in juvene, tum in sene, ac tempore tam frigido quam calido sempersemilia inesse de- monstrabo, indicia etiam proferens et causes nece/surias ostendam, per quas unumquodque in torpore augeatur minuaturque.

Ostensurum se pollicetur elementa quae ab ipso statuuntur, perpetuo in corpore contineri et secundum aetates annique tempestates habere tum incrementum, tum contabesoentiam, quod est imminutionem. Secundum legem quidem est, quod homines existimant et opinantur, quum veteres ita nominare consueverint; secundum naturam autem, id quod secundum rerum veritatem est.

IX. Primum itaque generationem non uno steti necesse est. Quomodo enim unum existens aliquid aliud generaris, nisi alicui misceatur.

Hippocrates igitur - semper ea quae manifeilo apparent sequitur: eoque nunc dicit, nihil ab uno generari, nisi aliud quidpiam extrinsecus admisceatur, idque commoderatum ipsi temperamentum sortiatur. Nonnulli autem philosophi, naturales appellati, haud Icio quomodo opinionem absurdam pronuntiare sunt ausi, quae omnem naturalem speculationem evertat. Nam qui universum dicit esse unum, tollit oratione universam generationem. Si enim unum existit id quod natum est; non erat prius, sicut neque erit paulo posti Neque enim Tbales, neque Melissea, neque Heraclitus prius erant aut nunc sunt. Aut igitur vere aliquis dixerit hos viros non fuisse? an fuerunt quidem et annis non paucis singuli vixerunt, non erant autem quo tempore vivebant? An quod essent ipsi illo tempore concedemus? eos autem qui erant non esse dicemus, quum essent? Atqui si esse quis ipsos fateatur, fuisse quoque fatebitur. Quomodo autem platanus, lapis et leo non erant olim, generationem habentia et interitum? Si autem est generatio ejus quod prius non erat, necessarium est ipsam ex substantia quadam subjecta provenisse. Hanc autem videmus non posse ipsam per se solam quicquam generare. Nam stirpium semina humore et calore commoderato externo ad aliquid generandum indigent. Quod si semen solum tuapte natura generare pofset, nullius alterius externi auxilium requirens haud differret ver brevissimo tempore generationem, sed statim germinaret. Verum saepe non mensem solum, sed etiam annos haud pauca semina perducere videas. Non enim-ex se tantum generandi facultatem habent, sed externum quoddam praesidium postulant, adque non ex simplici contactu emanans, sed ex aliqua rei contingentis facultate, quae intro in totum quod tangitur distribuatur. Si jam semen inter generandum allevationem per totum subire videtur, in arboribus, herbis et cunctis stirpibus, multo magis in animalibus evidenter apparet, neque ex masculo solo, neque ex semina sine mixtione aliquid posse procreari.

X. Deinde quae miscentur nisi ejusdem sint generis, eandemque facultatem habeant, neque generant, neque unquam ad generationem conferunt.

Non solum ex uno generari aliquid non posse dicrt, sed ne ex duobus quidem, nisi ejusdem generis sint quae miscentur, hoc est familiaritatem substantiae habentia: at ea manifesto -asperent fieri .in diversi generis animalium generatione, quemadmodum in equis habet et asinis, vulpibus et canibus: nam ex horum mixtione generatur animal veluti ex duobus mixtum. Quae autem naturam habent multum inter se differentem, neque si misceantur, unquam generare aliquid possunt. Porro quod ad orationis finem .adjectum est [neque similia nobis efficiantur] libri interpretes ceu manifestum praetereunt. obscurum autem est, aut. non probe a scriptore interpretatum aut a tr anscrip turibus vitiatum. Quod autem mihi ridetur velle innuere, id est, etsi non simile specie sit animal alterum, quod alteri nascetur, communionem certe quandam naturae esse .dicit. Non enim similia nobis ef-. fici poterunt, hoc est non generatio ex congressu fleri potest animalis, iis quae procrearunt ipsum similis. Fortan etiam oratio non sic habebat, neque similia nobis effinientur.

XI. Praeterea nisi calidum cum frigido et siccum cum humidum odorate eeaequabditer inter su habeant, sed alterum alteri et robustius imbecilliori multum praepolleat, nulla generatio sutura est.

Antea quidem dixit .non. posse- prolificum absolvi genecationem ullius,: nisi quae coeunt ejusdem .sint generis; non tamen eorum quae generis sunt ejusdem coitus necessario generat. Porro haris r orationem in aphorismis integre protulit, ubi inquit, quaecunque faigidos densos- que habent uteros, non concipiunt, et quaecunque praehumidos uteros obtinent, non concipiunt, nam in his genitura extinguitur. Ad haec quae siccos magis et ardentes ; nam alimenti inopia semen corrumpitur. Quae vero moderatum ex utrisque temperamentum habent, faecundae sunt. His verbis docet quas ob causas mulieres insueeundae fiant. Indicat autem id etiam, quod hoc consequitur, de quo et nos alibi et alii plerique ante nos scripserunt. Innuit et Plato, quum diceret non exiguam esse artem, qua quis novit et viros et mulieres consentaneum habentes generationi temperamentum conpungere. Quae enim de uteri temperamentis dixit, eadem etiam de seminis temperamento intelligere oportet: siquidem et id interdum humidius est quam conveniat, aut frigidius; aliquando siccius aut ardentius. Familiare autem est siccleri utero humidius semen ; humidiori siccius, quemad-. modum. et calidiori frigidius; Rigidiori autem calidius. De quibus uberius in libro de ratione procreandi liberos pertractamus. Nunc satis est scire; quod neque aliquid potest ex usio gigni, neque ex duobus aut etiam pluribus coeuntibus, nisi familiaritas mutua sit et commoderatio quaedam temperamenti, quae ex coeuntibus persici- . tur, id generari potest.

XII. Quocirca quomodo rationi consentaneum suerit, ab uno aliquid generari, quum ne a pluribus quidem generetur, nisi probam inter se temperiem habere contigerit.

Reliqua hujus sententiae ex praedictis sunt conspicua. Meminisse autem oportet nominis in ea dicti κράσεως, temperamenti, quod Ionice κρήσιος protulit, quoniam primus quorum memoria ad nos pervenit Hippocrates erementa κερἀννυσθαι id est contemperari docuit, quemadmodum et paulo ante ostensum est. Atque hac ratione differt ab Empedocle; is. etenim ex eisdem elementis, quibus et Hippocrates nos aliisque omnia corpora, quae circa terram sunt, constare dicit, non tamen invicem contemperatis, sed per exiguas partes commissis et se contingentibus. Quod vero et haec opinio simili modo coarguitur, quo illae opiniones quae sensile corpus ex insensilibus impatibilibusque primis corporibus generant, in commentario de elementis ex Hippocratis sententia ostensum est, ubi etiam omnium fere physicarum opinionum mentionem fecimus, quae de primis principiis aut elementis extiterunt.

XIII. Quum itaque ejusmodi sit natura cum reliquorum omnium, tum hominis, non unum esse hominem necesse est; sed unumquodque eorum quae ad generationem conserunt, talem in corpore facultatem qualem contulit obtinere.

Praefatus Hippocrates nisi calidum frigido et sic cum humido moderatu contemperatum fit, corporum. videlicet generabilium generationis haud posse fieri: .nunc rane manifesto non hominis tantum, sed .omnium etiam quae gecenationem corruptionemque corporis. subeunt, ex ipsis generationem esse pronuntiat. Nam ex calido, frigido, sicco et humido omnia creata sunt, coque communia omnium. esse .haec elementa. Propria autem .hominis natutae sanguinem, pituitam, bilem flavam et nigram. Quamquam ne haec quidem propria recte dixeris.; ut quae .omnium sanguine praeditorum animantium sint communia. Constat autem et horum singula ex prunis. creata esse quatuor elementis, quae a qualitatibus nominantes humidum ,. siccum, frigidum et calidum dicimus. Propria vero substantiae ipsarum nomina sunt, ignis, aqua, aer, terra. Apertum. siquidem est elementa secundum simplices, nec mixtas qualitates nuncupari: quum calor struimus igni insit, quemadmodum et humor aeri, frigus aquae; siccitas summa una cum densitate et frigore terrae. Quomodo igitur nonnulli arbitrantur, Hippocratem humidum quidem, siccum, frigidum et calidum elementa .statuere (haec enim in homine apparere) ignem vero, aquam, aerem- et terram non admittere? eo quod neque horum aliquod in humano corpore conspiciatur? haud tamen assequentes rntellectu, ea quae in corpore apparent, ut calida, frigida, sicca, humida, esse apparentia et visibilia corporis elementa. Quae quis audebit elementa omnium corporum esse communia pronunciare? Nemo profecto, etiam stupidissimus, quum Hippocrates dixit; Necesse igitur est, quum talis et aliorum omnium et hominis natura sit, non arbitrandum est nunc ipsum dicere ea quae in corpore humano videntur, calida, frigida, sicca et humida; sed quatuor elementa, quae. summas et expertes mixtionis qualitates obtinent, ex quibus invicem contemperatis omnia quae in medio sunt corpora gignuntur, per exuperantiam non proprie appellata calida, frigida, sicca et humida. Nam si haec jam contemperata elementa statuamus, ea quae summas habent qualitates haud novi quid esse dicemos. Jam proxima oratione clarius adhuc suam ipsius sententiam explicat, ad quam modo digrediamur.

XIV. Rursus etiam necesse est, intereunte hominis corpore unumquodque ad suam secedere naturam, humidum ad humidum, siccum ad siccum, calidum ad calidum et fui-. gidum ad frigidum.

Quum in hominis obitu unumquodque praedictorum elementorum dirimitur, ad suam naturam secedere commemorat, quae -calidum, frigidum, siccum et. humidum vocabat: non sanguinem dicens ad mundi sanguinem, .plo tritam ad pituitam, bilem ad bilem, arteriam ad arteriam, carnem ad carnem, venam ad venam, nervum ad nervum abire : sed singulorum horum calidum et frigidum, humidum et siccum ad communia omnium elementa discedere. Nervus enim nimirum ex calido, frigido, sicco et humido elementis scilicet compositus est: quippe non ex alio nervo, sicut nec vena ex alia vena, quoniam ne cogitari quidem possunt per tuta invicem contemperata esse haec; caro, vena, os, arteria et aliae partes. Vult autem ipse, si paulo ante dictorum meminimus, per tota invicem calidum, frigidum, siccum et humidum esse contemperata. Quare non hae quae palam in corpore humano videntur calidae, frigidae, siccae -et humidae particulae, hominis naturae elementa sunt.p sed illa quae has ipsas composuerunt generamntque. Haec autem sunt aqua, ignis, aer et terra; de quibus abunde in opere de elementis secundum Hippocratis sententiam disseruimus.

XV. Talis autem tum animantium, tum caeterorum omnium est natura.

Hujusmodi, inquit, non modo hominis, sed etiam aliorum omnium natura est, ex calido nimirum, frigido, sicco et humido, simplicibus et summis contemperata. Nam quae in medio consistunt, omnia temperamentum ex his obtinuerunt. Igitur ab intellectu alienum est dicere, eorum quae in medio habentur temperamentum ex iis quae in medio sunt fieri. Hoc autem non percipiunt sc dicere, qui ex iis quae in corpore conspiciuntur, humidis, lienis, calidis et frigidis naturam nostram constare tuentur. Adhuc absurdius est, si et aliorum omnium animantium stirpiumque naturam ex his conflari dicamus. Hippocrates enim clare dixit in oratione proposita et aliorum omnium talem esse naturam. Illi vero haud scio quid dicent, quum fici semine in terram detecto, verbi gratia, maxima arbor enascatur, Absurdum est dictu, non ex terra et aqua, sed aliunde talem ipsi inesse naturam. Atqui terra sui ratione summe est frigida, calorem vero ficus quo vivit multum obtinet, coque etiam si in valida hieme pertingeretur, non emoritur. Liquet igitur corpus fici non solum ex aqua et terra constitutum esse, sed etiam igneae naturae particeps evasisse. Perspicuum autem est et aeris partem recepisse, siquidem lignum ipsius palam est non terra solum, sed et aqua levius. Ex quatuor itaque et ficus constat et si haec inde constat, fructus etiam tum ipsius, tum alii omnes. Sunt autem triticum, hordeum, fabae aliaque cerealia semina fructuum particulae: atque ipsae idcirco ex quatuor consistunt, terra, igne et aqua et aere. Quoniam vero ex fructuum stirpiumque esu humores qui in nobis sunt generantur, et hi nimirum primam generationis originem habebunt aquam, terram, aerem et ignem. Sed ut dixi, haec etiam in commentario de elementis secundum Hippocratem demonstrata sunt. Quare jam ad alteram sententiam digredi tempestivum est.

XVI. oriunturque similiter omnia et similiter omnia occidunt.

Nullus vaticinatus fuerit, quosdam fore homines, qui rpfum toties oscitantur audituri sint, quoties idem dogma pronunciaverit, ut nunc Hippocrates fecit, [omnia] dicens non tantum hominem similiter nasci et interire, quemadmodum dictum est, ex quatuor scilicet elementis, non corporis partibus. calidis aut frigidis aut siccis aut hunudis. Verum funi nonnulli adeo imperiti (graecanieae dictionis, ut putent id quod in corpore humano est catidumj frigidum, siccum et humidum, sensui dignota communia omnium generationis esse elementa.

XVII. Eorum enisu natura ex praedictis omnibus constat; et ut praedicta sunt a nobis, in id ipsum ex quo constat unumquodque desinit, proindeque eo secedit.

Immoratur tuo dogmati naturam omnium censens ex commemoratis quatuor constitui et in eadem finire. Unde enim singula. constituta sunt, inquit, illuc etiam recedunt, ad communia scilicet mundi elementa, terram, aquam, aerem et ignem. Prorsus igitur Hippocratis sententiam ignorant et id quod initio dictum est. Neque enim τὸ πάμπαν, in totum hominem dixerim aerem, neque aquam, neque ignem ; neque terram pro pnf όλως, nequaquam et nulla. in parte intelligentes. Liquet enim Hippocratem non velle communia omnium elementa nequaquam in corpore humano esse, verum eos qui unum solum ex ipsis dicunt insectari.

XVIII. Corpus autem hominis in se sanguinem et pituitam et bilem duplicem, siavam ac nigram continet. Et haec tua ipsi natura est corporis et per haec dolet et su- num est.

Finita de communibus elementis dissertatione ad animalium sanguine praeditorum (in quorum numero est et homo) elementa in oratione proposita digressus est; decernens tum nostram ab initio generationem ex sanguine, pituita et duplici bile, flava et nigra constare, tum totius vitae permansionem, eaque tota esse naturam hominis, quum humores quidem in solidis partibus contineantur; ipsae vero fetidae in prima animantis quod gestatur in utero conformatione generationem ex his sortiantur. Nam ompes partes ex menstruo sanguine factae sunt, qui non sincerus est sanguis, sed duplicem in se bilem pituitamque habet; id quod paulo post auctor ostendet. Quin etiam quomodo fiat ut ex his sani simus, doleamus et aegrotemus, proxima oratione persequitur.

XIX. sanum quidem est maxime, quum haec moderatum inter se tum facultate tum copia temperamentum habuerint, idque praesertim si permixta suerint.

Omnium et medicorum et philosophorum, qui abscluti dogmatici sunt. contentu elementorum commoderatio sanitatem efficit. Quum autem rationalis rectae prima elementorum institutio duplex genere^ sit; altera appositione et complexu primorum corporum generationes compositorum fieri profitetur, altera temperamento. Prior itaque symmetriam in meatuum structura poropoeia ponit f secunda ex proba elementorum temperie sanitatem constare affirmat; cujus nimirum opinionis Hippocrates princeps existit. Rursus quum duplex sit symmetria seu commoderatio, haec in facultate eorum quae contemperantur, illa in substantiae quantitate, utriusque meminit Hippocrates inquiens, fecultate et copia. Quod ad sententiae finem dictum est [et praesertim st commixta sint] aecuratam per tota ipsa contemperationem innuit. Nam in dispositione corporis maxime inculpata non solum quatuor elementorum commoderatio, sed etiam per tota temperies mixtioque accurate absolvitur. In deterioribus x autem corporis temperamentis fieri aliquando potest, in una aliqua parte humores non aequaliter, neque similiter neque per tota invicem esse temperatos; verum quum nondum functio manifeste laeditur, culpata quidem est sanitas, nec dum tamen morbus est.

XX. Dolet autem ubi horum quicquam nel parcius vel copiostus suerit aut in corpore separatum, nec reliquis omnibus contemperatum.

Quemadmodum in sanitate exquisitam commoderationem in quantitate et facultate et temperamento per tota statuit, eodem modo in morbo horum contraria ponit: minus quidem aut majus ad substantiae quantitatem et facultatem reducens; non autem contemperatum esse omnibus ad intemperiem aut inaequalitatem temperaturae aut quomodocumque aliquis nominare velit.

XXI. Necesse namque est quum quid horum secretum suerit et per se constiterit, non salum eum unde secefat locum morbo affici, sed et eum ubi constiterit et in quem ob exuperantiam disiusum sueris, dolore ac labore vexari.

Quum quatuor humorum aliquis per su in aliqua parte constiterit ab aliis separatus et non sit tutus per tota ipsis contemperatus, animal dolet, dum utraque pars intemperiem experiatur, tum unde discessit; tum in quam transiit, potissimumque hoc accidit in humoribus, qui validas facultates obtinent. Hi enim non solum quantitate partem in quam decubuerunt aggravantes, sed letiam qualitate dolorem excitant, dum vehementer calefaciunt aut refrigerant.

XXII. Etenim quum quid horum plus, quam redundet, extra corpus effluat, evacuatio ipsa dolorem concitat.

Ἐπιπολάζοντος, id est innatante, dictum nunc esse loco πλεονάζοντος, id est abundante, intelligendum, aut si non hoc quis velit intelligere, pro non temperatum omnibus aliis per summa innatans, positum esse putabimus. Utrumque enim est probabile.

XXIII. At si contra intro vacuaiionem et translationem .ac ab aliis secretionem fecerit, duplicem sane dolorem (ut ex dictis pateo concitare necesse est, et unde secessit et ubi exuperat. nixi sane quaecunque hominem esce offirmavero, ea me demonstraturum eadem semper esse et lege et natura.

Hoc superius esse comprehensum etiam ipse innuit, quum dicit, ut ex dictis patet, nam dictione, non potestate a nunc dicta oratione differt, quam paulo ante adduxit, ubi in hunc modum inquit: Necesse enim est quum aliquod horum secesseris set per se eo,stiterit j non salum locum ex quo secessit morbo affici, sed eum etiam ubi constiterit et in quem ob exuperantiam dissensum suerit, dolore laboreque vexari. Quum autem ait: Quae vero hominem esse dixero, ea semper secundum legem et secundum naturam inesse monstrabo. Secundum legem quidem dixit, volens innuere hominum opinionem, quam de ipsis habent, secundum naturam vero ipsarum rerum veritatem. Attendamus igitur jam verbis ipsius subsequentibus, ut cognoscamus, an quod initio operis pollicitus est nunc praestet.

XXIV. Dico etiamnum sanguinem esse et pituitam et bilem tum furvam tum. nigram. Atque horum quidem nomina ex lege distincta esse aspro - nullique ipsarum idem esce nomen inditum. Deinde species natura distinctus esse nullamque pituitam similem esse sanguini, neque bili sanguinem, neque bilem pituitae. Quo namque modo haec inter se similia suerint, quorum neque colores confulcientibus similes apparent, neque qualitates manui tangenti similes esse videntur? Neque enim calida consimiliter sunt, neque frigida, neque sicca, neque humida.

Tota ipsius oratio manifesta est et quod institueratdemonstrat. Nam proposita hac serie quatuor esse humores in corpore invicem differentes docuit. in fuissequenti vero, quod etiam secundum naturam hi omnes existant, non unicus ex ipsis, sed in hac praetenti oratione humores ait et colore et consistentia et calore et frigore invicem differre, id quod etiam manifesto apparet. Perturbat autem fortasse quosdam, quod humor ab humore siccitate discrepet, quum omnes humores sint. liquidi et humidi. Negent igitur hi, quod neque humiditate ipsi differant, siquidem alterum altero humidiorem esse concedunt, quod in omnibus pariter humoribus apparet. Etenim flava bilis vehementer humescit saepe, quum color ipsius non flavus, sed .pallidus efficitur, saepe vero vitelli modo crassescit, eoque a nonnullis nominatur vitellinar atra bilis perpetuo crassior est pallida et flava, non parva minoris majorisque ratione, quemadmodum et sanguis. Nam hic interdum humidus adeo sunt fluat, interdum crassas admodum apparet. Pituitam autem commemoratis humoribus proportione respondere rideas. Vari at enim crassitie et tenuitate, dum nunc est aquea, nunc crassa, ut pus repraesentet. Accidit hoc humoribus, qui non vere sunt elementa, quemadmodum aqua, terra, aer et ignis sunt. Singuli enim ex quatuor his generati sunt, ita ut in alio aliud ipsorum praepolleat, quemadmodum subinde didicistis.

XXV. Quum itaque tantopere inter se tum idea tum facultate disserant, ea non unum esse necesse est, nisi ignis et aqua unum et idem sint.

Quamvis absurda eorum sit opinio, qui hominem unum esse arbitrantur, Hippocrates tamen studiose ei contradicere videtur, forte quod aliqui illius tempore fuerint insignes viri, qui hanc opinionem celebrarent. Quum enim plurima veterum virorum opera non amplius supersint; multo verisimilius est opiniones ipsorum nullis mandatas literis intereidisse, praesertim quoniam nonnulli ne ullum quidem opus conscripserunt, quemadmodum Socrates, Pythagoras et ex claris nostra tempestate medicis Quintus. Praeterea magis licet credere multos viros illustres, dum viverent, extitisse; ipsis autem fato defunctis de dogmatibus opiniones interjisse, quum et Plato tot conscripsit opera: discipuli tamen quaedam ipsius placita non memoriae protlita esse dicant praeter ea quae scripta ridemus. Quemadmodum vero discipulis dogmata non prodita esse dicentibus fidem accommodamus-, ita etiam Hippocrati extitisse nonnullos credimus, qui terram solam commune omnium elementum esse dicerent, in bomine autem bilem aut pituitam. Etenim nunc etiam quosdam novi, qui alia scripserunt, quorum opera partim cum ipsis perierunt, partim peribunt, sicut ejus, qui terram omnium esse matrem, nutricem, principium et elementum affirmat; ipsam namque etiam coelum generasse et animantia quae in ea habentur, uti Hesiodus tuetur. Jam vero ex Archigenis sectatoribus aliquis, vir non omnino pessimus, crediderat neque inspiratione aerem in corpus ingredi, neque in exspiratione foras egredi. Item alius quidam primum. et elementarem humorem pituitam esse volebat. Ne igitur inquiramus nomina illorum, qui absurdas has opiniones primum ediderint. Etsi enim quod .Thales aquam solam esse elementum pronunciavit ex ipsius libris ostendere nequeamus, attamen hoc quoque omnibus. persuasum est.

XXVI. At vero ex his noveris quod non unum haec omnia sint, sed suam quodque ipsarum et facultatem et naturam obtineat. si enim. cuidam homini medicamentum dederis, quod pituitam educat, pituitam tibi evomet; si medicamentum quoque dederis, quod bilem ducat, tibi bilis evometur. Eadem- quoque ratione atram bilem purgat medicamentum quod dederis atram bilem ducens. Quod si ipsi aliquam corporis partem sauciarit ita, ut vulnus stat, effluet ipsi sanguis. Atque haec tibi totam diem noctemque .tum hieme tum aestate observabuntur, quamdiu spiritum homo ad se trahere uic.jsimque reddere valebit. Calebit autem, quoad aliquo eorum quae cognata sunt privatus suerit. Cognata vero .sunt ea praedicta. Quomodo enim non egent cognata? Primum quidem haec omnia homo, quoad vita spuitur, semper in su manifeste continet ; deinde ex homine natus est haec omnia, habente; postremo in homine nutritus est haec continente omnia, quae nunc ego assevero ac demonstro. i

Superiore oratione ipse demonstravit manifeste simul et vere hominem omnia in se habere, bilem utramque, pituitam et sanguinem. In praesenti vero non boe solum ostendit, sed etiam quod secundum naturam sint, non (ut quidam aiunt) unum ex ipsis. Aliae igitur opiniones eorura, qui unicum humorem in corpore secundum naturam esse referunt, facile possunt convinci. At illorum, qui sanguinem affirmant, non contemnenda est; sed magnum aliquod certamen, quo subvertatur, requirit. Hoc autem aggredi jam tempus est, exordlo ab eo, quod prius vir dixit, desumpto. Dicit autem hunc in modum. Ego vero censeo, qui hominem sanguinem duntaxat et nihil aliud esse asserit, ut is nec ideam apsum transmutare - nec universue mutationi peri demonstret obnoxium, aut saltem tempestatem anni aliquam aut ullam hominis^ aetatem ostendat, qua sanguis unum existens elementum salus inesie homini appareat. Vorisimde namque est tempestatem unam quandam ossi, qua is unum per su existens appareat. Si igitur huic sermoni adjeceris id, quod in sententis modo nobis proposita demonstratur, integrum Hippocratis dogma efficies, Nam ostenditur inibi, neque anui tempestatem aliquam hujusmodi esse neque aetatem, in qua hominem commonstret aliquis aliorum humorum non esse participem: imo etiam per purgationes liquet. Si namque dederis alicui medicamentum vel bilem ducens vel pituitam, id vacuari videbis, quod ab eo trahi natum est, ut quum omni tempore omnes in corpore contineantur humores. Huic autem rationi quidam renituntur, qui non concedunt purgans medicamentum familiarem ex corpore humorem attrahere, sed .in formam in quam natum est. transmutare. Verum quod falsa sit ipsorum sententia, commentario uno de .facultatibus medicamentorum purgantium inscripto a nobis demonstratum esu. Dicetur autem etiam nunc unum quippiam eorum, quae illic enarrata sunt, causa exempli. Vidistis enim in ipsis artis operibus non raro convinci eos, qui id, quod evacuatur, a medicamentis purgantibus trahi non admittunt: utpote hydero ascite dicto laborantes, medicamento aquam ducente sumpto, non exiguam aquosi humoris copiam .evacuant tumoremque. ventris demittunt. Quod si flavae bilis aut nigrae eliciens medicamentum ipsis aliquis propinet, paucissimum evacuabit. humorem et tumor ventris non modo nihilo minor, sed etiam major evadet. Contrarium accidere ictero ex jecoris obstructione laborantibus conspexistis; nam deobstructo prius ipsis viscere medicamentis id efficiendi facultate donatis quum .bilem ducens exhibitum fuerit, et copiosa redundantis Humoris vacuatis fit et affectus statim cessat. His simile novistis etiam in his fieri, qui pituita aut atra bile infestantur. Etenim multus qui vexat humor evacuatur et aegroti magnopere Iuvantur. Si igitur hisce purgantibus talia trahuntur et medicamenta omni aetate et anni tempore purgant, perpetuo quatuor in corpore humano existunt. oportebat enim, sicut prius dictum est, fallent unum aliquod anni tempus aut hominis aetatem, quae solum sanguinem haberet, apparere, si opinio eorum, qui solum sanguinem naturam hominis esse prodiderunt, vera statuatur: quod idem est, ac si omnes ipsius partes ex solo sanguine conformentur .nutrianturque semper foto sanguine. Porro quum bifariam sanguis dicatur, alter, qui in venae tectioalbus et vulneribus vacuari cernitur, utriusque bilis et pituitae, ut ostendi, particeps; alter autem purus, siccerus necne cum aliis humoribus mixtus, ex eo sanguine secundum prius significatum conceptum efformari verum fortassis est, ex eo autem; qui secundo, falsum. Nunquam enim salus hic in iis, quae uterum gerunt, gignitur. Cur autem adiecerim sermoni fartosus, vos non latere arbitror. Nam in commentariis de semine plurimas corporis partes ex semine generari docuimus; totas autem carnutas ..ex sanguine conformari. Sed quia exigua seminis moles est, quae in uteros conjicitur., .nutrimentum vero ipsi et incrementum ex sanguine obvenit, ideo quis partes propemodum universas ex sanguine conformari dixerit? Quatenus autem semen generationem ex sanguine obtinet, eatenus concepti generationem ex sanguine esse si quis dicat, vera fateri videbitur, sed non- ex sincero sanguine athla humoribus non commixto, sed ex eo, qui per exeri lentiam nominatus est. Hujusmodi face totus praepositae orationis sensus est. Particularlum vero in ea hic erit: primum significare convenit communem non siclum medicorum consuetudinem, sed omnium quoque Graecorum, qui bilem sine adjectione nominant, quam pallidam aut flavam indicare voluerint. Caeterum quod haec utraque nomina de una humoris specie dicantur differentis humiditate et siccitate, paulo ante a me expositum est. Reliquas omnes biles cum appendice nominant aeruginosam dicertes aut nigram aut rubram aut porraceum. secundum ad hoc in serie proposita indicare oportet, ubi inquit: quousque spiritum in se posui attrahere et rursus emittere. Constat enim inspirationem velle ipsum fieri instrumentis respiratoriis. externum aerem attrahentibus, expirationem vero eminentibus. Deinde tertium, ubi ait; quoad aliquo cognatorum privatus suerit. Vult enim non solum quum sanguine animal privatum fuerit interire, sed etiam quum aut pituita aut flava aut nigra bile.

XXVII. Qui vero unum esse hominem asserunt, hanc mihi siententiam tulisse videntur, quod, quum intuerentur eos epotis medicamentis in superpargationibus interiissie, alios quidem bilem, nonnullos vero pituitam evomentes, horum unumquodque hominem esse existimarunt, quo purgante ipsum intereuntem viderunt. Et qui sanguinem sic hominem asserunt, eadem utuntur ratione. Quum enim homines jugulari et e corpore sanguinem sinere conspiciunt, eum in homine animam esse existimant. Hisque argumentis omnes inter disserendum utuntur.

Qui dicunt, inquit, hominem unum esse, tanquam multi sint id dicentes, non unus. Ex quibus igitur persuasionem hanc sibi induerunt, qui ex quatuor humoribus unum aliquem homini generando^ sufficere arbitrantur, Hippocrates ipse indicavit: quae nobis quidem absurda, ut dixi, illis autem probabilia nimirumapparent. Nam in purgaclunibus immoderatis quum viderent alius alium ab alio atque alio humore extremeevacuato interire, illum solum humorem hominis naturam esse censuerunt.

XXVIII. Quanquam primum quidem in immoderatis purgationibus sula evacuata bile nullus unquam mortuus esa rerum epoto medicamento, quod bilem fucat, primum fune aliquis bilem vomet, deinde pituitam, .postea quoque praeter bilem atram. bilem, idque per vini, sub mortem vero sanguinem etiam purum evomit.

Atque hic rursus clare Graecorum consuetudinem innuit, qui. bilem frequenter sine adjuncto flavam, atram vero temper cum adjuncto vocant. Porro quod in. tota oratione significatur, manifestum est. Nullum enim mori inquit, cui unus solum humor purgatus fuerit, quum alii quoque semper cum ipso evacuentur.

XXIX. Eadem vero patiuntur et a medicamentis pituitam ducentibus. Primum etenim pituitam vomant, .deinde bilem stavam, tertio atram, intereuntes demum sunguinem purum, in eoque moriuntur.

Quum humor medicamento purganti familiaris fuerit evacuatus; mox illum consequitur primus qui ad evacualienem linter alios facillimus est: post illum qui secundum in hoc genere ordinem sortitur : deinde sanguis omnium postremus, ut qui humor sit naturae familiarissimus. Tutum namque est tantillum de eo dicere, quod, si non folus est natura hominis, certe omnium aliorum familiarissimus est.

XXX. Quum enim medicamentum corpus introierit, primum qui.dem quodcunque sibi ex amnibus in. corpore existentibus facundum naturam familiarissimum suerit educit, deinde vero reliqua tum trahit, tum purgat, quemadmodum quae e terra nascuntur et in eam conseruntur,. ubi terram subierint, eorum quodque trahit, quod na- tura sibi familiare in terra inest. Inest autem et acidum et amarum et dulce et falsum et eujuscunque generis aliud. Primum itaque ejus plurimum, quod natura sibi ipsi familiare suerit, ad su allicit, atque deinceps reliqua attrahit. Tale quiddam etiam medicamenta in corpore faciunt. Quaecunque enim bilem educunt, primum meracissimam bilem purgant, deinde mixtam t et rursus medicamenta pituitam cientia primum puri//imam pituitam educunt, postea etiam mixtam. Iugulatis quoque. primum quidem sanguis tum calidisiimus tum maxime ruber e/siuit, mox vero magis pituitosus magisque biliosus profluit. -

Perspicua auctoris est sententia, qui rationis propositae testimonia scribit, qua dicit medicamentum, ubi in corpus venerit, primum sane humorem sibi familiarem attrahere, deinde etiam alios. At meminisse oportet etiam de stirpibus ipsum verba facere si nempe quod et harum unaquaeque sibi naturale et connatum ad se attrahunt: contineri enim in terra acidum; dulce, amarum, salsum et cujusuis generis, veluti etlam in homine, acidum quidem atram bilem, amarum vero flavam, dulce sanguinem, falsum pituitam. Etenim talis quaedam est pituita, quemadmodum alia dulcis, alia acida, et quaedam alia nullam insignem obtinens qualitatem;^ Atque ideo mihi videtur ad orationis finem adjecisse cujuscumque generis aliud,- ut qui non tantum in pituita, sed in aliis etiam humoribus permultas viderit differentias. Sicut. enim acida, dulcis, amara et salsa, ita etiam acerba, austera i acris et pinguis humorum species est tum im animalibus, tum in stirpibus, et nimirum quae in terra ipsis respondent.

XXXI. Augetur vero in homine pituita quidem hieme; haec enim hiemis naturae eorum; quae corpori insunt, maxime analoga est, suigidistma namque existit. Hujus autem rei certa sunt indicia pituitam esse /rigidissimum. Quod si pituitam et bilem et sanguinem tangere volueris, pituitam /rigidissimum esse reperies; quae quamvis sit lentissima, ac vi potissimum facundum atram bilem educatur, (quaecumque vero vi educuntur, ea per violentiam coacta calidiora redduntur ) nihilominus tamen supra haec omnia pituita suapte natura suigidistimn e/se conspicitur. Quod autem hieme corpus pituita replentur, hisce noveris. Per hiemem homines maxime pituitosu tum expuunt, tum emungunt, oedemata ipsis albisima per eam potissimum tempestatem et caeteri morbi pituitosi oboriuntur.

Clara est oratio, quae lectorem diligentem requirat, non interpretem, qui ipsam explicet. Quod autem in sine scriptum est, caeterique morbi pituitosi, hoc modo ex ipsius scriptura intelligendum esu oedemata alba hieme posit- simum. oriuntur: item alii pituitosi morbi hoc tempore inrestant; denique et febres, sicut in aestate omnino biliohores, sic in hieme pituitosiores.

XXXII. At vere adhuc quidem pituita in corpore valida manet, sed sanguis augescit. Nam etfaigora remittunt et im-. bres succedunt: tuncque sanguis augetur tum ex im- bribus tum ex diebus calidis. Nam secundum naturam ipsi haec ex anni tempestate potissimum insunt; etenim humidum et calidum est. Ex his vero noveris, quod hominet vere et aestate potispmum dysunteriis. corripiantiir et ex naribus sanguis ipsis prostant et calidissimi et ma.ximui rubicundi stat.

Est sane et hujus sententiae contextus perspicuus. Dictum namque a me est in primo de temperamentis libro satius esse ver temperatum vocari, non humidum et catidum. Suberat vero causa aliqua, ob quam medicorum philosophorumque nonnulli ipsum calidum humidumque dicerent. Sic enim in anni temporibus hoc humidum et calidum esse dicunt, ut .in genere eorum quae corpora habent animalia; haec sane cum plantis conferentes, ver autem autumno inter anni tempora optimum et ut ita dixerim solum exacte secundum naturam habens cum eo, quod praeter naturam affectum est. At sanguinem vere redundare quum alia, tum illud indicio est, quod tunc dysenteriae infestent, quae cruentae scilicet dicuntur, non quae ex bile intestina exulcerant. Verum de cruenta hac dysenteria in quarto operis de articulis commentario tractavi, affectum hunc ostendens frequenter copia sanguinis oboriri, qui in venis continetur, deinde quem natura per intestina confertim excernit, sicut et mulieribus per uterum, nonnullis per nares aut haemorrhoidas aut vomitum. Porro aestatem adjunxit veri tum dysenteriae ratione tum ob cutis ruborem. Nam beneficio sui ipsius caloris generatus vere sanguis et. .rubicundam totius eorporis cutem efficit et per anum quibusdam excernitur. Caeterum calidi ad tactum tunc apparent homines tum sanguinis tum etiam ambientis aeris beneficio.

XXXIII. Aestate vero sanguis adhuc viget et bilis in corpore at: tollitur et in autumnum protenditur. At autumno modicas quidem sanguis generatur (contrarius enim ipsius naturae autumnus est), bilis autem aestate et autumno corpus occupat, quod hisce indiciis noveris, quod hac tempestate homines sua sponte bilem evomant et medicamentorum potionibus biliosiora purgentur. Jd quoque ex sentibus et hominum coloribus patet. At pituita aestate se ipsa longe imbecillior est. Contraria namque ipsius naturae est haec tempestas, calida siquidem et sicca est.

Aestate et praesertim per ipsius initia plerisque Iangula abundat vere auctus, ut qui ab ambientis aeris ealore nondum sit discussus. Augescit autem bilis, quod hac anni tempestate corpus praeter naturam incalescat. Caeterum nominavit hic rursus bilem ultra adjectioneur coloris vocabuli sinuum, nunquam atram simpliciter nominans, verum fiemper cum adfectione coloris nominis. Particularia in oratione manrsesta iis sunt, qui animum adhibent.

XXXIV. At sanguis per autumnum paucissimus -in homine gignitur, siccus siquidem est autumnus et hominem jam. resuigerare incipit. Atra autem bilis autumno tum plurima tum vehementissima .est

Superiore contextu dictum erat, sanguinem in autumno paucum generari, ut qui naturam autumno contrariam habeat. Nos autem quomodo contrariam habeat edocuimus. Si enim sanguis calidus et humidus est veri similiter, autumnus autem, ut ipse dixit, siccus est et refrigerare jam hominem incipit, merito autumnus veri contrarius est et humorem redundantem sanguini contrarium obtinet, siccum et frigidum. Generatus autem est talis bona ratione, quod in aestate humores prius adurantur: reliquiae vero adustorum humorum, restincto scilicet calore, statim frigidae siccaeque redduntur; frigidae quidem propter calorem extinctum, siccae,quod totus ipsius humor, quum assaretur, sit consumptus.

XXXV. Quum vero hiems ingruit, bilis re/rigescens pauca gignitur et pituita ruistis augetur tum ab imbrium copia, tum a noctium longitudine.

Humorem in singulis quatuor anulo tempestatibus exuperantem vult ipsi tempestati similem esse: : temperamento L ideoque pituita quidem frigida et humida nominatus hiemi similis, sanguis autem calidus et humidus, ut ver; flavam bilem calidam et siccam esse dicit, uti aestatem, et nigram, sicut. autumnum, frigidam et siccam. Quod igitur. dixit, quibus anni tempestatibus singuli humores augentur, antra probavit:: nunc. vero causam reddit, cur pituita hieme exuperet. .Ex crebris, inquit, pluviis et noctium longitudine., eo quod haec anni tempestas humida sit et frigida. Humida quidem esse monstratur pluviarum copia, frigida vero noctium longitudine. r. Nam caloris, quem aestate ambiens nos aer obtinet, sol auctor est, dum prope supra verticem nostrum emergit et diem longiorem efficit. Ita etiam hieme frigoris idem auctor est, quum obliquus demissusque et brevi tempore supra terram feraturi Hippocrates autem vult animantium corpora pro ambientis nos aeris constitutione affici ita, ut siccentur quidem in siccis ipsius temperamentis, humectentur autem in humidis: ita vero ut incalescant in calidis, refrigerentur in frigidis. Si igi tur hiems humida et frigida est, : bona ratione in ipsa pituita superat; quum sit frigida et humida: id quod etiam prius ipse ostendit. Ratio autem ipsi et aliis anni temporibus consentire videtur. Nam ac-. flete flava bilis praecellit, quoniam sicca et calida facultate est, .vere sanguis, humidus calid usque humor, siquidem et ver calidum esse et humidum praedicavit, in autumno autem atra billis, quae frigida et sicca est; tumpori respondens. Proinde non exigua quaestio de veris temperamento oritur, quomodo calidum et humidum dicatur: quam cum tractarem, ostendi melius esse tempera— : tum ipsum dicere. Qua ratione constat et sanguinem non. calidum et humidum, sed temperatum appellari. Praeter-. ea major adhuc quaestio erit ab interpretibus libri omisifa, nempe de pituita, quae humida quidem et frigida consistentia est, sed in hieme generatur. Cur autem dixerim non exiguam fore quaestionem, jam tibi aperiam. Hippocrates ipse in Aphorismis inquit : ventres hieme et uere natura calidissimi sunt et somni longissimi: itaque per ea tempora cibi liberalius dari debent. Caloris enim nativi copia magna inest, ut cibus proinde plenior re quiratur. Argumento aetates sunt et athletae. Et iterum aestate et autumno cibos dispcillime ferunt, hieme sucillime, mox nere. Si igitur haec sunt vera et pituitam frigidum humorem, non temperatum novimus, quemadmodum sanguinem, quomodo in hieme copiosior generabitur? Conveniebat enim ex alimento probe concocta sanguinem potius generari quam pituitam. Quae igitur dubitationis lolutio? Meo quidem judicio ventres hieme calidissimi sunt naturali calore, hoc est temperatissimi: partes autem corporis refrigerantur magis in hieme: quibusdam et venter ipse ex itinere aut vestium penuria aut studiorum genere aut hujusmodi aliquo. Penetrat igitur universum ambientis aeris frigus in corpus quam penitissime, quibusdam etiam usque ad ventris regiones, ut expositum ell. Quare licet in ventriculo cibi assumpti probe concocti sint, certe in jecinore dum mutantur, non absolutum sanguinis facti ornamentum recipiunt, sed aliqua ipsius parte frustrantur. Praeterea mulio minus totius corporis venae ipsum transmutant restigeratae. Accedit huc etiam copia ciborum, qui hieme offeruntur, qualitatibus simul pi tu itosiores. Nam legumina hieme multa comedunt panisque musto amplius quam in aliis anni temporibus, simisaginem, placentas seu liba, olera, rapas salivas carnesque multas, quasdam ex iis manifesto pituitosus, sicut ovillas, quasdam, nisi probe conficiantur, uti porcorum et praesertim aprorum. Hem bulbis, cochleis, caseo aliisque hoc genus mustis per totam hiemem vescuntur, quae facile in pituitam transeunt. Quin etiam bibunt complures vinum recens, quod et ipsum pituitae generandae idoneum est. Quare his de causis pituita hieme redundat.

XXXVI. Haec igitur omnia perpetua hominis habet corpus, verum prout constituitur obsidens anni tempestas, .interdum quidem ipsu tum ex parte tum ex natura se ipsis singula ampliora, interdum vero parciora redduntur.

Omnia, inquit, commemorata, hoc est, quatuor humores corpus humanum toto vitae curriculo continet: id enim significat ipsi perpetua. Augescunt; autem imminuuntorque haec, prout anni tempora mutantur, Nam prout constituitur anni tempestas idem significat ac transmutotur, hoc est, transfertur et .migrat in alterum quem ipsa induit statum. Porro quod augescere haec et imminui secundum partem et secundum naturam dicit, nonnulli quidem secundum partem intelligunt de corporis partibus esse dictum; nonnulli vero ei quod secundum naturam dixit contrarium, ut oratio sit talis. Quatuor humores memoratos humanum corpus semper obtinet, copiosiores autem et pauciores pro anni partibus et pro natura. Quod si mutata oratione quis dicat, tensum habebit tum utilem tum verum. (Nam humorum copla secundum anni tempera variat, si annus secundum naturam dispensetur, et secundum totius anni partes, etiamsi non secundum naturam gubernetur, humores quantitate differunt. Possunt etiam de anni temporibus partes intelligi.

XXXVII. Ut enim universus annus omnium quidem et calidorum et frigidorum et sucorum et humidorum est particeps: neque enim eorum quicquam ne minimo quidem tempore sine omnibus, quae hoc m. mundo existunt, consisteret, imo, si unum quidpiam desit, omnia aboleantur. Nam eadem necessitate omnia et constituta sunt et ab invicem aluntur.

Calidum, frigidum, siccum et humidum non quod per exuperantiam nominatur consideraturque, sed elementariuni intelligens etiam in proposita oratione indicavit, ubi inquit, annum universum omnium esse participem. Non enim eorum omnium, quae per excellentiam dicuntur, universus annus compos est, test elementarium.: tota quidem hiems humidi et frigidi, aestas contrariorum, ficui et calidi, autumnus frigidi et sicci. Praeterea manifestius hoc innuit, quum diceret interitura etiam alia, si unum ex ipsis interierit. Etenim quum unum ex elementis perit, id quod ex ipsis compositum est corruptum iri vera est oratio: quum ex his, quae per excellentiam nominantur, fassa. Quippe contrarium ipsum verum est; quum aliquid ex illis perit, quae ex dominio appellationem sortiuntur, oppositum ipsi conservari. Quum enim aestas non est, hiems est; quum hiems non est aestas est; quum ver abest, autumnus est; quum autumnus non est, ver est. At si omnino calidum elementum perierit, humidum quidem concrescet, quoniam non amplius calidum est. Sin autem sol omnino interit, nulla planta neque animal relinquetur. Eadem ratione, si frigidum elementum pereat, omnia ignis erunt, et si siccum, aqua erunt omnia, atque sic universa in mundo generata corpora corrumpentur. Idcirco dixit elementaria in ipso corpora ex se invicem nutriri: nam exactum elementum intelligitur magis quam sit. Quod vero cum illo. propemodum idem est, unum aliquod est ex eorum numero, quae-subsistunt. Si igitur absolute humidam frigidamque aquam fieri cogites, non aqua adhuc servabitur-: - quippe statim concrescet, subsistet et fluere cessabit. Item si terram sumti modo. ad amussim siccam frigidamque consideraveris, durius adamante tale corpus^ erit. Atque si ejusmodi evaserit, stirpium genera-. tio desinet. Ubi autem. haec desierit, etiam animalium nutrimentum abolebitur, et si hoc, nimirum ipsa etianrr animantia. Quum igitur elementum. per excellentiam intelligitur siccum et frigidum et-. terra quae in mundo est, siccum esse et frigidum corpus dicitur et aqua humidum. Verum ignis ipse cujusdam aeriae etiam substantiae, sicut et fumosae particeps est, quin et humiditatis ad nutritionem manifesto indiget, sicuti in lucernis flammae ostendunt. Quapropter mundi elementa alimentum ex se mutuo obtinent, atque ideo Plato quoque dixit: idem enim ut sibi alimentum suum et corruptionem exhibeat ac omnia in se et a se tum patiatur tum agat artificiose fabricatum est.

XXXVIII. Lta etiam st quid ex his quae in homine sunt connata defecerit, is utique vivere nequeat.

Cognata vocavit sanguinem, pituitam et utramque bilem, quandoquidem primam conformationem habuit conceptum ex materno sanguine omnium participe, item incrementum alimentumque similiter. Si igitur omnino ex corpore nostro vel humidum Vel siccum vel calidum vel frigidum interit, slatim humores corrumpentur, qui per exuperantiam, non sincere neque absolute sunt humidi, sicci, calidi et frigidi. Nam pituitam humidam et frigidam esse dicimus, non ceu contrariorum expertem, sed veluti ab his superatam. Et si frigida absolute esset solum, glaciei modo concresceret i sicut etiam; si humida ad amussim esset, non haberet crassitiem neque lentorem. Eadem ratione dicitur et de utraque bile : nam flava sicca, nigra sicca et terrea esse dicitur, humiditatis etiam nituirum particeps: alioqui non esset humor, sed solidum cdrpus, ut adamas- Sic autem et frigida dicitur, quod plus in ea frigoris sit quam caloris : nam si absolute esset -frigida, glaciei instar concresceret. Sed quid opus est de iis verba facere? Ipse namque sanguis, qui videtur temperatissimus; talis dicitur, quod nihil in ipso contrariorum inter se admodum praepolleat, neque calidum frigido, neque frigidum calido, neque humidum sicco ; neque siccum humido. Quoniam igitur et sanguis ipse quatuor indiget qualitatibus, humiditate, siccitate, calore et frigore, constat aliorum quoque humorum mixtionem ipsum requirere; atque ob id temperatissimus sanguis particeps erit et prturtae et bilis flavae et atrae. Jam vero est alia quaedam ratio naturalis non parvam habens probabilitatem, qua humores quatuor ad morum idoneorum generationem utiles demonstrantur. Verum prius demonstrasse in ipsa rursum oportet .animi mores corporis temperaturam sequi, de quo a nobis etiam alibi scriptum est. Itaque hoc statuto acumen animi et solertia ex bilioso humore proficiscetur; constantia vero et stabilitas ex melancholico, simplicitas .autem et stoliditas, ex sanguine: pituitae vero natura ad mores formandos inutilis. Necessariam vero in prima ciborum mutatione generationem habere videtur.

XXXIX. Ut autem in anno modo hiems maxime, interdum ver, in- terdum aesias, nonnunquam autumnus viget, sic quoque in homine modo quidem pituita invalescit, modo sanguis, interdum etiam bilis, primum quidem stava, deinde quae atra vocatur.

Clara est viri sententia, qui ostendere nititur, quemadmodum in anno: alias humidum et frigidum praepollet, vocaturque tale anni tempus hiems, alias humidum et calidum, quando ver est, alias siccum et calidum, quae aestas nominatur; postremo ad haec siccum et frigidum in autumno; sic et in homine praevalet pituita quidem hieme, humor frigidus et humidus: sanguis in vere calidus et humidus; flava bilis aestate, sicca et calida facultate praedita; nigra in autumno, sicca et frigida, quemadmodum et ipse autumnus existit.

XL. Cujus rei evidenti/stmtim est testimonium, quod si eidem homini idem medicamentum quater in anno exhibere^ voles, hieme quidem maxime pituitosu tibi evomet, vere autem valde humida, aestate admodum biliosa let dutumno nigerrima.

Testimonium praedicti sermonis manifestissimum esse dicit, in quo singulos humores singulis anni temporibus dominari docuerat, nempe quod vomitus, si medicamentum quater in anno quod illum citet propinetur, hieme sit pituitosior, vere humidior; aestate biliosior et autumno nigrior.

XLI. Quum igitur haec ita se habeant, quicunque morbi hieme augeseUnt, eos aestate desinere neceste est, et qui aestate increscunt, eos hieme cessere, nisi certo dierum circuitu salvantur ; dierum autem circuitum quis sit alias sum- explicaturus. Quicunque autem morbi vere smnt, eorum futurum diseejsum autumno expectare oportet t qui vero autumnales morbi sunt, eorum dtscesseim vere fieri neceste est. At qui morbus eas .anni tempestates; superarit, hunc annuum sare sciendum est.

Initium sententiae duplicem habet scripturam. Nonnulli legunt ὸφείλει (convenit); nonnulli φιλεῖ, quod idem valet ac par est, seu convenit. Utuntur enim nonnunquam voce hac pro convenit. Reliqua perspicua fune Vult enim auctor morbos qui diuturni redduntur et non dierum, sed mensium circuitibus fiunt, hos contrario anni tempore ei quo generati tum, hoc est septimo mense finiri t in quo si non soluti fuerint, annuum fieri morbum pronuntiat. Porro annuum nomen potest significare etiam eum, qui post annum primae tuae generationis solvitur. Potest etiam eum innuere, qui septem annorum circuitu ut septem mensium finitur. Etenim in aphorismis ita quoque dixit : plurimi aspectus puerorum judicantur aut .intra quadragesimum diem, aut intra septimum mensem, aut intra septimum annum, aut quum ad pubertatem itur.

XLII. Atque ita medicum adversus morbos insurgere oportet, ut non ignorantem morbum in corpore pro anni. tempestate illi maxime naturali et analoga invalescere.

Ad quid tota superior de anni temporibus disputatio valeat, nunc in praetenti oratione edocuit indicans eundem quoque usum praebere de aetatibus, locis, ritae studiis et quotidiana victus ratione enarrationem. Namque medicum ad haec omnia respicientem oportet conticere, quis humor dominetur aut quantite, aut ipsius facultate in aliqua potissimum corporis partu redundet? Sic enim curationem optime obierit, sicut in medendi institutionibus docetur. Hippocrates quum corporis nostri naturam hem in libro proposuisset invenire, hac metbodo ad inventionem usus est. Primum sane disquisivit utrum simplex, an multiplex esset ; deinde ubi invenisset esse multiplex, simplicium in eo substantiam qualis sit inspexit, hoc est quam facultatem habeat, ut ab aliquo patiatur aut agat. Et hujus rei gratia anni temporum aetatumque meminit, considerans quomodo elementa a se inventa ipsis respondeant. Item invenit et morborum solutionis praedictiones et curationes ad eosdem referendas esse suopos. At dum elementa corpus nostrum constituentia investigaret, etiam universi mundi elementorum commeminit, quae revera sunt elementa. Dicuntur enim nonnunquam per abusionem vocabuli, cujusque rei ad compositionem simplices et primae partes, illius rei elementa: quemadmodum musica elementa, rhythmica, geometrica, arithmetica,: orationis, vocis et demonstrationis dixerunt. Similiter etiam plaustri centum elementa ab Hesiodo esse dicta Plato commemorat in eo hemistichio

Centum lignaque plostri.

Omnia sane quae sic dicuntur singularum rerum elementa non ad amussim simplicia tuor et primaria, communia vero omnium rerum simplicia et prima vere existunt et proprie nominantur elementa. Hippocrates autem a quasitatibus apta denominat, calidum, frigidum, humidum et siccum, non quae media extremorum sunt, sed ipsa summa, ignem videlicet et terram et aquam et aerem. Hanc igi- tur methodum Plato censuit sibi imitandam, quum de natura animae consideraret. Nullum enim .particulare citra totius naturam exacte posse cognosci. Adscribam autem tibi ipsam Platonis dictionem, quae hunc in modum habet. SO. Animae igitur naturam sine totius natura intelligere te, ut convenit, poste arbitraris? PHAE. Si sane Hippocrati ex Asulepiadarum genere credendum est, ne corporis quidem naturam citra hanc methodum possis. SO. Recte quidem, o amice, dicit, attamen praeter Hippocratem ratio insuiciunda examinandaque est, an ipsi consentiat. PHAE. Assentior. SO. Et quid tandem Hippocrates dicit veraque ratio? an non sic? Constderandum est de cujuslibet rei natura: primum sane simplexne sit, an multiformis, cujus nos periti esse voluerimus quamque alios docere studeamus: postea vero st simplex suerit, facultas ipsius insuiciunda est, quam videlicet ad quid agendum, item quam ad patiendum ab alio habeat. Quod st multas habeat species, his dinumeratis in singulis stmir. l i ter, ut in una, naturalis et agendi et patiendi vis inquirenda. Verum quum haec Plato sic conscripserit, ostendat aliquis nobis in quo Hippocrate libro alio quam qui de natura hominis inscribitur methodum hanc Iit iuvenire : aut si non possit, nullum quaerat side digniorem Platone testem ejus, quod hic liber Iit germanus. Nam praeter alia Plato proxime Hippocrate discipulis tempore successit, quorum si cujus liber esset, ipsum auctoris nomen scisset inscriptum. Nam prius quam in Alexandria et Pergamo reges .essent creati, qui veteribus libris comparandis vincere se mutuo contendebant, nondum opus falso fuit inscriptum: verum postquam praemium capere incoeperunt, qui vetusti cujusdam scriptoris monumenta ipsis offerrent, hac tandem ratione multa falso titulo inscribentes attulerunt. Verum hi reges post Alexandri uror-^ tem extiterunt: Plato autem ante Alexandri principatum haec memoriae mandaverat, quum nullae adhuc inscriptiones essent dolo effictae, sed suum quisque liber scriptorem titulo repraesentaret, Itaque Plato fatetur se secundum Hippocratis methodum de animae natura considerare, ut ille de corpore: fierique hoc aliter posse negat, antequam totius naturam habeas cognitam. Nonnulli tantum aber. rarunt, ut tam mirabilem methodum alterius cujusdam esse censerent, eo quod is qui primum rem adeo magnam et gravem invenit, demonstrationem ipsius scribere non sit gravatus. Quomodo enim non magnum et grave censeas, omnium generatorum corruptibiliumque corporum elementa invenire ? quomodo non multo magis demonstrationibus fidem facere? Atque haec in versibus ne totis quidem trecentis, sed multo paucioribus complecti potuerit. Non enim verisimile est, Hippocratem in omnibus medicandi praenoscendique inventis elementis tanquam demonstratis uti, nusquam vero demonstrationem ipsorum explicasse. Haec igitur ex superfluo mihi dicta sunt, ut ostenderem germanum Hippocratis esse librum. Non tamen in hoc ceu ferio ponendum est studium, sed de veritate eorum quae in ipso conscripta sunt accurate considerandum est. Id autem nos in opere de elementis ex Hippocratis Iententia factitavimus : quod quum invidi apud omnes eruditos in pretio haberi viderent, frigidam defensionem attulerunt, cur librum Hippocratis non esse dicerent. Porro quod haec statuerit ad illoque semper respiciens omnia particularia opera conscripserit pro consessu habetur. Quoniam vero aemuli, ut sunt impudentes, etiam iis quae apud omnes in confesso sunt et omnium consensu probantur, contradicunt; idcirco alterum opus edidi, tali inscriptum titulo, .Quod. etiam in .aliis operibus Hippocrates eandem habere opinionem quam in libello de natura hominis videatur.

HIPPOCRATIS DE NATURA HOMINIS LIBER ET CALENI IN EUM COMMENTARIUS II.

Galeni praefatio. Ipsum quidem de natura hominis librum in priori horum commentariorum opere exposiri; nunc vero quae illi prave adlecta sunt ini medium profero, eaque probo ordine composita. Unus etenim parvus est liber, in quo de victu sanorum a me scriptum est, qui Polybi Hippocratis discipuli opus esse videtur. Quod autem inter hunc et illum de natura hominis est interpositum, ab eo qui primum hosce duos libros dematusa hominis Hippocratis et Polybr .de salubri victus ratione in unum et eundem collegit, conscriptum et collocatum est, Quo enim tempore Attalus et Ptolemaeus reges certatim inter se de comparandis sibi libris contendebant : ab his qui ex oblatis celebriorum virorum scriptis pecuniam a regibus reportabant, coepere inscriptiones et digestiones librorum vitiari, Quum itaque uterque liber tum de natura hominis tum de salubri victus ratione parvus extiterit, arbitratus aliquis ob parvitatem neutrum ipsorum multi ducendum ambos in unum et eundem simul contulit. Pari vero ratione alius quidam vel ille idem etiam qui hos primum in unum redegit, haec: ipsa j illis interposuit, quae nunc exponenda suscepturi fumus.

I. Nosce vero praeterea oportet, quod quoscunque repletio parit morbos, sanat evacuatio: qui vero ab evacuatione oboriuntur, eos curat repletio. Atque qui ex labore sunt, eos quies sanat ; quique ex otio gignuntur, labore tolluntur. omninoque .alsie medicum oportet et morbis et speciebus et tempestatibus et aetatibus contrarium statuere contentaque salvere et saluta contendere. sic enim maxime morbum sedaverit; .atque curandi ratio hoc ipsum mihi esse videtur.

Singulis hujusce contextus versibus Dioscorides signum praefixit quod obeliscum vocant, quo signo et Aristarchus notabat versus quos apud poetam suspectos habebat. Haec quidem scripsit Dioscorides, quod suspicaretur hunc propositum contextum esse Hippocratis Thessali silii. Nam duo hi magni Hippocratis filii extiterunt, Thessalus et Draco, qui ambo deinceps alios Hippocrates procrearunt. Haec sane hoc in textu divulgata fiunt. At consentaneum est nobis et de ipsis observationem instituere et unamquamque dictionem peculiariter examinare. Quoscunque repletio parit morbos, sanat evacuatio. Idem non est ac dicere continentem morborum causam esse et repletionem et evaovationem et unumquodque eorum deinceps. commemorata sunt, aut quod a repletione, aut ab aliorum quodam quippiam fiat. Etenim quod quidam morbi per repletionem vel a repletione oboriantur (nihil enim differt hoc vel illo modo dicere) verum est; sed continentem morbi causam esse repletionem, non verum est. Morbus siquidem ipsis affectus quidam est in animalis corpore primum fun- orionem laedens, ut in libro de morborum differentiis demonstratum est. Repletio vero ipsa, ut et id in libro de plenitudine ostendimus, primum minime laedit actionem, sed intermedio quodam alio affectu, quem affectum quidem aliter Erasistratus, aliter Asclepiades, etiam pneumatini medici appellati alio modo procreari constituerunt. Dictum autem esta nobis pluribus, quomodo -ab utraque plenitudine morbi exoriantur. Duplex enim prodita est, plenitudo, altera^ quidem quoad vires, altera vero quoad: vasorum cavitatem. Quae igitur quoad vires, ea quidem et humores ad corruptionem ducit et fluxionem ad insue-cilliores corporis partes immittit. Quae vero quoad asinsionem, ea et vasorum ora aperit et eorum rupturas molitur, interdum etiam repentinam mortem infert, quum corporis persprratrones obstruat. Itaque. curatio dicitur non tolum eorum qui jam procreati fiunt morborum, vertim etiam eorum quae morbos procreant. At si quis proprio cantarum ipsarum nomine uti voluerit, antecedentes morborum causas ejusmodi appellabit, quemadmodum Athenaeus. Eas vero unde rursum hae ipsae antecedentes ordinem ducunt, primitivas teu evidentes vocabis. Ciborum enim copia, cruditates, balnea et exercitationes quae intempestive fiunt et quaeque omnia in commentario de procatarcticis causis recensuimus, antecedentium causarum cujusque morbi fiunt effectrices. Qui vero ab.evacautione oboriuntur, eos curat repletio. Non proprie usus esse videtur praesenti repletionis vocabulo qui hanc fena tentiam scripsit, quum omnes non modo medici, sed et caeteri Graeci id repletionis nomen utcunque magis adhibere excessibus comnioderatae quantitatis consueverint, non autem evacuationem per contrariam immoderationem corrigere. Audi igitur subsequentem rationem quae immode-. ratis excessibus favet. Sunt cibi quidam qui ut ad alicujus jam .fani habitum moderati sunt, horum collatione excessum et defectum intelliges. Qui vero vacuatus est,. si id quod de suae prioris mediocritatis quantitate detractum est refarcire velit, cibum adaugebit, qui si tantundem nunc alimenti ingerat quantum antequam vacuaretur solitus erat, nunquam id quod exinanitum est replebit. Ad artificem sane pertinet moderate incrementum .id afscrre, ut neque intempestive repleat quod demptum est, neque confertim atque repente. Sunt nonnulli ex medicis qui nolint in causis morborum ponendas esse vernationes, quas dicunt tum virium imbecillitatem tum habitus granilitatem solummodo parere et quod nullus unquam morbus ex defectu oritur. Hi profecto non animadvertunt qui morbi eos arripiant, qui immoderate vacuantur. Nam facillime ex quacunque occasione refrigerantur, itemque parvo negotio uruntur, faciles etiam ut in lassitudines incurrant omnibusque externis causis obnoxii sint et longe praeterea magis ii ex vigilia, tristitia, cruditate et ira, quam qui bono sunt habitu, in morbos decidunt. Quos labores gignunt, quies remedio est. Labores eos appellat qui in motionibus fiunt praeter modum. At vero qui in hunc modum affecti sunt, quod quiete sint reficiendi : nemo mortalium est qui hoc nesciat, quique id etiam non agat ut neque in hac re medici consilium expectent; imo et bruta etiam, ut jam ostendimus, nedum homines, noxam per ea quae contraria sunt laedentibus auserunt. Quos nimium induxit otium, labor tollit. Neque primum et per te otium morbos excitat, sed media plenitudine ; otiosis enim minus corporis particulae digeruntur et praeterea imbecilliores redduntur, ut inde utraque gignatur plenitudo. Itaque immoderatior motus vires quidem nequaquam validiores reddit, humores tamen qui redundant evacuat. Liquet igitur quod si in his motus qui modum parumper excedat adhibeatur, tensior a. latitudine.capietur homo, ut tamen non illico febricitet. Summatim vero sciendum quod oportet medicum praesentibus morbis, formis, anni tempestatibus aetatibusque contrarium opponere. Formas appellare videtur .corporum naturas, quarum substantiam ostendimus in temperatura quatuor elementorum silam. esse. Morbi itaque curantur ab his; quae facultatibus contraria sunt, ut jam monstratum est, non autem apparentibus imaginationibus. Porro natura corporis quae temperamento idem est, non omnis per contraria corrigitur:. quemadmodum neque anni tempora aut aetates; funi enim in ipsis temperatae quaedam; -sicuti multae etiam intemperatae; unde temperatarum: similibus servatur temperies, contractis vero intemperies intemperatarum emendatur, Haec quippe in libris de tuenda sanitate definita sunt. Atque contendentia laxare, laxata vero contendere. Nequaquam ut decebat morborum oppositionem constituit: contendenti enim laxans, laxato contentum proprie opponitur; contendentia vero et laxantia proprie de causis et non de laesis dicuntur; corporibus e contenta. autem et laxata ad ipsa laeta jam corpora reserantur. Praeterea etiam contentaet laxata corporum nomina sunt, minime vero morborum contentorum aut laxaturum: quemadmodum durum et. molle, rarum et- densum: .de quibus a nobis probe in texto epidemiorum libro actum est eo loco. Cutis durae mollitio, contentae remissio; quo etiam in libro subinde de condensando quod rarefactioni contrarium est, fermenem habuimus: id autem cum incrassare idem est, sicut incrassatum et densatum.

II. Morbi vero oriuntur partita quidem ex vivendi ratione, partim oero ex spiritu quem introducendo vivimus.

Victum nonnunquam solum cibum potumque appesu lant, saepe etiam hoc nomine omnia vitae instituta comprehenduntur, qua significatione hic usurpatum esse est arintrandum. Neque enim ex his solum quae comedendo vel bibendo ingerimus, ventm ex balneis quoque et exercitationibus, otio, vigiliis, moerore, ira refrigerationeque et aestu morbi ortum habent, quandoque etiam ex sido spiritu quo respiramus, laedimur, ut in locis qui charonii dicuntur.

III. At utrorumque cognitionem ita facere oportet. : Quum multi homines uno morbo eodem tempore corripiuntur in id quod maxime commune est quoque omnes utimur potissimum repetenda causa est. Id autem est quod inspirando trahimus: lsuod enim vivendi cujusque nositum ratio in causa non sit jam liquido constat, quum morbus omnes continenter attingat et juvenes et sanes et mulieres et viros, perindeqite temulentos et absiemios, tam eos qui mara quam qui pane victitant et cos qui multis, quam qui paucis exercitationibus utun- tar. Non igitur victus rationi adsignanda causa est, quum cusmvis generis victu utentes eodem modo corripiuntiir, sua proeuldubio cuique vivendi ratio in causa est.

Quod communem causam habeat si quid multis morbis, commune sit, probe proferto ab eo dictum est, perinde ac caetera hujus orationis; ut tamen id non omnino recte dictum sit, quod ortus communium morborum .in aerem solummodo sit referendus, quando prae sume in Aeno teguminibus vescentes crura imbecillia habuere, qui vero ervo, illis genua dolebant. Jam etiam novimus quod comesse . femiputridum triticum famis necessitate compulsi quidam, communi morbo ex communi causa arrepti sunt. Sed et exercitus quandoque dun pravis uterentur aquis, simili in omnibus militibus noxa vexatus esu r. Caetera hujus capitis dara fiunt.

IV. Quum vero eodem tempore cujusque modi morbi oriuntur, sua proculdubio cuique vivendi ratio in causa est; adhibendaque curatio adversus morbi causam instando, quemadmodum alias etiam a nobis dictum est, et victus rationem immutando. Quandoquidem constat vietus genus quo quis utitur, aut ex toto, aut magna ex parte, aut in eorum aliquo minime ei esse - accommodatum. Quo cognito immutare et adhibita in considerationem - cujusque natura, aetate, farina, anni tempore at morbi genere ad curationem aggredi oportet, nunc quidem detrahendo, nunc vero addendo, ita ut (quemadmodum jamdudum a me dictum est) ad singulas aetates et anni tempora. et naturas et morbos ..contrariam tum medicamentorum tum victus rationem adhibeas. At vero ubi morbus aliquis populariter grassetur -suerit non victus ctus rationem in causa esse, sed quod spirando ducimus, manifestum est, ipsumque morbosum quandam excretionem plane obtinere. Eo igitur tempore his exhortationibus homines sunt admonendi, ur ne victus quidem rationem immutent, quum morbi causa minime existat. Provideant etiam ut corpus quam minime intumescat, sitque attenuaristimum tum cibos tum potus quibus uti consueverint sensim demendo. si quis enim subito victus rationem immutet, ne quid in corpore ex immutatione innovetur periculum est, sed solita victus ratio servanda est, ubi nihil quidem laedere videtur, atque insuper ut aeris quam minimum in corpus instant, isque ut maxime peregrinus sit providendum, tum regionum loca, in quibus morbus consistit, quoad esus fieri poterit permutando, tum corpora extenuando. Ita enim minime multum ac faequentem spiritum homines ex necej/ itate attrahant.

Mancam communium morborum quorum causa sit circumfluus aer, curationem protulit. Nonnunquam enim halitus stagnorum, paludum et coenosorum locorum vel hujuscemodi alienius terrae istiusmodi gignendis morbis occafionem praestat; interdum vero fota anni temporum intemperies. Recte igitur cum halitus sula potius substantiae proprietate quam simplici aliqua qualitate corporibus noxii fint, curandi rationem explicuit, rem hanc in duos referens scopos, locorum mutationem ac usum modicae respirationis. At vero in his qui ex qualitate laeduntur, non morborum modo .jam dum factorum curatio, verum et custodia ne illi suboriantur, per contrarias perficitur qualitates, quis si corpus ab immoderato offendatur calore, per refrigerantia ; si ex frigore, per calefacientia, et peri etiam modo in aliis tam simplicibus quam compositis qualitatibus. Jam autem a nobis de his indicationibus, quae ab aetatibus, anni temporibus corporumque temperamentis sumendae tu ut, actum est. Illud vero τῆ φαρμακείη προτρέτεσθαι dictum arbitror pro προσφέρεσθαι, id est occurrere morbis per contraria. Nam nunc etiam in Asia dicunt aliquem alicui προσφέρεσθαι χρηστῶς, ἡ φιλικῶς, ὴ ἀπίστως, ἡ ἀπηνῶς, bene cum eo agere, vel amice, vel perfide, vel crudeliter.

V. Morbi autem a robustissima corporis parte orti gravissimi existunt. Etiamsi unde originem sumpserunt, isthic perstiterint, quum pars robustissima laboret, corpus universum laborare necesse est. Quod si ad imbecilliorem aliquam ex robustissima devenerint, discedes habent solutiones. Quicunque vero ab imbecillioribus ad robustiores veniunt; facilius solvuntur, quod quae insuunt facile per vim liberantur.

Sive membrum, sive corpus valentissimum quis dicat, id proprie dicet quod ad actiones validiores obeundas fit optime constructum: quo pactu Hereulem fuisse. robustissimum dicimus. Altero etiam modo validum esse hoc corpus dicimus vel hoc membrum pro hac certa actione, quemadmodum aliud pro alis et in omnibus alicui quidem singularum actionum robur adsit, itu tamen ut aliud in eorum alio robur habeat; una itaque actio earum motionum quae in animante voluntariae sunt, ut si aut currat aut cum aliis animantibus congrediatur, aut corpus aliquod animatum vel inanime diveliat aut quicquam avellat. Est et una alia faeditas quae ad actiones vitatas pertinet, unde arteriae et cor habent quod pulsent. In his praeterea quae genere inter se disserunt, sunt aliae quaedam dissimiles, quae non modo in animalibus, sed etiam in plantis reperiuntur, quapropter naturales eas nominamus, attractrix, contentrix, alteratrix et expultrix. Potest itaque alias quidem in alio atque alio corpore venter verbi gratia facultatem, quantum ad unam quampiam actionem spectat, robustissimam habere, ut ad contentricem aut alteratricem : nonnunquam etiam vel jecur vel lien vel aliorum aliquod. Contra etiam in animante eodem invalida erit ventris vel expultrix facultas, quas tamen jecur robustissimas obtinebit. Sed is auctor qui haec litteris mandavit, ista praetergressus est. Mihi vero robustum videtur intelligere id, quod praeter hoc quod a causis quae morbos pariunt haud facite afficitur, habet etiam ut si in ipso aliqua humorum excrescat redundantia, in aliud quodpiam membrum ope expultricis facultatis propellat, sed est Iane manifestum quod oportet ut valentius sit id quod propellit eo quod recipit. Erit quippe in omni corpore hoc quidem membrum infirmissimum, alia vero validissima :. in quo omnes tam medici quam vulgares consentiunt. Et proinde podagricis pedes ajunt esse invalidissimos; universum autem articulorum genus bis qui arthritidi obnoxii sunt; infirmum etiam caput esse quibus id. dolet et lien lienis vitio laboranti, oculos quoque illis quiriti lippitudinem proclives sunt, eodemque lo caeteris partibus modo. Praeterea vero ut duplices sunt causae morborum effectrices, aliae externae, aliae vero quae a nobis ipsis prodeunt, sic ad externas interdum ofsensiones nonnullae in nobis partes imbecilliores sunt, ad internas aliae). quando. et causarum ipsarum non eadem genere vis est. In nobis etenim morbi vel ex humorum multitudine, vel ex eorundem suboriuntur pravitate. Externae item causae corporibus animantium nocuae sunt, tum quod intemperiem quampiam gignant, tum quod contundant vel incidant. Luxatio enim et ab utrisque videtur habere occasionem: fotus enim absque alterius congressu quispiam ambulans interdum genu aut mentum dcitans luxavit, sic et alium aliquem articulum aliud quidpiam agens aut se contorquens, sed et sine ulla externa causa aliquibus intrantum est membrum aliquod, dum subito contorquetur aut vi majore fati t i unde totidem sunt membrorum facile aut aegre patientium, totidem etiam firmitatis verinfirmitatis genera, quot videlicet funi canfarum ; morbi siquidem qui ex humoribus habent originem, ipsi etiam arobore vel imbecillitate expultricis facultatis ortum habent. Nam cum omnes animalis particulae naturali quadam connexione inter se devinctae sint, a robustior.ibus repulsi noxii i humores ad alias confluunt et inde rursus ad alias, donec in imbecilliorem partem quampiam delati ibi figantur, quod nullam se praeterea invalidiorem habeat quo morbosum humorem propellat. Haec si perinde ac intestina, venter, vesica uterusque effluxus habeat, inde excreta noxia causa vacuatur, quae tamen si consistentia tenuior sit, saepe canatibus quae in ea parte sunt disruptis aut vasorum ostiis reseratis, copiosior subsequitur evacuatio ; in quom modum fiunt sanguinis, quae absque vulnere sunt, profluvia. Si vero ea neque disrumpantur neque aperiantur, sid crassas sit humor aut tenax, qui in aliquam incumbat particulam, tumorem aliquem in ea. parte praeter naturam excitati Sic ergo haec est membrorum nostri corporis imbecillitas et eorumdem robur in affectibus illis qui ex nobis ipsis prodeunt. Qui vero ex externa causa, ii dum calefiunt vel refrigerantur, exsiccantur aut humectantur, plurimum affici videntur. Alioqui enim quae aut contundunt aut inci. dunt vel aliud quodpiam hujuscemodi agunt, raro ad- .modum corporibus animalium morbos afferunt. Quo fit ut aliud membrum ad aliud in hujuscemodi morbis collatum sit vel imbecille vel robustum ; membra siquidem natura frigidiora, faciliora etiam sunt ut a refrigerantibus causis afficiantur, calidiora vero. a calefacientibus. Neo secus etiam ea sc habent quae prae siccitate aut humiditate sunt intemperata. Sunt porro. in his. nonnulla quae etsi non aegre a calfacientibus refrigerantibusve exiccantibusque aut humectantibus causis afficiantur, quia tamen vim expultricem obtinent valentiorem, .in aliam partem tuum impellunt malum. Quum igitur non unus nec sim-. . plex modus sit quo membrum robustum aut debile aut sit aut intelligatur, sed multi potius ac-genere varii: nemo est qui possit pronuntiare praesens pars .veraue fit necne. Verum enim vero ut de hac; ita de aliis omnibus, quae modis pluribus dici et accipi possunt, id bane dixerim, quod, cum ita indistincte proferantur, confusam ac minime articulatam habent interpretationem, ut inde nequeam auditores aliquem fructum referre. Praeterea nec levem objectionem id patitur, quod praescns insinuat oratio, ubi ait: Quae vero ab infirmioribus ad fortiora deveniunt, solutu faciliora sunt; influxus enim a robore facile ἀπόκλείζεται et proinde expositores varii in exponendo illud ἀποκλείζεται fuere; nam quidam ἀποκλείζεται scripsere, alii ἀποκλεἰεται, fuere et qui ἀποπαγιώσεται, tertia scilicet istius verbi syllaba per ω scripta: sicut alii, in quibus est Dioscorides, per ἠ et σ ἀποπαγήσεται dicunt, ita ut pro repelli sit positum hoc verbum. At vero si ab infirmisvibus particulis ad validiores propulsus noxius humor, ab illis rursum repellatur, nihil inde aegrotus proficiet. Quare melius. sane erit ut hoc modo scribatur locus iste. A robore enim quae lufluunt. expendentur, hoc est concocta ac digesta consumentur. Quidam autem validissimas partes eas appellari .hic quae principes sunt, autumant et falsam reddunt hanc sententiam. Satius enim est ut humores pravi, relictis principalioribus partibus, in ignobiliores ferantur, quam quod ab ignobilioribus in principes impellantur. Aspeximus etenim saepe in his qui articulari morbo aut podagrae obnoxii erant,quod repulsis ab artubus humoribus eo delatis, illi in principem aliquam partem contendentes homini interitum attulere: cui ea fala relinquebatur (pes salutis, si iterum possent ad artus revelli.

VI. At venas crasusumas sic natura condidit. Quatuor ipsarum paria sunt in corpore, ac imum quidem a capite retro per cervicem, parte exteriore ad utraque spinae latera, in ischia et crura pera, adit, deinde per tibias et exteriores malleolos ad pedes pervenit. Ln dorsi itaque et isuhiorum doloribus ex poplitibus et malleolis exterroribus venae sectiones facere oportet. Alterum autem venae exordium ducentes a capite juxta aures per cervicem, quae jugulares vocantur, intro secundum spi-. nam utraque ex parte ad psaas et in testas et semora et per poplites interiori ex parte, indeque per tibias ad malleolos internos et ad pedes deferuntur. Proinde in psuarum et testium doloribus ex poplitibus et malleolis interioribus venae secandae sunt. Tertium par cenarum ex temporibus per cervicem sub scapulis et inde ad pulmonem descrtur: haec quidem ex dextris ad stnlstra, illa vero a stnlstris ad dextra pervenit. Ac dextra quidem ex pulmone mammam subiens ad lienem et renem tendit : quae oero a sinistris ad dextra procedit, ex pulmone mammam subiens et hepar et renem petit. Utraque postremo in rectum intestinum ac anum desinit. Quartum par ab anteriore capitis parte et oculis sub cervicem et claviculas desinit, deinde vero per superiora in brachiorum st extis, posteaque per cubitos et superiores manuum partes in siexuras et per inferiorem bra- chiorum partem ad axillas perque summas costas, haec quidem ad lienem, altera cero ad jecur devenit, postea supra ventrem in pudendum utraque desinit. Atque hae quidem crassissimae oenae ita sese habent; sunt autem et ex ventriculo venae per corpus multae ac cariae et per quas corpori accedunt alimenta.

Ea quae in artibus in controversiam veniunt, partim sensu, partim demonstratione diiudicantur. Quae ad judicium sensus pertinent, vigentem a quo judicentur sensum exposcunt: sed quae ad demonstrationes, rationem exercitatione elaboratam. Jam igitur si de ciborum concoctione, tum ea quae in ventriculo fit, tum vero quae hanc excipit, humorum generatione, distributione nutricationeque et id genus reliquis sermo habeatur: ratione qua veterum opiniones judicentur, egemus. At vero an quae ruminant animalia quatuor ventres habeant, quae autem utrinque sunt dentata unum, a tonsu hoc, non ex demonstratione petendum. Unde divertas modus est, quo convincendi falsitatis sint qui aberrant in his quorum sensus et in illis quorum fatio judex est. Eorum enim quae ad tensum attinent, quum inter se aliqui disputant : ad id quod in corporum dissectionibus conspicitur si se contulerint, facile erit judicium. Sed qui demonstrationem requirunt, possunt sine ulla etiam dissectione, fala ascripta demonstratione judicari. Igitur cum scriptis cogimur cum his contendere, qui de aliquo dissectorio theoremate, quod sensum in primis judicem habet, impudentissime pariter ac imperitissime pronuntiarunt, fieri nequit ni ignari eorum quae in dissectionibus videri salita sunt, possint mendaces a veridicis discernere. Ut enim si quis Cretam esse insulam negaverit, statim ab omnibus qui id audierint despicietur : quippe qui probe noverint eam esse insulam. Sic si quis canibus quatuorfesse ventres affirmaverit, unicum vero ruminantibus: hunc illi qui in ruminantibus quatuor et unum in canibus inspexere, facile. deridebunt. Id nitunt quoque de venarum sectione dicas; nam a sensu, non a demonstratione hujusce rei petendum est judicium. Porro quoadusque illi qui in hac re dllcordes sunt, in sitis chartis quicquid illis vitum sit descripserint : veritas eos qui sectionis imperiti fiant latebit. Sic itaque cum in hoc praetenti sermone in controversiam venerimus cum his qui ausi sunt affirmare quatuor venarum paria a capite in corpus descendere, dissentionis rudibus nullam possumus validam scriptis afferre demonstrationem, nempe quod non demonstratione, sed sensu judice egeat: nisi quis forte velit ea proponens quae de judicanda historia tum a multis tam philosophis quam medicis tum vel maxime ab empiricis tradita sunt, horum institutis usus judicium afferre. Et equidem antiquiorum pulicis atque etiam contentum auctorum minime sugerim, dum illi qui scripsere, fuerint in re de qua scriptore contummali : quemadmodum in dissectatoria disciplina Ludemus et Herophilus, Crateuas et Dioscorides in metallicis medicamentis. Quod si quis hujuscemodi subterfugiat nidicium, non modo non poterit octo venas a capite descendentes demonstrare, verum neque tres neque duas, quia una tantummodo vena est et ea maxima, quae cava appellatur, a gibbo jecinoris per totam animalis longitudinemprotracta. Nam quum septum transversum animantis partem superiorem ab interna separet, vena cava pertransiens transversum id septum sursum versus ad cor tendit, deorsum vero a gibbo jecinoris per spinam concedit. At ab ea quae sursum contendit parte plane. perspiciuntur tanquam a caudice omnes exoriri, quae septo transverso superiores sunt venae, sicut. ab ea quae ad spinam deflectit ; inferiores. Horum Hippocrates in secundo epidemion libro meminit ubi venam cavam jecorariam vocati Huic caeteri omnes quicunque in dissectionibus variati sunt consentiunt: nec quisquam alius unquam medicus repertus est sive dissectiones diligentius sive,negligentius pertractaveris, qui asseveraverit. octo esse venas quae. a capite in corporis infernas discurrant partes, non Diocles, non Praxagoras, non Erasistratus, non Plistonicus, non Philotimus, non Mnefitheus, non Dieuches, non Chrysippus, neque Antigenes vel Medius vel. Euryphon, nec alius tandem quispiam e numero priscorum medicorum. Et quid de recentioribus dicam a quibus anatomica disciplina plurimum adaucta est, in quibus Eudemtrs et Herophilus fuere, quos nullus ad tempora usque Marini et Num etiam subsequutus est qui illorum methbdo aliquod inventum addiderit? ut neque Heraclianus, cum quo Alexandriae magna attentione versatus sum. Horum virorum et alii etiam plures extitere discipuli; sed omnium praestantissimi fuere Numesiani quidem praeceptor noster Pelops, Marini vero Quintus. Quintus Nero ut de nulla praeterea re alia quicquam scripsit, sic neque de dissectionibus. Sed aliorum non paucos habemus anatomicos libros ; imo et commentaria. reperiuntur anatomica a discipulis Quinti edita, qualia sunt Satyri praeceptoris nostri et Lyci. Igi-. tur cum ab bis omnibus et ab aliis praeterea multis de corporibus secandis scriptum sit; n ullus tamen. novisse posuit quatuor venarum paria a. capite delabi. Neque hoc secus esse videtur quam si quis vellet contendere Athenis octo .esse arces, ubi unica tautum. est: Romae etiam si aliquis diceret colles octo esse qui inhabitentur; alius vero sex tectum, uno uterque mentiretur. Si tamen quispiam unum pro septem habitari collem, contra vero Athenis pro una octo dicat esse arces, hic longe majori mendacio erit obnoxius. quam alter qui uno tantum a vero aberrat. Sic ergo cum una sit vena quae a. jecinoris gibbo in supernas corporis partes fertur, quae etiam .si quis a superioribus sectionem exordiatur, descendere potius quam ascendore dici poterit, ut. tamen nihilo secius una videatur, ille profecto ab omnibus deridendus veniet, qui octo dixerit a capite venas deferri.- quia sive ex superna parte deorsum, sive ex inferna sursum ferris dixeris venam jecorariam, quam cavam appellant, illa una penitus semper erit per gibbum jecinoris porrecta. Et proinde si ullus cujuspiam reperiatur liber, qui anatomen hujuscemodi Iitteris mandaverit, nullus sane unquam. eam poterit illius habere rationem, ut pati possit particulatim omnia capita legere, imo hoc nuo audito quatuor esse venarum in corpore paria, statim quasi a stolido quodam instituto aufngiet. Verum posteaquam haec a nonnullis interjecta sunt Hippocratis operibus, coacti fuimus nos hoc temporis quod tum in his refellendis tum vero illis quae vel perperam scripta sunt legendis consumimus, dispendium subire. Est, ait ipsa, par unum .venarum quod ab occipite exoriens per cervicem descendens et ab exterioribus spinae partibus ad coxas delatum, mox inde per tibiam ad malleolos tandem exteriores pervenit. Altarum vero par a partibus juxta aures originem habere ait, quod per collum delatum constitutisque venis jugularibus vocatis, mox ut primum ab externis circa spinam partibus, ita hoc ab internis ad testes et femora pertingit: deinde vero per poplites ad internos concedit malleolos. Quis unquam si vel diem unam Iocari. corpora viderit aliquando, haec audire queat? Multa quidem in sectionibus existunt th eor emam obscura, nec facilem demonstrationem habentia, quae merito quempiam extis qur in eame non admodum consummati sinui, latere possunt, et propterea de his aliqua suborta est disisentio. At maximae illius venae negotium ita omnibus apertum est, ut illos qui ex anatome quicquam addiscere potuerint, fallere nequeat. Imo adeo penes omnes in confesso est, ut etiam poetae id cognoscant, unde Homerus ait:

et venam praecidit inde Quae dorsa incumbens in collum siertur utrinque.

Sic igitur unam, ut una etiam est, novit, non quatuor : duas extra spinam, duas item alias, quae eodem sicut illae . modo utrinque secundum spinam porrectae sint, ut tamen nullum sit. animal quod, in quem modum qui hanc descripsit anatomen fingit, quatuor habeat. A vena hac maxima per universos spinalis medullae fines, ut in secundoEprdemion libro scripsit Hippocrates, germina orum-tur: superior ejus terminus ad claviculas .est, inferior autem ad os sacrum. Horum alter in venas jugulares.- reinditor, alter in illas quae in crura deferuntur. Jam ergo quo modo is qui hoc secundum par commentus est, putavit jugulares venas duas permanentes juxta sumant ex internis partibus ad crura devehi? quo etiam interius ad malleolos pervenire? quum una in utramque et sola vena feratur et non una intra, altera vero extra malleolos, sed unius et ejusdem sunt rami. His- autem praeterea ineptius est tertium id venarum par, quas a temporibus deductas per cervicem sub scapulis transire ad pulmonem dixit, inde- vero. mutato incessu, a recto in obliquum, dextram ad. sinistrum latus pervenire, sicque ad lienem et sinistrum. renem concedere: sinistram vero ad dextrum renem et ambas tandem in sede finiri. Sed dicat quispiam auctori hujusce inventi, o bone vir, sedes habent sua venarum germina a cava juxta lumbos exorientia, qua sane parte duae illae quae in utramque partem deductae a cava ortae quasi rami majores in crura deveniunt. Et quis praeterea est .nedum medicus, test. nec coquus qui nesciat sanguinem a corde; cujus ille qui hoc tertium confinxit par, usquam in suo sermone ne meminit quidem pulmoni per venam unam subministrari? Imo is istius ferum id si ullam habeat venam ignorasse .videtur, quod tamen .a nonnullis factoriae disciplinae .peritis tanquam.fons et origo venarum omnium per universum corpus distributaritui habitum est. Quartum enim venarum par a fineipile oculisque. suum initium habere ait, unde sub cerricenet claviculas delatum .brachium ingredi, ad. utramque manum unam, subinde vero ex superioribus partibus in digitos scrri et mox referri per universam manum ad alam; indeque per costas progredi, alteram quidem in jecur, alteram in lienem, ut tandem a ventre decurrentes ambae ad genitalia desinant r sicque nec .istae ullam cordi partem attribuunt. Qui ergo potuit is horum, veluti novus quidam Prometbeus, confictor tantum viscus; cor inquam, omnino oblivioni mandasse? At nec cerebri usquam meminit, vel forsitan quod malleolis esset in minori honote habendum. Sed quod de renibus tradit, omnem videtur caecitatem^superare, quippe qui avena cavamaxii mas venas habeant, quas iste praetergrediens sibi quasdam alias eo a pulmone deferri confingit. Jam igitur satis ex his omnibus constat quod vir iste nequaquam, at aliiquidam sectionibus operam dantes saepe faciunt, quaedam quasi caecutiens praeterierit, sed potius nihil prorsus viderit. Nam si quis vel maxima non videat, hunc nihil videre quam caecutire verius dicas. Atque is qui de venarum a capite in universum corpus partitione habitus est Iermo, quod ebriorum somniis similis sit; eorum qui sectionibus vel parum interfuerint nemo ignorat. Porro parvas aliquas venas viros anatomicos refellisse magnum non est: nunquam tamen quisquam aliam alio modo descripsit, neque eas quae a caecis etiam .modo digitos admovissent, comprehendi poterant, praetermisit. Itaque una est vena per quam sanguis ex jecinore in universum corpus influit; a qua multae aliae minores quasi rami a trunco prodeuntes illum omnibus corporis dispertiuntur partibus. Quod si sanguinem in vena cava fluvio compares, rivulis vero illum qui inde in corporis particulas defluit, minime a vera aberrabis similitudine. Sed sive fluvio, sive trunco similem esse venam magnam quis dicat, omnes penitus medici consentiunt unicam eam esse, praeterquam ille qui audacissime quatuor haec paria huic libro in ter seruit. Et praeter alia multa tum cor tum venam ipsam cavam silentio praeteriit, cum tamen jugularium meminerit, in quas illa in supremo thorace scinditur. Quicquid enim praeterea inter locum hunc et ultimam spinae partem clauditur, vena cava occupat, a qua venae utrinque germinant. Ex utroque .vero; ipsius termino et ex utrisque partibus bipertita est, nam a superiore ejus pacte duae prodeunt venae maximae, quae per collum invectae. .jugulaves appellantur; ab inferioribus vero in utrumque erus una, .ut jam diximus, et ec quidem maxima descendit. Eorum sace quae per colluni feruntur et jugulares vocanturum suo illo secundo pari meminit novus hic noster Prometheus, ubi temeritatem ac ignorantiam maximam ostendit, .nulla unquam cavae venae, a quafstae ortum habent, facta mentione. Debuisset quippe, si unquam vel tantillum secandis corporibus interfuisset, dixisse venas has jugulares in unum coire et efficere jecorariam vel cavam venam vel quomodocunque quis illam in praesentiarum velit appellare. Quod si de istis tanquam semper sic duabus permanentibus ab eo- sic formo habitus, qui dicat illos per internas prope spinam partes, ad interiores malleolos devehi ; quid deinde de aliis venis post quatuor illa paria descriptis erit dicendum? quas ipsc putavit alimentum a- cava vena in corpus universum afferre, ac si quatuor illa commemorata paria alterius cujuspiam negotii gratia fuerint a natura fabrefacta, neque unum idemque et commune fit venarum omnium munus, nempe sanguinem ex hepate in caeteras animantis partes advehere. At vero quae a ventriculo et intestinis succum ciborum in jecur asportant, earum nullo ultra jecur progreditur, imo nec in multis secundum (jecur locis apparent, quamvis nume- . rosae admodum ex ea parte sint qua ventrem et caetera attingunt intestina, sed in unum locum, quem portas jecoris vocant, omnes conveniunt: quem locum qui primus portas nominavit, jecur urbi aut aedibus amplis comparavrt, intestina ventremque agris, ex quibus instar viarum per multas venas cibi in urbis aedium ve portas vehuntur. Delirat itaque in hoc animali quod sibi novus ille Prometheus suo sermone fingit. Nam nemo unquam animal aliquod effectu ipse sic formabit, ut in eo venae a ventriente et intestinis alimenta in totum corpus deferant; omnes siquidem in unum concurrunt locum, portas sciticet jecinoris; unde quae per id viscus dispertitae sunt venae assumptum alimentum in cavam venam ferunt, a qua in totum corpus sanguis, ut paulo ante diximus, distribuitur.

VII. Quae etiam a erasus venis, tum ab externis tum ab internis, in ventriculum et reliquum corpus desumat sibique internae externis et externae internis mutuo dstribuunt.

Poterant huic novo Prometheo quatuor ea venarum paria suffecisse, nec tamen fiatis isti fuere, imo .prae inexplebili quadam impudentia has illis insuper adlidit, quae corpori a vena cava alimentum ministrent, ut nunc corouidem sermoni impositurus, de venatum communione hoc tandem verum protulit. Ex his etenim venis quae a cava oriuntur, quas ille crassas vocat, nulla in alia partita paria intestinis aut .ventriculo inseritur. Porro ut ne verbum quidem is qui hanc venarum anatomen commentus est, verum attulit: sic Hippocrates epidemiorum libro secundo in nullo prorsus aberravit. Quare insaniunt prosectu qui ne per somnium quidem corporum sectiones attigere, at libros Hippocratis exponere aggrediuntur et illi quam maxitne qui cum .velint Hippocratici appellari, in eundem tamen auctorem et has universas de venarum sectione nugas et exactam ejusdem disquisitionem in .secundo epidemiorum..traditam referendam arbitrantur. Si enim in alterutro eorum aliquod praeterea accessisset inventum, fieri sane potuisset ut idem vir tempore peritior factus, illis quae ab eo prius probe dicta fuerant alia etiam addidisset. At cum videamus Hippocratem non modo omnia ad amussim in commentarios retulisse, quae cunctis plane peripicua sunt, verum et ea quae ad videndum sunt difficiliora, is vero qui hanc anatomen composuit, ea etiam non viderit quae quisque vel palpando inveniat, quomodo potest quispiam affirmare eundem utraque haec scripsisse? quomodo etiam probabile. est, ut absoluto universo qui de hominis elementis institutus erat sermo, de venis subnexuerit? aut enim tota anatomes ratio explenda erat, aut neque de venis erat tractandum. Hoc enim magis ad commentationes, quas nobis ipsis memoriae gratia deseribimus, attinet ut ejuscemodi varia tbeoremata simul explicentur. Justo autem et legitimo volumini nequaquam convenit ut priore doctrina consummata, subinde-llli altersuspars aliqua annectatur, atque iterum illa relicta, paulo post alia et postmodum etiam alia, quod in his evenisse videmus quae libro de natura. humana subjecta fuere.

VIII. Eas igitur venae sectiones hisce. rationibus ductos facere oportet.

Quae ipse videlicet praemonstraverat quando ad finem primi paris subjunxit haec verba: Venam itaque ad coxarum et dorsi dolores in poplitibus secabis et exterioribus malleolis. Secundo item pari haec adscripsit: Unde ad lumborum dolores et testium venas in tibiis incidere oportet et malleolis interioribus, ut tamen in tertio et quarto pari nihil de vena secanda meminerit. Quapropter hac etiam parte mancam tradidit hanc institutionem qui multas praeterierit corporis partes, quarum venae quae tundendae essent, explicandae erant; ut ergo ab universa anatomes ratione particulam quandam avulsam litteris commisit, sic et quod de sanguine mittendo reserendum erat.

IX. Studendum autem est venarum sectiones eissici quam longissime a locis in quibus dolores fieri et sanguis colligi consuevit, sic enim tum mutatio minime magna derepente continget, tum etiam consuetudinem tollendo efo seceris ut ne amplius in eundem locum colligatur.

Quod sectiones venarum hic intellexerit, quas phlebotomias composito appellamus nomine, recte ab expositoribus acceptum est, qui in hoc omnes consentiunt. Quod vero minime definierit num dolentibus jam partibus ceuseat procul esse revellendos humores vel potius sanitatis tempore: ea ratione forte veniet reprehendendus. Et mihi quidem videtur quod id in his qui prospera utantur valetudine dictum sit, quippe quod voluerit auctor assuetacere humores redundantes in alias ferri partes.

X. Quicunque pus copiosam citra febrem expuunt, et quibuscunque absque dolore pus multum in urina subsidet et quibuscunque alvi defectiones ut in dysenteria cruentae ac diuturnae sunt, ut iuvenibus quinque et triginta an- uorum atque etiam senioribus; his omnibus eadem ex causa morbi oboriuntur; hos namque et labores tolerasse et exercitationibus deditos et operarios in iuventute fuisse necesse est. Postea oero solutos laboribus molli carne et multum a priore dissierente carnosus esse redditos, multumque dissidens corpus habere, ut quod prius extitit cum eo quod nunc accrevit minime consentiat. Quum igitur morbus aliquis sic assertos corripuerit, ii quidem quamprimum evadunt, sed postea a morbo temporis successu corpus liquatur et per venas, qua parte amplissimae esse solent, sanies quaedam stuit. Si igitur sanies ad inferiorem alvum impetu feratur, quale quid fere inest in corpore, tales etiam dejectiones redduntur. Neque enim, cum via declivis sit, multo tempore in intestino subsistit. At quibus in pectus insiluit, ii purulenti stant, cum nimirum purgatio acclivis sit et multo tempore immorans in pectore putrescat et purulentum reddatur. Quibus vero in vesicam essunditur, a loci calore calida et alba sit et secernitur, quodque rarissimum existit, supra innatat, crassissimum vero, quod sane pus appellatur, subsidet.

Omnia quae hac traduntur serie clara sunt potiusque lectorem qui animum advertat quam expositorem desiderant qui declaret: quae tamen an vera sint partim experdentia partim ratione examinanda sunt. Experientia quidem observandum est num aliqui a fabre immunes visi unquam sint aut sputo pus rejecisse, aut urinis aliquid excrevisse. Praeterea si priorem vitam duxerint laboriosam, moxque quieverint multo tempore, atque silia morbo detenti incolumes evasere et subinde si purulentae excretiones supervenerint. Haec experimentis sunt judicanda. Ratione vero, si quam is retulit, causa vera sit vel secus. Jam vero quod ista ab ipso auctore producta nullam secum habeant necessitatem, facile omnibus conspicuum erit qui .demonstrativis methodis operam navarunt. An autem probabile saltem habeat, secum quisque perpendat: .videtur enim probabile in his esse quae ad aliud referuntur. Et equidem quantum. ad .ea spectat quae in experimentis apparent, tantum hoc habeo quod tibi asseram, me cruentas vidisse saepenumero dejectiones per alvum ab his qui consuetas validasque exercitationes dimiserint excretas: purulentas vero nequaquam. Vidi praeterea ex quibusdam periodis tum ordinatis tum inor- dicatis mucosa ab his in urinis reddi et per alvum dejici: sicut et tputa cocta quidem, purulenta vero minime.

XI. At vero calculi pueris ob lori hujus ac universi corporis calorem procreantur, sed ciri, ob corporis sargus casu culi non generantur.

Loci nimirum vesicae, de qua in fine prioris orationis sic ipse ait : Quibus in. vesicam ej.iritur, a loci istius calore albescit. Inquit ergo quod calculi pueris innascuntur ob calorem tam vesicae quam corporis totius. Postea de puerorum calore sic subjungit.

XII. Nam probe nosce oportet hominem primo dierum decursu ipsum sui comparatione calidissumum esse, postremo vero. frigiditatum.

Qui simpliciter absque ea limitatione, scilicet primis illis diebus hominem ajunt calidissimum esse, eorum ferum non est verus: at cum limitatione- verus ; calidissimus siquidem est si de innato calore loquamur, is enim in pueris plurimus est. Id autem, ut sequens judicabit oratio,. ille qui haec scripsit obaudivisse videtur, quod tamen in hoc sermone praecipuum erat. Neque enim ut Hippocrates suxit, qui augentur plurimum habent innati caloris, ita hunc sensisse : offendes; imo nativo praetermisso simpliciter putasse calida esse quae crescunt.

XIII. (suo d enim augescit corpus et ad robur procedit, id calidiim esse necesse est.

Quum Hippocrates dixerit: qui augentur plurimum habent innati caloris, videtur hic auctor existimasse corpora his qui augentur calida simpliciter esse: qui innati nihil in hoc meminerit sermone. Quod enim ad vim progreditur, calidum fore ait, ad vim autem progredi vult quid hujusmodi indicare; ridetur ipsi incrementum esse rem violentam et validam et ut opera alia vehementiora operarios .excalfaciunt, sic et incrementum. At contra debuerat dicere ex innato calore pueros augeri, non. autem ob id eos incalescere quod augeantur. Nam calor /pie innatus- non salum moderate calidus, sed praeterea etiam humidus esse Igitur jure meritu ejuscemodi augentur corpora, quippe quae su tres distendantur dimensiones et quasi inflentur et propterea omnibus illis fit accessio. Itaque ea undique natura distendit ad hoc negotium organo .usa calore innato; ex humore enim habet ut facile protendatur. Atque plerique pueri, utpote qui .plurimum voraces sint, humorem non modicum aggregant, quem crudum proprie .vocamus, qui calculo gignendo in primis opportunus est accedente calore veluti effectrice causa.

XIV. At ubi marcescere corpus coeperit et ad exitium delabitur, /rigidius evadit.

Et hic turium quando non amplius augetur corpus his qui inclinata aetate sunt, ipsum ab otio fieri ait frigidius, at satius erat ut contra ratio causae assignare tu r t ob id enim quia illis innatus calor imminuitur, et increnrentum etiam cessat; clarius tamen horum auctor tuam in sequenti parte sententiam aperuit.

XV. Atque hac ratione quo plurimum prioribus diebus increscit homo, eo calidior evadit; atque ultimis diebus quanto plurimum marcescit, tanto eum frigidiorem esu necesu se est.

Nos ergo recte partem superiorem ubi alt : necesse siquidem est ut augescens corpus et ad vim progrediens calidum sit, interpretati tornus. Erat enim e contrario dicendum ob calorem innatum augeri quae augentur, non autem quia augeantur ideo esse calida, ut eadem sit ratio in his quae decrescunt. Putat namque quando non amplius crescit, frigidum fieri propter otium, dum pristinum incrementum, quod in corpore erat, nunc quiescit.

XVI. sic autem affecti sua sponte sanescunt, plurimi quidem. quo anni tempore liquescere coeperim, quinto et quadragestmo die. Qui vero hoc anni tempus superansrint, anno sponte convalescunt, nisi quid aliud hominem male habuerit.

Quosnam eo se habentes modo nominat? nimirum quos prius commemoraverat, qui ab exercitatione ad otium translati pus expuunt et mingunt dyfenteriisque corripiantur; ubi equidem dixi me plures- vidisse cruentis arreptos d sueo terris qui laboriosis negotiosaque vita relicta ad desidem se contulerint: qui vero pus expuerint aut minxerint, nullos unquam vidisse. At hic, ut arbitror, crudum quem vocant humorem, ubi concoctus sit, pus esse putat. Qui autem hoc mirum sit? quando et Eresistratus quoque ea quae in urinis febricitantium subsident pus esse, non hunc humorem censeat? neque noverit in bene valentibus etiam qui voraces sint id genus plurimum subsidere? Nos multos observavimus qui aliquandiu in otio vitam egere urinis magnam copiam rei quae muco sic. appellans similis erat excrevisse, et in eorum nohnullis. ubi haec tarde permeabant puri similia excernebantur, quemadmodum et in respiratoriis instrumentis, quando diutius contenta concoquuntur. Hujus autem et ipsis paulo ante causam retulit:: in dysenteria quidem, quum dixit viam declivem in causa esse celeris excrementorum transitus, quemadmodum tardi acclivem in iis quae tussi rejicluntur, in urinis vero loci calorem. Quod si quis concedere nolit in urinis aut sputis aut excrementis a pure crudum humorem differre, is alterutro errori -obnoxius est, quia vel ultro, nefuum dogma prodere videatur, dolote agit, Erasistratum imitatus qui voluit febres omnes habere ab inflammationibus ortum: veh sophistes est, qui in operibus artis nunquam vectatus sit. Hos antiqui recte λογιατροὺς appellant. Porro a crudo humore pus colore, substantia ac odore distat. Jam et per nares et per os certis quibusdam vel incertis circuitibus fit hujusce crudi humoris excretio, unde expurgatur cerebrum, cujus nulla nunc ab illo qui haec scripsit mentio habita est. Merito tamen dixit praedictos sponte tua fuisse sanatos, id est nullo nostro negotior nam ipsa quantum satis sit natura. expurgat. At expurgationis duplicem ipse praescripsit terminum; alterum eo anni tempore quo dicta jam excretio ipsis coepisse contigit, alterum qui in annum protenditur, ut tamen qui brevior est ad quinque et quadraginta dies producatur. Nunnulli vero non quadraginta quinque, sed quadraginta scribunt. Ego sime multos,in hunc modum a natura fuisse expurgatos cum observaverim, non eos duos solummodo terminos evacuationis quos iste descripsit animadverti, sed quam plures. Alius etenim alio praefixo termino plene purgatus est, alii quidem diebus quadraginta, alii in menses et eos non numero pares; progressi funi, nec defuere qui per annum integrum ab eo symptomata detenti sunt.

XVII. Qui morbi levi momento oriuntur et quorum causae cognitu sunt faciles, ii securissimi esse praedicantur; eorum autem curatio oppositis causae morbi remediis mosilenda est, sic enim quod morbum in corpore .concitavit solvitur.

Cum his illud pugnare videtur quod in Aphorismis traditum esu Acutorum morborum non omnino certae sunt pronuntiationes neque salutis neque mortis. Sabinus dum nodum solvere conatur, nugatur plurimum, nihil tamen quod consentaneum esset attulit et aliorum plerique qui librum hunc exponendum suscepere. Mihi vero non ridentur assequi quid ἐξ ὀλίγου sibi velit, ipsi enim arhiluantur de brevibus et acutis morbis sermonem haberi, cum tamen ipse non videatur id voluisse, sid de his qui a manifestis causis recentem ortum habent, ex brevi tempore, non autem ex multo excitatum. In his siquidem facilis est ejus quod eventurum est praedictio, utpote quia jam et ipsa causa qualis et quanta sit cognoscatur. At qui paulatim et longo temporis [patio fiunt; nec tui .ortus apertam aliquam causam habent, in bis non ita erit praesagitis tuta. Recentes vero morborum causae sunt aestus, refrigerationes, vigiliae, moerores, curae, cruditates, dutum cubile, lassitudines, ebrietates et. id genus reliqua. Per ea ergo quae morborum occasionibus contraria sunt, moliendam esse curationem ait; ut si exaestuaverit, re-. frige santia adhibeantur, si frixerit, calefacientia i si laboraverit, ut quiescat, si in otio praeter morem degerit, plenius exercitetur, si fuerit repletus, evacuetur, si evacuatus, repleatur: in quem modum superius etiam ea parte dixit, cujus principium est : quos morbos repletio gignit, evacuatio sanat.

XVIII. Quibus autem in urinis arenulae ves lapilli subsident, iis per initia tubercula ad crustam venam enata sunt ac suppurata; postea vero quum ea tubercula haud. ita cito erupta sunt, lapilli ex pare coalescunt qui per venam cum urina in vesicam suras extruduntur.

Potest quidem esse ut ea de causa quam ipsis attulit, ejuscemodi urinae fiant: potest et pariter esse ut fiant absque vena ex affectu scilicet renis frequenter; tamen hujusmodi ..excretiones in urinis proveniunt etiam sine tu- herentis ,.nempe quando crassius et satis viscosus humor tarde egrediens ab illius loci calore exiccatus cogitur.

XIX. At quibuscunque urinae quidem solum cruentae sunt, his venae laborarunt.

Obscurum est qua de re, laborarunt, dixerit. Nam significare potest eas imbecilles factas ut salutis viribus semicoctum sanguinem generent, qui vel earum imbecillitale facile profluat vel quasi res aliena ab illis excernatur. Potest praeterea communiter laborarunt significare affectae fiunt, quod scilicet tota affectio citra renum incommodum ad solas venas pertineat: quae tamen illa sit, haud ex hac expositione indicatur. At vero perquam manifestum est quod neque Hippocrates neque Polybus unquam ούρἡματα dixissent, cum ita dicere potuerint, quibus sanguinolenta sunt τὰ οὖρα. Alioquin enim Hippocrates frequentissime οὖρα scripsit, ούρημα vero nullibi in ejus scriptis invenias. Sunt et alia multa adscripta in hoc libro, quae manifeste judicant, ea neque Polybi neque Hippocratis fuisse.

XX. Quibuscunque autem in urina crasse existente carunculae parvae pihfarmes simul prodeunt, eas a renibus et ab arthriticis prodire nosse oportet,.

Aphorismum illum in hoc loco interpretatus est. Quis bus cum urina crasse carunculae parvae aut capillis similes egrediuntur, his a renibus sit excretio.

XXI. Quibus vero urina pura est et alias atque alias veluti suspires in urina innatant, iis vesica scabiosa existit.

Hoc item loco eum aphorismum descripsit. Quibus in urina crasse farsuraceum quid excernitur, his vesica scabie laborat.

XXII. Plurimae febres a bile procreantur: earum autem species sunt quatuor praeter cas quae doloribus separatis suecedunt. Earum autem nomina sunt continens, quotidiana, tertiana et quartana. Quae itaque continens vocatur, ex plurima et meracissima bile provenit, erisesque brevissimo tempore efacit: quum namque corpus nullo tempore persutgeratur et a multo calore incalescit, celeriter colliquescit. Quotidiana post continentem a plurima bile generatur et prae caeteris celerrime discedit, at continente diuturnior est, .tum quod a pauciore bile procreetur, tum quod in ea intermissionis quietem habeat corpus; at in continente nullo unquam tempore quiescit. Tertiana vero quotidiana longior est et a pauciore ale sit; et quo longiori in ea tempore quam in quotidiana corpus quiescit, eo diuturnior haec subrii quam quotidiana. At quartanae in reliquis eandem rationem obtinent, sed tertianis tanto longiores sunt, quanto pauriorem bilis, qua calor concitatur, partem obtinent, tum quia in his corpus liberalius resirigeratur, susque ab atra bile is cumulus accedi>; ut non nisi aegre depelli possint- Atra namque bilis omnium qui corpori insunt humorum glutinosissima est ac diuturnissimas stationes facit. Quod autem quartanae febres b umoris t melancholici participes exeo quisque noveris: autumno enim maxime homines corripiuntur et ea aetate quae est ab anno vigesimo quinto,ad quadragesimum quintum; tum etiam quod haec aetas inter alias omnes atrae biti potissimum est obnoxia et autumnale tempus omnium anni temporum ad eandem aptissimum esu si qui vero extra hoc anni tempus et eam aetatem quartana correpti suerint, pro comperto habeas, hanc febrem, nisi quid aliud hominem male habeat, minime diuturnam ferri

Plerique expositores, in quibus potuerim Sabinum, illum mihi imitari videntur, qui eum aqua inter cutem laboraret, medicum exposcebat ut tuam diligenter reduviam curaret: alterutrum sane erat, aut is se universo corpore laborare non animadvertebat, aut putabat curationem non requirere. Pari modo et expositores aut oculis animi caecutiunt, aut arbitrantur levioribus quidem erroribus esse consulendum, caloribus vero nullum esse remedium adhibendum. Hi quasi ex profundo excitati somno sentiunt tandem quam ea quae id hac parte tradita sunt, nempe quotidianam esse tertiana breviorem, cum Hippocratis sententia pugnent; qui in primo Epidemiorum libro necnon in Aphorismis aperte protulerit tertianam celerri-. me judicari, et proinde ajuntfibrum hunc non esse Hippontaticum, cum et falsa contineat et quae ab his quae alibi scripta ab Hippocrate sunt discrepent. Quippe si in hac tantummodo re putant hunc qui ista quae libro huic inserta sunt adscripsit, tum mentitum fuisse tum etiam Hippocrati refragari, similes illi. sunt qui reduviae attendit, corpus vero universum esse pessime affectum non advertit. Quem enim latet quotidianam esse tertiana longiorem, is se .in operibus medicinae parum esse exercitatum proditi Porro ille non tam ex- impudenti stupiditate mendacium id effinxit, quam probabili ratione motus, eo magis quod inter antiquos nonnulli fuere, in quibus est Plato, qui sensere continuas febres ex ignis excessu gigni, quotidianas aeris, tertianas aquae, quartanas terrae. Platonis vero haec sunt verba: Itaque corpus quod ex ignis abundantia laboravit, continuos fervores et febres esurit ; quod vero ex aeris, quotidianas; at ex aquae, tertianas, ut quae igne et aere sit tardior t quartum autem eam er term sit, omnium lentissimum est et quadruplicibus temporis circuitibus purgatur, quartanam ejsiciens aegre removetur. Igitur cum Plato elementum pigerrimum, quod et firmissimum est et ad motum difficillimum, quadruplicibus purgari dicat circuitibus, verisimile ipsis visum est alia quoque eadem inter se proportione differre-, qua geulta sunt, ut quod subinde sequitur terrestre elementum, utpote aqua-, circuitum etiam quaterno proximum producati Item quod huic consequens est, qui aer est, quotidianam, quod vero citissime movetur, id autem plane ignis est, febrem parit continuam. Probabilior tamen ea ratio est quae causam ortus ipsarum in calidum natura refert elementum, id est ignem. Neque enim .consentaneum est affectum calidissimum a frigido dominante elemento in cor-. pore gigni, congruum sime .est calidum affectum ex redundantia elementi calidioris excitari. Discrepant autem mutuo febres suis ipsis differentiis, quas in quantitate causae ponas. Quod si concesserimus, febris quae contiuentissima juxtuque et calidissima est, a plurimo igne proficiscetur. Quod huic continens est secundum sibi vindicabit in quantitate locum, tertium tertiana, quartum quartana. Solutiones quoque earum erunt causis consequentes, calidissimae quidem febris citissimae, ab his .vero temporis spatio secundum ordinem habent quotidianae, tertuum tertianae, quartum quartanae : . ita ut si ad probabilitatem respicias, haec sane erunt recte pronuntiata: hanc vero. rationem rerum. ipsarum explanatio convicit. At in superiori venarum anatomeejus auctor nulli innixus probabili argumento non temet, aut bis, aut ter, emen-litus est, sed saepissime: ut neque unum quidpiam in illis invenias, quod vel cata recte sit expositum; unde mirabile profecto est quod in nullo eorum auctorum qui omnia haec a libro de natura humana usque huc conscripsit, accusttverit unquam, in praesentiarum accuset ita ut ob hoc non amplius illi videatur liber hic fuisse Hippocratis. Porro ei id mirandum est quod Sabinus et alii plerique expositores superioribus omnibus semper applauserint, asseremtes hoc quidem mirifice fuisse ab homine dictum, illud vero summa cum felicitate, aliud divine, nunc autem eorum omnium obliti ex una tantum contradicendi occasione statim]. coeperit illis videri hic liber non esse amplius Hippocratis ipsumque in Polybum transferunt, quest ipsi Aphorismos legerint atque etiam primum Epidemiorum librum, non legerit autem Polypus, quem fieri nequit, cum Hippocratis discipulus fuerit,non saepissime ab eo^ de. tebrium differentiis audivisse et non raro etiam ejus libros relegisse. His accedit quod viderat et ipse in aegris tertianam cito judicari, quotidianam vero longiori tempore perdurare. Nam neque in eis ponendus est Pol-ybus qui Alexandriae divinabant, ii nullo unquam vel visio aegrotante in scholis versabantur, nihil unquam quod sanum esset dicentes, neque ea etiam quae in aegrotis clarissime apparere animadvertunt, qui in arte exercitati sunt. Unde is horum auctor- aut sophistes suit, aut veterator, ut videtur; quippe qui ut notam aliquam seni inureret, falsa libro annexuit: nam juniorem illum luisse qui haec tradidit litteris, nomen σύνοχρς argumento est. Neque enim unquam Hippocrates vel ex antiquis alius continuam febrem ούνοχον appellavit, sicuti neque urinas ούρἡματα. Sunt face vocabula ista medicorum recentiorum, qui linguam antiquorum ignorarunt. Quare haec missa faciamus quae fupposititia sunt et ad librum de victu salubri, quem Polypi fuisse ajunt, accedamus.