In Hippocratis vel Polybi Opus de Salubri Victus Ratione Privatorum Commentarius

GALENI IN HIPPOCRATIS VEL POLYPI OPUS DE SALUBRI VIOTUS RATIONE PRIVATORUM COMMENTARIUS.

Galeni praefatio. Unus hic liber est peculiari inscriptus titulo, quemadmodum prima totius superioris libri pars, qua de hominis natura disserit. Nam absolutum in illo est quod titulus enunciavit, nullam adhuc orationem desiderans. In hoc autem rursus quae propofuerat toto commentario perdocet: Quamobrem iis quae duobus his libris interjacent sublatis commodam infieriptionem peculiarem totum opus sortitur; quam nonnulli de natura humana et victus ratione- indiderunt. At ut nullum plane vitium habet libellus de -natura humana, vitiosa autem omnia quae duobus libris interposita stant; ita commentarius hic de victus ratione salubri in plurimis culpa ac vitio caret; Hippocratis institutionem de elementis semper repraesentans. in quibusdam vero iisque paucissimis criminari aliquis possit librum. Porro statuamus esse Polybi, sicut plerisque visum est.

I. Idiotas hac vivendi ratione uti oportet.

Quosnam idiotas nominet commentarii interpretes omiserunt iis quae mihi videre contigit exemplariis; imo neque ego quum opus ^praeceptores mihi praelegerent, inquirere unquam cogitavi. Nunc vero quod hujus explicationem scribere mihi proposuerim, male praeceptores nostros et expesttores existimavi praetermisisse conjiciendum considerandumque quos idiotas vocitet. Liquet enim deinceps conscriptam victus rationem non universis hominibus, verum solis privatis Polybum consuluisse. Atqui si privatis duntaxat praecepta conscripsit, .minus recte in-terpretes citra distinctionem inaudierunt, quasi omnibus communiter illa tradiderit. Nam invenimus apud Graecos non simpliciter, sed relatione ad aliquid, idiotas sive privatos appellari. Nam alium hujus artis idiotam, alium illius vitae studii nominant; interdum a populi aut civitaris gubernatoribus aut certe publico aliquo munere fungentibus, distinguentes litus qui velut propria curant, idiotas nuncuparunt. Consideranti jam mihi quos ex .his Polybus nunc idiotas vocet, athletas palam ab aliis hominibus sejungere videbatur; quoniam illi nullam victus rationem in pane et carnium etu praefinitum habent; quemadmodum nec iis qui militiam sequuntur vel iter saciunt vel etiam pugnant cibariorum delectus praescribi potest quae offerenda aut non offerenda sunt, quippe necessitas cogit assumere quorum quisque copiam habuerit. Fortan etiam quomodocunque festinam profectionem fuheuntilius, aut omnino in civilibus negotiis aut circumsuranea vita, aut calamitosa, peristaticam appellant, versantibus, certus vivendi modus, ut Polybus jubet, nullus potest institui. Soliis igitur privata administrantibus, res suas agentibus dictis, ratio victus quam explicabo convenit.

II. Hieme quidem edere quam plurimum, quam minimum veru bibere, sed potum esse decet vinum quam meracissimum, cibos vero panem; obsonia, asta omnia. oleribus autem quum paucissimis hac tempestate utendum. sic enim potissimum corpus tum calidum tum siccum suerit.

Totius victus summum praefatus recte nimirum fecit, qui in sermonis fine ascripserit quamobrem unumquodque dictorum instituat. Etenim calefaciendum corpus siccandumque propter immoderatum tempestatis hujus temperamentum autumat. Quod si commoderatum sicut veris esset, . victus modum quoque commoderatum fieri iussisset. Commoderate namque disposita conservare convenit; quae irnmoderate, commutare. Sed .mutatio haud aliter quam ex contrariis ametrus fieri potest. Nam quod corpus immoderatius vel calefactum est vel incalescit, refrigerari destderat; quod vero refrigeratum est aut refrigeratur, calefieri. Eadem ratione in humidi siccique ametria contrariis adhibitis morbosas exuperantiae evertere oportet t contrariam immoderationem offerendo, a medio tempera toque tantum recedentem, quantum morbosa inde recessit, Quocirca per hiemem frigidam humidamque temperamento quamplurimum quidem edere, quam paucissimum vero bihere conducit. Verum hoc (quamplurimum non ceu ad facultatem, rest tanquam ad alias anni tempestates referendum. Sic quam parcissime bibere relata ad alia tempura comparatione protulit. Similiter vero dictum est vinum meracissimum esse oportere, puta ipsius temperamenti collatione ad alias anni partes facta. Attamen si huic modo ad facultatem praesensque commodum relato animum adhibueris, vinum semper ac cibum commoderatum dabis.; quemadmodum somnum, gymnasia, absolute omnia quae a medicis exercitia vocantur, moderata concedes. At quod vinum meracius ac carnes assae calefaciant siccentque, si cum masa et oleribus conferas, nemo est qui ignoret. Peri modo panem, si erasae comparetur, calefacere dices et exiccare. Haec itaque omnia tanquam exempla ab auctore dicta putandum est. Tu vero legumina deliges quae calefaciunt et exiccant, ut lenticulam. Quin et olerum quaedam hac virtute praedita, uti brassieam. Ad haec carnes cujusmodi sunt animantium agrestium et sale conditae. Sed haec omnia ego etiam exempli gratia produxi. ^Caeterum universa alimentorum materia tribus nostris commentariis sigillatim tractata est, hunc titulum continentibus: de alimentorum facultatibus. Quae ut pulchre de cibis deligendis ac vitandis secundum qualitates prodita, sic de ciborum quantitate nihil hic praetermissum est. Edere namque plurimum, ut ad alias anui partes, per hiemem concedendum; haud ignaris probe in aphorismis esse lictum : aestate et autumno cibos ditsicil, lime ferunt, per hiemem facillime, mox vere. Quod -si quis jam condiscere cupiat quare haec fiant, docuit et hoc Hippocrates in aphorismis quum dicit; ventres hieme et vere natura calidissimi, quoniam aer nos ambiens fiigidus constringendo cutem insitum calorem exire probibet et in alto corpore concludit; qui aestate perspiratu evaporat; respiratione vero circumstans calidus aer a t tr ahitur. Nominamus autem respirationem foras ac intro spiritus peri os tralationem; perspirationem vero, quae per totum ex aequo corpus accidit.

III. At quum ver accedit, tunc copiosius et dilutius paulatim. que vinum bibendum est, cibisque mollioribus et paucioribus utendum, panis subtrahendus et mara offerenda; eadem que ratione obsonia detrahenda et pro asus elixa omnia paranda. oleribus etiam paucis vere utendum, donec ad aestatem homo deveniat; tum molliores omnes cibos tum obsonia cocta sumendo et olera cocta et cruda ; similiterque potus plurimos et quam dilutissimos, idque sensim, ut ne magna mutatio derepente utenti contingat.

Vere, inquit, copiosius. et dilutius bibendum est; non plurimum, neque dilutissimum. Nam plurimum ac dilutissimum aestate bibere praecipit, ut quae contrarium hiemi temperamentum obtinet- .Ver autem ut in tummorum medio temperamentum habet, ita quoque mediam victus rationem requirit; frigidiorem sane et humidiorem ut ad hiemem, calidiorem et sicciorem tanquam ad aestutem. Ex his igitur liquet quomodo aestatis et autumni victus ab eo praescriptus inaudiri debeat. Quare id mihi praeterire visum est. Illis qui saepius commentarium relegunt mentemque diligenter adhibent, omnia manifesto dicta comperio, ut nubam hactenus deducta series interpretationem desideret.

IV. Aestate autem tum molli asina, tum potu copiosa et diluto obsuniisque omnibus elixis nutriri oportet, inque ita utendum dum aestas suerit, quo corpus molle sit et frigidum. Siquidem haec tempestas calida est et sicca, et corpora aestuosa et suualida reddit. Hac igitur inscruta victus ratione iis succurrendum est. Eadem vero ratione quemadmodum ex hieme ad ver, sic etiam ex vere ad aestatem deveniendum, cibos quidem demendo, potum vero augendo, ad cumque modum contraria adhibendo, ex aestate ad hiemem perveniendum. An autumno contra cibi quidem majore copia et sicciores exhibendi et obsonia ad eundem modum; potus etiam pauciores et meraciores, ut homo commodam degat hiemem et potibus utatur meracioribus et paucis eiblique quamplurimis et siccissimis. sta enim cum vel maxime calebit, tum minime frigus sentiet, quum haec anni tempestas admodum sit frigida et humida.

Praesens institutio clara est, neo interprete opus habet, quum Polybus manifesta omnibus reddiderit, neque obscurae cujusdam methodi investigatore. Verum ut verba jacent, ita quoque per se satia innotescunt.

V. Corporibus cero carnosis, mollioribus, rubris confert sune majorem anni partem sicciore victus ratione uti, humida namque eorum corporum natura est.

Quemadmodum tempestatum differentiae diversam victus rationem ostendunt, sic etiam corporum habitus, ad quorum enarrationem descendit, sermone de anni temperibus absoluto. Sed ut in anni tempestatibus convenientem vivendi modum, ita in corporum speciebus ostendit. Etenim carnosi, molles, rubicundi ex temperamenti humiditate tales evaserunt. Oppositi vero his affecti, de quibus mox dicturus est, ob siccitatem. Convenit igitur humidos sicciore diaeta uti; siccos, humidiore. Atque si haec vera pronunciata sunt, nimirum temperati, victu temperato utentur. Voco autem temperatos neque obesios neque graciles, sed quadratos, bene carnosos appellant.

VI. Duros vero, graciles, sulcos et nigros humidiore victu diuturniori tempore uti oportet. Nam hujusmodi corpora sicca sunt.

Temperamentorum notas perfecte in commentariis de temperaturis scripsimus, ubi rigidos, hoc est duros, contractus, id est graciles, siccioris esse temperamenti, sicut nigros quoque docuimus. At rufos non temperamento siccos, sed his colore ricinos, quos flavos nominant, esse diximus; quoniam et flava bilis temperamento sicca est. Verum librorum scriptores nonnulli interdum vocabulis haud accurate utentes rerum disciplinam confundunt. Sic enim nonnulli Germanos vocant flavos, etsi tales non sint, si velit aliquis accurate nuncupare, sed russi Reliqua in sermone praecedenti vere simulque manifeste dicta fluit.

VII. Junioribus corporibus confert tum molliori. tum humidiori victu uti; haec enim aestas sicca est et eorum corpora induruerunt. senes vero sicciore victus modo. plurimam temporis partem degere oportet; nam ea aetate humida, mollia et su da sunt corpora.

Ad aetates digressus imperfectam divisionem fecit, qui eas in quatuor, sed duas tantum differentias non secuerit. Nam si victus modi indicationem ab aetatum - temperamentis accepturus erat, certe conveniebat, ut quatuor strui temperamenta; sic aetates quoque in quatuor partes secare, ac humidam et calidam statuere puerorum, siccam et calidam florentium, siccam et frigidam declinantium, humidam et frigidam fenum. At puerorum quidem humistam esse aetatem convenit, quod in alio temperamento corporum incrementum fieri nequeat. Florenti vero, quoniam praeter modum calidior et siccior est, contrario confert uti rictu, quemadmodum et vigore decrescentibus. At de senum aetate non mediocris quaestio est, ab omnibus propemodum neglecta, de qua post paululum dicturi fumus, ubi sermonem de prioribus aetatibus absolverimus. Nam si in confesso est pueros plus humiditatis habere quam integre fanis conferat; plus item caloris, haud enim simpliciter calidi sunt ut juvenes, sed innato calore; qui temperatus est, in probo sanguine consistens, media inter pueros et juvenes, quae est puberum et adolescentium aetas,. in optimo nimirum temperamento consistet. Quum autem optimum medium est, etiam victum temperamento medium adhibere convenit, qui nec humidius, nec siccius, vel calidius, vel frigidius ipsorum corpus efficiat. Puerorum sane corpus etsi humidius quam salubris habitus postulat, non tamen exiccandum. Hoc enim modo ne ipsa crescerent prohiberemus. Verum de senibus, quoniam nonnulli; ipsius humidos, aliqui siccos, utrique indefinite djxernnt, distinguendum nobis venit quatenus sint sicci, quatenus humidi. ostentum id est in opere de temperamentis. Ipsis enim solidis corporis partibus siccos esse declaravimus. Quia vero multis ob temperamenti frigiditatem excrementis abundant, humidi- nominantur. Ratio igitur est contrariam ac duplicem ab hac aetate indicationem medicis fieri, tum propter temperamenti partium solidarum, quae humectari cupiunt, siccitatem ; tum ob humidorum superfluitatem, quae exiccari postulant. Proinde quae utraque quonam modo observes-, absolute traditum est in opere de tuenda valetudine. In praesenti vero oratione fiatis^ fuerit summam eorum quae isthic descripsimus, paucis indicare. Cibi quidem et potus alloquor universa [cepum habeant humectandi et calefaciendi, quantum scilicet humectare et calefacere fenum corporis solidas partes decet, quae solae etiam proprie nominantibus partes existunt. Rursus autem de pituitosiorum excrementorum evacuatione prius considerandum est. Proinde si ex opere de temperamentis repetas, drscnsque artificio ac ficientia peculiare senum temperamentum frigidum esse et siccum, humiditatem vero ascititium propter pituitae recrementorum generationem ipsos habere ri digressus etiam inde ad sanitatis tuendae libros una condiscas quis diaetae modus senibus sit praescribendus ; luculenter intelliges quodnihilin praescripta aerie definitum drstinctumque fit. Neque enim bifariam hominum vita dividenda erat; neque fenum corpora mollia et humida dicere oportebat; neque quod siccis ipsius temperamento alimentis uti conveniret. Quum enim. juvenes dixit compacta corpora habere et temperamento esse siccos, satis constat de florentibus susum verba fecisse et hos nominasse juvenes. omisit ergo et puerorum aetatem et declinantium, utque ego arbitror et temperatissimam, quae inter pueros et florentes media consistit. Atqui obscurum non est, vel ipsummet orationem suam suspectam habere. rNon enim simpliciter ait seniores rictu sicciore alendos, sed adjecit, magna ex parte. ldem namque id erat ac si dixisset, non perpetuo; quod certe neque habitui corporis, neque aetati asteri apposuit; quoniam suam cuique corpori diaetam semper oportet instituere.

VIII. Quare pro aetate, tempestate, consuetudine, regione, loco, corporum habitu Dictus ratio instituenda est, reluctandumque constitutionibus, aestatibus et brumis ; ita namque optima valetudo consequetur.

Totus hic sermo et vere et clare ab eo dictus est, jam saepe in pluribus commentariis nobis absolutus.

IX. Ac hieme quidem celeriter incedendum aestate vero conquiescendum est, ntst per falis ardorem iter sit facien dum.

Quomodo incedendum sit in quaque anni parte docet. Hieme quidem exiccans calefaciensque ambulatio deligenda; aestate contrarius Inopus convenit, nisi per fotam, ait; iter faciendum. Tunc enim iter maturandum, ociusque eam quae per hunc incessum oboritur. Siccitatem et calorem vitare oportet.

X. Corpulentos autem celerius, graciles vero lenius iter facere convenit. Balneis etiam multis per aestatem, at per hiemem paucis utendum. Duris cero magis quam carnosts.

Celer motus calorem plus satis inaugens corpus colliquat. Ex lento calor mediocris tum sanguinem felicius generat, tum nutrit plenius; eoque animantibus in proham alimoniam simul vertitur.

XI. Et hieme quidem vestes puras indecere convenit, aestate vero oleo imbutas.

Quid sane scriptor doctius consideravit eo quod ab omnibus dictum est interpretibus ipsis noverit. Nam si puras vestes hieme censet gestandas, quod magis calefacis . aut vel etiam perspiratum non impediant, oleo autem infectas per aestatem, aut quod refrigerent, aut quod perspiratum obturent, sermonem non probo. Etenim ex puris vestimentis quae densam ac frequentem filorum texturam habent, maxime vero si fuerint detrita velamina, restigerant. His. igitur uti commodius est. Quippe oleo insueta fordida plane sunt; nemo autem elegantiorem hominum fordidas vestes sustinet, praesertim aestate. Quin etiam infecta puris temporis spatio magis calefaciunt, licet primo occursu fuerint frigidissima.

XII. Criiijos autem oportet quique tenuessieri volunt eos labo. res omnes jesunos subire, et adhuc ex labore anhelantes necdum resmgeratos cibum absumere, unumque prius bibere dilatum ac non persuigidum. obsonia quoque ex sesamis aut condimentis aliisque id genus apparata absumere. Atque sint pinguia quae obsonia offeruntur. sic enim a paucijsimis bellariis impleantur.

Quod in textus fine dictum est, puta, sic enim paucissimis saturantur, nonnulli de omnibus commemoratis dictum esse confirmant; quidam de solis obsoniis, quae ex sesamis et similibus aliisque multis quibusdam praeparari juhet. Praedicta sunt: sujunum exerceri; hoc enim manifesto- vacuat, sicut a cibo labor implet. Huc accedit illud, adhuc ab exercitiis anhelantes cibum assumere, s calore nondum in eis discusso, neque corpore refrigerato; quam causam esse, quo quis celeriter impleatur manifeste apparet. Si vero alia quadam ratione hujus libri auctor corpus attenuare conatur; id nobis obscurum est. Quod tamen plerisque hoc obstructiones in visceribus ac maxime in hepate produxit, accurate novimus : quemadmodum et celeres a cibo exercitationes. Adde etiam quod balnea arctos in jecinore transitus alimenti habentibus obstructiones efficiunt. Dictum est mihi de his omnibus simul cum peculiaribus distinctionibus in opere de sanitate tuenda. Restat ut de ipsa verborum serie disceptemus; ubi ait . et vinum non perfeigidum prius bibere. Ut enim frigidum esse jubet, non autem insigniter frigidum, ita sermonem deduxit. Atqui non prorsus copiosum vinum ab exercitiis statim bibendum censet, sed aquam prius; quemadmodum athletae faciunt, id experientia edocti. Caput enim alnum conscendit .et si post balneum statim ante alios omnes cibos et potus bibatur. Non tamen frigulae potio ab exercitiis, nisi calidum praebibas, tuta est. Nam et ipsa ventrem, tum jecur manifesto laedit, quorumdam quoque nervos. Attamen habitus frigidum vinum corroborat. Vult autem horum scriptor ipsos solvere. Forsitan alio modo quid scriptum erat; verum peccavit qui idem postea apposuerit. Multa siquidem ejusmodi etiamnum accidere videntur; cum pro eo quod est, neque ex toto calidum, non peririgidum scribere ipsum convealat. Nam qui cibum adhuc anhelantibus offerendum judicat, corpori -videlicet multis vaporibus pleno, volet etiam vini calidi potione magis sutos implere. Quum autem perealidum frigido similiter contrahat ventrem et corroboret, idem efficere observatur.

XIII. sed et semel tantum die cibum affimare, supersedere batneis, duriter cubare nudumque obambulare, quoad ejus /teri queat, oportet.

Melius dixisset cibi modicum tumere quam semel tantum cibum tumere. Quidam enim semel die cibo utentium multo plura assumunt, quam qui bis eo utuntur. Quemadmodum lavacrum corpus excalfaciens, praesertim extrinsecus, ad alimenti distributionem et.distributorum appositionem conducit; eadem ratione lotionis penuria contraria perficit. Durum cubile corpus molestat, contrahit et adstringit, ideoque in omnem partem luerementum ipsius impedit. Eadem ratione nudum obambulare omnes intumas ad cutem partes refrigerat; calorem etiam in altum et. viscera cogit, ut cibi probe quidem concoquantur; verum in omne corpus ferri prohibet.

XIV. Qui vero tenues quum sim crassiore, espci volunt, tum alia his contraria fecere, tum supinos nullam exercitationem ipsos subire oportet.

Contraria superioribus crassis sunt; neque anhelantes ex labore epulas assumere, sed ubi jam secundum naturam respiraverim; neque semel tantum cibum sumere, verum aut bis aut etiam ter comedere. Sic abstinentiae balneorum contraria qui facit, bis lavabit, semper autem ab epulis alterum lavacrum ingrediens, nonnunquam et primum. Pari modo ad exercitia modica, lenta, aque post cibum accedet; Eadem vero ratione molliter cubare, non sine vestibus ambulare in aere his conducit. Propterea gymnastae nonnulla exercitia, quae manuum confertione et corporum pugna, sic enim vocant ipsi, contiugunt, adhibent in iis quos carne implere conantur, vitantes ne corpore nudo exercendi incedant, neque cum complexu. E contrario, quos extenuare volunt, celeri exer-citio et citra primum complexum movent.

XV. Pomitionibus autem et infusis alvum cluentibus sic uten- dum. sex hibernis mensibus. vomitus ciendus, id enim tempus aestivo pituitae plus accumulat et capite morbi et regionem quae supra septum transversum est, obsident. At quum aestatis fervor adsit, cataqlysmaiis utendum. ffaec enim tempestas aestuosa est et corpus biliasum magis redditur, gravitates etiam lumbos et genua infestant, calores .oboriuntur, ventris tormina concitantur. Corpus igitur refrigerandum et qua sursum attole luatur, deorsum ex istis- locis deducenda.

Quae cataclyfiuata, id est ablutiones, vocet, sequentibus ipse declaravit; nempe quae ex lacte conficiuntur et eicerum decoctionis aquam ; ad haec muriam et marinam. Diversa namque ab his medicamenta sunt purgantia, quae universum corpus evacuant. Quemadmodum igitur bal- . neatores balnea .dicunt abluere, quum lapidum in eis lutum et sordes abstergent, ita ventris in testi norumque infusa pituitam et bilem ipsorum detergent. Quoniam itaque pituita per hiemem in ventriculo generatur, evacuari ipsam vomitu consulit. Aestate .bilem turium conscendentem deorsum revelli. Attamen ubi totum corpus purgare volueris, aestate per superiorem, hieme per insumorem ventrem purgandum est ; sicut in aphorismis diciunt invenimus. Etenim jam abundantibus purgatio per loca quo vergunt adhibita medetur. Quippe ducenda quo vergunt per loca idonea. Quae vero ab incremento prohibere velis, per opposita revellere conducit.

XVI. sint autem cataclysmata crassioribus quidem et humidisTibiis magis falsa et tenuiora, siccioribus vero et graniRoribus et imbecillis pinguiora et eraso ora. At infusu sunt pinguia et orasse quae exsucto parantur, et aqui cicerum cocta caetcraque id genus. Tenuia vero et fal/a multa, aqua marina et quae sunt esusmodg

Quae magis incidunt cataclysmata corpulentioribus adhibenda existimat, hi namque sunt pituitosiores. Leuiora vero gracilibus, ut qui sunt biliosiores. Porro quales amborum sint materiae, ex verbis proximis constat, adeo ut interpretationem non requirat. Quamobrem. iis retictis ad sequentia me convertam.

XVII. Vomitus autem hoc modo provocandi sunt; Qui homines obesi sunt ac minime tenues, jesuni vomant a cursu aut ceteri deambulatione circa meridiem.

Excalefactum esse corpus obesis, qui vomituri sunt, praecipit, ut humores pituitosi, quos crassi copiosos habent, diffundantur. Quin et vasorum adapertio. omniumque angustorum meatuum raritas sic potissimum queat accidere. Caeterum haec omnia ad- vomitum facilem citraque molestiam excitandum conducunt.

XVIII. Hyssopi hemina dimidia in aquae congio contriti potui exhibeatur, astuto aceto et addito sole, quo stat secundissima.

Quod potum incidentem esse cupiat et quam ob cantam haud obscurum. Quoniam enim crassi homines orasses etiam humores et frigidos et quosdam eorum viscofos plerumque habent, ideo potionem ipsarum incidentem esse jubet. Quantam vero copiam illius, unde confinit potum, exhibeat, non exacte possum dicere; quod mensura quam interdum congium nominant, non eandem apud omnes habeat magnitudinem. Si vero Atticum bibere praecipiat, non admodum consuetudini consentit. Multum namque esse mihi videtur; etsi apud veteres moris erat, sive lactis sero sive hujusmodi quodam cataclysmate volebant uti, permultum sid exhibere;

XIX. Ac primum quidem sensim, deinde vero celerius ebibatur.

Si igitur initio bibat affatim, mox evomet ac prius quam totum ebiberit; projicietquehumores in ventriculo contentos; num quibus et in primis venis recepti evacuantur. Quod si primum lentius, dein copiosius. bibat, et tempore mediocri continere poterit et tempestive ad vomitum incitabitur; eo quod postea consertior magis biberit.

XX. Graciliores autem et imbecilliores a cibis hunc in modum concitent; loti calida meri heminam praebibunt, mox eiboi cujusiiis generis comedant, neque inter cibos, neque a cibis bibant, sud su contineant quanto tempore quis quatuor stadia percurrat. Deinde triplex illis vinum in potum permiscebit, austerum, -dulce et aci— dum, primum quidem meracius, sensim et ea magno intervallo: deinde vero dilutius, celerius et affatim.

Jubet hic calida lotum meracius praebibero; hac, ut conjicere possum, ratione usus, quod ex calida lotione totum corpus incalescat et humores diffundantur -vasaq ne laxiora fiant. Eadem vero haec et vinum meracos efficit; praeterquam quod facultatem corroborat; cujus rationem in gracilibus habere oportet. Postea milium varium assumant, inquit, cujus causam omnes expositores non eandem tradiderunt. Quibusdam enim illorum varia exhiberi videntur, quod invicem luctantia faciliusvotuitum concitent, aliis quod plus ingeratur. Nam simplicia ejusdemque speciei celerius implent. Verum iis statim bibere non permittit, me cibi mox supernatent; quod fieri nequaquam velit. Atque ideo tempus aliquod interea, quod ad nutritionem sufficiat, consumendum praestatit; nempe quo . .stadia quatuor perficias. His ita praemissis, potum adlicit, terna vina, qualitate invicem differemia. Iubet enim aliquod ipsorum esse austerum, aliud dulce, aliud acidum ; non relata ne hic quidem causa cur ita iniunxerit. Qui vero divinant ipsius sententiam; aju n hausterum instrumentis corroborandis, per quae vomitus accidet, exhiberi dulce, ut vomitum incitet et humores diffundat; acidum demum, ut quae ventriculo sunt infixa detergat. Forsan igitur cibos omnium qualitatum genere ipsos assumere jussit, ut ventriculum alii confirment, alii ad. vomitum proritent, alii succos insertos abstergant. Quod autem saepius dicere scleo in sociorum amicorumque. consortio, id nunc quoque dicam. Non parum misti videntur errare viri qui tectam dogmaticam profitentur, eo quod citra rationem prolatam, ea quae consulunt, haud aliter quam regia quaedam decreta pronunciant. Praestiterat enim cujusque rei vim operis auctorem explicasse, sicut Hippocrates in libro de ratione victus in morbis acutis factitavit, ubi ptisanae meminit. Nam viscositas ejus lenis, continua, jucunda, lubrica et modice laxa est, sitim arcet et ubi ablutione opus est, facile descendit; non adstringit, non vellicat graviter, neque in ventre tumescit. Sic idem de aqua mulsa, de vino, de oxymelite, item de lavacris conscripsit. Itaque viae jam nos principium habemus, qua post auctorem nonnulla ab nisio praetermissa adsidemus. Atqui dicta sunt omnia praeter causae rationem. Siquidem quod vinum bibere meracius primum, sed modice et paulatim retulerit, postea dilutius, celerius et copiose, explorare nos oportet qua id sentemtia ille scripserit. Verum alias exploratio tota res est ambigua, maxime vero quum hominis sententia adhuc sit incognita. Dilutius igitur vinium bibere et ocius, tum copiose, merito dictum -videbitur de his qui vomitum expetunt. Siquidem. contraria cohibere ipsum volentibus et alimentum concoquere sunt idonea; puta, meracius, modice et paulatim bibere. Cur autem omnino ad coereenduru accommoda primum in eo qui paulo post vomiturus est, usurpavit, probabile nihil dicere possumus; forsan hinc auctori probabile videbatur, quod etiam interpretum nonnullis placet; quia virtutem tenuium hominum, de quibus haec scribit, dissolvi nolit, ideo primum illam corroborat; mox ita ad vomitum alentia proficiscitur. Sed ad vires firmandas tempus a cibis oblatis suffecerat. Porro ad vires firmandas tempus a cibis oblatis suffecerat. Porro aliud alii probabile, ut dixi, est, non abjectum, ceu unum quoddam, sicut necessarium, quod scientificis demonstrationibus confirmatur.

XXI. At. vero qui .bis in mensa vomere consuevit, hunc praestat duobus ex ordine diesi us .vomitum ciere, quam derimo quinto die. sed alii contrarium plane faciunt.

Et horum rationem ipsum scriptorem maxime adrecrsse.pportebat ; quoniam de iis qui bis mense uno vourunt, nulla distinctione sententiam protulit. Quosdam enim vacuandi gratia vomentes conspicio ; sicut et uno mensis diem cibis abstinere. Nonnullos horum succum ventriculo imp.sctum.vel viscidum vel crassam. expurgare. Nihil autem prohibet utraque ex intervallo, non duobus continuis diebus facere.

XXII. Quibus cibos evomere incommodum est, vel quibuscunque alvi non facile prodeunt, iis omnibus crebro die cibum sumere et omnis generis cibariis uti confert ac obse- nili varie apparatis, vinumque duorum aut trium generum bibere. Quibus vero cibos revomere non conducit, quique alvos habent humidas, his omnibus contrariam huic vitae rationem inire confert.

Convenit quidem iis cibos revomere, qui vel alvum dejicere vel mediocrem totius corporis evacuationem moliuntur. Consulit autem ipsis frequenter let varia comesse et vina plura bibere. Contra illis qui neque vomitum expetunt et alvum humidiorem justo habent, ut cohiberi desideret, neque saepius comedere, neque varii generis tum cibos tum vina assumere. Etenim semel idque simplex aliquod edulium unumque vinum usurpare ventriculo ipsis continendis coquendisque opitulatur, contraria faciunt ut difficilius cibi coquantur maneantque in ventriculo. Caeterum praeter assumptorum qualitatem et exhibitionis ordinem vel in summo natare, vel subsidere ipsa contingit.

XXIII. At pueros infantes per multum tempus aqua calida lanare decet, ninumque aquostssimum bibendum iis exhibere, neque prorsus feigidum, idque dandum quod minime nentrem attollat et statum creet. Haec autem facienda sunt, quo minus convulsionibus tententur, magisque adofucant et coloratiores evadant.

Ipse superioris diaetae scopos explicuit, nempe ut convisionibus minus infestentur majoresque fiant et coloratiores. Nam in calida loti pueri diutius molles permanent, quod ne convehuntur prodest, quoniam Hippocrates ipse corporibus intensis potius quam remissis et laxis convulsiones accidere prodit. Porro augescunt facilius corpora mollia, quia in omnem quoque dimensionem promptius sequuntur. llla vero, quae nec convulsionibus corripiuntur probeque increscunt, totum habitum salubrem obtinere quis ignorat? Hoc igitur nota una haud mediocri, nempe boni coloris, auctor indicavit. Sed etiam vinum ipsos dilutum bibere praecipit, ne plus aequo calefiant, maxime quia convulsionibus saepe exercentur. Quod rursus ex nervorum imbecillitate et voracitate accidit. Atque ideo non frigidum pueros bibere jubet, verum tale vinum, quod minime flatulentum est, omnibus ex aequo hominibus, non modo puerulis conducit.

XXIV. Mulieres autem sicciore victus ratione sic uti oportet. Sicca namque cibaria ad muliebrium carnium mollitiem magis sunt idonea et meraciores potus ad uteros et foetus nutritionem meliores exlstunt.

Mulieres sicciore vivendi modo uti jubens, qualisnam is sit, ipse subscripsit. Habet autem viri opinio controversicm. Si namque praeter naturam erat mulieribus humidis esse; sicut in naturis intemperatis et morbosis, humidus morbus recte eas exiccaret ut verum quia hoc secundum naturam illis adest, conservare id convenit, nisi quum salubrem symmetriam excesserit. At hoc quoque in viris consideramus. Etenim et his siccioribus quidem esse mulieribus, secundum naturam est; quando vero convenientem siccitatem latius egressi fuerint, tunc ipsi,rum intemperiem contrariis emendamus.

XXV. Qui exercentur, per hiemem eos currere et luctari cunnenit et aestate parum quidem luctari, currere vero minime; sed multum in smgqre deambulare.

exercitiorum differentias anni temporibus peculiarium docet, quae hieme calefacere et siccare possint, per aestatem facere contraria.

XXVI. Qui cursibus defetigantur, eos luctari oportet, qui vero lucta defetigantur, iis currendum est. sta enim qui laborat, corporis parte desutigationi obnoxia calefiat, componatur et maxime quiescat.

Si ita dogmatici medici omnia scripsissent, nulla esset loquacitatis occasio interpretibus relicta. Dico autem ita, si causam adjecissent cur sic nos agere juberent, quod nunc Polybus factitavit.

XXVII. Quos quum exercentur diarrhoeae potissimum aspiciunt et alni excrementa cibos referentia, ac incocta, iis tum exercitationum tertia pars non paucior, tum ciborum dimidia subtrahenda est. Constat enim sanet en tricalum ciborum copiam ut concoquat concalefucere non poste. Cibus iis esto panis quam maxime tostus in vino intritus et potus quam paurigimi et meracissima neque deambulationibus a cibo utantur. sub hoc vero tempus sumet duntaxat cibum sumere eos convenit. Aie enim vel maxime conedlejiat ventriculus et ingestos cibos superaverit. Hoc autem alvi prostuvii genus corporum habitui densiori carne praeditos potissimum exercet, quando ita natura comparatus est homo, ut ad carnium esum compellatur. Penae siquidem condensatae cibos ingestos non recipiunt.

Non de iis qui sanitatis gratia exercentur hunc fer-. monent instituere videtur, sed de illis qui studium aliquod gymnasticam subeunt, nec inde prorsus abstinere possunt, ned in arctum adeo contrahere. ldeo tertiam exercitii partem eis adimit, ciborum vero dimidiam. Tantillum enim sperat evinci posse, ut nec cruditate, nec ventris profluvio laborent. Recte autem fecit et hic, qui rationem ipsorum adscripserit, qua utens tum haecipfa, tum his explicata consuluit. siquidem hic prosiavii mo.dus, inquit., densa carne praeditis accidit quum carnes edere coguntur. Innuit. hic gymnasticos, quibus carnis esum praecipiunt Deinde subnectit, venae densatae cibos ingredientes non excipiunt. obscure hoc protulit, ideoque suspicari interpretes coacti sunt, densas pro duras rninusque exporrectus, ut alimentum non recipiant, ipsum intelligere. Atque hoc significari ajunt inde, quia cibos non excipiunt, quod distributionem magis quam concoctionem laedere consuevit. Quare humida non tamen incocta ipsi deliniunt, etsi auctor praedixerit cibos. referentia crudaque tales per alvum reddere. Porro cum ratione addita, cui fidens ille, vita sibi consuluit, dubitatio adhuc aliqua relinquatur, quid putandum est in. illis .fieri sermonibus, abi raufam eorum, quae nobis facere injungit, omisit? Ego sime nisi densorum meminisset, faterer me plane haesitare, ut in multis aliis; in quibus quum o nihir ejusmodi scriptor adjecerit, audacissimi interpretes quicquid ipsis in mentem venit effutiunt At quia Polybus ipse densa carne praeditorum mentionem facit, occasionem et ipsis scribendi praebuit; quid hujusmodi naturis conveniat. Nam tales celerrime copiam colligunt, parum perfecte perspirantes, eoque digestione retenta; humidae omnino dejectiones evadunt, interdum non modo humidae, sed etiam tenues, praesertim in edacibus. Quum enim quippiam ex deglutitis distribuitur, promptius venter reliqua concoquit. Quod si in eo maneat ciborum - copia, quum interdum ab eis gravetur, omnia ante concoctionem excutiuntur. Forian ob venarum duritiem alimenti distributio impediebatur, ut quae magis extendi nequeant. Verum talium naturarum curationem ex contrariis apposuisse ipsum oportebat. Raritas namque et mollities totius habitudinis scopi existunt, molli finctione et pinguedine copiosa in sutile comparatae. Hic quidem adversus symplumata tantum pugnat, caeterum ipsius veluti radicem excindere negligit. Dictum est hoc quoque ab eo serie praeposita. Liquet siquidem ventriculum fovere cibos non posse. Et profecto, si vere habitus densitatem et venas non excipientes alimentum causatus est, falso ventrem causatur. Si quidem hic .ei tanquam vera dicenti concefieris, indubie etiam infra positam vietus rationem recte institutam esse concedes. Assum panem, potionem incraeam, minus autem temet die cibum capere, non secundum epulas obambulare, probabis.

XXVIII. Haec autem natura quidem est praeceps et ad utramque partem vertitur et hujusmodi corporum bonus habitus exiguo tempore viget.

Lubricam vocarit naturam eorum qui densam carnem obtinent, ut quae aequali celeritate mutetur. Nam subjungit, utrobique vertitur, hoc est in bonam contrariamque habitudinem. Post haec insuper adjungit et .bonus hujusmodi corporum habitus exiguo tempore viget. .ostensum namque est commentariis. in Aphorismos, quod exercitatorum habitus probus cum sanguinis et carnium repletione naturalium facultatum robur conservat. Sed quemadmodum illic habitudinem in summo bonam indicavimus esse periculosam, quae - non cito raris corporibus advenit, ita quoque in densioribus quam celerrime, quod haud ex facili digerantur, accidit. Quippe quum relabi cogitur, repente tum uritur tum solvitur.

XXIX. Atqui rariores habitus ac hirsuti magis carnium esum admittunt laboresque magis sustinent diutiusque in bona corporis habitudine perseverant.

Hirsuta corpora cutem magis raram et carnosum genus habere in opere de temperamentis didicimus. Haec itaque merito ait carnis esum magis ferre, ut quae perspirent, et labores, quoniam minus lassitudinem percipium. Hoc quoque in libro de sanitate tuenda docuimus. Si haec ita tolerant, etiam bonos habitus diuturinores habebunt, ut quae non prompte ad summum perveniant.

XXX. Qui postridie cibos eructant et quibus hypochondria cibis non coctis attolluntur, iis longior somnus confert. Quin etiam ad alios corporis labores cogi debent, vi- namque meracius et copiosius bibere et sub id tempus paucioribus uti cibariis. Constat enim sane ventriculum prae imbecillitate et frigiditate ciborum multitudinem concoquere non poste.

Probe ad sermonis calcem hic adjecit ; - constat enim sane ventriculum ciborum copiam imbecillitatis ac frigiditatis vitio. concoquere non posse. Quippe huc respiciens .excalefacere ipsum conatur, ac ob id diuturniorem somnum ipsis consulit, item exercitia ac vinum meracius et copiosius, cibos pauciores tune, quum cruditatem contraxerint. suam si reliquo tempore exercentur, moventur vinumque. bibunt, uti diximus, nihil a mediocri ciborum copia demendum erit.

XXXI. ouos alitem sitis obsidet, iis cibi et labores subtrahendi et vinum tam aquosum quam maxime frigidum propinandum.

Nunc quidem calidae naturae notas sic prodidit. At in texto epidemiorum hisce verbis scriptum est: Jn calida natura frigidae potio et quies. Ipsa namque quum corporis temperamentum nominasset, mox diaetam subjicit, qua sic affecti utuntur, principale autem refrigerationem habet, ad quam consequendam victus ratione efficaciora sunt aquae potio et otium. In praeposita serie quiescere aliud appellavit, quum diceret, laboribus demendum, pro aquae potione scribens, vinum bibant dilutum et peritigidum. Atque mihi videtur hic rectius laudari. Siquidem diluta potio et frigida non privata est refrigeratione, fumit autem ex vino praesidia.

XXXII. Quibus vero viscerum dolores aut ab exercitatione aut ex alio aliquo itinere suboriuntur, his quiescere et cibis abstinere confert. Potu autem utantur qui quam paucissima copia plurimam urinam ducat, ut ne venae, natura visceribus insitae, copia distendantur. Ex his enim causis tubercula et febres oriuntur.

De omnibus autem his praeceptis abunde in opere detuenda valetudine disseruimus et nunc memoriae gratia ut sin superioribus, ita hac oratione exponemus. Multis enim liberis ab omni febre dolores suboriuntur in visceribus, maxime jecinore, quum a cibo nos exercitaverimus vel laverimus, idque propter visceris meatuum angustiam et humorum innatantium crassitudinem. Dum enim infarciuntur retinenturque arctis venarum terminis, per quos sanguinis fit transsumptis ex jecinoris cava parte in gibbam, transitus impediuntur. Atqui distendunt in cavitate videlicet jecoris venas; quibus ita affectis dolorem sine febre etiam, persentiscunt. Quiescere hos convenit quo tempore dolent, item bibere quod minam moveat et .jecm referet. Nisi enim urinas excernunt, his^pbymata et febres ex hujusmodi causis oboriuntur.

XXXIII. Quibus morbi: ex. cerebro oriuntur, nares primum caput obsidet, urinam crebro mingit aeger, eademque quaecum stranguria perpetitur ; isquead dies novem patitur. Et, si quidem per-nares aut aures aqua vel mucus erumpat, morbo liberatur et edatur stranguria. Mingit autem multum et citra dolorem, idque album, quoad viginti. praeterierint dies, et capitis dolor hominem relinquit,. sed huic intuenti splendor obscuratur. porro virum prudentem ratiocinari oportet, sanitatem plurimi ab hominibus aestimandam esse, ac scire suo ipsius consilio in morbis opitulari.

Non injuria multis haec oratio suspecta fuit; nonnullss etiam damnaverunt in universum, ceu eam ne Polybus quidem, nedum Hippocrates scripserit. Nam orationisi exordium plane indistinctum est, ut quod a cerebro stuporem et urinae- stillicidium fleri inferat. Neque verum esse poterit. quod tradidit, si putes ipsum, non omnes morbos qui a cerebro sunt, pronunciare tales exiflere, sed eos solum in quibus circa aures naresque aqua aut mucus effluens morbum sedarit. Neque enim id fieri perpetuo neque frequenter apparet.