In Hippocratis Aphorismos

HIPPOCRATIS APHORISMI ET CALENI IN EOS COMMENT ARII. I. Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experientia periculosa, judicium difficile. At medicum non solum se ipsum quae deceant obeuntem, sed et aegrotum et adstantes et externa praesto esse oportet.

Hanc orationem, sive unus sit aphorismus sive duo, prooemium esse totius operis ab omnibus prope ipsius interpretibus concessum est. Quid vero sibi Hippocrates tali usus prooemio velit dictu difficillimum est. Fortassis autem id ipsum inveniemus, si singulas orationis partes consideraverimus. Quod itaque vitam brevem dixerit artisi comparatione, omnibus fere libri explicantibus manifestum est; artem vero ipsam hac ratione longam ducere conjicio, tum quod omnium fere operationum particularium occasionem habeat momentaneam, ob idque captu dissimilem, ut diuturna indigeat exercitatione ipsius dignotionem adepturus, tum quia, quum duo sint instrumenta ad res artiusn inVeniendasi necessaria, experientia ac ex ratione judicium, alterum quidem periculosum existit altelum vero perarduum, imo si quid aliud maximam fortitur difficultatem. Est igitur occasio praeceps, ob materiae, circa quam ars versatur, fluxum. Corpus enim nostllim mutationibus est obnoxium, neque a caulis externis dumtaxat, verum etiam ab. internis, aut per se, facile asseratur. Periculosa vero experientia, propter materiae dignitatem, non enim certe ob facilem ejus mutationem. Haec namque in momentanea occasionis volubilitate continetur. judicium vero si quis, ut ego- assero, pro ratione r accipiat, constat ipsam esse difficillimam, quum ad hunc usque diem ea concertetur. Si vero quemadmodum empiricorum nonnulli augurantur, per judicium intelligat eorum quae experientia prodeunt dignotionem, sic quoque constat ejus integrae adeptionem difficilem. Verum qui hunc scripsit librum; eum dogmaticum esse toto in opere demonstrabitur. Atque ita prior prooemii pars huc usque terminatur. Secundam autem scribit non ut pronunciet, sed utconsulat. At non salum se ipsum quae deceat obeuntem sed et aegrotum et astantes et externa praesto esse aportet. Hujus pronunciati haec vis est. Quod si quae hoc in libro scribuntur, eorum veritatem exploraturus sis ac diligenter examinaturus, non modo te ipsum medicum omnia decenter agere oportet, sed et aegrotum ejusque ministros, ac praeterea externa citra penuriam comparari universa. Prior itaque sententia hoc unum caput complectitur: vita brevis, ars longa. h(am quae cetera sequuntur, artem longam esse demonstrant Atque huic succedens secunda sententia, tanquam consilium aut pactum quoddam tum librum lecturis tum de eo judicium laturis adfert. Sed quid tundam sibi vult dum statim initio libri hoc scribit, brevem esse vitum, si cum artis magnitudine conferatur? Nam id nobis ab exordio erat propositum. Nonnulli quidem arbitrantur exhortationis gratia artem praeclare professoris, nonnulli vero dehortationis, id pronuntiasie. Quidam autem ad explorationem ac dijudicationem tum eorum qui gnaviter tum eorum qui secus in arte essent versaturi. Quidam etiamnum proferunt ipsum causam .tradidisse, ob quam oportuit commentarios scribere ; quidam addunt aphoristicos. Quidam autem hoc sermone augurantur ipsum conjectatricis artis causas protulisse; alii denique a quot causis medici fue fine ficustrentur. Hi igiturmihi, .ut a postremis primum exordiar, nihil prorsus orationi consonum dicere videntur. Quid enim esset doctrinae aut Hippocrati^ sententia. dignum, statim per operis initia docere, ver quod ars quaedam conjectatrix sit ars medica, vel quod ejus frustremur fine aut nobis ipsis aut artis magnitudine? Sed et haec verba: at nonsalum medicum su ipsum quae deceant obeuntem, sed et aegrotum et adstantes et externa praesto esse. opor-t tet, contrarium omnino indicant; Haec enim omnia ferihere magis eum.decet, qui profiteatur omnia, quae hoc libro continentur, esse vera quam qui multas ob causas fateatur propositum finem non assequi. Non enim dixisset: at non salum medicum oportet; sed post illa verba: vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experientia periculosu, judicium dispelle, haec subiunxisset. Sed et.me.r dicas ipse delinquit et aegri .et eorum ministri. At sane neque illi, qui dicunt ipsum candidatos dehortari, ex quibus dicit ritam quidem. esse brevem, artem vero lo ngam decenter loqui mihi videntur. Nam extremae esset dementiaeet. simul opera posteris hominibus tanquam quid profuturum relinquere et simul initio statim non solum. ab .operis lectione ret eorum quae in eo scripta sunt; do-. ctriua dehortari, verum etiam ab arte universa, quam discendam: esse .denunciat. Quivero proferunt ipsum ad artem amico labore capessendam exhortari, non enim ali-. ter eam universam, posse brevi tempore, quum. fit longa, cognosci, ii etsi quid veri .dicunt, non tamen mihi videntur prooemium, neque viri sententia dignum .neque .iis. quae hoc in libro scribuntur, satis congruens ostendere, quemadmodum nec qui hunc sermonem, candidatorum ad artem .accedentium exploratorem esse arbitrati sunt. Nam etsi verum est, quemadmodum a Platone est dictum, hac maxime via periculum eorum animi fieri, qui quamcunque artem percepturi sint, si magnam atque arduam illis esse doctrinam ostenderimus; nequo tamen id per librum, sed multis colloquiis agitur, neque mihi praesenti commentationi congruere videtur;, prooemium siquidem oportet iis quae in libro scribenda sunt consentaneum esse. Nisi fortassis decernat Hippocrates omnium primos legi aphorifmos, ob idque in operis prooemio communem fecerit universae artis sermonem, quo ostendat.non omnes posse pro arbitrio artem medicam, quod longa fit, adiscere, sed illos dumtaxat et quibus abunde tempus ad discendum suppetat et natura sit idonea. Quod st probabile prorsus esse appareat, hanc tutius artis communem ipsum fecisse praefationem, nemo illos reprehendet, qui ajunt Hippocratem operis scribendi causam reddidisse. Fecit autem et in libro qui de medici officina inscribitur, omnium lectionum commune prooemium, quemadmodum in illius libri explicatione demonstratum est. Quicunque igitur aut generis doctrinae aut in universum usus operum causam in prooemio explicari proferunt, hi quid rectius ceteris sentire videntur. Nam et genus doctrinae aphoristicum, quod omnes rei proprietates paucissimis verbis circumseribit, est utilissimum desideranti brevi tempore longam artum docere. et ob id omnino conscribere quod vita sit brevis, prout ad artis amplitudinem conferatur, rationi maxime consentaneum. Nemo enim nostrum potest artem simul et constituere .et absolvere. Verum satis est si quae multorum annorum spatio majores invenere, iis acceptis aliquid addant posteri nosque ipsi aliquando ipsam artum profecerimus. Nam vel propter horum alterum vel utrumque mihi videtur quodam .tali usus esse prooemio, ac si ita scripsisset; Quandoquidem artis amplitudo vitam humanam exsuperat, adeo ut ab .thomine quantumvis pedale ac laboris amico nequeat et inchoari et ad finem usque perduci ; propterea optimum est: quaecunque quis noverit, ea literis mandata posteritati relinquere, quae rerum docen darum naturam omnem et accurate et breviter et dilucide. interpretentur. Artem sane longam esse haec verba subsequentia demonstrant:: occasio praeceps, experientia periculosa, judicium dispelle. Ac si ita dixerit: vita brevis, ars longa, quod occasio praeceps et experientia periculosa et judicium difficile. Propterea enim etiam ars longa, quoniam occasio agendorum in ipsa est maxime praeceps, hoc est angustissima et paucissimi temporis. Ad haec quoque quum duo sint remediorum inveniendorum instrumenta, ratio et experientia; experientia quidem periculosa est, ratio vero difficilis, hoc est quae cuicunque innotescere minime potest. Viera autem esse singula quae dicuntur paucis ostendere non arduum est. Occasio namque praeceps est propter artis materiam ; dico vero corpus quod continenter fluit et exili tempore mutatur. At experientia periculosa est ipsaque talis materiae ratione. i Non enim lateres, lutum, ligna, lapides, tegulae, coria, t medicinae ut ceterarum artium materia sunt, in quibus citra laesionem multis modis eum experiri et exerceri decet, qui circa materiam versetur et artis theoremata meditetur, quod in lignis quidem lignarii fabri, in coriis vero coriarii moliuntur. Ligna siquidem et colium male tractantem corrumpere nullum periculum est, at in corpore humano inexperta experiri periculo non vacat, quum prava experientia ad totius animantis iacturam procumbat. Quin etiam et judicium, exstiterit autem ratio ipsa judicium, quod per eam sacienda judicentur, arduum et captu difficile est; vera autem illa ratio, quod sectarum multitudo in arte medica declarat. Non enim si veritas esset inventu facilis, tot ac tanti viri in ea quaerenda occupati in tam pugnantes sibi invicem fententias deUenissent. Verum empiricis non videtur ratio dici judicium, sed eorum quae per experientiam inventa sunt auxiliorum delectus. Nam revera haec resi et difficilis et inventu ardua existit, quum multis remediis aegrotanti adhibitisi quoddam unum ex ipsis utilitatis aut Iaesionis causa sit. Si namque ita fors tulerit, ipsum recte dormiisse, deinde fotu perfusum suissa, postea emplastrum admotum, deinde clyflerem injectum vel spontaneam dejectionem habuisse; deinde tales cibos assumsisse et post haec omnia opem vel noXam percepisse, non facile dictu est, quaenam rerum gestarum aegrotum iuvisse aut laesisse contigerit. His icitur de causis omnibus judicium difficile. Jam itaque orationem summatim proferamus. Arsi quidem longa est, si eam unius hominis vita metiamur. Quare operae pretium est posteris opera relinquere praesertim et concisa et aphoPistica. Nam ejusmodi doctrinae genus et ad ipsam prisilam disciplinam et ad eorum quae quis didicerit memoriam iuvandam et eorum quae aliquis oblitus postea fuerit, recordationem idoneum est. Adstipulatur autem his quod subsequitur. Quum enim operi ipsi atque iis quae in eo dicentur praefationem praetexuisset consentaneam, orationi clausulam addidit his verbis : at non solum medicum se ipsum quae deceat obeuntem, sed et aegrotum et atstantem et externa praesto esse oportet. Si quis, inquit, aliquando diiudicaturus est quae hoc in libro scribuntur quantum sortiantur veritatis, is non solum se ipsum prae.stare oportet quae deceat obeuntem, nihilque quod aegro prosuturum Iit praetermittere ; immo et ipsum aegrum simul medico obsequi nec quidquam propriae voluptati indulgere ; ministros etiam idoneos assidere oportet; ad haec et externa omnia probe comparata. Etenim propter illa plerumque vel praenotionem vel curationem vel utramque interrumpi contingit. Externa autem sunt habitationes idoneae vel turbarum plenae vel turba vacantes; praeterea quae nuntiantur et aguntur, iram aut moerorem aut aliquem ejusmodi alium affectum aegrotanti parturientia, ad haec et alia quae noctu ipsi somnum abrumpunt, quae prope infinita sunt. Si igitur, inquit, haec omnia probe et citra errorem se habuerint, nihil eorum quae hoc in libro scribuntur falsum esse comperietur.

II. En alvi perturbationibus et vomitionibus quae saonte oboriuntur, st qualia purgari oporteat purgentur, confert et fecile ferunt; sin minus, contra. Sic et vasorum vacuati^, si qualem seri oportet sat, et conscrt et sucde ferunt ; sin minus, contra. Baque inspicere oportet et regionem et anni tempestatem et aetatem et morbos, quibus vacuari aut non vacuari oporteat.

Non de eorum quae vacuantur quantitate ipsi sermo est, ut nonnulli arbitrati sunt, sed de sola qualitate, quod dilucide prodit utcunque vocabulum, qualia et qualis. Nam in iis quae sponte fiunt vacuationibus dixit. Si qualia oportet purgari purgentur, confert et facile ferunt. In iis vero quae a medico, si qualis fieri debeat fiat vasorum vacuatio, licet potuisset dicere, si quanta purgari oporteat purgentur et rursus, si quanta fieri debeat vasorum fiat vacuatio. Idem vero ostenditur et per verbum purgari. Non enim simpliciter dixit, si qualia oporteat vacuari ; sed si qualia oporteat purgari. Est autem purgatio humorum qualitate molestorum vacuatio. In Ilis sane plurimi aberrant interpretes, qui neque verba, neque hominis mentem assequuntur. Tum vero magis peceant, quum nonnulli densationis vasorum nomen pro inedia, alii pro venae sectione accipiant. Hippocrates si quidem omnem vacuationem vasorum depictionem ab eventu nominat, quoniam in omnibus vacationibus vasa depleri contingit. Itaque nunc ipsi sermo est de qualitate eorum quae vacuantur. Quemadmodum autem semper adhortatur, quae probe a natura fiunt, ea medicum imitari, sic et nunc agit a spontaneis vacuationibusi suam exorsus orationem, in quibus si qualia oportet, hoc est quae insistant, vacuentur, et confert et leniter ferunt. Quodsi aliorum quorundam fiat evacuatio et non eorum quae mosistant, contrarium obvenit, neque confert et graviter ferunt aegrotantes. Ita sane si quam medicusi moliatur hu-. morum vacuationem, eorum quae molestant ipsa esto, quemadmodum et aliis in locis humorem noxium imperat, neque alterum quendam pro eo vacuari. Itaque pituita exuberante, haec modis omnibus vacuanda est, flava vero bile aut atra infestante, a pituita abstinendum et infestans bilis vacuanda. Sic humor quoque sanguineus si exuberet, sanguinis vacuatio molienda et seri sanguinis, si illud redundet. At vero exuberantem humorem ex colore conjectari oportet, nisi quum quidam in corporis altum recesserint. Color enim similia efflorescit humoribus, nisi ipsi intro reduxerint. Atque in iis maxime qui intro recesserunt, neque sunt aequabiliter per totum corpus diffusi, spectanda est anni tempestas et regio et aetas et morbi, quibus vacuari aut non vacuari oporteat, hoc est in quibus conveniat, necne hujus vel illius humoris vacuationem moliri. Quamquam enim habet humorum in Corpore exuberantium unusquisque propria indicia, de quibus deinceps plenius dicturi sumus, attamen ad perfectam rei cognitionem tum praesens anni tempestas, tum regio in qua degunt aegrotantes, tum ipsorum aetas, tum denique morbi idea consideranda est. Sint enim, si ita contigerit, flavae bilis in corpore redundantis indicia, una cum ipsis inspiciendum erit an tempus aestivum an regio calida, an aeger aetate floreat. Ita vero et de pituita considerandum est an hiems adsit, an regio frigida, an homo fenex. Atque praeter haec omnia ipsam morbi speciem considerare oportet, ut quod tertiana, si ita sors tulerit, fiat a flava bile modum excedente, quartana ab atra, quotidiana a pituita, cancer ab atra bile, erysipelas a llaVa, atque singulae ceterorum morborum species. Si enim haec omnia distinxerimus, securius ad noxii humoris vacuationem accedemus. Omnium igitur interpretum absurdissimi sunt qui ipsum de sola inedia, quae in febribus imperatur, verba facere arbitrantur, quum ipse minime febres nominaverit, ac de omnibus in universam habeatur sermo quae sunt praeter naturam, quorum nos docet indicationes, quibus incumbentes non quantitatem, sed qualitatem vacuationis Invenire cbnvenisi Nam de quantitate sequens digerit Aphorismus. Quo autem morbi tempore aggredienda fit evacuatio et quomodo ipsa facienda, m aliis deinceps aphorifmis explicabituris Unde neque nunc mihi de his dicere necessarium videtur. Sic enim nostra doctrina non foret sapientior et commentarii ad immensam minimeque necessariam prolixitatem devenirent.

III. Summae atheletarum euexiae st ad extremum processerint, periculosae. Nott enim eodem in statu morari queunt, neque consistere. Quum autem non consulant, neque in melius possint provehi, superest sane ut in deterius labantur. Quas ob res ejusmodi euexias haud cunctanter solvere confert, quo novae rursum nutricationis corpus initum sumat. Non tamen concidentium vasorum vacuationes ad extremum ducendae. Eadem vero ratione et quae ad extremum ducunt vacuationes .periculosoe. Et vicissim refectiones ad extremum appulsae periculosae.

Praecedentem hunc sermonem esse de eorum quae vacuantur qualitate ostendimus. In hoc autem ac sequentibus vult de quantitate docere, et ab immoderata repletione et evacuatione exorditur. At in hoc praesenti aphorismo nobis proposito peraeque ac superiore quoddam exemplum supponit, ad quod, quemadmodum ipsi mos est, orationem dirigat. Exemplum autem ipsi est gymnastica euexia. Gymnasticam autem euexiam nominat habitum in exercitiis adversariorum prosternendorum gratia comparatum ab iis qui hanc ipsam functionem per totam vitam ut atldetae obierunt. … Nam quae absolute euexia nominatur, quam multi agricolae terris fodiendis, segetibus metendis et ceteris ad vitam elaborandis sortiuntur, ad immoderatam repletionem non provehitur. At boni athletarum habitus improbatio haec non levis est, quid sit carneae mistis magnitudine corpus induere ac proinde ipsi humorum copiam accumulare studeant. Hi enim apparatus sunt ad totius corporis nutritionem, qui si ipsi praesto non adsint, fieri non potest ut corpora in majorem quam deceat molem attollantur, quare ejusmodi affectum periculosum esse necesse est. Quum enim vasa cibis ac potibus fuerint supra modum repleta, periculum est ne aut ipsa rumpantur aut calor ipse nativus suffocetur, aut etiam exstinguatur, quod athletis jam quibusdam accidit, qui ad summam repletionem deducti derepente interierunt. Verum quae ad naturales functionesi obeundas utilis est euexia, nullum eminens ejusmodi periculum attulit, quia nunquam ad extremam venitrepletionem, quare ipsam solvere non decet, quemadmodum athleticam ; quum ad extremum venerit. Hanc enim solvere oportet haud cunctantes, sed antevertentes solutione periculum. Quam ob causam vero ipsam solvere oporteat, eam ipse his scripsit verbis: Neque enim eodem in statu morari queunt, neque consistere. Quum enim semper natura coctionem, distributionem, sanguinis creationem, adjectionem, agglutinationem et assimilationem moliatur, quumque nihil solidis corporis partibus possit adiici, neque venae etiamnum locum habeant, in quem alimentum distributum recipiant, tum necessario aut ruptionisi vasis alicujus, aut repentinae mortis periculum adfertur. Ut igitur corpus habeat locum, quo rursum nunutriatur, euexia citra moram solvenda est. Ipsius autem solutio, ut liquet, evacuatio est. Et haec quoque vacuatio non ultra modum ducenda est; immodica namque vacuatae non minus quam immoderata repletis periculosa. Vacuationis autem quantitatem non solum humor exuberans, sed etiam natura, hoc est hominis vacuandi vires indicaverint. Alii enim allisi magisi vacuationesi ferre consueverunt. Haec itaque ipsi de athletica euexia dicta sunt et haec quidem per se utilia sunt iis, qui illud institutum sectari desiderant, medicis vero sunt tanquam exemplum orationisi quam dicturus est. Dicit enim: .Eadem vero ratione et quae ad extremum ducunt vacuationes, periculosae. Et vicissim refectiones ad extremum ductae periculosae, tale quid toto eo sermone demonstrare volens, quod nimirum neque vacuare neque repsere praeter modum oporteat. At id potissimum ex athletica euexia didicerimus, quae etiamsi et alia haud noxia habuerit, nam gymnastae et bonis abundant humoribus et virium pollent robore, ipsis tamen hoc ipsum malum est maximum, quod ad extremam repletionem venerit, quapropter brevi eam solvere oportet, Ac rursus quemadmodum tali habitu praediti, ad extremam vacuationem non sunt perducendi, sic neque qui aha quavis egent vacuatione non sunt praeter modum evacuandi. Nam universe Ioquendo in omni evacuatione vires conjectulisi spectandae sunt, ac donec perferunt, neque deficiunt, exsuperantem humorem educere studendum est. At quum vires dissolvuntur, etiamsi residuum fit aliquid, exuberantis humoris vacuatio cavenda est. illud autem et vicissim refectiones ad extremum appulsae periculosae; si quis debeat hunc sermonem ad extremum referre, ne fit mutilus, de ultima repletione dictusi Videbitur, quam jubet vitari, neque eo usque corpora reficere, ut ad extremam repletionem veniant. Si Vero dicendi formae mentem adhibueris, ut nonnulli libri hujus interpretes, de eadem re bis ipsum dicere, sed aliter atque aliter cogitabis. Quum igitur dixerit, eadem ratione et quae ad extremum ducunt vacuationes, periculosae; hisce verbis ipsis solum arbitraberis praecipere fugiendas esse immodicas Uacuationesi, quod sint admodum periculosae. Quum vero subnectens protulerit: et vicissim refectiones quum extremae suerint, periculosae; ob id interdicere immoderatas vacuationes, quod et refectiones sequentes nequaquam sicurae existant, quod quum natura facta sit imbecillis, jam nequeat probe satis coquere, distribuere, afsimilare. Verum si quis ita sermonem acceperit, altera ipsi doctrinae parsi de extrema repletione manifeste praeterminetur et frustra gymuasticae euexiae meminerit. Quin et hoc ipsum verbum, rursus aut vicissim, toti orationi additum sententiam a nobis prolatam indicare videtur, quum diceret et rursus refectiones, quum in extremo fuerint, periculosae. Ut enim de re alia sermonem faciat, ita id adposuit et rursus.

IV. Tenuis et exquisitus victus cum in morbis longis semper, tum in acutis, ubi non admittitur, periculosus. Ac rursum victus ad extremum tenuitatis progressus molestas. Nam et repletiones ad extremum provectae molestae.

Quum superiore aphorismo generatim de omni immoderata repletione et evacuatione loquutus sit, in hoc de aegrotantium victu disserit, nobis iubens in morbis quidem longis semper victum tenuem vitandum esse, in acutis vero non semper. Eorum enim plurimi victu tenui, quidam etiam eorum fllnlme tenui indigere videntur. Fuerit autem summe tenuis victus qui sola inedia vel meliorato ad crisin usque procedit, tenuis vero qui paucis aut parum nutrientibus eduliis, qualis est ptisanae succus, describitur. Ejus autem tenuis victus terminus est virium imminutio, quarum gratia etiam nutrimus. In sanis itaque semper virium robur servare aut adaugere alimentis, non deminuere oportet. At vires quidem auget cibus plenus ; tuetur vero et conservat commoderans, imminuit denique tenuis. Hunc igitur secunda valetudine semper fugere oportet; at reliquorum alterutro uti conveniet, prout praesens status postulaverit. In aegrotontibus autem raro quidem quas vires deprehendesumus, eas robustiores reddimus, sed saepenumero studemus diuturnis quidem in morbis ipsas tueri, in acutis vero modice imminutas conservare. Nam si quales in aegris vires deprehenderimus, tales aut servare aut adaugere semper studuerimus, morbum augebimus. Qui vero sint acuti morbi qui victum summe tenuissimum postulent et qui tenuissimum quidem, sed non summe, et qui tenuem, in libro de victus ratione in morbis acutis, quem de ptisana quidam inscribunt, pluribus Hippocrates docuit; ac nos nostris in eundem librum commentariis totum sermonem perfecimus. Nunc vero hoc tantum dixisse sufficiat, quibus in morbis intra primam tetrada vigor et judicatio futura est, in iis modo vires robustae sint, aegros in perpetua inedia continendos esse, qui victus est in summo tenuissimus; in quibus autem crisis primam hebdomada non superatura sit, iis validis existentibus viribus, fiala mulsa uti sufficiet. Solus autem hic victus tenuissimus fuerit, non tamen tumme; quod si viribus non fidamus, ptisanae cremore utemur. Atque hic rictus tenuis merito vocetur, quemadmodum et qui ptisana constat hordeacea. Non jam quidem est exquisite tenuis, nisi omnino pauca sumatur, non. tamen propterea jam plenus fuerit, qualis qui ovis et alica et piscibus et quibusvis hujusmodi perimitur. Quod igitur additum est sermoni de acutis, in quibus non conveniat, id propter peracutos morbos dicitur: de his enim ipse dicet. Ubi igitur morbus peracutus est, protinus et extremi urgent dolores ac tunc summe tenuissimo victu utendum est.

V. En tenui victu delinquunt aegrotantes proindeque magis laeduntur. Quodcunque enim peccatum committitur, majus in tenuii quam in pauco pleniore victu committitur. Propterea etiam fanis summe tenuis et status et exquisitus victus periculosus, quod errata gravius farani. Eam igitur ob causam victus tenuis et accuratus plerumque paulo pleniore .periculosior est.

Hujus aphorismi exordium etiam aliter scribitur hoc modo: In tenui victu aegri plerumque duplici errore peccant ob idque magis laeduntur. Atque nonnullis hoc exordium altero magis placet, per id arbitrantibus Hippocratem velle dicere quod in tenui victu bifariam aegri peccent ob idque magis laedantur. Primo namque propterea clam medicis cibari coguntur, quia tensus victus ab ipsis imperatur indeque majus detrimentum subeunt, quam si tenui victu non uterentur. Deinde etiam delinquunt, quod nimirum fractis sint viribus, ut quae superiori alimenti penuria laboraverint. Melior tamen prior lectio censetur: hanc enim quoque complectitur et generaliorem orationem efficit de omni delicto intelligendam, sive id volentibus, sive invitis aegrotantibus accidat, ut talis sit orationis sententia. Quodcunque delictum tenui victu ita cibatis acciderit, id gravius adfert periculum, tum quia vires a tali diaeta debiles evaserunt, tum quia in eam insueta mutatio facta est. Praedictae lectioni suffragantur ea quae de sanis pronuntiata. funi, in quibus tenuem diaetam pericul osum esse asserit, quod errata gravius ferant, non quod propter diaeta tenuitatem cogantur delinquere. Ceterum quae in aphorismo sequuntur manifesta sunt.

VI. Extremis morbis extrema ad integritatem remedia optima.

Extremos .morbos vocarit Hippocrates maximos, ultra quos non sunt alii. Quare universam curationem imperat accuratissimam esse ac victum nimirum tenuissimum. Ejusmodi autem fuerint omnino morbi peracuta proptereaque huic subnectens aphorifmum ait:

VII. Quum ergo morbus peracutus est, siatim et extremos fertitur labores, ac tum summe tenui/stmo victu uti necesse est. Ubi vero non, sed pleniore victu alere conceditur, tantum a summe tenui/stmo victu decedendum, quantum morbis ab extremis lenior recesserit.

Quemadmodum morbos extremos maximos appellavit, ita et -nunc extremos labores maximos vocat; labores autem aut-paroxysmos aut. omnia absolute: symptomata. Etenim paroxysmos atque omnia absolute symptomata fiortitur morbus peracutus primis statim diebus; nam in eos statim morbi vigor incidit, qui nihil aliud est quam symptomatum morbi maximum. Atqui peracutus morbus is fuerit, qui statim vigorem adeptus est. Per statim autem circiter primos quatuor dies aut paulo ulterius intelligens dum. Idcirco autem summe tenuem victum praescribere convenit, si modo tenuissimus victus in morbi vigore sit praescribendus, quemadmodum libro .de ratione victus in morbis acutis et hoc aphorismo docuit. At morbi peracuti vigor primis statim diebus consistit. Quod autem sit rationi consonum in morbi vigore tenuissimo uti victu, alibi a nobis plenius demonstratum est. Nunc. hoc tantum dixisse sat erit, quod si quis propter inflammationes aut febres, .semper acutorum morborum comites, vereatur idoneum praebere alimentum, in vigore hoc agere magis verebitur. Tunc enim maximae sunt inflammationes, quas ipsa in libro de ratione victus in morbis acutis phlegmasias appellabat. Sive igitur aliquis per phlegmesias velit proprie appellatas phlegmonas intelligere, sive etiam ipsis febres^ una complecti secundum veterem dictionis acceptionem, ad haec etiam praestat naturam sinere morbi coctioni vacare per ejus vigorem, quam inde ipsam ad cibos recenter assumptos conficiendos distrahere. His itaque de causis per morborum vigorem tenuissime alere oportet. Hoc autem supposito hinc jam aliis in morbis tuum vigerem posterius assecuturis .statim ab initio summe tenuissimum victum imperare non licet: sic enim prius homo morietur, quam morbus ad vigorem perveniat. At in quibus statim, hoc est primis quatuor diebus morbi rigor futurus est, in iis summe tenuissimo victu uti postfumus, modo erres et inediam integram et folles mulsae exhibitionem et ptisanae omnino paucum succum ferre possint. Ejusmodi quidem tenuissimus. est victus. Qui vero hoc minus est tenuis, quem etiam pleniorem nominavit, eorum est morborum qui posterius tuum vigorem. adepturi Iunxi in quibus tantum a victus tenuitate decedere imperat, quantum morbus ab extremis, hoc est a vigore discedit. Qui vigor si prope adsit paulo plenius, quam si jam adesset, nutriemus; si vero longius absit, multo plenius. Denique quanto tardiorem aut celeriorem fore morbi vigorem exspectabimus, tanto et victus ferruam plus minus immutabimus.

VIII. Quum morbus in vigore fuerit, tum et tenuijsimo uti. victu necesse est.

Hic quoque aphorismus ipsi pera est artis diaetelicae, qui quidem a nonnullis per se scribitur in praesenti dicta oratione; ab aliis vero praecedenti aphorismo subnectitur, quo loco ante scriptus est. Nos autem docet, utrubi scriptus sit, unum et idem praeceptum senis, rigoris tempore victu uti tenuissimo, imperantis nimirum tum propter symptomatum magnitudinem tum morbi coctionem. Non enim natura ad alteram novam coctionem distrahenda est, quum eo tempore humorum morbum procreantium coctioni vehementer incumbat, ac propemodum ipsos sit superatura; sic enim a nobis in opere de crisibus demonstratum est, ubi de iis nimirum morbis tote oratio consumitur, in quibus omnino et diaeta et curatione nitimur. Hi vero situs in quibus vigorem excipit declinatio. Nam quorum vigorem mors sequitur, in his. stola prognostica artis parte utimur, quod futurum sit praedicentes, ne rerum eventus nostro errori adscribatur. Haec igitur tibi sit una indicatio ad victus formam constituendam ex morbi temporibus sumta ; altera vero ab aegrotantis viribus, quam loquenti docet aphorismo.

IX. Confecturis autem aeger. etiam explorandus est, an victu ad morbi usique vigorem par sit futurus et utrum ille prius sit defecturus, neque tali cum victu sutis esse potuerit, quam .morbus cesserit ac obtundatur.

Quandoquidem superiore aphorismo tantum ab extremo victu tenui diaeta decedendum esse imperaverat, quanto tempore morbus ipsi, vigore remissior exstiterit, nunc lue alteram addit indicationem, ut accuratius quantum de extrema victus tenuitate decedendum sit percipiamus. Haec autem indicatio ab aegrotantis viribus sumitur, quarum gratia licet alere; neque enim morbi ipsius causa. Quum enim virium .robur sita se habuerit, ut speremus nos ipsum posse toto eo tempore quod ad usque morbi vigorem intercedit, tali victus forma suppeditari, tum quantum concedendum sit, accurate tenebimus. Quod si imbecillius appareat, aliquid victui adliciendum est, ac tanto plenius alendum, quantum virium imbecillitas expostulat. Quocirca interdum in ipso etiam morbi vigore, eo oborto symptomata quo vires exsolvuntur alere cogimur. Atque haec quoque oratio pars totius est, diaetetices, quae de victus ratione disserit. Quod si quis et hunc totum et praecedentem atque sequentem explicandum aphorifmum unum fecerit, non aberrabit. Ego vero partes qua potui facilitate divisas explicare malui.

X. Quibus igitur statim vigor est, his statim tenuis victus exbibendus. Quibus vero posterius vigor saturus tst, iis in ipso et paulo ante ipsum cibus subtrahendus. Antea vero plenius alendum est, quo perstet aegrotus.

Atque haec oratio eandem habet sententiam, verum generalior superiore elata est. Supra namque in peracutis morbis dicebat statim in ipsis tenuissimo Victu utendum esse; in hac vero absolute de omnibus morbis pronunciat, quorum statim futurus est Vigor, hoc est non multo post primum morbi insultum, iubens ob id tenui Victu utens,. dum esse Quae vero sequuntur, manifesta sunt, ac eandem sententiam complectuntur.

XI. In exacerbationibus cibum subducere oportet, nam ex hi- here noxium; Et quibus per circuitus morbi exacerbantur, in ipsis paroxysmis cibus prohibendas est.

Universae quidem diaetae formam in unoquoque morbo a duabus indicationibus jussit nos tumere, ex futuro totius morbi vigore et ex aegrotantis viribus. In hac autem oratione quomodo etiam aliquis sigillatim cibum decenter exhibuerit docet, a cibis albens caveri paroxyfmos; Verum dilucidius libro. de ratione victus in morbis acutis dixit, quod neque, quum jam adsunt paroxysmi, neque quum mox affuturi sunt, alimenta praebeamus, sed quum declinant cessantque.

XII. Morbi vero et anni tempestates ac succedentes invicem periodorum reciprocationes, sive quotidie; sive alternis diebus, sive etiam per majora intervalla stant, paroxysmos et morborum constitutiones indicabunt. sed et subapparentibus eadem indicantur, quale in pleuriticis sputum, si statim obormnte morbo .subappareat, brevem morbum; si vero posterius .subappareat, longum fare denunciat. Urinae quoque et alvi excrementa et sudores, ubi subapparuerint et facilis aut dispellit judicii et breves aut longos sare morbos indicant.

.Si quae prius ab eo de victus ratione dicta fuerunt recordemur, quae nunc dicuntur eorum usus nobis manifestior prodetur. Erant autem praedicta ejusmodi. Universae diaetae instituendae formam ad duos tendens scopos faciebat, tum aegrotantis vires tum morbi constitutionem. Nam an morbus sit peracutus aut acutus aut diuturnus futurus et quando maxime vigorem assequuturus sit, morbi constitutionem est considerare. Particulares autem ciborum oblationes ex particularibus paroxysmis- conjecturabatur. Quum igitur tres sint scopi ad perfjecte ac absolute victum praescribendum; primus quidem vires aegrotantis, secundus vero morbi. constitutio, tertius denique praeter hos particulares paroxyfmi, vires quidem primo statim ad aegrotum aditu dignoscere medicus potest ex passibus nimirum et aliis, quae ipse. in .prognostico narravit. Unde nemo dixit virium magnitudinem dignosici non posse. At si neque possimus ipsarum quanlitatum exquisite invenire, posse tamen nos artificiosa conjectura ad eam proxime accedere omnes concedunt. Morbi vero constitutionem qualis sit futura et particulares paroxyfmos multis medicis vitum est dignosci non posse, non tamen Hippocrati. Sed in his, quemadmodum et in aliis saepe quidem accurate et ut quis dixerit certa scientia, saepe vero conjecturis quidem, non tamen citra artem factis, neque procul a veritate aberimus, sed .prope ac proxime perveniemus ad praenoscendum futurum morbi vigorem et paroxysurorum vicissitudines. Verum haec latius tum in prognostico tum in epidemiis docuit, ac nos ex mente senis ipsis verba cum decenti explicatione in libro primo de crisibus apposuimus, ulti quomodo quisquam futurum morbi vigorem praenoscere valeat demonstravimus. Nunc vero quidquid ab ipso Hippocrate summalim pronunciatum est, id nos quoque sumus quam fieri poterit brevissime declaraturi. Quibus vero- curae est omnem de his. disciplinam diligenter perdiscere, hi ad librum de crisibus a nobis conscriptum te conferant. Morbi igitur ipsi tum ipsius paroxysinorum proportiones, tum tuas etiam constitutiones nihil minus indicabunt, exempli gratia inter febres intermittentes, tertianam, celerem quidem obtinere judicationem, diuturnam vero esse quotidianam eaque diuturniorem quartanam. Inter continuas ardentes quidem acutas. esse, typhodes vero sumactes his diuturniores, inter utrasque medias esse femitertianas. Ut vero quivis has omnes febres quum statim invadunt dignoscat, secundo libro de crisibus amplissime narratum est. Quare hunc in librum transferenda non sunt quae recte aliis in locis prius jam sunt prodita, neque crebro multis in libris de iisdem verba facere studeodum, sed suium in memoriam revocandum, quomodo, si possibile fuerit tertianam in intuitu statim ab initio cognoscere, ex ea comprehendere liceat tum citam ejus fore crisin, tum tertio quoque die fieri accessiones, atque hoc ipsum est, quod ab Hippocrate dicitur, paroxysmos et morborum constitutiones indicabunt morbi. Nos enim quum saepe statim primo die quartanarum febrium principia cognovissemus, non exspectata jam accessionis alternatione, victus formam ab initio constituimus, prout morbo post multum tempus ad suum vigorem perventum conveniret. Sic et in quotidiana et tertiana pro utriusque proprio et statuto futuro rigoris tempore. Quemadmodum autem in febribus, sic veteris in morbis .se res habet. Plemitis et peripneumonia et pbrenitis acuti sunt morbi; synanche et cholera et tetanus peracuta; . hydrops vero et melancholia et empyema et phthoe seu tabes diuturni. Pleuritidi quidem et phrenitidi tertio quoque die plerumque accessiones fiunt, ventris autem et hepatis empyemati et tabi quotidie magisque noctu. Splenicis vero et omnino melancholicis quarto quoque die. Quod autem additum est et anni tempora, ad praedicta relationem habet. Etenim et morbi constitutiones et accessiones anni temporibus una cum morbo possunt indicari. Non enim hoc tantum scire quartanam eo die invasisse satis fuerit, ut ab initio provideamus instituendam esse victus formam, tanquam adversus morbum diuturnum, verum etiam an hieme aut vere, an aestate vel autumno hanc febrem exordium fecisse contigerit, eos prospicere oportet qui noverint aestivas quartanas quidem ut plerumque breves esse, autumnales vero longas et magis quae hiemem attingunt. Haec enim in loquentibus ipse nos edocturus est. Quin etiam tertiana febris, licet alioquin celeris sit judicationis, aestate tamen quam hieme celerioris est. Atque ceteris quibusque morbis aestas celeritatem, hiems tarditatem additi Sed et accessionis tertio quoque die in universum per aestatem, quarto per autumnum, per hiemem singulis diebus aut noctibus fiunt. Quemadmodum autem in anni tempestatibus, sic et in temperamentis similiter se res habet, de quibus et ipse Hippocrates saepe disseruit, non tamen hic quidquam pronuntiavit, qui ex uno cetera recordari nobis concesserit. Quae enim aestiva tempestas, eadem et aegrotantibus temperamentum, si natura calidius et siccius exstiterit; eadem et aetas si vigeat; eadem et locus si calidus sit et siccus, simul indicabunt. Vitae quoque instituta et consuetudines eodem modo se habentes et praestans aeris nos circumstantis fletus indicabunt, de quibus postea docebit. Sic et quaecunque de autumnali tempestate indicis^ tum ad morbi constitutionem providendam, tum ad accessionum reciprocationem sumebantur; eadem et de aegrotantis aetate atque natura, vitae institutis, consuetudinibus et regione, ubi aegrotat et praesenti aeris ambientis temperatione sumere possumus. Ex his igitur constat quod et morbi constitutionem et accessiones cognoscemus; constitutionem quidem, si morbus fuerit peracutus aut diuturnus, quod etiam ad vigoris providentiam necessarium est, accessiones vero, an tertio aut quarto die aut singulis diebus aut qua diei aut noctis hora sint invasurae. Quod autem ad apborlsmi finem scriptum est, deinceps examinemus, an eorum ipsorum quae diximus faciat declarationem. Ita namque pronuntiavit Hippocrates: ac succedentes invicem periodorum reciprocationes, sive quotidie, sive alternis diebus, sive etiam per majora intervalla siant. Constat autem ipsum per periodorum reciprocationes, accessionum quae in ipsis eveniunt incrementa intelligere, quae tum incrementa morbi tempus tum futuri rigoris praefinitum diem ostendunt. Hinc autem praecipue didiceris, secundae accessionis ad priorem incrementum hisfn tribus conspici, hora qua incepit accessio, longitudine accessionis et magnitqdme. Nihil autem differt, si in vehementia dixeris: ambo namque nomina usitata sunt medicis, qui et pro re eadem ipsa multoties afferunt; quum majorem interdum febrem praecedente, interdum vehementiorem exstitisse dicunt. Concessum est autem hanc febrem vehementiorem aut aequales horas cum praecedente obtinere aut pauciores aut plures, quae longitudo erit paroxyfmi, non magnitudo seu vehementia. Per accessionem autem te nunc deteriorem universi circuitus partem intelligere oportet, quae a primo intuitu usque. ad vigorem extenditur, quemadmodum inde declinationem, reliquam periodi partem meliorem. Quum itaque paroxyfinus sive tertio, .sive quarto quoque die, sive quotidie fiat, proportionem anticipaverit, eaque anticipitata in longius tempus productus multoque vehementior factus fuerit, tum manifestum erit morbi incrementum, qui quantum increverit, quae singula retulimus, indicabunt. Qui namque paroxy fatus majori tempore anticipaverit ac diutius exacerbando duraverit multaque vehementius vexaverit, effatu dignum incrementum et celerem morbi motum esse et in proximo vigorem futurum demonstrabit. Non enim probabile est magna incrementa suscipientibus paroxysmis proximum minime fore incrementum. Contrarius autem paroxyfmus, qui nimirum parva faciat incrementa, eorum. quae diximus, quantum ad hoc attinet, longius abfore vigorem - ostendet. Hoc igitur 1pfum ex- circuituum incremento discemus, conjecturam nimirum facere, quanto post tempore morbi sit futurus vigor, ac praeterea certem et praefinitam invasionis paroxyfmi horam tenebimus. Conducit autem prima quidem cognitio ad universam rictus. rationis ideam constituendam; secunda vero ad singula ciborum exhibendorum tempora, quorum indicationes docere ab initio ipsi erat propositum. Quod autem periodum vocet eodem similem reditum- cuivis sane innotescit. Sed et ex postea subapparentibus ait conjecturandum esse tum de paroxyfmo tum de totius morbi constitutione. Sive autem aliquis symplumata, sive signa velit haec mox subapparentia vocare, nihil intererit. Sed illud de omnibus tum symptomatis tum signis statuere praestiterit, eorum nonnulla quidem esse pathognomnoica I. e. affectus indicantia ; quaedam vero assidentia, alia decretoria, alia coctionis, nonnulla cruditatis, illa et salutis, haec denique perniciei indicativa. Enimvero pathognomonica quidem una cum morbo invadunt; assidentia vero interdum simul eunt morbo ind vadunt, interdum superveniunt, nonnunquam omnino etiam absunt: non enim a morbo sunt inseparabilia, ne-t que ejus essentiam consiituunt, sed proprias efficiunt disi. ferentias. Quae vero ab Hippocrate cristina et a Latinis decretoria symptomata nominantur, plane quidem primo morborum initio .simul invadere minime solent, sed cum duobus ut iis consueverunt, de quibus paululum postea dieam. Saepe vero. non in his, sed morborum incrementis aut vigoribus deinceps subapparent. Signa vero coctionis simul quidem et haec nunquam primo morbi principio adoriuntur, sed illud principium, quod pars- est totius morbi, terminant. Signa vero cruditatis. cum primo morbi principisinvadunt ac interdum postea tandem apparent, quemadmodum et .mortis signa. Etenim et horum ortus morbi principium subsequitur f morbi autem principium, ut in commentariis de crisibus docuimus, tum primum ejus insaltum illatabilem appellamus, tum illud quod tanquam totius morbi pars est, quum in principium, incrementum, statum et declinationem dividitur; tum illud quod ad tertium usque diem extenditur. Sed et eodem in opere omnium symptomatum qualitates docuimus, cum interpretatione ad id necessariarum Hippocratis dictionum ad-. jecta, verum nunc quoque tanquam pro compendio de ipsis dicetur. Quicunque vero de his totam Hippocratis artem perdiscere velit, is ad illam se conferat tractationem. Consulit igitur ex subapparentibus de universo morbi statu conjecturam inire, deinde uno quodam morbo in medium adducto, exempli gratia in pleuriticis, inquit, si per initia sputum statim appareat, morbum breviat; si vero postellus superveniat, producit. Perspicue vero quod docet didiceris, si tibi ex tertio epidemiorum huc transtulerim, quae de Anaxione pleuritico prodidit Hippocrates, quem aegrotum in primo etiam de crisibus mea interpretatione illustravi. Sic autem habet Hippocrate dictio. Abderis Anaxionem, qui ad portas Thracias decumbebat, febris acuta invasit, lateris dextri dolor assiduus, tussis sicca, neque primis diebus exsurdabat ; siticulosus, insomnis; urinae probe erant coloratae, copiosae, tenues. Sexto die deliravit; ad satus autem calentes nihil remisit. Septimo die gravius habuit: tum enim scbris intendebatur, nec dolores remittebant et tusses infestabant dife jicileque sudabat. Dctavo secta in cubito vena, copiosos sanguis, qualem decebat, essluxit; dolores quidem remiscrunt, tusses tamen aridae comitabantur. Undecimo remi- serunt sebres ; parum circa caput sudavit; tusses et quae a pulmone educebantur humida. Decimo septimo coepit pauca et concocta exspuere; levatus est. Vigesimo sudavit, febris expers suetus. Post crtsin levatus est, ac siticulosus erat, nec probae a pulmone expurga t io nes. Septimo et vigesimo rediit febris, tussivit, concocta multa eduxit, urinis adsuit multum sodimentum album ; sitis cessavit; facile spiravit, somnum cepit. Trigesimo quarto oborto per universum corpus sudore, prorsus solutus febre judicatus est. Hic igitur Anaxion ab initio quidem pleuriticus erat, non tamen ab initio exspuebat, sed etiamnum octavo die tusses siccae contingebant, ut ait Hippocrates. Quare decenti ratione etiam totius morbi solutio in trigefimum quartum diem producta est, quum tamen ut plurimum pleuritis terminum Griseos habeat decimum quartum, quod si non hunc, saltem omnino Vicesimum. Quod si ante tertium diem exspuisset vel circa septimum aut nonum aut saltem undecimum diem crisis contigisset; etiamsi ipso die tertio spuere coepisset, non ultra decimum quartum diem processisset. Accidit enim omnibus inflammationibus, quae denso operimento non teguntur, ut quae externam cutem obsident, quosdam exsultari labores, initio tenues, postea si coquantur et ad melius proficiant, crassiores et ex his ipsis crassioribus quosdam magis, quosdam minus concoqui. Atque haec in omnibus oris et oculorum inflammationibus licet intueri, neque minus in quacunque alia parte, quando pars aliqua interior simul cum cutis divisione patitur inflammationem. Etenim ex hujusmodi ulceribus robores tales profluunt quales protuli. Si quando igitur aliqua fuerit inflammatio cum tanta meatuum coarctatione, ut nihil foras effundatur, illam tum coetu difficilem tum diuturnam fore necesse est. Hac igitur ratione et in pleuritide, quandoquidem et hic morbus pblegmonum quoddam genus est, signa coctionis animadvertenda sunt. Crudissimo namque est, in qua nihil omnino exspuitur, secundum cruditatis ordinem obtinet, in qua ichores tenues ; tertium in qua crassiores, et quartum in qua perfecte cocti apparuerint. At hi si circa tertium aut quartum subapparuerint, non contingit morbum .ultra septimum .diem progredi. In aliis vero morbis singulis, pro coctionis modo temporis mensuram consequi necesse est. Quemadmodum igitur sputum perfectae coctionis signum est, quum album, laeve et aequale, neque consistentia nimis humidum, neque nimis crassem fuerit, eodem modo integram cruditatem prodit, quod omnino non exspuitur. Quod si exspuatur quidem, sed adhuc tenue sit, imperfectae coctionis signum est. At si inpermixtum fuerit vel flavum vel rufum, haud bonum. Quod si lividum fuerit aut aeruginosam aut atrum, perniciosissimum existit. Quum itaque. nobis distincta sint tum coctionis tum cruditatis signa ac praeterea tertium exitialium genus, ferendum est coctionis signa semper esse bona, ut quae morbi solutionem fore celerem ostendant, quemadmodum et exitialium signorum genus aegrotantis jacturam citam praenunciare. At cruditatis signa diuturnum quidem .. ex necessitate morbum portendunt, sed, quantum ipsis inest, neque moriturum, neque evasurum hominem declaranti Tibi vero prius robur virium expendenti etiam ista licet praecognoscere. Aliud est signorum genus, quae decretoria ab ipso nominantur. Haec autem sunt sudores, haemorrhagiae, rigores, copiosum alvi profluvium ac similis vomitus et repentinus capitisdo.lor aut spirandi difficultas inopinata ac vehemens aut cardiogmus aut quaedam indolens in hypochondriis contensio, vigiliae vehementes et delirium, nox praeter rationem molesta, paroxytmus anticipans si lino et lacrymae involuntariae in .oculis minime affectis, citra molestiam defluentes, rubor. faciei et labrum insertus agitatum, lucida aut obscura et tenebricosa ante oculos obversantia aut lucis micationes quaedam aut genae aut nares repente rubescentes, parotides aut denique cujusdam abscessus in articulum decumbentis generatio. Haec igitur universa et praeter haec alia multa hujuscemodi quae secundum propriam eorum substantiam symptomata nominantur ; quatenus vero subitam mutationem significant signa decretoria appellata, duplicem tibi praecognitionem praestabunt. Si morbo quidem concoctu supervenerint, propinquam salotem denuntiant; si vero crudo, improbam crisin, quae aut in perniciem aut temporis longitudinem actura siti Quod vero alia sit horum decretoriorum signorum natura, alia vero ipsorum coctionis signorum, ex. iis maxime didiceris, quae primo epidemion pronuntiat Hippocrates: Coctiones crisis celeritatem securamque sanitatem signi/ieant. Cruda vero et incocta et quae in .malos abscessus vertuntur, judicationum vacuitatem aut dolores aut diuturnitatem aut mortem aut eorundem reversiones. Ita quidem hic in universum morbi coctionem laudarit. In prognostico vero particulatim signis ipsius simul traditis hoc modo : urina autem optima est, quum sedimentum album, laeve et aequale suerit per omne tempus, donec morbus crisi sit solutus. Tum enim salutis securitatem, tum morbum paucioris fare temporis significat. Sic etiatnnum laudavit urinam quae venosi generis coctionem judicat. Rursum autem quum sic loquitur: At alvi excrementum optimum est, quod tum molle tum compactum est et qua hora. bene valenti dejiriebatur excretum. Coctionum ventris simul indicia tum laudat tum docet. Et vero quum partium respirationi inservientium coctionem collaudaret ac doceret, sic loquutus est: sputum in omnibus pulmonis et costarum .doloribus celeriter ac facile exspui oportet, ac sutum admodum sputo commixtum apparere. Coctionis quidem signa semper bona sunt; criseos vero signa non itera. Sic ergo inquit: signa decretoria quae non decernunt, partim lethalia sunt, partim judicatu di/sicilia. Enimvero quum ait: quae in melius decernunt signa, ea non statim apparere; eandem sententiam indieat: nam coctionis signa quocunque tempore apparuerint, bona sunt; semper enim totum ipsorum genus bonum existiti Non ergo ista pugnant cum eo. quod nunc dictum est, in pleuriticis r si sputum statim appareat. Nam signa decretoria nonnunquam mala sunt; signum vero coctionis nullum unquam pravum fuit, sed omnia semper optima tantaque celerius hominem convaliturum declarant, quanto celerius apparuerint. Haec ad praestentem aphorifmum tanquam compendio dixisse sufficiunt. Totam vero de istis semis mentem in opere de crisibus aperuimus. Quo vero de signorum divisione sermo quem modo proposni, absolutus exisset, quomodo a superioribus differant, tum patbognomonica, tum quae assidentia vocantur sclibet commemorare, unico exempli gratia in medium adducto morbo, hoc sane ipsum qui ab Hippocrate nominatus est. Igitur in pleuritide acuta quidem febris una cum spirandi difficultate tussique et lateris dolore puuctorio signa sunt patbognomonica. Dolorem autem aut ad hypochondrium aut ad claviculam procedere quemadmodum et facilius in latus affectum, quam in latus alterum fanum ferre decubitum, signa sunt assidentia. At de assistentibus quidem signis duos libros scripsit Praxagoras,. Nicandri filius; de supervenientibus vero signis unum alium, ac si de subapparentibus inscriberetur. Haec igitur subapparentia, inquit Hippocrates, tum morbos judicatu faciles aut difficiles, tum breves aut longos quum apparuerint declarant. .Meminit autem non siclum sputorum, sed et urinarum et dejectionum et sudorum, qui nimirum in prognostico conscripta nobis exemplo sublinit, quae huc transferre foret supervacaneum: nam de his cum in libro de crisibus diximus, tum in commentariis in prognosticum, in quibus etiamnum magis fenis sententiam explanavimus.

XIII. senes primum facillime susunium serunt, deinde constantes, minus adolescentes, minime omnium pueri, atque inter hos ipsas qui ad actiones omnino castris promitur feruntur.

Aetatum quoque discrimen ad rictus rationem initituendam aliquid confert. Senes siquidem inediam facile ferunt, pueri vero difficile. Haec autem inediae ferendae facilitas spectatur, quod senes neque appetant, neque inde oblaedantur. Difficultas autem in contrariis existit. Etenim pueri magis appetunt ac longis inediis magis oblaeduntur. Qui vero mediam inter tenes et pueros aetatem agunt, quanto proprius ad alterutram ipsarum aetatum accedunt, tanto ex longis inediis aut minus aut magis molestantur laedunturque. Hujus autem aphorisini causam in sequenti docet, cujus est initium: Quae crescunt corpora, calidum innatum habent plurimum. Quare et si quis ipsum priori copulare veliti et cum enim conjunctione efferre, una eademque fiet. ac manifesta hoc modo se habens oratio: senes jaciHime sujunium ferunt, deinde constantes, minus adolescentes; minime omnium pueri. Qui namque crescunt, innati calidi plurimum sortiuntur. Aetate vero constantes eos appellat, qui nimirum .inter juvenes ac tenes mediam aetatem subeunt, ut aut jam ab aetate quidem vigente- decedant, necdum tamen ullum manifestum senectutis sensum consequantur. Sic autem et Thucydides constantes appellavit qui constantem aetatem agerent. Verum inter hanc et adolescentium .aetatem alia quaedam intercedit aetas, quae ut ordine, sic inediae quoque ferendae facilitate ac difficultate media est, ita ut per eam aetatem neque nos facile inediam ferre possimus, quemadmodum aetate constantes ac lenes, neque difficile, ut adolescentes et pueri. Verum ejus .aetatis non meminit Hippocrates, quae ex pronunciatis possit intelligi. Quum enim diceret: atque inter hos ipsos qur ad actiones omnino ceteris promtius seruntur, naturarum differentias manifestavit. Talis quidem est Hippocratis oratio, quae quo sit perfectior, concisa tamen etiamnum additione quadam indiget… De iis etenim. quae in fenilia aetatis principio sunt recte quidem dictum est, senes facillime fesunium serunt ; de iis vero qui ad extremam senectutem pervenerunt non item recte, quod hi longas inedias ferre nequeant. Aut igitur aphorismo quiddam exiguum addendum est, spsumque hoc.modo pronunciandum : senes facillime jajunium serunt, exceptis primum extremo senio confectis, deinde- aetate constantibus, aut vocabulum jejunium in ciborum paucitatem commutandum est, atque ita dicendum: senes ciborum paucitatem facilius ferunt; secundo loco qui constantem aetatem agunt. Etenim qur extremam agunt senectutem, etiamsi longam inediam non ferant, paucis tamen cibis comperientur indigere. Ipsi namque quiddam patiuntur simile, quod lucernis quae exstinguntur accidit, quae etsi crebram olei suppeditationem desiderant, copiosam tamen ac confertam non postulant. Sic fene et senio confectis conducit tum universam ciborum copiam paulatim exhibere, tum eam ipsam in plores portiones paucitate partiri, non unam ipsis longam inediam imperare.

XIV. Qui crescunt, calidum innatum copiosi/stmum habent, itaque copiosissimo indigent alimento; alioqui corpus absumitur. senibus autem paucus calor est, propterea sane paucissimis egent famitibus: a copiosis namque exstinguttur. Eandem ob causam neque senibus fabres peraeque acutae oboriuntur, frigidum enim eorum corpus.

Qua ratione juventutis rigorem adepti ceteris calidiores nonnullis medicis visi sint et qua quibusdam pueri plenius in commentariis de temperamentis dictum est. Illi enim acriorem, hi copiosiorem calorem obtinent. Nunc vero etiam necessarium est dicere, quod ad praesentem aphorismum conducit, longos sermones, quoad fleri queat, paucis complectentes. Hoc igitur vocabulum, - calidum, interdum pro qualitate cujus proprium nomen calor est, accipimus; interdum vero ab ea qualitate denominantes, totum corpus calidum appellamus. Atque haec loquendi consuetudo cum in omni vita tum apud priscos vulgaria fuit, ut Theophrastus in libro qui de calido et frigido inscribitur declaravit. Quum enim -corporum:; substantia hasce contrarias qualitates; calorem, frigus:, humorem, siccitatum vicissim recipiat, quum secundum substantlam; quae calorem recepit, calidum nominamus, corpus dicimus; multumque aut paucum dicimus esse calidum quantitati substantiae animum advertentes, adque duobus facimus modis r .uno quidem in substantiis non mixtis, altero vero in mixtis. : ln non mixtis quidem, ut quum duo habeant aquam aequaliter calidam duobus in labris inaequalibus contentam, alterum cui manis est labrum plus calidi; alterum minus habere diceremus. Inmixtis vero, ut si paribus inter. se .labris, sid inaequali mensura ; ex rino et aqua fiat permixtio, alterum aptorum. plus vini, alterum plus aquae continere diceremus. Qui modus etiam existit, si inaequalia labra supponamus eadem esse proportione temperata. Nonnunquam vero heu ad substantiae copiam, sed ad solam qualitatem orationemreferentes, illi quidem plus calidi, huicverominus esse dicimus, ussi exduobus labris. .magnitudine .omnino paribus, calidius quidem plus calidi, frigidius vero minus obtinere dixerimus, nequaquam. hic vocabulum plus usurpemus. Praestat enim et magis. et. vulnus et vehementius et remissius: et quaecunque sunt ejusmodi vocabula qualitatibus accepta referre, paucum, vero et multum in sula substantiae quantitate servare. Enimvero. non hic dumtaxat, sed cum in aliis permultis, quae dicuntur in vita, tum maxime in artu medendi, hujusmodi nomluum funi abusus. omnes siquidem morbos magnos aut parvos nominant, quamvis substantiae non sint; febrem magnam, febrem parvam; apoplexiam magnam;; apoplexiam parvam ; sic et plenritidem. et phrenitidem .et peripueumoniam et ceteros omnes morbos magnos aut parvos appellitant. Advertendae igitur funi aequivocationes et considerandum quid passim sibi velit universa loquentis oratio. Is namque si alio significato nomen quoddam protulerit, n osi vero alio accipi^mus, orationem redarguimus, non jam illum qui protulit reipsa, sed nostram potius existimationem prodimus, quod hoc loco nonnulli moliuntur, qui student Hippocrati contradicere. Hi enim ad qualitatem calidi nomen transiserunt ipsamque aetate florentibus vehementiorem inesse demonstrare nituntur. Verum Hippocrates non ad qualitatem, sed ad substantiam praetenti orationem id nomen refert. Nam innati caloris substantia aërea est et aquea, ut ex semine licet conjectari, quod paucam omnino terrenam substantiam participat, plurimum autem aësis calidi humidique in se ipso continet, quemadmodum in nostris de semine commentariis declaratum est. Jam vero et alterum nostrae generationis principium sanguis menstruus, humidum natura est. Quum igitur in terreum magis immutatur animalis corpus, immutatur autem quotidiano incremento, tum licet admodum vehementer calidum et igneum existat;;; innatis - tamen -.calidi substantiam.habet paucissimum ; alioqui febricitantes diceremus plurimum habere nativum- calorem,: qui .nedum plus, sed nec priori aequalem habent. Probe namque- temperata est caloris: nativi substantis, ignea autem-.adventitii. Quin -et effluvia quae- ex universo fiunt nostro corpore fumida quidem fuliginosa, arida et. acria adventitium; vaporosa vero suavia ac temperata nativum ac secundum naturam calorem consequuntur. Haecque tibi tactu licet dignoscere: sanorum enim calor vaporatus est, blandus et tactui familiaris.; nihil molestum, nihil: asperum, nihil mordax prae se ferens; contra febricitantium calor, praesertimquehecticis febribus aut ex. humorum ortis putredine, acris est, insuavis ac. mordax nostrumque exedens tactum. Salobris vero caloris nativi qualitas in pueris exquisita habetur, ut aetate florentes quam plurimos inveuire contingit; qui nativum calorem mordacem habent, non autem amplius humidum, neque vaporosum, neque aereum. Nihilque mirum; effluvium namque subjectae. substantiae simile sit oportet, uti quum humida atque aerea substantia exsistit, tum ex ea quod effluit, vaporosum est atque suave; sinum vero terrea. atque arida, tum es quod effluit.; fumeum, fuliginosum. . est et acre, quemadmodum externis in. rebus conspicitur. Nam aquae dulcis et. calentis halitus optimi sunt et vaporosi; solidi vero cujusdam corporis incensi fumosi sunt et acres. Quum itaque duae sint substantiae ac illi quidem suaris sit calor, huic vero molestus; alteram plurimam habent pueri, .alteram aetate florentes, pro lotius nimirum corporis proportione. Sed quo physice magis etiamnum. altius orationem repetam, rem totum ad elementa traducam. Quum quatuor sint elementa ex quibus omnis corpora temperata sunt, puerorum quidem corpus in se terrenae substantiae minimum continet, aereae vero et aquosae plurimum. Contra vero aetate florentium corpus terrea siccitate praevalescit, sed laquea ipsi et aerea deest substantia. Quare si -ignemquartum in utrisque elementum ..pari portione posuerimus, ita ut ipsa corpora similiter calida esse dicantur, pon tamen similem substantiam calidam utrisque inesse dixerimus, quum puerorum quidem substantia humida, Iuvenum vero sicca sit. Hui. mista namque pro caloris nativi ratione potissimum est, nam. ex humido noster ortus constat, sicca vero per adven tilium calorem. Quare recens nati pueri substantiam calidam, aqueam et aeream plurimum participantes; innati calidi .plurimum habere dicuntur. Qui vero aetate tum vigent .tum declinant, quanto. Aptae deficiant, terrestris vero exuberat, tanto pauciorem habent nativi caloris substantiam. Quod vero plus aquae et .aereae substantiae; quam terrenae defluere, etiamsi ambae sint peraeque calidae, secundum qualitatem cuique innotescit. Hoc quoque externis in rebus manifeste licet intueri; Nam ex corporibus simili calore praeditis par aequalisque materia effluere videtur, sed ex siccis minima, ex. humidis plurimaiic Exempli gratia ex aqua et oleo modice- calefactis materiae- plurimum. desinit atque .discutitur; .ex ferro autem.; aere et lapidibus. minimum, proindeque si ad felem calidissimum aquam, .si ita fors tulerit, .et ferrum aequo. pondere volueris exponere, ac deinde transacto die .toto utrumque perpendas, aquam profecto fer p fa multo pau-. morem factam, ferrum. vero sibi par comperies. Ita quoque si.oleum aeri, ferro et .lapidi comparere velis, illud quidem absumi, haec vero eadem substantiae mole per-. manere deprehendes. Hinc autem si ad ceram, picem, bitumen et resinam emigres et quaecunque cetera buxidam substantiam plurimam sortiuntur, .tum haec sole sub. ardenti multo uberius absumi. ac effluere, lapidem quam aes et ferrum et cetera hoc modo sicca corpora conspicies. Quare. si usus alimenti sit eorum quae e corpore effluxerint instauratio, ex humidioribus vero et aereae sirbstanriae plus habentibus liberalius id effluat, ejusmodi quoque corpora copiosiore egeant alimento necesse.est. At ejusmodi puerorum corpus uberioris humidae et aereae substantiae est particeps, nou.utsuvenum,declinantium atque Ienum -.siccae terrenaeque. Quum igitur Hippocrati propositum esset aphoristicam. hoc. libro et compendiosam doctrinam adstruere; non quomodo feci sententiam - explicavit, sed pro eo quod dicere poterat, qui- crescunt, parem licet cum, juvenibus substantiam habeant calidam et igneam, ut aquosae certe et aereae substantiae plus .habere fatendum, ita is dixit, qui crescunt ;: calidi innati habent plurimum, eadem .opera nobis in memoriam eorum tubstantiam redigens et propositum demonstrans: Nam quia humidam et calidam habent substantiam qui adolescunt, propterea ex ipsis plurimum effluere plurimoque indigere alimento necesse- est, alioqui corpus, inquit, absumitur probaque ratione. Ubi enim quod .effluat plurimum est, quod vero rusiuat, paucum; hrc subjectum corrumpi fissistantiam necesse est. Senibus vero paucum inest calidum, his rane ex utraque appellationis significatione paucum inest calidum, sive quis ad qualitatem orationem reserat, sive ad substantiam. Nam et qualitas imbecilla et tubstantia minima est, si cujusdam praedictorum meminerimus, propterea, inquit, paucis indigent sumitibus. Nam fumites cibos .nominavit tuam loquo tus ac prope omnium celeherrimorum philosophorum sententiam, qui inter elementa animantes constituentia calorem primarium auctorem esse arbitrantur. Quemadmodum enim lucernarum flammae, quamvis oleum pro pabulo habeant, si quis tamen id confertitn affundat, exstinguuntur potius quam aluntur, eodem sane modo et in senibus calidum pro fomite quidem habet cibos, sed si copiosis confertisque eorum .cumulial opprimatur, ne.ipsum exstinguatur periculum est; peraeque ac si exili ignis scintillae ingentem .lignorum struem aggeras. Quod autem subsequitur: eandemque ob causam neque senibus peraeque fabres acutae oboriuntur, .certum profecto est indicium, tum quod frigidum sit fenum corpus tum quod nativi caloris maxime in igneum facta mutatione febris accendatur. Verum tantam evenire senibus caloris conversionem, ut ad aequales quinorum gradus accedat,. vix prorsus fieri potest. Copiosus namque calor prompte in immensum attollitur, paucum vero non. facile, sed maximam ad hoc quae cogat causam desiderat. Quamobrem neque senes ut plurimum peraeque ac juvenes acuta febre febricitant, etsi quando feni, quod rarum est, qualis juveni, oboriatur febris, haec prorsus in aegrotantis perniciem finitur. Immensam enim quandam causae febrem efficientis magnitudinem prodit. Haec secundum naturam te habentibus ad eorum quae scripsit Hippocrates tum intelligentiam tum fidem. sufficiunt. Qui vero ipsum improbe reprehenderunt, qualis fuit Lycus, ad versus eos unus a nobis liber scriptus est integer, qui ea diluit, quibus ipsi aphorisinum oppugnant. Liber autem inscriptus est adversiis Lycum,quod nihil erratum sit in aphorifmo cujus exordium est: Qui crescunt, calidum innatum habent plurimum. Datus autem mihi est liber Lyci, scriptis. jam a me hisce commentariis, unde his ipse haec verba subjunxi, quae in commentariis prius editis non existunt. Separatim autem alio in libro quae Hippocrati Lycus objecerat ea refutavi.

XV. Ventres hieme ac vere natura calidi/simi sunt sumnique longispmh Per eas igitur anni tempestates copiosiora cibaria exhibenda. Etenim nativum calorem copiosiorem sortiuntur, proindeque copiosiore alimento indigent, quorum aetates et athletae signa sunt.

Tempestates anni ad victus rationem instituendam. non parum conferunt; Hieme siquidem uberiores cibos homines tum appetunt tum concoquunt ; contra per aestatem. At causam ipse Hippocrates profert, quum ventres hieme et vere natura calidissimos esse pronunciat. Quid autem id sit vocabulum natura, quodque non temere id ipse hoc in aphorismo adjecerit, paulo post explicavit hisce verbis: etenim innatus calor copiosus est, plurimo itaque indiget alimento. ventres itaque hieme et vere sunt calidissimr, non simpliciter, sed calore naturali, cujus substantiam antea declaravimus. Sed cur is calor hieme.augeatur etiam Aristoteles explicuit, qua in prosuudum extrinsecus circumstante frigore resugiat, quemadmodum contra aestate ad congenerata calorem externum protenditur. Atque ita contingit discuti quidem ac dissipari ejus substantiam per aestatem ; contineri vero et coereeri. . ac in profundum secedere per hiemem. Propterea igitur et coctiones et sanguificationes et nutritionibus hisce tempefletibus sunt meliores. Addidit autem et aliud quoddam accidens, longissimos nimirum somnos fieri, ob noctium videlicet longitudinem, quae res etiam non parum ad naturales funetiones confert. Quod vero in fine a dj icitur, indicia sunt aetates et athletae, cibi indigentiae, ubi calor exuberat, praeclarum indicium est. Etenim pueri, quia calorem plurimum habent, propterea et pluribus indigent alimentis et plura concoquunt. Athletae quoque, quia exercitiis calorem nativum augent, ideo multis frui possunt alimentis. Quae igitur in aphorismo dicuntur, satis explicuimus. Si quis vero ipsorum veritatem expleret, non ad omnia animalis extendat, sed ea excludat, . quae subterraneis in latibulis degunt. Haec enim quamdiu sub terra se recondunt, copiosiore non egent alimento; quandoquidem non omnino comedentia perdurant. Atque ex suppositione, si ea tanto utantur cibo, quanto, antequam reconderentur, male ipsum concoquerent. Quod enim hominibus contingit aqua frigida lotis, idem etiam animalibus accidit hieme. Contingit autem illis frigida lotis, quibus imbecillum quidem corpus est, tum resurgerari, tum laedi; quibus vero robustum, quamprimum sane calorem in altum refugere ac colligi; postea vero ad externam superficiem remeare eumque multo quam antea ampliorem evadere. Sic et animalium omnium natura frigidiorum calor innatus ab hiberno frigore vincitur, adeo ut propemodo exstinguatur, unde ipsorum plurima mortuis similia conspicere licet sine lento ac sine motu in latebris jacere ; quaedam etiam prensus hoc in ipso affectu moriuntur. Quibus vero animalibus copiosior est tum sanguis tum calor, huic simile quiddam hieme patiuntur, quod corporibus robustis frigidiore balneo lotis accidit. Nam eorum calor in profundum cogitur, non, per Jovem, carnibus illuc fugientibus et unaquaque locum, quem ab initio sortiebatur, deferente, sed eum sanguine, spiritu. Tria autem erant haec corpora quae primigeniam nostri substantiam compleverunt, spiritus, sanguis et spermaticas humor, ex quo in primis quidem, ut in libris de semine docuimus, stolidis animantis partibus ortus est, postea vero auctio et nutritio his accedunt. Quod igitur melius hieme cibos concoquamus, intro simguine ac spiritu in profundum corporis fecedentibus, omnibus innotescit. Dicit itaque non id solum Hippocrates, sed etiam quod cibos copiosiores capere conferat. Hisce namque tempestatibus, inquit, hoc est hieme et vere, copiosiora. cibaria exhibenda. At certe si paucum effluat ac foras per hiemem exhalet, corpora copiosis non egent alimentis, nutritio siquidem est evacuati instauratio. Quanti tus igitur alimenti perintra t mnis quantitati respondeat oportet. Quod itaque verum sit nos hieme non solum melius cibos concoquere, sed etiam paucis assumtis tum perfrigerari tum propterea oblaedi, pluribus autem assumtis in nullos plethoricos incedere morbos, ipse rei eventus manifeste testatur. Causae vero inquisitio in vulgus proponatur; non enim haec quaestio foli Hippocrati, sed et ceteris omnibus reluctatur. Nullus enim est, qui animalium corpora, ea quae per abditos sensibus meatus fit,perspiratione difflari ac dissipari non fateatur. Hinc enim constat ad alimenti penuriam ea venire; quod evacuentur, ita ut si nihir nostrum efflueret, sed pristina substantiae moles perpetuo servaretur, nulla prorsus alimenti foret necessitas. Verum animadverte, num hic ceteris quidem omnibus haec quaestio sit inexplicabilis; Hippoetati vero folisque ejus sectatoribus explicabilis. Neque enim aliud quidquam animal efformavit, ut neque rutilum adauxit aut adusque mortem aluit, praeterquam calor nativus, de quo nunc ipsi oratio est. Hic igitur quum sit omnium functionum naturalium cacia, quia hieme copiosior, propterea cibi appetentiam vehementius excitet, coctiones auget, plus sanguinis accumulat, crassius corpus efficit. et ut excrementa vacuentur providet. At nos undique circumstans calor non modo superfluitates, verum etiam aequaliter omnia tum quae simul cum superunitatibus in animali funi, tum quae in eo secundum naturam continentur, discutiendo evacuat ea evacuatione, quae a medicis abdita perspiratio nominatur, quam calor nativus molitur. Non enim aliud quidquam est praeter hunc calorem animalium natura ex Hippocratis sententia. Demonstratum autem est a nobis in libris de facultatibus naturalibus, naturam non solum appetere et conficere et agglutinare tuum cuique parti familiare ac proprium alimentum, sed hujus quoque recrementa discutere, quantoque fortior exstiterit calor insitus, tanto magis tensum effugit perspiratio, ideoque sudores praeter naturam esse dicebat Lliocles, quod probe omnibus in corpore dlspeufatisac cibis a natura subactis et coctis, nequaquam qui tub sensum cadat humor excerneret^. Sudores enim quibus homines per balnea aut vehementes exercitationes .aut aestivos ardores manant, violentarum can farum sunt effectus. Recto igitur omnia hieme in animali adminiUrantur, quum. ea nimirum moderata existit. Nam immoderatas intemperaturas et ipse Hippocrates in sequentibus damnat. Quod autem in animali hieme belle omnia administrentur, naturalium functionum robur, non levia fiunt indicia. Nam belle cibi in ventriculo concoquuntur, . quoniam naturalis calor copiosissimus est et una corporis excrementa longioribus somnis expurgantur, tum quae exquisite extenuata sunt per cutim tum quae halituosa, per exspirationem; quae vero. crassiora sunt, per urinas. His enim plus inest tedimenti quam per aestatem, praeterea etiam universarum urinarum copia per hiemem admodttm augetur. Jam vero liberalius aluntur et carnosis magis evadunt hieme corpora bonique sanguinis copiam accumulant, iis tamen exceptis quae pravo utuntur victu. Nam si consideraveris, ut per autumnum nostra corpora tum pauco praedita sanguine, tum extenuata excipiens hiberna tempestas et bonis impleti humoribus et crassiora efficit, noveris, arbitror, nos gubernantis robur facultatis, qui calor nativus est, Verum nisi lue copioso fruatur alimento, primum ipsis ab ambiente frigore superabitur, cum ab eo qui extrinsecus ingruit, tum ab illo qui. per inspirationem attrahitur; cum ipso vero et ciborum coctio debilitatur et boni sanguinis generatio et partium animalis nutritio et excrementorum evacuatio. Si vero quantum eduliorum conficere et coquere potest, his copi oste fruatur, tum is augebitur et quae prius omnia enarrata fiunt perficiet. Quod autem ex liberalioribus cibis assumlis, ac probe non in ventriculo siclum, verum etiam in venis ac omni animalis parte confectis, unumquodque multopere se ipso carnosius reddatur et copiosiore eoque probo scateat sanguine, satis demonstrat et quod hominibus non in se solis, sed et veterinis animalibus experientia compertum est. Ipsi namque sub veris finem, priusquam aestas incipiat, tum sibi, tum illis sanguinem detrahunt, in memoriam revocantes morbos quibus corripistur, quum aestas calida repente successerit. Haec enim satius sanguinem extendit funditque ac tanquam ejus fervorem molitur, adeo ut non amplius in venis hactenus commoderatus tegatur, sed aut ipsas rumpat aut erodat et quum immoderatius in aliquam partem, quae ceteris sit imbecillior, fluxerit, in ea aut inflammationem aut erysipelas aut aliquod aliud morbi genus efficiat. Nam multo et plures et graviores morbi pleuritici ex humorum fusione procreantur. Haec igitur omnia tum ceteris adstipulantur, quae in praesenti aphorismo Hippocrates docoit, tum probant calorem non solum posse per id tempus plures cibos concoquere, verum etiam pluribus indigere. Semper enim cibaria caloris nativi copiae proportione respondeant oportet, nisi aliquando, ut dixi, natura ambientis aeris calore imbecilla facta cogat subducere. Quamobrem quum et de vere Hippocrates sermonem indistinctius habuerit, ipse distinguam. Ac primum veris initium hiemis simile magis esse temperamento quam aestatis finem contra. Deinde saepenumero vernam tempestatem qualis hiberna, frigidam existere, interdum vero, qualis aestiva est, calidam. Primis igitur veris partibus, si quando id calidum fuerit, hibernae similem victu rationem instituemus; postremis vero, si quando calidius fuerit, aestivae similem; si autem media sit temperie, diaetam illi temperiei analogam praescribemus. Atque haec omnia de sanorum diaeta dieta sunt, deinceps autem de aegrotantium victu disserit.

XVI. rictus humidus tum fabriritantibus omnibus, tum maxime pueris ceterisque ejusmodi uti victu consuetis confert.

Superioribus aphorismis de victus quantitate doctrinam instituit; nunc vero de qualitate disserit, multa ad. artem conferentia brevissima oratione docens. Primum quomodo victus febricitantibus sit praescribendus; deinde salubris rictus indicationes in iis quidem quae praeter naturam sunt contrarias, in iis vero quae secundum naturam similes ducendas esse. Febri namque, quia calidus ac siccus est morbus, est enim nativi caloris in eum conversio, humidum vietum consulit; humidioribus vero naturis, sive aetatis, sive consuetudinis ratione non contrarium, sed familiarem. Eorum enim naturam tueri. oportet per humida, non quemadmodum morbos per contraria demoliri. Qui vero cum febribus hydropes pro ratione proferentes Hippocratis aphorifmum improbare student, quod impliciti hi morbi non humidum victum, sed siccum postulent, ii pernecessarium methodi medendi caput ignorant, quod nos eo in opere fusius explicuimus, unumquemque fodicet morbum simplicem propria curatione indigere; implicitos vero, quatenus inter te complicantur, eatenus communem etiam curationis indicationem habituros; nobis aut eum qui magis urgeat coereentibus, non tamen omnino alterius curatione neglecta; itaque eodem modo si quis simul febricitet et hydropico affectu laboret, ad utrumque affectum contrarias curationes postulantem respicientes, utrique eorum affectuum solerter obsistimus, ut et ceteris omnibus pari modo implicitis. Non igitur tale quidquam dixerimus, neque alterum talia dicentem admiserimus, et si quid nominatim in aphorismo pronuutiatum non est, quod ex eodem cum praedictis judicio prodeat, id quoque potestate dictum fuisse augurandum est. Aetatis eum meminit et consuetudinis, tu vero et naturatis temperamenti et tempestatis anni et regionis proba ratione memineris, quae interdum et ipsis Hippocrates adjicit, interdum autem unius aut duorum mentione facta, quae cetera sunt ejusdem naturae atque ordinis praetermittit. Sumuntur et ab his indicationes, quemadmodum supra et ab aetate et a morbo peti diximus, quae inculpata sunt nobis ea rictu temperamento simili servantibus ; quae vero culpata sunt, contrario emendantibus. At de omnibus indicationibus in methodi medendi libris plenius loquuti sumus.

XVII. Quibus etiam semel aut bis et copiosior aut paucior; aut per partes cibus exhibendus sit, spectandum est. Aliquid autem anni tempestati, regioni, aetati et consuetudini concedendum.

Quandoquidem de quantitate et qualitate victus sensentiam protulit, nos deinceps ejusdem exhibendi modum edocet. Non enim satis est id ipsum dumtaxat nosse, quod huic liberalius aut parcius sit exhibendum ; aut quod victu exsiccante vel humectante utendum sit, sed scmelne aut saepius quoque die vel nocte cibos exhibere deceat considerare maxime ^necessarium est, ac praeterea ab anni tempestate, tum ab aetate; tum a consuetudine indicationem tumere, quemadmodum in qualitate et quanti. late tumebatur. Primi namque scopi unde petuntur indicationes sunt- tum morbi ipsi tum aegrotantis vires; deinde etiam aetas et anni tempestas et consuetudo et regio et quae bis cetera proportione respondent, proptereaque ipse Hippocrates illud addidit: dandum vero aliquid tempestati, regioni, aetati et consuetudini ; perspicue declarans hac oratione, dandum vero aliquid, se neque tutum, neque maximum ab ejusmodi rebus sumere. Nam sive saepius, sive raro, sive omnino alere oporteat, tum a morbo, tum a viribus primum ac praecipue sumitur; postea vero ab anni tempestate et aetate et talibus. Nam si aegri vires infirmae fuerint et affectus corporis aut ex humorum corruptione aut defectu sit ortus, paucum alimenti ita laborantibus saepius .dabimus: paucum quidem quod virium imbecillitas confertam alimenti copiam omnino ferre nequeat; saepius autem quod copiosis affectus indigeat. Admotionem enim penuria; contemperationem corruptio postulat. Si vero. prostratis imbecillitate viribus, neque humorum quaedam simul adsit penuria, neque depravatio; humorum autem symmetria et commoderatio aut etiam plenitudo secundum naturam exstiterit, his tum .-pauuies tum pauca dabimus; multo etiamnum magis, si cum humorum copia virium robur adsit. Si vero cum humorum penuria aut depravatione virium robur fuerit, tum multos tum multoties -cibos ita laborantibus dabimus, multos nimirum affectu postulante et ipsos facultate evincere et concoquere potente. At paroxyfmis multas alimenti exhibendi occasiones non concedentibus, neque praebentibus, paucies multa cibaria dabimus. Verum si cum plethorica affectione vires validae fuerint, paucies pauca dabimus. Nam etiamsi facultatem cibi coctricem robustam habeamus, affectu tamen cibariis multis non indigehte, pauca exhibere rationi consentaneum fuerit. Ita sane tum a morbo tum a viribus ad propositas indicationes sumendae tuus. Ac tempestate vere, aetate, consitetudine et ceteris his similibus sic indicationes erunt petendae. .Aestiva quidem tempestate pro ratione ipsius tempestatis multoties pauca exhibenda sunt, quod et majore alimenti accessione indigeant et quod tunc exhauriantur et quod. ipsorum vires sint imbecilles. Per hiemem vero multa quidem ob virium robur, sed raro exhibenda: non enim admodum multa egent adjectione laborantes, ut qui non multum evacuentur. Nam sanitate fruentes satis quidem abunde per hiemem evacuari supra demonstravimus, quod nativum calorem copiosiorem habeant; vere autem etiamnum medio atque adhuc aestati viciniore paucis eduliis et ex longo intervallo nutriamus. Haec enim tempestas periculum prope affert plethoricae affectionis propter humorum per hiemem dentatorum fusionem. Quemadmodum ergo in plethoricis affectibus, quum validae vi-res fuerint, paucum cibum et ex longo temporis intervallo damus. Sic et verna tempestate faciendum est, prae-. fartim in .febricitantibus, de quibus hic ferme est Hippocrati ; sanorum enim victum : antea docuit. Autumnus denique morbis ex corruptione ortis est similis. Quadropter qui tunc .febricitant, assidua probi alimenti admotione. indigent et si validae vires exstiterint; multoties et multa; sin imbecilles, pauca et multoties ipsis dabimus; simili modo. si quis et ab aetatibus et a consuetudinibus et a regionibus sumat indicationes, ad duos illos primos sicopos ea adducet. Nam quae singula diximus aut validas aut imbecillas vires efficiunt vel etiam plethoricum aut exinanitum aut cacochymum corpus reddunt.

XVIII. Aestate et autumno cibos di/sicillime. serunt, hieme factilime; vere minus.

Non bis, ut fortassis quidam auguratus sit, de iisdem disseruit Hippocrates, scripto superius illo aphorismo, cujus principium esta ventres hieme et vere natura calidi/stmi; nunc autem rursus ; quod, aestate et autumno cibos discicillime serunt, hieme facillime, vere minus. Verum quoniam et ad victus quantitatem et ad modum usus ciborum tam in sanis quam in aegris quandam sumit ab anni tempestatibus indicationem ; decenter eorum in utrisque meminit: illic quidem plures cibos lanis hieme exhibeodos esse demonstrans, quod calidum innatum tum copiosius copiosiore alimento foveri debeat; hic autem quod etiamsi semel ipsis cibi multum dederis, non eos tamen laeseris; omnes enim hieme ciborum copiam facile ferunt, aestate vero difficile. Quapropter hieme quidem et raro et multos cibos exhiberi concedendum est ; aestate vero, quia cibos difficile ferunt, quod qui calor nativus eos concoquit ac conficit, paucus cristat, confertim ac simul cibos dare modis omnibus cavendum, sed frequentius paucos exhibere studendum est. Nam corporis affectus morbis ex humorum penuria ortis consimilis, adjectionem postulati Hieme itaque atque aestate ita se habent; ex ceteris vero duabus anni tempestatibus, aestatem autumnus, hiemem ver. subsequitur, cujus rei causa etiam manifesta est. Refrigerari namque corpora cogi ac densari autumno; laxari vero et rara fieri vere incipiunt. Quas ob res non idem his de anni tempestatibus praeceptum tradidit, aut quod etiam in altero aphorismo de sanis ipsi fuerit sermo.

XIX. Quibus per statos circuitus paroxysmi oboriuntur, nihil dare, neque cogere oportet, sed ante crises cibi exhibitionem adimere.

Cum itaque tria sint victus instituendi summa capita, ciborum quantitas, qualitas ac ipsis utendi modus, ad duo quidem priora capita ex accessionibus nihil nobis utile oboritur, ad tertium autem ab accessionibus utilitatis aliquid tumere licet. Quare opportune Hippocrates earum in tertio capite meminit. Particularium enim ciborum exhibendorum occesionem maxime docent accessiones, quibus tamen in morbis, stato tempore, hoc est per circuitus hae redeunt. Propterea ipse quoque Hippocrates fieribit: quibus per statos circuitus paroxysmi oboriuntur, ni- hi? dare oportet, doctus alios quosdam esse morbos, quibus par oxyfmi repetunt, non tamen per circuitus, hoc est non fleto tempore. In his profecto accurata cibi exbibendi occasio inveniri non potasti In quibus vero paroxyfmorum ordo servatur, eorum cibo praebendo principia vitanda fiunt, hoc est ne jam laeto aut non mullo post futuro paroxyfmo aegrotum alamus. Hic vero textus ante crisas aut ante quosvis paroxyfmos simpliciter aut ante morbi vigores aut ante nominatas judicationes intelligendus est. Vera siquidem haec tria sunt, magis famen ad propositum convenire videntur, si ante paroxyfmos plane intelligamus, nam de morbi vigore supra dictum est. Quod si de hoc nimirum intelligatur; etiam de crisi intelligetur. In vigoribus enim maximam partem crises oriuntur.

XX. Quae sudicantur aut perfecte judicata sunt, ea neque medicamentis movenda, neque aliis irritamentis innovanda, sed sinenda sunt.

Completa de diaeta oratione jam ad alterum caput transit, in quo docet interdum quidem quae in aegrotante perficienda sunt, omnia ipsi naturae committenda esse, nihil aliud nobis quam quod diaetae sit negotiantibus; interdum vero non solum naturae omnia committenda, ve- sunt; sed quae judicantur et judicata sunt; quorum alteri quidem judicata, adverbium άρτἰσις, hoc est nuper, posset convenire; alteri vero judicantur nullo modo. Imo et ex ipsa rerum veritate liquet: non enim si quid paulo antea sit judicatum, id non innovandum est, sed si perfecte absolute ac integre, tunc verum fuerit quod dicitur. Si quid vero ad crisin desit, id quod deest oportet adjungere; nam quae post crisin relinquuntur, recidivas efficiunt. Quaenam igitur perfecta est integra crisis^ an in qua nimirum probe omnia processerint nullusque judicatellus numerus defuerit^ Primum enim melior crisis existit quae vacuatione quam quae abscessu fit. Deinde quae humorem noxium ac redundantem quam quae alium quempiam vacuat. Tertio quae e directo quam quae aliter fit. Vocat autem ipse e directo vacuationem quae vasorum rectitudine procedit. Quarto deinceps quae enphoriam habet, quaeve facile toleratur. Quinto quae cum coctione ac die critico oboritur. Haec enim omnia perrum etiam aliquid nobis ipsis agendum esse. Ubi igitur, inquit, vel perfecta crisis jam facta est vel adhuc fit, totum opus naturae committere nillilque nos innovare oportet; ubi vero imperfecta crisis est, quod deest, id nos decet addere. Hoc autem et ipse in libro de humoribus his verbis dicebat: quae perfecte /adsuantur, ea non stiovenda, neque medicamenta, neque aliis irritamentis innovanda esse. Nam quod άρτἰσις in aphorismis dixit, hoc est integre, id illo in libro άπαρτὶ, hoc est perfecte nominavit. Est autem id vocabulum άπαρτὶ, apud alios quoque veteres hac significatione, perfecte integre nec imperfecte, quod et idem άπαριάυς etiamnum significat. Non enim sane pro diebus paribus intelligendum, hoc enim profecto manifeste falsum est, si quis diebus paribus aut judicatus sit aut judicetur, nihil his innovandum esse. Jam vero neque άρτἰαις hoc in textu nuper significat, quod maxime subsequenti Verbo declaratur. Non enim N simpliciter άριἰσις, quod est nuper, enuntiavit, judicata sectae crisi adesse oportet. Quod si unum aut etiam plura abfuerint, neque exquisita crisis, neque integra fuerit.

XXI. Quae ducere oportet, quo maxime propendet natura, ea per loca conferentia ducenda sunt.

Quaenam ea sunt quae ducere oporteat? nimirum quae neque judicantur, neque perfecte judicata sunt. Haec igitur per quam partem sunt evacuanda docet scopum geminum tradens, tum ipsam partis naturam, tum humoris propensionem. Quo namque locorum conferentium vergit, eo ducere convenit. At vacua lienibus commoda loca sunt, intestina, venter, vesica, uterus, cutis universa; ad haec palatum et nares, cum aut cerebrum expurgamus aut per sanguinis profluvium sit crisis, ac maxime si καἀ ἴξιν, quod est e directo partis asseclae, procedat. Nam quae contra fiunt sanguinis profluvia, mala sunt. Infestantium vero humorum in loca minime consona propendent impetus, quum ea vel principalia fiunt natura et major ex ipsis noxa subsequutura est, quam morbi qui judicatur dignitas postulet; vel quum nullam excretionem simsilentur. Exempli gratia noxiorum in hepate humorum vacuationem postulantium idoneae propensiones furit geminae; altera quidem per ventrem, cujus illa opportunior est, quae per inferiora, quam quae per vomitus agit; altera vero quae per renes et vesicam ducit. At faue quae in pulmonem, thoracem et cor vergit, nequaquam proba est. Medicum itaque oportet naturae motum ac propensionem observare, quae si idonea fuerit, tum ipsi subministrare, tum auxiliari; si vero contrario modo simul et noxie fiat, ipsam prohibere simulque revocare atque revellere oportet,

XXII. Concocta medicamentis educenda .ac movenda sunt, non cruda, neque per- initia, nisi turgeant; sed plerumque non turgent.

φαρμακεύειν medicari quidem ipsi consuetudo est pro medicamento uti purgante pronunciandi. Ὀργᾷν vero, turgere, ab animantibus venere pereitis ad humores translatum est. Quemadmodum enim illa animalia, quum eo affectu titillantur, impelluntur et concitantur, quiescere nequeunt : sic et humores plerumque in motu vehementiore atque a partibus in partes transfluxu, per initium morbi hominem infestant concitantes, titillantes et quiescere non concedentes, imo et ipsi concitantur, transfluunt, titillantur tuaque impetu aegrum molestant. Hosce igitur humores evacuare decet, hoc est qui sunt in motu, latione ac fluxu. Qui vero jam aliqua in corporis parte firmati decumbunt, eos neque ullo alio auxilio movere oportet, neque ante coctionem medicari. Tunc enim jam naturam quoque habemus evacuationis auxiliatricem; ipsa namque post coctiones tum humores secernere tum quod supervacaneum est, quo tempore etiam fiunt orites, expellere conspicitur, Verum quum ipsa perlecte movet, nullo opus est medicamento; quum vero .moderatius ac . imbecillius agit quod deest, id medicamentis nobis adpetendum est, quo ab utroque vexantis humoris fiat evacuatio, matura quidem expellente, medicamento vero attrahente. Demonstratum enim a nobis est in commentariis de naturalibus facultatibus singularum partium naturam quatuor uti facultatibus, .familiaris alimenti attractrice ejusdemque retentrice, praeterea coctrice et quarta alienurum expultrice. Singula vero medicamenta proprium ac familiarem sibi humorem attrahunt. Recte autem textus addidit: sed plerumque non turgent, idque ab experientia discendum, humorum transfluxus ab alia in aliam partem raro contingere, sed quadam in parte frequentius immorari ac consistere, in qua etiam toto morbi tempore adustae ejus solutionem ipsi concoquuntur, scire vero oportet quibusdam in exemplaribus hunc aphorifmum finiptuurnon esse; in libro autem de humoribus passim scriptum in veniri.

XXIII. Quae vacuantur, copia conjectanda non sunt; sed si qualia oportet prodeant ac aeger facile serat. Atque ubi ad animi desectionem usuue educendum .est, id moliendum.

Sive a natura sive a nobis vacuatis fiat, quandam ipsius mensuram omnino praescripsisse oportet. Quemadmodum enim molestus humor pro qualitatis ratione vacuandus est, sic profecto vacuationis quantitas vexantis humoris copiae congruat oportet. Verum qualitatis quidem dignotiones supra diximus, quum aphorifmum interpretaremur, cujus est initium: Jn alvi perturbationibus et vomitionibus. Quantitatis vero nullum tale, quod dici debeat, indicium habemus. Quare de ipsa quantitate eupholilam ferendive facilitatem certum indicium, statuit deditque Hippocrates : nam si humor redundans vacuetur, tum levius tum facilius aegrotantem habere necesse est. Quod si quis etiam ex iis qui secundum naturam sunt excernatur, tunc aegrotantis vires dissolVi ac debilitari, ipsamque ferendi difficultatem sentire oportet. Quare non temerariae vacuandorum quantitatis phantasiae mensi adbibenda est, sed duobus commemoratis indiciis, si qualia oportet et cum euphoria vacuentur. Quod autem deinceps ab ipso dicitur, atque ubi adusque lipothymiam ducendum est, recte quidem pronunciatum est, sed ejus usus adseribenda sunt indicia. Quae quum ille non protulerit, nos ex quibus tum ipsa experientia tum ratione videmur affectus invenisse, in quibus adusque lipothymiam vacuare conveniat, docebimus. Ac primum ad qualem usque si-. pothymiam ab ipso dictum suerit distinguere oportet. Neque enim Iane eas dicit lipothymias, quae metuentibus interdum aegris aut venae sectionem aut aliud ejusmodi auxilium oboriuntur; neque etiam quum in ore ventriculi quidam humores mordaces suerint vel prius in ipso collecti vel qui in eo remedii usu in ipsum confluxerint; lipothymiam excitant, tum enim et in lipothymiam ruunt, non tamen hujusmodi lipothymia satis idoneus est vacuationis modus, quae nonnunquam priusquam deceat oboritur, veluti quibusdam febricitantibus, qui et inter assurgendum et desidendum in lipothymiam multoties prociderunt, propterea ipsis resupinis jacentibus venam secamus. Ea igitur quae vernationis ratione succedit lipothymia, nunc ab Hippocrate sancita est mensura vernationis, in maximis inflammationibus, in febribus ardentissimis et vehomentissimis doloribus. Verum, ut et ipse docet, constantibus ac firmis viribus ad tantam vacuationem studio procedendum est nosque saepius hujusmodi vacuationes prodesse plurimum experientia didicimus. In ardentissimis siquidem febribus ad lipothymiam usque phlebotomia illico tum universum corporis habitum refrigerat tum febrem exstinguit; quamplurimis etiam alvus dejicit et fusiores profuse manant, quas ob res eorum nonnulli febre omnino fotu liberati, alii magnopere adjuti, morbi vehementiam resciderunt. In maximis etiam inflammationibus et vehementissimis doloribus nullum majus novi remedium adusque lipothymiam vacuatione; prodita tamen distinctione an adusque lipothymiam sanguinem detrahere, an vero purgare deceat, quemadmodum in commentariis de venae sectione declaratum est.

XXIV. Ln morbis acutis raro et per initia purgantibus medicamentis utendum idque circumspectantibus faciendum est.

Paulo ante dixit : concocta medicamentis educenda ac movenda sunt, non cruda, neque per initia, nisi turgeant, sed plerumque non turgent. Nunc autem et per initis morborum acutorum dumtaxat posse nonnunquam nos purgationem quae conferat moliri docet. Nam in diuturnis morbis semper morbi coctionem expectare^ oportet; in acutis vero quum turgent, etiam in principio purgare fas est et hoc ipsum cum cautione et circumspectione facere. Unde mihi videtur Hippocrates recte adjecisse : idque cir. cumspectantibus faciendum. Sive enim accuratam praemeditationem prius factam, sive aegroti praeparationem, sive recti, prout conceditur, judicii expectationem, sive ex his aliqua, sive etiam omnia id vocabulum significet, summam ipsius cautionem in ejusmodi purgationibus ma- . niteste prodit. Periculum enim non leve est in acuto morbo male purgatione medicari, quod omnia purgantia medicamenta facultatibus sint calida; febris vero, quatenos febris est et fui ratione, non calefacientibus atque exsiccantibus, sed his maxime contrariis, hoc est humec t antibus et refrigerantibus indigeat. Non igitur ob igneum febris calorem purgatio nobis instituitur, hanc enim scimus pro fui facultate nocere, sed propter humores febrem efficientes. Quare majorem ex infestantium humorum vacuatione utilitatem consequi oportet quam sit laesio aut noxa, quam ex purgantibus medicamentis necessario corpus accipit. Major autem est utilitas, si et citra molestiam et totus humor noxius et infestans vacuatus fuerit. Quo vero hoc fiat, primo considerandum est, an aegrotus ad hujusmodi purgationem idoneus^ existat. Qui namque cruditatibus ex multis aut lentis aut crassis eduliis laborant, quibus itidem flatibus hypochondria distenta sunt aut urinae supra modum calidae. et igneae aut hic aliqua viscerum inflammatio, hi omnes ad purgationes inepti sunt. Haec itaque abesse oportet; aegrotantis quoque humores quam potest fieri maxime fluxiles, hoc est tenues minimeque lentoris participes, apertos. denique reseratosque esse docet meatus, per quos purgatis fieri debeat, omnique obstructione liberos. Nam ita nos quoque antea praeparamus, quum aliquem fumus purgaturi. Atque id ipsum est quod illo in aphorismo ab Hippocrate pronunciatur: corpora quum quis purgare velit, ea meabilia faciat oportet. Verum in acutis morbis per initia statim vel circa primum diem aut non ultra secundum, si purgantibus medicamentis usuri simus, turgente ad excretionem materia, ipsum praeparationem fieri non conceditur, nisi quis fortassis meliorati propinandi occasionem nanciscatur, in quo hyssopi nonnihil aut origani aut tragorigani aut thymi aut pulegii aut hujusmodi humores attenuantium aliquid incoxerit. Quare non citra rationem effatus est raro in morbis acutis per initia purgantis medicamenti nobis usum fore; tum quod neque vexantes humores per initia crebro turgeant, tum quod etiam si quid horum exstet, aeger tamen ad purgalienem ineptus habeatur, imo neque morbus occasionem nobis ad idoneam aegrotantis praeparationem praebeat.

XXV. si quae purgari decent purgentur; tum confert, tum aegri facile ierunt; si vero contraria,sii/pcile.

Hic aphorismus in illo plane continetur, in quo dicebat: Ln alvi perturbationibus et vomitionibus quae sponte oboriuntur, si qualia purgari oportet purgentur, confert et sucile ferunt ; sin minus, contra. Verum quum hac. in libri parte de purgationibus a medico instituendis disisereret ac propemodum omnes ad id necessarias distinctiones recensuisset, non piguit ipsum hunc quoque aphorssmum addere, qui sane nihil magis novum edocet, sed ad memoriam revocat ea quae prius in alia libri parte de spontaneis vacuationibus enunciaverat, ut hoc etiam in loco totus sermo de purgationibus esset absolutus.

HIPPOCRATIS APHORISMI EA CALENI IN EOS COMMENTARII. I. Quo in morbo somnus laborem fecit, letale; st vero suvat somnus, non letale, et de utriusque causis et afe sortibus.

Quod sane labor ipsi nunc laesionem significet ex antithesi constat. Ait enim: si vero somnus /iuvet, non letale. Quum autem duplex sit ex somno laesio, altera communis, quum in principiis accessionum, quas epifemasias nominant, aegroti dormierint; altera propria, ut in quibusdam morbis, quum in alio tempore de posteriore laesione ipsum loqui augurandum est. Prior namque illa neque mortem, neque quidquam aliud metuendum signifleat, quum temporis naturam sequatur. In principiis siquidem accessionum tum calor universus, tum humores in profundum corporis coguntur, quemadmodum ipsa docuit, et magis in quibus aut horror quidam aut rigor aut vehemens partium exteriorum refrigeratio contingit; ipsisque propterea,^ si in accessionum .principiis dormierint, symptomata diuturniora fiunt et vix sebres ad vigorem perveniunt. Et tane si qua subsit viscerum inflammatio, ipsam augeri par est et in ventrem si qui humores confluant, non peraeque ac per alios somnos concoquuntur, sed plures cumulantur crudi ac incocti permanentes. Quas ob res etiam tum aegrotantibus imperamus ut vigilent, motum qui per vigiliam foras fit, spiritus sanguinis et rnsitr ipsis caloris tanquam maximum praesidium ei motioni opponentes, quae eorundem intro aut in altum. per accessionum accedit. initia. Quare non citra rationem dixerit quispiam ipsas laesiones per id tempus ex accessionis quidem .natura accidere, sed vigilia prohiberi. Quum autem hac quoque privati fuerint aegroti, laesionem sentiunt manifestiorem, non quod .altera per somnum accedat laesio, sed quod absit quae e.x vigilia oboritur, utilitas, Haec itaque ratio nullam ostendit fieri in accessionum principiis ex somno laesionem, test hoc ipsum dumtaxat utilitatis absentiam. Altera vero ratio quae concedit ex fiomno fieri hoc tempore laesionem, asserit nunc Hippocreticam doctrinam de iis esse qui aliis temporibus dormiunt, quos omnino comitatur manifesta quaedam utilitas ac maxime quum in declinationibus contigerit: nam interdum in ipsi, etiam vigore obrepens somnus manifeste juvat; nonnunquam etiam in incrementi postremo quod vigori copulatur. Verum omnium utilitatum manifestissima est quae in declinationibus oboritur. Proin deque quum somni laedant, in vigore et. accessionis incremento minus quidem exitiales sunt, maxime vero in: declinationibus perniciosi. Nam quo tempore quidquam utilissimum est, si praeterquam quod nihil prodest, etiam laedat mortem ratione portendit. ortae vero ex somno laesiones, ejusdem utilitatibus sunt contrariae. Exempli gratia, somno febres si non solvantur aut etiam exacerbentur et dolores intendantur et fluxiones multiplicentur et inflammationes augeantur. Nonnulli vero inter dormiendum etiam delira loquuntur, qui expergefacti diu in delirio perseverant. Quibusdam etiam initium comatis in somno fit, qui puncti vix excitantur. Haec autem omnia propter humorum malignitatem contingunt, quos quum noster calor nativus validior exstiterit, per. somnos concoquit; quum vero imbecrllior, ab illis evincitur ab iisque viscera gravescunt et enarratis affectibus homo corripitur. Ipsie namque Hippocrates vult vigilantem hominem extrinsecus esse calidiorem, dormientem vero contrario modo se habere, intriotecus nimirum incalescere: id nos edocens, quod et aliis quibusdam physicis ritum est, pro nativi caloris intro forasve motionibus somnum atque vigiliam fieri. Merito igitur ubi calor in visceribus collectus causas morbificas nequit evincere, perniciem significat. Si tamen evicerit, nondum certae salutis signum est, nisi quispiam dicat, quantum ad hunc affectum attinet, aegrotum sospitem evasurum, ex alio tamen affectu interire posse. Etenim si qua inflammatio solutu difficilis aliquam partium principum occupaverit, contingit aegrum qui ita te habeat interire, Quare securius pronunciandum est, quum ex somno laesio quaedam oboritur, letale signum esse; quum utilitas, non letale. Quod vero ex somnis quaedam oboriuntur laesiones, ipsi in libris epidemiorum hisce verbis declaravimus, in his multi erant soporati et mente turbati, hi vero ex somno tales evadebant.

II. Ubi somnus delirium sedat, bonum.

Si utcunque aphorifmum tum hunc tum superiorem inter se jungi ordine pronunciaverimus, tota ejusmodi pr ocedet oratio : Quo in morbo somnus laborem facit, letale; si vero somnus suber, non letale. ubi igitur somnus delirium sedat, bonum. Ut unum quoddam tanquam exemplum particulare antecedenti orationi universalitur enunciatae subjungeret, ac si ita diceret: Ubi dolorem somnus sedat, bonum. Ubi febrem somnus sedat, bonum. Ubi igitur inflammationem sedat somnus, bonum. Verum tutis fuit periculosiorem morbum dumtaxat nostinare. Universalium namque verborum veritas talibus exemplis magis elucet.

III. somnus et vigilia modum si excesserint, malum.

Nonnullis medicis vigilia modum excedens malum esse et signum et causa visit est, non tamen iomnus. Hunc enim semper bonum esse et nunquam fieri somnum modum excedentem; plerosque decipi qui comatofos affectus incipientes longum esse siomnum arbitrantur. Verum hi a nobis edocti nondum prius coma nominandum quam difficilem habuerit expergefactionem, concedant siomnum longum recte appellari, quum selo tempore naturalem symmetriam commoderationemve exciperet ac nondum difficilem habeat expergefactionem. Talis autem fit somnus primi sensisici, hoc est cerebri refrigeratione; quae refrigeratio quum vehemens fuerit, mixtae quidem humiditati lethargicae affectiones, siccitati vero catalepses seu detentiones vocantur. Sic et vigiliae fiunt propter principis partis scnsificae calorem aut sola intemperie aut humore biliosi, exuberante obortum. At horum omnium demonstrationes nostris in operibus conscriptae sunt; nunc sufficiat sola eorum capita tetigisse. Quemadmodum autem nonnulli somhum semper fieri commoderatam arbitrantur, nec unquam incommoderatum : sic rursus quidam vigiliam nunquam esse commoderatam proferunt, verum eo nomine solam immoderationem significari ; immemores vulgaris ritae consuetudinis, qua et mala magnis interdum malis opposita moderata dicimus. Sic igitur et moderatam vigiliam peraeque acparvam mdire nos oportet.

IV. Non satietas, non fames, neque quidquam aliud quod naturae modum excedat bonum.

Hic rursus sermo, quemadmodum qui praecessit aphorisurus, in una materia idem et in omnibus enunciatur. Quum enim sanitas symmetria sit, omnes immoderationes, quae plurimum a com moderatione recesserunt, jamriorbos esse, quae vero quod plurimum est nondum obtinuerunt, morborum generationem indicare necesse est.

V. Spontaneae lassitudines morbos denunciant.

Non ex motionibus immoderatis nomen est lassitudo, sed obortae animalium corporibus affectionis. Non enim adventitias, sed spontaneas lassitudines commemorat. Quum igitur absque motu hujusmodi oboriatur affectio, non simpliciter lassitudo, sed lassitudo spontanea nominatur. Quum autem tres sint lassitudines, ut libris de sanitate tuenda declaraVimusi, ulcerosa, tenfiVa et inflammatore ex his .composita, ipsarum quidem prima ex caco chymia, altera ex plenitudine, tertia ex utraque una coeunte ortum habet. Sic enim et de his in opere de sanitate tuenda demonstratum est. Quare merito spotaneae lassitudines morbos denunciant.

VI. Qui aliqua corporis parte dolentes saequentius dolorem non sentiunt, iis mens aegrotat.

Dolores interdum ipsas affectiones nominare consuevit, in quibus dolemus. Quo sensu in epidemiis loquebatur : Canoni vetusti dolores, singuli, recentes, calidi; non re ipsa dolorest calidos frigidosve, sed morbos, quibus dolores concitantur, ita nominans. Atque nunc eodem modo dolores ipsas affectiones nominavit, quaecunque cum doloribus fieri consuevere, quemadmodum erysipetas, phlegmonenl, vulnus, fracturam, rupturam, vulsionem et quidquid est ejusmodi; quorum si quod quum adest aegrotus non sentiat, ejus mens aegrotat. Mentem autem dicere aut intelligentiam nihil in praesentia refert.

VII. Quae diuturno tempore attenuatur corpora, sensim resicere oportet; quae pauco, paucies,

Equidem quae pauco tempore extenuantur corporum, id humorum et spirituum evacuatione, non solidarum partium colliquatione perpessa tuus. Extenuatis autem longo tempore corporibus carnes tabescunt, emoriantur etiam aliae partes, per quas et concoctio in animalibus et distributio et sanguificatio atque nutritio perficitur, quare tantum non poterit alimentum concoqui, quanto corpus indiget. Quamobrem ejusmodi corpora longiore tempore reficere oportet, atque tenuiter, quod scnfim nominavit. At quibus foli humores et spiritus evacuati sunt, ea nos celeriter ac plenius decet reficere certam solidarum partium robori fiduciam adhibentes. Quod autem aphorismi fini bis additum est et idem significat, sive pauco, casis ablativo, sive pandes adverbialiter scriptum sit.

VIII. si quis a morbo cibum capiens non roboretur, copiosiore corpus uti alimento significat. si vero alimentum eopiosius non astiimenti id contingat, evacuatione indigere sciendum est.

Propter brevitatem et quandam loquendi confuetudinem, quae apud nos etiamnum multis in civitatibus Asiae perteritur, hic aphorismus obscurus factus est. Consuetudo namque nobis est licendi, cibum eos non assumere, qui cibum fastidiunt, eos vero cibum capere qui appetunt et adusque satietatem epulantur. Quicunque igitur appetunt copiosumque alimentum assumunt et pristinum sanitatis robur recuperare nequeunt, gravantur potius, non ab eo nutriuntur. Qui vero neque quod satis sit possunt assumere, vitiosis scatent humoribus, quos nisi evacuarunt, ut pristinas sanitatis vires recipiant fieri non potest. At Hippocrates non hic tantum, sini et in ceteris tuis libris; quum proportione inter te servata humores omnes adaucti sunt, sanguinis auxilium adtert; quum vero unus quidam ex ipsis redundat, ipsi purgans medicamentum exhibet. Quum itaque haec et noverit et multoties tuis in operibus eadem tradiderit, recte sequentes duos aphorismos subjungit, in quibus eandem etiamnum docet affectionem, de qua etiam hoc in praesenti aphorismo hssce verbis docuit: si vero copiosius non assumenti hoc accidat, ipsum evacuatione indigere sciendum est; ac sane duorum sequentium aphorismorum ordinem in plurimis aliorum exemplaribus depravatum esse auguror; ac rectius in illis scriptum est, in quibus prior aphorismus ita scriptis est proditus : impura corpora quo plus alueris, eo magis laeseris; ut tum su ejusmodi oratio: quod si cibum non a/sumenti hoc accidat, quod evacuatione indigeat, sciendum est; impura namque corpora quanto plus nutries, tanto magis laedes. Verum nos maximae exemplarium partis ordinem sequuti, ipsorum interpretationem ita facturi firmus.

IX. Quum quis corpora purgare velit, ea meabilia faciat oportet.

Multi profecto volunt corpora fluida ac meabilia fieri, quae vomiturus quidem medicamentis vacuanda Iunxi vomitoriorum irritamento ; quae vero dejectoriis, medicamentis assidue alvum subducentibus. Ac propterea totum corporis habitum utrisque, his quidem ad. alvi subductionem, his vero ad vomitum praeparant. Ego vero Hippocratem arbitror non id pusillam, sed quid praestantius aliud in praesentia nos docere; quod nos longa experientia didicimus ita se habere. Si quis enim crassius lentosque corporis humores tenuerit ac inciderit, atque meatus per quos hi purgantibus medicamentis traducuntur trahunturque, reserarit, tum in omnibus optima purgatio procedit. Qui vero his neglectis et vomitus et alvi subductionem procuraverint, iis aegre molesteque purgationes succedunt cum torminibus interdum et quibusdam vertiginibus et multa quadam lactatione, pulsus pravitate, virium exsolutione et difficultate. Nobis autem tenuante victu, de quo unum integrum librum scripsimus, utentibus nihil horum contingere consuevit, sed omnium quae in corpore praeter naturam continentur evacuationes citra ullam molestiam ac celerrime fiunt ; idcirco Hippocratem dicimus tuae orationi hoc adjecisse : quum quis purgare velit, corpora siuida ac meabilia faciat oportet,. ac si ita dixisset: sive per vomitus, sive per alvi subductionem purgare velis, ubi fluidum ac meabile corpus totum effeceris, sic demum bellissime purgaveris. Erit autem fluidum ac meabile, ut diximus, omnibus meatibus reseratis et humoribus incisis atque tenuatis, si quis humor in corpore crassius ac lentus extiterit.

X. Impura corpora quo liberalius alueris, eo magis laesuris.

Corrumpitur enim accedens alimentum - praecedenti corporis cocochymia, ita ut ipsius quantitas augeatur, qualitas vero fervetur. Atque hoc fit maxime quum venter pravis quibusdam humoribus refertus extiterit, a quibus et symptoma paulo ante commemoratum ex morbo convalescentibus accidit; id autem est cibum assumere non posse.

XI. Potu quam cibo re/ici facilius est,

Quia sermo ipsi de refectionis indigentibus praecessit, propterea nunc materiarum, quibus convalescentes reficiuntur recreanturque, differentias scripsit. Sic autem eo in libro de alimento scriptum est: Qui celerrima alimenti appositione indigent, iis humidum ad vinum insuurationem remedium optimum est; ubi vero etiamnum celeriore opus suerit odoribus. At neutro in libro neque in illo humorem, neque in hoc potum absolute, sed pro liquidis ac poculeutis quae alere queant, accipere oportet. Nam si haec liquida peraeque ad solidiora nutriunt, distributionis tamen celeritate superant, quemadmodum vina crassiora. Nam aquosa, sic autem alba et tenuia nominant, ut prope aquae ideam, sic et facultatem consequuntur, unde urinas quidem promovent, sed minimum nutrium. Quae vero crassa sunt ac simul colore rubra, omnium vinorum maxime nutriunt. His autem inest corpora evacuata, proindeque accessionis alimenti indigentia, . celerrime replere. Quod autem humidum^ alimentum ac maxime quum natura calidum fuerit facilius reficiat, iis apertum est, qui norunt quomodo tum coctio tum diitributio fiat.

XII. Quae per morbos post crisin residua immorantur morborum reversiones facere consueverunt.

Hic etiam aphorismus superioribus connectitur. Quum enim Hippocrates dixerit: Si quis a morbo cibum assumens non roboretur, copiosiore corpus uti alimento significat; si vero alimentum non astumenti id contingat, evacautione ipsum indigere sciendum est; atque eam ob cansum quum deinceps de vacuationibus disseruisset, nunc causam prodit, qua qui post morborum cibos fastidiunt, vacuatione indigeant; ac si tota ipsi hunc in modum processisset oratio: quod si copiosiorem cibum non adsumenti hoc accidat, ipsum vacuatione indigere significat. Nam quae post crisin relinquuntur, recidivas facere consueverunt. Patet per ea quae relinquuntur in morbis pravorum humorum reliquias ipsum vocasse, quas tempore putrescentes febres redaccendere necesse est. Quandoquidem omnis humor alienus a corporis ipsam continentis natura illud alere non potest, ac in posterum necessariam habet ad putredinem mutationem. Quum autem et locus catidus existat in quo collectus est humor, tum demum et maxime et celerrime putrescit.

XIII. ouibus crisis oboritur, iis nox praecedens acce/stonem mo- . leste fertur; quae vero subsequitur, plerumque levior toleratur.

crisis sirbita est in morbo ad salutem aut mortem mutatio. Fit autem crisis natura a bonis et utilibus prava et inutilia fecernente et ad excretionem praeparante. Merito itaque in tali turbatione jactantur aegri, jactatioque noctu magis deprehenditur: noctu namque dormiendi nobis est consuetudo. Somno igitur a turbatione interrupto, manifeste jactatio dignoscitur, etiamsi dies similem turbationem sortiatur, quum proxima nox crisin exceptura sit. Quod autem in aphorismi fine scriptum est : quae vero subsequitur, plerumque levior ac toleratu sucilior existit, multis in exemplaribus non continetur. Vult autem nos docere noctem quae crisin subsequitur, praecedente plerumque leviorem existere.

XIV. In alvi fluxionibus dejectionum mutationes, nisi in pravas mutentur, /urant.

Quae mutationes excrementorum multas humorum species prae se ferunt, corpus exploratius repurgant, nisi colliquationis aut putredinis habeant signa, de quibus ipse in prognostico disseruit, ubi et pinguium et vitiosarum et graviter olentium excrementorum meminit.

XV. Ubi fauces aegrotant aut in corpore tubercula exoriuntur, excretiones spectandae sunt. si namque biliosus sint, corpus simul aegrotat. At si fenorum excretionibus similes exsilierint, secure corpus nutriendum est.

Quum duos aphorismos inter te opposuisset, utrobique quod manifeste consequebatur, praetermisit. Quare si utrique quod deest adjungatur, ejusmodi universa erit orbtio: Ubi fauces aegrotant aut in corpore tubercula enascuntur, excretionessuectandae sunt. Si namque biBotae fuerint, una corpus aegrotat, neque tutum est ipsum alere. Si vero fanorum similes fuerint, corpus una non aegrotet ac ipsum alere tutum est. Quibus autem rationibus mihi videtur Hippocrates sibi ipsi persuadens ita pronuntiasse jamjam dicturus sum. Animantium naturae est interdum pravos principum partium humores evacuando alios per urinas aut vomitus aut alvum excernere, alios ad cutim protrudere, quos si propter crassitiem vacuare nequeat, eo loci ipsius deponit atque sic in corpore tuhereule nascuntur; saepe etiam exceptis e capite defluentibus humoribus fauces infestantur. Tunc igitur considerandum est ac distinguendum, utrum quidquid redundans erat humoris natura jam in affectas partes deposuerit an adhuc restet in toto animantis corpore pravorum humorum copia; id autem excrementis patebit. Nam si omnino natura ad corpus expurgandum concitata sit, ipsa biliosa conspicientur, quod et tubercula calefacto sanguine a billoso humore fieri consueverint patetque prius purganda quam nutrienda esse hujusmodi corpora. Jmpura namque corpora quanto plus nutries, tanto magis- laedes. Si vero excrementa sanorum sint similia, totum corpus bene valore ipsumque citra ullum periculum nutriri posse indicant.

XVI. Ubi fames, minime laborandum est.

Famelicos eos esse dicimus, qui ob ciborum inopiam ad famis extremum deveniunt. Sic Hippocrates ipse secundo epidemiorum libro loquutus est. Aeni Thraciae qui ob famem leguminibus vescebantur, ii cruribus imbecilles evaserunt. Quin etiam omnem vehementem ciborum penuriam etiamsi non inopia, sed voluntario aut imperato fiat, famem appellare consuevit. Quum enim diceret carnes humidas habentibus famem inducendum esse, fames enim corpus exsiccat. Et quum in prognostico praecipit pereunctandum num homo vigilaverit aut alvi admodum perhumida excrementa fuerint aut fames ipsum obsederit, pro ciborum penuria famis vocabulum accepit ; sic etiam nunc dixit: ubi famei, labori haud incumbendum est; ac si ita dixisset: non comefuris eo die nullus labor inferendus est. Hic aurem per laborem motus vehemens est intelligendus, quem exercitium nominanti Eo siquidem sensu ipse dicebat: labores cibum praecedant. Est igitur ipsi ferme tum sanis tum aegrotantibus communis. Neque enim sanis cum inedia simul exercitia imperanda sunt; neque aegrotantibus motus ullus corpori vehemens una cum inedia inducendus, non sanguinis missione, non purgatione, non per vomitum vacuatione, non multae frictionis usu, non denique vehementi ulla corporis commotione aut corporis alteratione. Hisce namque motibus omnibus, quum citra cibum fiant, vires dissolvi accidit; sive fani vivent, sive. aegrotent homines. At vero Hippocrates moderatricem animalium vim aut potentiam perpetuo tueri magnopere studuit. Sive igitur Ungulati numero aut potentiam sive plurali vires dixerimus nihil retulerit. Atque id libro de alimento ipsis dicebat, vis aut potentia una et non una; unam quidem genere potentiam esse eamque plures habere species.

XVII. Ubi cibus praeter naturam copiosior ingestus sueris, id morbum creat, quod et prodit sanatio.

Quod altero in aphorismo universaliter protulit, id nunc in una specie docet. Universalis enim est hic sermo: non satietas, non fames, neque aliud quidquam quod naturae modum excesserit, bonum. At praetens nunc aphorismus de una re, scilicet satietate, pronunciat. copiosior siquidem quam pro corporis natura cibus assumtus fafictas appellatur. Quod igitur copiosius est, id semper ad aliquid dicitur. Verum id copiosius nostris in corporibus duplex est; unum prout ad vastorum capacitatem, alterum prout ad naturam nos gubernantem retortus. De posteriore nunc nos docens Hippocrates .copiosius alimentum praeter naturam esse pronunciavit, ne eos qui tantam cihorum copiam ingurgitarunt, ut ipsis venter distendatur, ac inde omnino laesionem percepturos aut eos quibus ad ventris explendam capacitatem cibi aliquid deest, pauca assumsisse eaque belle omnino concocturos arbitremur. Etenim priores cibaris ventriculum implentia concoquere contingit, si ipsi, naturae robore polleant; posteriore ob imbecillitatem concoquere non posse, tum maxime quum illi quidem cibos concoctu faciles, hi vero concoctu difsiciles assumferint. Sic vero et in alimenti distributione facultas sanguifica coctrici ventriculi facultati proportione respondens, interdum ob imbecillitatem, humorem ad venas distributum alterabit, etiamsi commoderatus esse videatur; interdum commoderato multo copiosiorem promte in sanguinem transmutabit, tum propter proprium .ipsius robur tum propter idoneam humoris naturam. Eodem plane modo tertium etiam alimentum, quod profecto rnaxime proprium alimentum dicimus, quod animantis partibus apponitur, pro naturae viribus aut copiosius aut parcius dicetur ipsumque aut belle concoquetur et alet aut non; atque ita aut a natura vincetur aut minime evictus corrumpetur morbumque creabit. Una igitur aphorisini ipsa est expositio qua nos copiosiorem cibum ad facultatem animantium moderatricem relatione intelligimus. Altera sit qua cibus qualitate praeter naturam est, vera. et ipsa. Aliter enim quaeque pars ex familiari sibi alimento, quod illi recte secundum naturam esse dixerimus. Itaque si quis humor interdum ad eam accedat, qui alteri quidem parti sit secundum naturam, sed huic alienus et praeter naturam, malum quidem hoc existit, non tamen necessario sequetur morbus, quum exigua portio fuerit. Quum enim medicamen fa haec mandragoras, papaver atque cicuta, quae corpus nostrum corrumpere possunt, citra quantitatem oblaedere nequeant, multo minus hujuscemodi humor qui praeter id quod non corrumpat, alias etiam partes alere potest; alioquin neque alimentum i pium per initia vocasset, nisi tali esset facultate praeditus. Quemadmodum enim si quid exiguum spiritus per gulam in ventriculum delatum fuerit aut epoti liquoris panxitlum in pulmonem per asperam arteriam deerraverit, neque ventriculus propterea, neque pulmo aegrotabit; sic quoque se res habet in aliarum partium alimento. Jam vero et tertia quaedam a nonnullis invecta est interpretatio nos praeter naturam pro magnopere ac supra modum accipere imperantibus, ac si ita dixisset: Ubi copiosior cibus exsuperanter ingestus suerit, id morbum creat. Nam qui paululum commoderationem exsuperat, hunc morbum nondum creare, sed intra sanitatis Iatitudinem corpus tueri, vera quidem haec est sententia. Cibus namque morbum facturus exquisitam commoderationem non exigua quadam portione excedat oportet. Verum hujus rei gratia medicis consuetudo^ non est orationem distinguendi. Consuevernus enim ipsum solum genus morbi causam pronunciare, ut aestum, frigus, fatigationem, cruditatem, humorum corruptelam et quaecunque hujusmodi cetera affirmactes morbos facere, nobis scilicet in quoque horum insignem quantitatem subaudientibus. Eodem igitur modo qui copiosiorem cibum morbum facere dicunt, multo non adliciunt. Nobis innotescit, si quinta decima drachmae pars commoderatam portionem excesserit, eam nondum posse morbum exstruere; verum si eadem multiplicetur, interdum etiam morbum efficiat. De genere siquidem causarum morbos procreantium una est. His igitur tertia interpretatio, etsi quam maxime vera existit, mihi tamen veterum interpretandi consuetudine accuratior esse videtur, cum eo quod violentius vocis praeter naturam significatum explicet. Quae autem verba in aphorismi fine adscribuntur, ubi ait: indicat autem sanatio ; melius haberet cum conjunctione et conscriptus hoc modo; indicat autem et sanatio. Non enim quoties cibus praeter naturam copiosior ingestus fuerit, ipsum morbum creare fota prodit fanatio, sed et simul rei natura indicat, una ipsi adstipulante ratione. Nam quae omnibus in artibus recte constituta sunt, iis etiam ab eventu testimonium accedit. Quodnam igitur est in praesenti oratione? ea quae noxiorum humorum vacuationes sequitur sanatio, quod etiam testimonium Herophllus in tritemporea significatione vocata assumsit. Si quis enim copiosiora quam pro consuetudine comederit, aequabili autem prioribus aut etiam pauciori utatur exercitio et corpus gravari ac opprimi sentiat et cum faciei rubore et venarum tumore febricitare incipiat, non citra rationem omnes illum ob plenitudinem febricitare existimaverint. Si igitur evacuatus juvetur, quam primum etiam accedet opinioni de plenitudine confirmatio, atque in posterum in iisdem similiter aderit vacuandi fiducia, neu expectata empiricorum observatione, quam ipsi jaetitant eorum esse quae saepissime su iisdem eodem modo contigerunt. Verum addita fortassis. in .aphorifino fuerat et copula, quam postea tamquam supervaeaneam aliquis sustulit. Fortassis autem et ipsis Hippocrates ab initio. absolute citra et conjunctionem scripsit, indicat autem sanatio.;. ac si ita dixisset; .praedictis enim ita se habentibus, ut dictum. est, copiosiore .cibo praeter naturam in .corpora contento, ubi vacuatione adhibita aegrotus iuvabitur, eum in morbum ob cibi copiam incidisse constabit; Quod autem Hippocrates vacuationem absolute pronunciare consueverit, quum aequabiliter omnes humores vacuantur, purgationem autem. quum qualitate peccantes et pravi educuntur, meminisse oportet, quodque fanatio, de qua nunc agitur; vacuatione, non purgatione celebrata opinionem de plenitudine confirmat. Jam vero aequabilis omnium-.humorum vacuatio, quae exquisitissima est, venae sectione sit. Huic autem proxima, quemadmodum nobis. confuetum est, scarificatis fit malleolis ; et quae exercitiis et quae frictionibus et quae balneis ac denique quae .inedia per accidens fit evacuatio. Per accidens autem. dixi, quoniam non per se vacuat inedia, quemadmodum superiorum unumquodque. Verum naturali quidem perspfrationis modo caenatio quidem fit, quae nullo accedente alimento in locum ejus quod fuit evacuatum, tunc fenta. manifeste deprehenditur quae prius latuerat, Haec igitur ad aphorismi explicationem sufficiant. Qui vero vult de. plenitudine disputationem accurate perlegere, integrum librum unum habet a nobis conscriptum, cui titulus est de plenitudine. Nunc vero hoc tantum satis erit superioribus addidisse, posse quidem absque corruptela cepisse. plenitudinem eam quae ad vires relatione intelligitur;- sed quae utilis ac benigna permanere nequeat. Nam omnino necesse est ipsam secundum qualitatem transmutari et progressu temporis corrumpi. Verum etiamsi hoc accidat, tamdiu tamen plenitudinem ipsam nominansmus, donec ex supervacanei vacuatione residuum benignum ac utile fieri possit. Quod enim vinis accidit acescentibus, tale quiddam et in sanguinis alteratione contingit. Quod autem in vinis accidit tale est. Ubi vina plane facta sunt acida, non rursum ad vini naturam redeunt; verum si levem quandam mutationem fecerint, sed nondum acetum sint, ex iis multa multoties pristinam naturam recuperant. Sic in sanguine te res habet. Etenim magna ipsius facta corruptione, is non amplius ad naturatem statum redit; si vero pauca contigerit, vacuato tupervacaneo, residuum ad tuam naturam restituitur. Et tane hujusmodi sanguinis affectionem non corruptelam, sed plenitudinem vocare consuetum est, quum illa, ut dixi, sola corruptela nominetur, quae tam insignem habet in statum, qui praeter naturam est, eversionem, ut iterum a naturae coctione humor utilis ac laudabilis fieri nequeat.

XVIII. Quae confertim ac celeriter alunt, eorum quoque celeres excretiones stant.

Celeriter quidem alere ab ipso dici intelligenda sunt quae pauco post assumtionem tempore statim nutriunt sitae naturae ratione. Ipsa vero in corporibus illaesis similate fruentibus explorantur. Confertim vero, quae postquam alere. coeperunt exiguo tempore totum ex se corpori alimentum impertiunt. Quae itaque sunt ejusmodi, quaten us confertim et cumulate nutriunt, eatenus celeriter excernentur. Si qua vero ipsis adsit acrimonia quae ad excretionem excitet aut lentor existat, quo diutius retineantur; illa quidem celerius ad excretionem prorumpent; haec vero tardius. Celerrime igitur et confertissime vinum alit; tardissime autem et paulatim caro bubula et cochleae, spondyli marini, locustae, carabi, gammari, et ut summatim comprehendam, quaecunque dura carne constant, ejusdem cum his naturae sunt. Ad haec duri casci, salitae cernes, lentes, bulbi et ova quousque induruerint elixa. Haec enim omnia multo post assumtionem tempore paulatim nutriunt; Indicium autem tibi sit cibum assumtum jam nutrire tum pulsuum quidem vehementia et magnitudo, tum motuum voluntariorum robur nutritis partibus .conciliatum. Ipsum autem potissimum decet explorare in illis qui aut propter vacuationem quandam sensibilem aut propter laborem aut propter inediam viribus exsoluti sunt. In praedictis igitur omnibus tardae fiunt per alvum excretiones, hoc est longo post assumtionem tempore; in contrariis vero celeres. Maxime autem omnium ipsis vinum contrarium est, celerrime, ut diximus, nutriens, Post ipsum vero suo ordine cetera fuissequentur, de quibus dicturus sum, quum primum de vinis ipsis disseruero. Etenim aquosa vina paucissimum corpori . dant alimentum. Sunt autem haec colore quidem alba, substantia vero tenuia. crassa vero et fulva his multo quidem copiosius corpori alimentum impertiunt, sed tanto nigris in copiose alendo cedunt, quanto in celeriter ac consertior alendo praecellunt. Quae vero alba quidem sunt, sed crassa, parcius quidem quam nigra, liberalius autem quam tenuia et alba nutriunt, sed neque celeriter, neque confertim alunt. Quanto vero in lusce disserunt, tanto et in excretione. Aquosa namque celerrime per urinas excernuntur, quia propemodum tota celerrime jacturam rependi praevertunt. Ex aliis vero omnibus quantum qui manifeste per ventrem subierit proportionalem nutritionis tempori habet excretionem. Sic et in aliis omnibus accidit. Nam ptisanae cremor non multo post assumtionem tempore videtur alere, non tamen copiosum corpori praebet alimentum idque pauco tempore confertum. Alica vero neque paucum, neque confertum, sed et multo tempore et multum praebet alimentum. At prosecto quae inter se comparantur similem habere eonsistentiam oportet, neque vinum hoc quidem exquisite humidum esse, alterum vero summe siccum. in ptisana igitur et alica et hujuscemodi omnibus quaecunque homines ex miliis aut fabis aut aliis quibusdam fructibus parant, eodem modo te habeant quae comparantur secundum censistantiae qualitatem. Carnibus autem propria quidem est uniuscujusque consistentia. Sed comparare ipsas oportet in apparatus modo, utrisque aut astis aut eodem modo elixis. Auferantur autem per apparatum etiam mordaces succi, quemadmodum in brassica ac in leguminibus, si certam alentis substantiae probationem sis adepturus. Mordacium autem succorum fiet sublatio, si quae incoquuntur per elixationem ex una aqua in alteram transsundantur. Si igitur haec omnia cum distinctione diligentur exploraveris, invenies quae quidem pauco tempore nutriunt ; hoc enim est contextim, et pauco post assumtionem tempore: hoc enim est celeriter etiam celerem. habere excretionem, quum hominibus eodem medo affectis exhibentur; haec etenim in ejusmodi omnibus adhibenda est distinctio; quae vero contrariam naturam fortiuntur, tarde excerni. Horum autem causam didiceris- ex iis quae nostris in commentariis de facultatibus naturalibus demonstrata sunt, ventriculum prius cibis frui, familiari cibi succo ex illis attracto et suis apposito tunicis et mox eo satiatum tunc ipsos ad excretionem emittere demonstravimus. Hoc autem tempore et hepar demonstrabatur ex cibis. attrahere, ubi alimento indigeret; nam si non egeat, illo quod prius aderat frui. Eodem quoque modo trahere rursus ex bepate totunf corpus, quo tempore et ipsum indiget alimento, Unde in quibus totum corpus vacuum est, quispiam maxirue possit experiri, qui albi et confertim et celeriter nutriant; quibus, ut diximus, inest celerius ad excretionem accedere, quantum ad id spectati Verum quidam dixerunt eam quae ex universo fit corpore vacuationem, ab ipso excretionem nominari, ut idem sit quod nunc docetur ei quod in libro de alimento protulit, ubi inquit quod alimentum difficile alteratus aut immutatur, difficile absumitur; quod facile apponitur, facile absumitur. Quod dictum verissimum quidem est, non tamen proprie videtur accipi sub excretionis appellatione; nam ipsis magis proprie dicitur de ea quae per ventrem solum, forsan et de ea, quae ex toto fit corpore, intelligere possibile est. Differt enim et excretionem et subductionem dicere. Subductio namque de iis folia dicitur quae per alvum dejiciuntur; contingit autem excretionis vocabulum utrisque esse commune. Carnes itaque suillae et quaecunque lentos ac crassius humores habent, diuturno tempore ex toto corpore per transspirationem discutiuntur; olera vero et pisces sexatiles et simpliciter quaecunque tenuem habent succum distribuendum, distributionis quidem atque appofi tinnis celeritate exsuperant, stabilem vero naturam non habent, sed facile digeruntur ac perspiratione evanescunt.

XIX. Acutorum morborum non omnino certae sunt praedictiones, neque mortis, neque sanitatis,

Acuti morbi praeterquam quod celeriter judicentur, statim etiam vehementiam habent. Licet enim diariae febres celeriter finiantur, eas tamen acutos morbos minime vocitant, Duplex autem est acutorum morborum natura; aut enim solis in humoribus calidis nullum certum locum intercipientibus, sed aequabiliter in omnibus animalis partibus ; aut assecla quadam parte, ut pleuritide, peripneumonia et cynanche procreari consueverunt. Sed et febres ut plurimum in acutis morbis fiunt continuae. Pauci nam, que fiunt citra febres, qualis apoplexia. Diuturni vero morbi ob orasses, lentos ac frigidos humores oboriuntur, qui facile concoqui nequeunt, sed affectis partibus ita impacti atque incuneati sunt, ut eorum affectus sicirrhos magis quam phlegmonas aemulentur. Pauci vero ex ipsis fiunt per consensum et citra partem affectum; in quibus aequaliter omnes venae, putrescentes humores vel melancholicos vel pituitosus habeant, quorum omnium praenotionibus niti et confidere videtur Hippocrates ; acutorum vero non omnium, sed in ipsis salii etiam interdum praenotionem fatetur. Id namque tale significat, non omnino, negatio quum sit. Non omnino enim idem quod non prorsus significat, estque omnino peraeque ac non in omnibus, quod sermonis genus usurpare consueverunt, quum pauca de omnibus eximunt, ut quum dicunt, non omnes homines mali, Qui enim hoc proscrt, paucissimos esse bonos declarat. Sic igitur et nunc Hippocrates his verbis ostendit non omnino certas in morbis acutis esse praedictiones, quum raro interdum optimus medicus aberret. Hoc autem ipsum accidit tum propter repentinam in crisi permutationem, quae humorum morbos efficientium naturam sequitur, tum propter eum qui fit interdum peccantis humoris ex altero in alterum locum transfluxum.

XX. Quibus per iuventutem alvi sunt humidae, iis senescentibus exsiccantur. Quibus vero in iuventute alvi siccae sunt, iis senioribus factis humectantur.

Quod id quidem saepenumero et non semper oboriatur, in sequentibus hunc quem scripsit aphorssmum ipse declaravit: Quicunque alvos habent humidas, si juvenes quidem suerint, salubrius degunt quam qui siccas habent; at in senectute deterius ea defunguntur: ipsis namque senoscentibus plerumque resiccantur. oportet autem humidas et siccas alvos intelligere non simpliciter, sed eadem victus ratione servata. Si quis enim in juventute Alexandrinorum victu uteretur et salsamenta et porra comederet, xythumque superbiberet, in senectute vero nihil horum quidquam assumeret, sed lentem efitaret et vinum austerum insuper biberet, quomodo diceremus huic dejectiones aetatis ratione fuisse permutatas ? Sic etiam si quis per juventutem lentibus et mespilis vesceretur vinumque an-^ flerunt potaret, perssenectutem vero Alexandrinorum rictu uteretur, atque ita cum victu dejectiones mutaret, non recte judicium fecerimus. Verum quum ceteris omnibus non fotis ad alimoniam simili modo paratis dejectiones immutatae fuerint, tum rectum de iis quae ab Hippocrate in aphorismo dicta fiant, dabitur judicium. Immutabuntur autem dejectiones, quod ad aetatum naturam attinet, prout corporis affectiones immutantur, a quibus alvus et humidior et siccior redditur. At quaenam hae sint affectiones eorum, quae quaeruntur, unum est, atque adeo longam mihi fore orationem auguror, si cum propriis demonstrationibus ipsum scriptis prodere studuero, ut uno integro libro sit opus. Id igitur alias fortassis praestastituti; nunc vero paucis capita proferam, atque iis utar, quae in commentariis tum de naturalibus facultatibus tum de symptomatum causis demonstravi. Alvus justo sit humidior quum cibus in chylum commutatus ex ea parcius distribuitur; contra vero siccior, quum omnis humor in ipsa contentus ad hepar fertur. Quamobrem autem parcius distribuatur est interdum quidem copiosior cibus quam quo hepar indigeat assumtus, interdum etiam quia celerius ipse ad .dejectionem fertur quam hepar attrahat. Copiosioris enim cibi, quum hepar quantum opus erat attraxerit, plures supersunt reliquiae; celerius vero ad exitum permeantis cibi, tantum hepar- quanto egeat attrahere non potest. Celerius autem subeunt alvi excrementa, interdum quidem ob bilis in alvum defluentis et ipsam ad excretionem pr or i lentis copiam ; interdum vero propter facultatis retentricis ventriculi partam imbecillitatem et excretricis ipsius et intestinorum robur. Copiosiores igitur cibos appetimus, quum os ventriculi ; in eo enim maxime sila est cibi appetentia, frigidiore est temperamento. Quemadmodum autem hepar propter frigiditatem minus attrahit, sic quoque ventriculus propter humiditatem retentricem facultatem imbecilliorem obtinet, ut et sane expultricem robustiorem propter siccitatem. Senum itaque corpus quum frigidius evaserit, humiditatem tantopere frigidam in ore ventriculi fieri contingit, ut in anorexiam, hoc est inappetentiam, excidat atque ita de-. jectiones alui siccari accidat cibariorum penuria, quod ad distributionem attinet. Sic vero et quicunque ob copiam aut naturam humoris biliosi alvum humectatam habent, in contrarium mutantur, quum hic humor non amplius in senectute copiosius generetur. Quibus vero ob iacultatis retentricis imbecillitatem alvus humectatur, non omnibus, sed pro caloris ipsi conjuncti quantitate mutatio oboritur. Si namque statim ab ortu alvus frigidiore donata temperamento, in senectute ad immoderatam frigiditatis intemperiem accedens, facultatem retentricem simi-. liter imbecillam sortietur, quia omnis immoderata intemperies functiones debilitat laeditque. Quod si ad usque longissimum aetatis processum exquisite calida fuerit, robostam functionem retentricem habitura est, ut quae neutram habeat exquisite intemperiem; neque eam quae in siccitate consistit ; alvus enim erat prorsus humidior natura, alioqui retentricem facultatem imbecillam non habuisset, neque eam quae in calore versatur ; hoc enim supponebatur. Quare prope omnibus innotescit, quibus alvus natura humidior est, iis senescentibus fieri mutationem ;qui-j bus vero siccior, iis per senectutem humidior propter contraria temperamenta futura est. Aut enim quia pareius assumitur alimenti quam hepatis facultati congruat, aut propter exsiccationem aut quia .bilis paucum in alvum confluit aut propter facultatis retentricis robur aridior erit dejectio. Ex his autem quod mimis appetant ac celerius impleantur, sit propter partium appetentium calorem. Quod vero exsuctus cibus siccior evadat, id oboritur aut quum jecur commoderatam temperamentum sortitur aut etiam quum paulo calidius sit temperamento. Quod pauco bilis in alvum confluat, ut quae nimirum pauca procreetur, ob visceris frigiditatem accidit. Fortis autem juvenibus mest retentrix facultas, quum ad flemus temperamentum vergunt. Jure igitur omnibus praedictis senescentibus in contraria fiet mutatio. Nam qui anorexia laborant aut non appetunt, ob caliditatem aetatis pro-gressii plus etiam appetent quam possit hepar evincere. Et quibus ob congenitam siccitatem retentrix facultas fortior extiterat, iis senescentibus fiet imbecillior ob siccitalis ametriam, eaque ratione propter citatiorem cibariorum transitum humida evadet dejectio. Quibus vero propter bilis penuriam moratur dejectio et ob diuturnum transitum multum humoris absumitur, idem etiamnum affectus permanere potest. Fieri tamen potest, ut propter immoderatam jecoris frigiditatem, distributione ad ingentem imbecillitatem accedente, humidae dejectiones oboriantur. Haec in praetenti de mutationum per aetates contingentium et alvi siccitatem et frigiditatem sequentium causis dicta sunt, quae propter breviloquentiam iis erunt obscura qui praedictis commentariis prius exercitati non sunt. Verum aliquando postea libro uno integro de his dilucidius disseretur. Quod ad artis usum spectat, sum solum finire sufficit, quod citra causarum admotionem ab Hippocrate fuit pronunciatum.

XXI. Famem vini potio fulvis.

Thorexin vini potionem ipse consuevit nominare. In libro siquidem de natura hominis et de victus ratione hoc modo scripsit: constat enim profecto cujusque nostrum victus rationem causam non esse, qua universi juvenes et senes, viri et mulieres, simihterque thoreffomeni et hydropotae promiscue morbo corripiantur. Quum ergo thorefscmeuis hydropotas opponat, per thoressomenos vini potores se prodit intelligere. Quare et thorexis vini potus ab ipso dicitur, quem dicit famem solvere. Non, per Iovem, quamcunque cibi penuriam famem nominans, ut nonnulli arbitrantur, sed neque illam, quae non cibi appetentia sit, sed eam quam habent qui hoc morbo laborant vehementem, nec cessantem ciborum appetentiam, quam nonnulli medici caninam appellitant. Hujus enim famis vini potus remedium est, non ejus quae aut longae inediae aut alvi profluvio aut sanguinis eruptioni aut cuidam alteri vacuationi successit. Enimvero ob ejusmodi causarum aliquam famelici tantum abest ut aliquod ex vini potu emolumentum percipiant, quin imo plurimum oblaeduntur, qui nimirum derepente convulsionibus ac deliciis corripiuntur, si cibis assumtis praebiberint. At quibus fames morbus est, iis vini potus, non cibi copia remedium est. Equidem nonnullos assidua fame vexatos ita curavi, vino ex iis quae vehementer calefaciunt, ipsis copiose propinato. Non enim sane acerba vina ejusmodi famem sanant, quod minime calefaciant, sed quae citra adstrictionem colore fulva aut rubra sunt, haec canina vocatis appetentia laborantibus maximum auxilium advehunt. His enim ad prandium accedentibus edulia pinguia primum atque, ut itu dixerit quis, oleosa et quaecunque cetera ex copioso oleo parantur, exhibenda sunt, maxime vero nihil quidquam austerum aut acerbum offeratur. Postea ex enarratis vinis quoddam etiamsi nondum sitierint, offerre imperandum esu .Protinus enim ipsis tali victu fames mitigatur et rta diuturniori tempore agendo sedatur, atque hoc mihi magis in praetenti aphorismo Hippocrates docere videtur. Quum enim appetentiae aut propter solatu intemperiem frigidiorem aut propter quosdam humores acidos. os ventriculi imbuentes fieri consueverint et haec ambo vitia sanare possit vinum, merito caninas appotentias sedaverit. Qui vero augurantur bulimum vocatum famem ab Hippocrate dictum esse, hi mihi absimdius ejus verba exaudire videntur; primum quod pro generali atque universali oratione particularem efficiant; deinde quod falsum etiam proferant. Nam bulimus facultatis est prostratio ab externo frigore profecta, qui ab esurie quidem ortum duxit, famem vero amplius conjun-. etam non habet.

XXII. Quibuscunque morbis ex repletione subolesuentibus medetur vernatio, morbtsque a vacuatione obortis repletio, ceterisque contrarietas.

Neque, si quid a repletione fiat, neque ipsis non amplius existente, si quid remaneat, id curabit vacuatis; sed quaecunque eo ipso quo fiunt tempore aggredimur, vacuatione indigent. Quod igitur plenitudo morbum efficiat antea dictum est. Quod autem vacuatio sit ejus curatio, dicere non opus est, ut nec quod omnium cantarum morbos efficientium curatio sit contrarium remedium. Neque enim quidquam aliud praeter remedium causis morbos efficientibus contrarium excogitari potest, quemadmodum tum in morbis ipsis jam factis rursus, tum in symptomalis eos morbos necessario comitantibus exploraturi fumus. Sed nunc de morbis etiamnumoborlentibus habeturi oratio. Perspicuum igitur test causarum morbos efficientium sublatione simul etiam morbos ipsius necessario tolli. At causarum morbos efficientium fit ablatio per contraria. Si quid enim refrigerando morbum efficiat, calefacientibus fiet curatio; si vero calefaciendo, refrigecantibus; ita quoque si propter repletionem morbus constituatur, tunc temporis repletio vacuanda est; quemadmodum et si ob vacuationem corpus aegrotet, id cibo quamprimum reficere convenit, etiamsi quibusdam placeat nunquam morbum vacuatione fieri. At ii, ut apparet, solam febrem esse morbum arbitrantur, Quod si .omnem affectum actionem laedentem morbum esse et. omnem insignem intemperiem actiones laedere didicissent, nequaquam ea de re vehementes vacuationes morborum causas existere non dubitassent, Enimvero sanguis quum copiosis aut ex utero aut ex haemorrboide aut vulnere profluit, ita affectis aut omnes aut plurimae functiones oblaeduntur. Quidam vero ipsorum non modo haec patiuntur, verum etiam hyderis corripiuntur. Longae autem inediae calorem natura ferventiorem habentibus, non modo ceteras laesiones, verum etiam febrem adferunt. Quidquid igitur verum simul est ac utile diximus; his tamen addamus aliquid etiam propter garrulos, quales sunt recentiores quidam medici, qui de nominibus altereantes autumant se de rebus ipsis orationem habere. Hi sunt igitur qui causarum morbos efficientium eversionem curationem non esse proterunt, sed praeservationem ; quibus primum de nomine litigare, deinde id quidem recte facere demonstrandum est. Ubi namque causa non adest, quae morbum effecerit, ibi sola effectuum curatio relinquitur, ubi vero quae inest corpori causa nondum aliquid efficit, ut plethora, ad prophylacticen seu praeservatricem artis partem attinet hujusmodi causarum eversio, Quum vero jam morbum efficit, id opus quodammodo ex praescrvatione et .curatione mixtum est. Quantum enim effecturae erant causae fieri prohibitum est, idque ariis prophylactices munus est, quantum vero jam morbi factum est, propriam curationem postulat. Unde quoniam ista ex praeferyatione ac curatione mixta sunt, proprio caremus nomine; propterea alias aliter medici appellitant, qui interdum quidem praecaveri dicunt, ne morbus qui jam procreari coepit, adolescat; interdum vero curari, quemadmodum in rabioso cane demersis. Quae siquidem ab ipsis adhibentur medicamenta, duobus ipsi modis appellant, nonnunquam adversus rabiem remedia, ac si ad affectionem rabiem procreantem dicerent; nonnunquam vero non remedia, sed rabie futura praeservantia vocitant.

XXIII. Acuti morbi quatuorderim diebus indicantur.

Acuti morbi tum magni sunt tum celeriter ad vigorem properant. Jure igitur pauco tempore et magnas mutationes faciunt, quod idem est quod judicari. Ipsis siquidem Hippocrates hujuscemodi mutationes, quum derepente .in morbo fiunt, crises; judicationes appellat, interdum quidem aegrotantibus sanitatem illico recipientibus aut intereuntibus; interdum vero quandam magnam ad salutem aut ad mortem mutationem subeuntibus, qui tamen non ex tempore suspires evadant aut intereant, ita ut quatuor sint in ipsis repentinae mutationes, quas ipsis primo epidemion his verbis docuit : Ad salutem aut mortem aut desinentem in melius aut deterius impetum. Quod . vero necessarium sit morborum magnitudine ac symptomatum vehementia vel cito vires adeo prosterni, ut homo moriatur; vel ad noxiorum humorum excretionem excitari; ac tum si modo quos invaserint exsuperent, bonam; sin aut exstruerentur, malam crisin fore .omnibus notum est. Quas ob res in morbis acutis crisin in longum tempus excidere nefas. Hisce igitur in omnibus Hippocrates terminum statuit duarum septimanarum tempus, quod nullus ulterius progrediatur, dicet ante decimum quartum.diem multi possint judicari. Etenim undecimus, nonus, septimus et quintus multos in libris epidemiorum manifeste indicarunt. Indicat autem et sextus nonnullos, sed non prospere, quemadmodum in commentariis libris de diebus judicatoriis satius demonstravimus, in quibus exercitatum esse volumus eum qui ea sit assequuturus, quae Hippocrates paucis conscripsit. Quibuscunque vero judicationibus veluti hemirrhopis imperfectis aliorum deinceps dierum sequentium aliquis perfectionem ac finem imponet, quos ipse et quales sint in prognostico docuit; hic etiam aliquid de ipsis sequenti aphorismo traditurus est. Est autem et harum hemirrhoparum impersectorumve^ indicationum terminus quidam alius exterior, ultra quem non amplius progredi liceat diem quadragesimum. Quicunque igitur morbi intra quartum decimum diem integre judi-. cantur, hos Hippocrates acutos absolute nominare consuevit. Quicunque vero aliquo subsequentium dierum judicatoriorum hemirrhopos imperfecte judicati adusque quadragesimum diem durarunt, hos non absolute acutos nominare consuevit, sed oratione ex his omnibus dictionibus composita acutus morbos quadraginta diebus judicatos. Verum dilucidiore oratione declarant qui acutos morbos ex decidentia vocitant. Quapropter hanc in prognostico scribit sententiam : spirandi vero facilitatem exi- siimare oportet permagnam vim ad salutem habere in omnibus acutis morbis, qui fabres surtiuntur comiter et quadraginta diebus judicantur. Nunc vero ubi inter aphorismos de simpliciter acutis loquitur, eos quatuordecim diebus judicari pronunciat, non. per Jovem, hoc proferens, quod quidam autumarunt, esse quatuordecim numero dies qui his morbis judicationem faciant. Hac enim explicatione etiam dies illos qui morbos acutos ex. decidentia aut degeneratione nominatos judicant, numero quadraginta esse dicemus, quod eadem in utrisque sit oratio ; hic quidem quum ait ipse : morbos acutos quadraginta diebus judicari; in prognostico vero quum dicit: quicunque acuti morbi febres habent comites, quadraginta sudicantur. Verum quum hi non invenirent, quomodo demonstraturi essent utrosque sermones, tum hunc in aphoriscus, tum illum qui in prognostico conscriptus est, inter se consentire, hanc absurdam interpretationem excogitaverunt. .Neque enim quatuordecim sunt ad quadragesimum usque dies judicatorii, sed cum. intereidentibus quidem plures, absque illis vero pauciores, quemadmodum in nostro de diebus judicatoriis tractatu aperte demonstratur. Ipsa etiam rerum natura eam rationem testatur, quae siicit acutos morbos judicationis terminum habere quartum decimum diem. Nullus enim unquam morbus, qui ab initio celeriter moveretur, hunc superasse terminum inventus est, qui aliquam ex quatuor jam dictis judicationibus unam non subierit, adeo ut nonnulli primis diebus imbecilles ac parvi existentes, quarto aut quinto die acui rnen exorsi derimo septimo die terminati sint. Alii vero ad sextum aut septimum diem acumen exorsi vigesimo cessarint. Quare morbi continui acies plures quam quatuordecim dies consequi nequaquam potest. Eorum veroqui motus habent inaequales multi ad aliquod usque tempus ulterius praefinitum extenduntur. Dico autem inaequales habere motus eos qui quibusdam diebus vehementiores fuere, postea sine aliqua significatione remiserunt, deinde rarius adaucti continuitatem acceperunt. Si quis igitur, ut dixi, in aegrotantibus observationem faciat, omnes inveniet qui per duas integras septimanas celeriter tuoventur, nunquam ad ulteriorem progredi terminum.

XXIV. septenariorum index quartus. secundae septimanae ortavus principium. Undecimus quoque spectandus dies. fs enim secundae septimanae quartus est. Rursus vero spectandus decimus septimas : is namque. a decimo quarto quartus est et ab undecimo septimus.

Indices et spectabiles dies nominare consuevit Hippocrates, in quibus signum aliquod apparet futurae indicationis indicativum, in; alio quodam judicantium dierum, quos ipse in prognostico singulis septimanis bipartito sectis quaternarios digessit. Primum itaque quaternarium septimi diei a principio inita supputatione indicem esse ait. usus decimum autem decimi quarti statuit judicem, quod et hic bipartito divitus secundae septimanae sit index. Eadem ratione et decimus- septimus vigesimi est index ex divisione tertiae septimanae in duas partes facta. illud tamen interest, quod hanc tertiam septimanam secundae conjungat, quamvis. primam a secunda separaverit. Se-. cundae namque principium diem octavum esse dixit, non tamen tertiae decimum quintum, quemadmodum nonnulli post ipsum. existimarunt ri quod neque vicesimum primum terminum statuerit, sed principium quidem tertiae septimanae quartum decimum, .finem autem et.terminum vicesimum. Cur autem duas primas septimanas per diljunorionem a se invicem statuerit, tertiam vero secundae per copulationem, in opere de diebus judicatoriis docuimus. In praesentia vero sufficit etiam citra. causam novisse quod experientia comprobat. Nam ipse Hippocrates permultos aegros secundum talem judicatoriorum dierum ordicem in libris epidemiorum scripsit suille judicatos. Dico autem talem esse ordinem, ut primae tres septimanae ad vigesimum diem, tres sequentes ad quadragesimum perducantur. Sic enim et sexagesimum et octogesimum diem indicatorios habebimus et ipsius experientia confirmatos, quemadmodum in libris de diebus judicatoriis demonstravimus, illos qui in libris epidemlorum notantur, judicati fiunt secundum talem dierum ordinem describentes. At illos aegrotos quoniam longum esset hic describere, satis suerit solam ex prognostico sententiam hoc modo te habentem subscribere : febres iisdem numero diebus judicantur, tum quibus homines liberantur, tum quibus intereunt. Nam et mitissimae febres et quae tutissimis cum signis .incedunt, quarto die aut etiam ante desinunt. At maxime malignae febres et quae cum gravissimis signis oboriuntur, die quarto aut prius interimunt. primus itaque ipsarum insultus ita terminatur; secundus vero ad septimum ducitur ; tertius ad undecimum ; quartus ad quartum decimum ; textus ad vigesimum. Atque ii insultus ex acutis per qua- tuor ad viginti ex adlectione terminantur. Haec sententia manifeste doCet quod tertiam septimanam per seCundae copulationem numeret et quod diem decimum septimum vicefimi saciat indicem.

XXV. Aestivae quartanae plerumque breves exiliunt; autumnales vero longe ac praesertim quae ad hiemem contingunt.

Non solum quartanae breVes aestate fiunt, sed et ceteri morbi, quod redundantes humores fundantur ac per universum Corpus serantur, atque per cutim discutiantur. In quibus itaque Vires validae sunt, noxiis humoribus evacuatis morbi cessant; in quibus Vero sunt imbecilles, dum noxii humores Vacuantur una et ipsae dissolvuntur. Quare merito nulli aestivi morbi diuturni sunt. Hippocrates vero de solo morbo longissimo fecit mentionem, tanquam per exemplum de aliis loqui omnibus isto indicans. Quemadmodum autem aestate et humores discuti et viresi dissolvi contingit, sic et hieme contraria eveniunt, tum humores intus manere tanquam in latibulis delitescentesi et vires servari ac permanere robustas. Quare neque morbi solvuntur permanentibus eorum efficientibus causis humoribus, neque aegroti moriuntur, viribusi ipsorum abunde suffragantibus.

XXVI. Febrem convulsioni succedere praestat, quam febri convulsionem.

Ipse Hippocrates in sequentibus aphorismis convulsionem a repletione et vacuatione fieri dicturus est. Quum igitur aliquem sanitate fruentem derepente convehi contigerit, talem a repletione fieri convulsionem necesse est. Replentur autem nervi frigidis et glutinosis humoribus, quibus etiam aluntur, unde convulsionem patiuntur. His igitur febris superveniens plerumque et calefacere et tenuare et discutere consueVit. Verum si febribus ardentibus universam corpus et nervi exsiccentur, deinde ob siccitatem convellantur, tum id maximum ac propemodum immedicabile malum eVadit, quoniam longum quidem temporis ad siccitatis curationem nerVi postulant, morbi autem vehementia tempus non exspectat, sed vires statim deiicit et citum affert interitum.

XXVII. Non secundum rationem levantibus fidendum minime est, neque admodum metuendum mala quae praeter rationem oboriuntur. Eorum namque mllltse incerta sunt, neque multum perdurare, neque diutius morari consueverunt.

Omnis quidem oratio de his omnibus in libris de crisibus pronunciata est. Nunc vero quantum ad propositorum explicationem satis est a nobis dicetur. Quum morbus invadit vehemens, qui postea derepente remittat, non evacuato per sudorem aut vomitum aut dejectiones aut sanguinis profluvium corpore, imo nec apparentibus coctionis signis talem remissionem infidum esse signum autumat Hippocrates, quemadmodum etiam si quis praeter rationem dilficile spiraverit aut deliraverit aut vehementiusi febricitaverit aut magno rigore correptus fuerit ; Ilaec etenim incerta quoque sunt tantumque abest, ut quid molestum ac periculosum significent, ut interdum bonam indicationem quam primum futuram enuntient. Quomodo vero haec et dignoscere et praenoscere oporteat in libris de crisibus enarratum est.

XXVIII. Febricitantium non omnino leviter, idem permanere nihilque concedere corpus, aut etiam magis quam ratio po- stulta colliquescere pravum. Illud enim morbi diuturnitatem, hoc vero imbecillitatem signis ca t.

Ista verba non omnino leviter distinctionis gratia apposuit Hippocrates. Si namque simpliciter dixisset: sebricitantium corpus permanere nihilque decedere pravum, vera non fuisset ejus fententia. Contingit enim frigido caeli statu cuiquam ob plenitudinem aegrotanti corpus non concedere, neque extenuari, quum febris parva fuerisu, sed quum vehementior extiterit, multam inesse plenitudinem significat. At magis quam ratio postulat colliquescere pravum est, etiamsi non adiiciatur, non omnino leviter. Sive enim leviter febricitent five non, signum est imbecillitatis facta praeter rationem macies vel extenuatio. Non enim certe quod proprie dicitur συνιῆκεσθαι, colliquescere, scu contabescere et absumi, nunc ab ipso acceptum esse existimandum, sid potius ipsum hoc verbo abusum fuisse pro ἰσγνσύσθαι, id est attenuari ac imminui. Perbelle autem in secunda aphorismi parte dixit, magis quam ratio postulat; meliusque dicendum est ipsum haec verba priori aphorismi parti connectere, ita ut ejus tota sit ejusmodi oratio: Febricitantium non omnino leviter permanere corpus magis quam ratio postulat. Aut colliquestore magis quam ratio postulat malum; ut communiter de utroque praedicetur magis quam ratio postulat. SiVe enim febricitantium corpora permaneant magis quam ratio postulat sive extenuentur malum est. Praestiterit autem haec verba magis quam ratio postulat ab eo quibus scopis explicentur judicenturque aperiri. Verum quoniam Ilie apholisticum doctrinae genus est summaque diicendi brevitate circumscriptum, nos haec verba, quam ratio postulat, explicantes ad febris magnitudinem, morbi tempus, aetatem, regionem, anni tempestatem, praesimtem caeli statum, manifestas etiam vacuationes, vigilias, curas, inedias et plures tum animi tum corporis motus referemus. Majores siquidem febres tum celerius tum magis aegrotantes macilentos efficiuntfu quenladmodum et morbi diuturnitas et aetas, tum puerorum, tum ultimam senectutem degentium, altera ac diversa ambae ratione. In pueris enim propter et humiditatem et caliditatem plurimum effluunt et exhauriuntur corpora; in summa Vero senectute propter virium imbecillitatem. Ex anni autem tempestatibus et regionibus et constitutionibus calida quidem ac sicca magis evacuant et extenuant, humidae vero ac frigidae magis constringunt ac distlari extenuarique corpora prohibent. De manifestis ac sub sensum cadenilibus vacuationibus quid dicendum est l Neminem enim ignorare arbitror sanguinis profluvio aut sudorum copia aut urinarum multitudine aut Vomitionibus aut delectionibus, vix ratione corpora quam primum extenuari. Dictis autem causis accedit et inedia atque etiam vigiliae et curae, quae corpus exsiccant, quemadmodum et plures quoque motus, sed hi in febribus raro fiunt; aegri namque quiescentes plerumque jacentis Verum tamen accidit interdum etiam nonnullos homines in itinere conficiendo quum febricitare coeperint vel urgente necessitate vel domum studio revertendi, in ea commorentur; sed .et -ob delirium aegrotantium nonnullos assidue exsurgentes aut decumbentes quidem, sed perpetuo partem aliquam moventes aut etiam quidquam a. ratione alienum proferentes, paucis diebus extenuari. Haec- igitur omnia aegrotos macilentos reddunt, ut. et his contraria corpus majore in mole tuentur. .. Ipsorum autem nullum virium imbecillium signum est sed quodque causa tantum existit. Nam quemadmodum in iis corpus ratione extenuatur, sic et vires evertuntm. Absque estis autem- commemoratis corpus praetexi rationem extenuari imbecillitatis virium signum esse pronunciat Hippocrates,i: quam et .in valde fetubus causam statuentes, aptorum corpus i cito emaciari dicebamus. Nihilque mirum est ita- se habentium imbecillitatem quidem extenuationis causam esse, extenuationem vero signum imbecillitatis. Sic enim in omnibus se res habet tum causis efficientibus tum effectibus. Haec ipsa quidem est Hippocratis sententia, semper autumantia factam. absque ratione extenuationem imbecillitatis signum esse. Nos vero adjiciamus ejus orationi et aliam affectionem tanquam causam extenuationis in febribus obortam. Est autem haec humorum quidem tenuitas, corporis vero raritas. His enim duobus concurrentibus, celerrime corpora per occultam vocatam perspleationem vacuantur extenuanturque,. quemadmodum in contrario affectu, humorum crassitie et corporis densitate, neque fit humorum vacuatio et idem permanere corpus; nihilque de ipsius mole decidere contingit. Hunc itaque laffectum in ultima aphorifmi parte. his verbis Hippocrates declaravit: morbi diuturniiatem significare. Oppositum autem huic affectum praetermisit, quem nos si addiderimus, jam integram oralichena quam. fieri potest, paucissimis verbis proferemus: subriritantium non omnino. leviter idem permanere corpus nihilque decidere aut etiam magis quam ratis postulat col- liquescere malum. Nam idem permanere tum ob cutis densitatem, tum ob humorum crassitudinem accidit, propterea et morbi longitudo significatur. Colliquescere vero nonnunquam ob humorum tenuitatem et cutis raritatem contingit. Contingit autem interdum ob solam virium imbecillitatem.

XXIX. .incipientibus morbis, si quid movendum videatur, move; vigentibus autem quietem agere praestat.

Cur hoc consulat Hippocrates, sequenti indicat aphorismo, quem si quis praedicto copulaverit, totam ejusmodi orationem efficiet: incipientibus morbis, si quid movendum videatur, move; vigentibus autem quietem agere praestat. Nam circa principia ac jhnes omnia imbecilliora sunt. circa vigores autem vehementiora. At huic dictioni, omnia, symptomata addere oportet; de his enim vocem omnia pronunciavit. Affectus siquidem qui haec symptomata procreat, quem et morbum nominamus, non omnino in vigoribus est vehementior, verum in sospitibus evasuris multo melior, quam in morbi principio, in quibus etiam Hippocrates quietem agere nunc consulit nobis in morborum principiis, si quid videntur, moventibus: non enim solum prope exitialium morborum vigorem, sed nec aliis etiam temporibus ipsum vigorem praecedentibus quidquam nos movere oportet, memores devoratorum curationem suscipiendum non esse, sed ab iis pronunciato tantum morbi exitu discedendum. Per initia vero illorum morborum, in quibus sit spes aegrotum convaliturum, tentandum est majcra adhibere remedia, de quibus Hippocrates pronunciavit, si quid videatur movendum, move. Sunt autem haec quidem maxime venae sectio, nonnunquam vero et purgatio, quorum neutrum in vigore venit usurpandum. Nam ut in opere de crisibus ostendimus, tunc temporis maxime fiunt morborum coctiones. Quo igitur hae celerius fiant, in principiis vacuare praestat, quo parciorem factam materiam facilius natura possit concoquere. At in vigore, quo tempore jam natura concoquit, vacuare supervacaneum fuerit, cum propter alia, tum quia facultas animalis omnino per vigorem fatigata laborat, licet quam maxime eo tempore facultas tum vitalis tum naturalis fortes permaneant.

XXX. Circa morborum principia ac lines omnia imbecilliora; at circa vigores vehementiora sunt.

Symptomata omnia circa principia ac fines ait esse imbecilliora, febrium nimirum accessiones aut exacerbationes, vigilias, dolores, jactationes et sitim, ut et ipsos affectus in quibus haec per vigores fiunt, necesse est esse meliores in iis qui salvi ac fani evasuri sunt.

XXXI. A morbo belle epulanti nihil proficere corpus malum.

Oportebat et hunc aphorismum et subscriptum ipsius comitem superioribus editis copulati, ubi dicebat: si quis a morbo cibum assumens vires non recipiat. In illo enim aphorismo pro nunc enunciata dictione: εὐσιλἐσι,τι belle epulanti, τροφὴν λαμβάνειν, cibum assumere, dicens, aliquid de symptomate docuit, quod est vires non recipere seu non roborari. Hic vero illud cibos assumere, utrisque commune servaVit, sed symptomata nonnihil immutavit, scripto quodam illi consimili. Nam illa oratio, vires non recipere, huic nillil proficere corpus, quodammodo est Consimilis. Illa siquidem facultatis corpus moderantis, haec autem ipsius corporis affectio est. Atque profecto nihil in euphoriam probamve fui nutricationem corpus, proficere interdum quidem ob facultatis ipsum nutrientis imhumilitatem, interdum etiam ob pravorum humorum redundantiam accidit.

XXXII. Qui male se habentes per initia quidem lante epulantur, neque quidquam proliciunt, ii rursus plerumque omnes in asinam incidunt; qui vero per initia quidem vehementor cibum festidiunt, postea vero lante epulantur, melius convalescunt.

Hic etiamnum aphorismus de convalescentibus ex morbo dici videtur. Nihil namque proficere de his Ioqui consueverunt cum alii, tum ipse Hippocrates. Si quis igitur in principio lante epulatus non reficiatur, qua causa id accidat, eadem postea cibum male appetet. Causa vero qua per initia lante cibatus nihil proficiat, totius corporis est pravitas seu vitium et partium appetentium robur. Verum processu temporis ob alimentorum copiam aucto in toto corpore vitio ipsum etiam appetentiae instrumentum nonnihil oblaedetur, quare inappetentesi fient qui prius cibos appetebant, quos prius appetentes nominavit. Hoc autem ipsum in praecedentibus aphorismis hoc modo pronunciaVerat. Quod si cibum non assumenti istud contia- gat, eum vacuatione indigere sciendum est. Qui vero per initia tam vehementer cibos aversantur, ut paucum omDino assumant, postea vero in contrarium acti appetant, eos in mestus permutari ac convalescere profert. Ejusmodi autem in contrarium facta est mutatio, quum natura quo tempore palee ac tenuiter vivebant, affectionem inappetentiae causam concoxit.

XXXIII. In omni morbo mente constare ac bene ad ea quae offeruntur se habere, bonum ; contrarium vero malum.

Neque quum bonum quoddam dixerit eorum quae ad corpus spectant, hominem propterea salvum prorsus evasurum augurandum est, neque quum malum, protinus interiturum. Etenim bonum signum a majore malo vinci potest et malum a majore bono. Quare ejusmodi nunciaDones de eo solo quod dicitur intelligendae sunt. Hoc autem dicitur, quantum in se est, bonum signum esse, illud vero, quantum in se est, malum signum esse. De hominis autem salute aut morte, perpensis omnibus signoru m Viribus, pronunciatio ita ferenda est, quemadmodum et ipsa in prognostico consulebat. Sic sane et nunc mentem Constare et appetentiam permanere, bona signa in omnibus morbis statuit. Quaedam enim non in omnibus morbis bona sunt, ut ipse nobis his Verbis significare consueVit: in morbis acutis spirandi sacilitatem permagnam ad salutem mm habere credendum. Quod autem mente constare bonum sit signum llinc cognosces. Cerebrum ipsumque investientesi meningas dorsique medullam et septum transversum, partes denique nervosas ac maxime Cerebro viciniores prorsus sanas esse testatur mentis constantia, quemadmodum et partes ad ventrem et jecur et cor salum attinentes aegri, quum ad cibos oblatos promti feruntur. His autem omnibus sanis ac robustis non parva salutis spes laborantibus conceditur.

XXXIV. .ln morbis parcius periclitantur, quorum naturae, aetati, habitui et anni tempestati morbus consentaneus ac proprius suerit, quam quibus in horum aliquo minime cognatus sit.

Quum natura multis modis dicatur, in eo nunc figllisicatu accipienda est, quo saepe cum multis aliis in locis tum in toto de natura hominis libro usus est, in quo ortum ex primis elementis temperamentum naturam nominat; ac si ita diceret, in morbis ii minus perichtantur, quibus primario corporis temperamento aut praesenti ab aetate aut habitu aut anni tempestate oborto magis familiaris est morbus quam quibus horum nulli assinisi congruit. Calidae namque naturae et aetati et habitui et anni tempestati et coeli constitutioni et regioni morbi Calidiores fiant familiares; frigidioribus vero frigidiores; eadem ratione et siccioribus sicciores et humidioribus humidiores. Contrarium autem a Diocle dictum est. Item libro de septimanis, conjicientibus, ut narratur, viris rerum ipsarum auctoribus et similibus quidem morbos exacerbati; solvi vero a contrariis, quoniam et ab ipso Hippocrate pronunciatum est, contraria contrariorum esse remedia. Can sum igitur hieme contractum curatu lucillorem esse autumant; non utique mente concipientes ab affectione maxima causam hieme fieri ; neque enim ipse aliter initio contractus fuisset, nisi hiemalis tempestatis contrarietatem causae vehementia superasset. Quum igitur anni tempestas causae magnitudinem prohibere ac reprimere non potuerit, adiutricem licet sanitatem haberet, multo minus ipsam in morbo superaverit, quod non amplius fit integrum sanitatis robur Sed id quoque ipsa experientia perspicue proditur. Nam duorum cautorum magnitudine parium qui hieme ortum habet perniciosior existit. Calidior enim e coeli statu si fit genitus et repentina fiat in frigidiorem statum mutatio, ejusmodi cassisus a circumstantis aëris frigore magnopere iuvatur, utroque ipsi auxiliante statu; priore quidem statu, in quo ortum habuit, ut signo; posteriore vero, in quo solutionem, ut causa. Haec igitur omnia apholismum magis probare quam cum ejus sententia pugnare videntur. Quemadmodum neque illud: raucedines et gravedines in valde senibus concoctionem non admittere; etiamsi senili aetati proprii ac familiares sint affectus. Primum etenim non idem est coctionem non admittere et periculosum esse. Deinde quod non absolute senes, sed addita particula, valde, dixerit: illis enim omnia ob virium imbecillitatem periculosa sunt. Sed neque illud supra dictis advertatur, . quod primo epidemiorum scriptum est: et maxime moriebantur quibus ad tabem natura propendebat. Non enim tum quod ex elementis conflatur temperamentum, sed corporis ideam formamve intellexit; siquidem hanc etiam interdum naturam nominavit. Et quemadmodum verum est qui calido sunt temperamento, eos calidis morbis miuus periclitari, sic etiam qui angusto sunt pectore, eos stenothoracas non suium promtius corripi, sed correptos magis etiam periclitari. Nonnulli tamen eorum qui aphorisuros explanarunt, ejusmodi probabilibus decepti familiarum aegrotantis naturae morbum dixerunt, qui sit temperamento contrarius, ac si idoneus diceretur, multopere, quemadmodum demonstratum est; etiam a rerum veritate et Hippocratis sententia aberrantes..

XXXV. fn omnibus morbis partes ad umbilicum et imum ventrem positas cra/sttudinem habere praestat. ralde autem tenues esse et labefactas pravum. Ad inferiores autem purgationes id quoque periculosum.

Quod extra omnem affectum praeter naturam esse oporteat universam abdominis regionem apertum est. Atque .id in prognostico hisce verbis pronunciatum est hypochondrium optimum quidem esse decet indolens, molle et aequale. Verum harum aptarum partium quaedam sunt macilentiores, quaedam crassiores, de quibus nunc verba facit: quae .crassiores Iunxi eas meliores; quae macileutiores sunt, ipsas pravas esse et ut signa et ut causas affirmat. Signa siquidem sunt imbecillitatis partium eliqualorum. causae vero quod et in ventriculo cibaria non probe concoquantur, neque in jecore in sanguinem commutentur. Has enim ambas partes omnino dictorum corporum crassitudo fovenda. Ipsis itaque macie confectis par est tantum earum actiones laedi, quantum integris illis per sanitatem juvabantur. Quod autem dictarum partium extenuatio aut macies ad inferas purgationes sit periculosa manifestum esu .Partes enim infra thoracem omnes robustas esse oportet, quo belle purgationibus auxilientur; alioqui magnas in laesiones incidunt. Cur autem de felis inferis purgationibus mentionem fecerit, dignum est quaerere. Etenim superae purgationes, hoc est quae vomitionibus fiunt, tali macie affectis periculosae sunt. An has tanquam manifestas praetermisit, illarum autem tanquam obscuriorum mentionem fecit? Imum autem ventrem etrum proprie nominat, inferiorem ventris regionem quae pudenda ac umbilicum interjacet, ut in haec tria totum abdomen: dividatur, in hypochondrium; umbilicalem regionem et imum ventrem seu hypogastrium.

XXXVI. Qui fanis corporibus donati medicamentis purgantibus purgantur celeriter exsolvuntur, quippe pravo alimento utuntur.

Qui sanis sunt corporibus, ii jure optimo cito in purgationibus medicamento factis exsolvuntur : colliquefiunt enim, non purgantur. Qui vero pravo utuntur alimento ob pravorum humorum redundantiam purgationibus facile exsolvuntur. Sive autem quod corpori exterius oblatum assumitur, sive quod in ipso continetur, id pravum alimentum nominet, utraque vera est oratio, quandoquidem prout alimenta prava pravum sanguinem procreare consueverunt, sic ergo prava aut vitiosa edulia etiam dicuntur, ducta ad sanguinem cui ex ipsis procreandum relatione.

XXXVII. Qui corporibus bene su habent, eos purgare medicamentis, opus molestum est.

Non qui quodcunque medicamentum assumunt, eos medicari pro consuetudine dicit Hippocrates, verum in foliis purgantibus medicamentis hoc vocabulum usurpavit. Superior itaque scriptus aphorismus succedentium ipsis symptomatum unicum declaravit. Eos namque celeriter exsulet ac deficere dicebat in purgationibus, qui secunda valetudine fruuntur. in hoc autem orationem de iisdem generalius extulit, ipsos affirmans aegre molesteque ferre purgationes. Etenim vertigenes incurrunt, torminibus vexantur, moleste his purgatio procedit, praetereaque celeviter exsolvuntur. Haec autem omnia purgante medicamento quum proprium quidem humorem aut flavam bilem aut atram aut pituitam aut aquosum excrementum prolectione nitatur, quo destitutum sanguinem colliquit et carnes, quo ex ipsis quod sibi proprium ac familiare est attrahat.

XXXVIII. Paulo deterior, sed suavior tum potus tum cibus, mellovibus quidem, sed minus gratis praeferendus.

Non id gratiam solum aegrotantis, sed ad majorem quoque ipsius utilitatem faciendum est. Nam quaecunque cum oblectatione assumimus, ea ventriculus avidius complecti ac facilius concoquere consuevit; insuavia vero ac ingrata nauseas aut inflationes aut fluctuationes concitantia respuere. Quae quidem quum in plurimis usque euchymis cibariis oboriantur, paulo pejor cibus non sutum deterior amplius non est ipsum cum voluptate assumentibus, verum etiam interdum melior redditur.

XXXIX. senes juvenibus quidem plerumque minus aegrotant. Quicunque vero illis morbi diuturni oboriuntur, cum iis sucquentius simul intereunt.

Senes non omnibus juvenibus minus aegrotant ; neque enim omnes temperatiore vietus ratione continentur. Quibus vero id non est, ii magis aegrotant, quod juvenibus sint imbecilliores. Diuturnos autem morbos complures ipsis senibus commori manifestum est : ipsis siquidem vires adeo sunt imbecillae, ut facile morbos coquere nequeant frigidique sint diuturni morbi omnes, proindeque magis senibus quam juvenibus accidant. Familiaribus siquidem morbis omnes promtius corripiuntur.

XL. Raucedines et gravedines in valde senibus coctionem non admittunt.

Si hos inter se aphorismos copulaverimus, talis erit utriusque sententia : senes iuvenibus minus quidem aegrotant. Qui vero illis morbi diuturni oboriuntur, eum iis frequentius simul intereunt. Raucedines siquidem atque gravedines in valde senibus coctionem non admittunt. Ha ut hic aphorismus sit velut quoddam praecedentis exemplum. Neque enim hi foli morbi fenea .adusque mortem comitantur, silet nephritis quoque, podagra, arthritis, Heluas atque coli ac lienis affectus frigidi ; ad haec asthmata, tusses, cyrtofes, lordofes, scolioses, denique quicunque ceteri morbi ex frigidis humoribus procreantur, qui in quibusdam juvenibus, nedum in fetubus difficile coquuntur.

XLI. Qui multoties ac vehementer citra manisustam causent animo linquuntur, derepente intereunt.

Non omnes qui animo deficiunt derepente moriuntur, sed, si tres ipsis distinctiones adjeceris, unam quidem ac primam,.ut saepe; secundam, ut vehementer; tertiam, ut sine causa mauisesta, id patiantur. Nam mulier quaedam plurimum in balneo tempus commorata frequenter eximvehatur, tum ob temporis diuturnitatem, tum quia malis plerumque lignis balneum succendebatur. Verum non erat hoc morbi signum quum causam haberet manifestam. Altera vero uterinis affectibus vexata id patiebatur. -seuidam quoque. alius si diutius inediam tolerasset, dum lavaretur, exsolvebatur. Alteri etiamsi per horam lavaretur, idem accidebat, nisi panis pauxillum praesumsisset; His itaque adde quod aut imbecillum aut admodum sensibile os erat ventriculi. Qui vero ob nullam ipsarum causarum saepe ac vehementer exsolvuntur, ii ob facultatis animalis imbecillitatem id patiuntur p quemadmodum et is, cui cum exsolutione vehemens cornis- palpitatio acciderat, derepente satis concessit; quemadmodum ii qui acutissimis animi deliquiis, quas cardiacasi syncopasi vocitant, corrapiuntur.

XLII. vehementem quidem apoplexiam solvere impossibile, debilem vero non sacde.

Qui apoplexia pereelluntur, ii totius corporis sensu motuque derepente privantur, sola respiratione excepta; quod si etiam ipsa prohibeatur, apoplexiarum haec maxima est et acutissima. Qui vero respirant quidem, sed magna cum vehementia, his Vehemens est apoplexia. Vehemens autem et illisi adest, sed minus qui citra contentionem et violentiam, inaequalem atque inordinatam, ac praeterea intermitterem habent respirationem; quemadmodum in quibus aliquem serVat ordinem, ejusmodi debilis existit, cui ipsi fortassis medeberis, si quae deceant omnia conseceris. Omnes autem apoplexiae fiunt animali facultate nequeunte ad partes capite inferiores influere aut propter aliquam affectionem inflammatoriam ipso in cerebro conslstentem aut propter oppletos pituitoso hu-. lllore ejus ventriculos. Verum causae magnitudinem etiam affectus ipsius vehementia consequitur, qui plerumque ob respirationis laesionem est incurabilis. Atque mirari licet quomodo aliis musculis omnibus immotis stupentibus in apoplexiis, qui thoracem attollunt, etsi vix, saepe tamen moVeanturle Id autem propter respirationis necessitatem facultatem nervis insitam ad functionem excitantis fieri videtur. Ob eamque causam omnino musculi omnes tlloraCem moventes in apoplecticis agunt, etiamsi raro ante omnes agerent, quemadmodum in vehementissimis exercitationibus, in quibus plurima respiratione opus est. VeTum in apoplecticis non propterea, quia respirationis adaucta est necessitas, sed ob facultatis imbecillitatem omnes thoracis musculi simul agere coguntur, quemadmodum alioqui in iis etiam, qui per febrem vires habent imbocistas, sese eadem de causa omnes movere coguntur, omnium actiones in summam unam insignem colligentes.

XLIII. Qui strangulantur ac dissolvuntur, nondum tamen mortui sunt, ex iis non convalescunt quibus circum os souma oborta suerit.

Omnis spumae generatio ex duplicis substantiae mixtione conficitur, alterius quidem spirituosae, alterius vero humidae. Fit autem earum mixtio fractis in multas partes utrisque multasque mutua collisione parvas bullasi efficientium. Quum vero effractus humor, quo spiritum complicante bullasi generari contigit, visuidus fuerit, tum soluta difficilis, tum stabilis spuma redditur, qualis maxime currentibus equis aut apris ira pereitis circa os colligitur. At utriusque substantiae consractum ac mixtionem interdum quidem efficit motus violentus vel utriusque vel alteLusi tantum; nonnunquam vero et vehemens calor, nisi quis fortassis et hunc suo motu spumam excitare dixerit. Verum apertam rei evidentiam sequenti tutius est dicere duplicem esse spumae generationem; unam quidem in mari ventis vehementius ingruentibus jactato ob fragoris vehementiam ; alteram vero in lebetibus effervescentibus ob calorem; Sic quoque et animalium corporibus per epileplicas convulsiones vehemens motuum contentio spumam generare consueVit ; in apris vero calor; in equorusn autem cursibus utriusque causae vehementia editur. Quum enim per respirationes aër intro ac foras continenter feratur, tum saliva ipsis tenuatur, tum etiam ex pulmone quiddam vaporis instar effertur quod salivae permiscetur et complicatur, gignendae spumae substantiam simul augens. Qui vero hanc spumam e ventriculo prodire arbitrantur, aberrant. Neque enim confertim ipsam illino spumam procedere conceditur, quum animans tunc temporis neque vomat, neque prorsus naufeet, citra quae symptomata nihil quidquam e ventriculo efferri queat, nlultoque magis sane fieri non potest ut vapor ullus eodem modo, quo in exspirationibus efferatur; quum nulla ejusmodi e ventriculo substantia educatur, qualem pulmo inter respirandum exhalat. Etenim qui sanguis quidem e pulmone educitur, spumosus existit visceri similis; qui vero e Ventriculo effertur, nullam cum eo habet assio itatem, sed quae una cum sanguine e pulmone spuma educitur, ea consertim et cum tussi educitur. Qui vero paulatim ex tali humore vapor effatur, tusses non excitat. Injecto itaque cervici strangulante laqueo, tum cor tum pulmonem fuliginosum excrementum ^filare necesse est: id enim a nobis libro de respirationis usu demonstratum est. Sed pulmo laqueo prohibitus totum ad exitum Violentor impellit simulque cum eo proprii humoris partem expellit, quemadmodum in sanguinis fit eductionibus. Exitiale itaque hoc signum est, quoniam pulmonis violentiam significat, quam patitur dum animat silffocatur. Praecipue vero ipsi accidere consentaneum est, propter calorem e corde ad ipsum propulsum. Quare quum caloris fervore et violento spiritus motu et vehementi pulmonis contentione spumae fit eductio, letate signum est. Nonnulli tamen, quamvis id raro accidat, convaluerunt, quibus strangulatis spuma circa os apparuerat, ac fortassis Hippocrates non quod semper intereant, sed quod contrarium rarissime eveniat, ita pronunciavit, quemadmodum et paulo antea in altero aphorifmo hisce verbis declaraverat : Quibus juvenibus alvi sunt humidae, iis senescentibus exsiccantur. Nam illic particulam, plerumque, dicere praetermisit, quam tamen in sequentibus his verbis addidit: Quicunque alvos humidas habent, si iuvenes quidem suerint, melius degunt quam qui siccas habent, in senectute vero deterius; nam senescentibus plerumque exsiccantur.

XLIV. Natura admodum Crassi celerius quam graciles intereunt.

Crassos a pluma aetate et graciles inter se comparans crassas celerius quam graciles emori pronunciat. Optiussisti siquidem est bene carnosum nasci, hoc est ita commoderatum ut neque adsit crassitudo neque gracilitas. Pales enim possunt ad longam senectutem perVenire. Si vero a commoderatione recedatur, praestantior quidem gracilitas, deterior vero crassitudini^ excessus est. Angustae enim sunt horum arteriae ac venae, proindeque paucum omnino sanguinem et spiritum continent, adeo ut ipsis aetate proUectis IeVi occasione calor nativus celeriter destruatur. Graciles autem hao quidem ratione non periclitantur. Quia vero partes in hli principes ita affectae sunt, ut nullum habeant propugnaculum, ab externis caufis promte laeduntur. Qui autem natura quidem symmetri aut commoderati erant, hoc est corpulenti, sed pleniore victu et otiosa vita usi postmodum Crassi evaserunt, iis etiamsi carnis et adipis copia accesserit, venae tamen atque arteriae sutae sunt, atque idcirco in ipsis calor nativus minus exstinctioni obnoxius major est.

XLV. Epilepticis iuvenibus mutationes potissimum aetatis et regionum et victuum liberationem efficiunt.

Epilepsia affectus est apoplexiae quodammodo vicinus, quod utraque eundem Iocum affectum et eundem humorem causam efficientem sortiatur. Verum apoplexia quidem universam motricis facultatisi ad nervosi influente privatronem, epilepsia vero ob inconcinnum ac depravatum motum generatur. Frigidus autem et crassius humor utriusque causa est. Atque idcirco juvenum aetas temperamento calida et sicca maximum epilepticisi remedium est. Sic et proportionales regionum mutationes. Dico autem proportionales, quum hae in caliditatem ac siccitatem migrant. Eodem modo et victus; neque enim omnis victus mutatio epilepsiam solvit, sed quae calidiorem et sicciorem corporis habitum efficit. Contingit autem simpliciter etiam exaudire vitae mutationem epilepfiae prodesse, quandoquidem victus depravatus hunc affectum plerumque generat. Quare et victus mutatio prorsus ad melius agit.

XLVI. Duorum dolorum simul non eodem in loco oborientium allerum vehementior obscurat.

Si quis anguste quidem locum eundem intelligat, nunquam duo possunt eodem in loco fieri dolores; siquis vero late interpretetur, possent. Dico autem late in parte majore, ut brachio aut cubito aut femore aut tibia. Vellilsi hi duo dolores Ioci molestiam simul augent, quum neuter lateat aegrotantem. Si vero diversis locis infideant, alter quidem, si ita contigerit, in cubito, alter vero in tibia, tunc a vehementiore alterum obtundi contingit, sensi truce facuhate tota ad vehementiorem ducta ac distracta. Idem enim et nobis per moerores accidere consuevit, qui et ipsi citra corpus velut quidam animi dolores ac morbi sunt. Quare et ex iis qui sunt vehementigres, minores occultant, quum praesertim ab una eademque re ortum non habeant; alias et illi mutuum sibi dant incrementum.

XLVII. Dum pus procreatur, simul dolores ac febres magis quam eo procreato oboriuntur.

Pus ex sanguine fit, in semipravam, si cui ita loqui liceat, mutationem degenerante. Nam prava absolute sanguinis mutatio, grave olente putredine perficitur, quemadmodum absolute bona partium animatis nutritio est ; at quae pus procreat, inter has existat media, quae neque a sido praeter naturam casure, neque a sido secundum naturam peragitur. Mixtus enim quodammodo ex utrisque calor est inflammationis. Dolor autem excitatur quum pars inflammata praeter naturam tum tenditur, tum incalescit. Febres vero accensum simul vitae principium sequuntur et haec ambo ex quodam veluti fervore atque incendio sanguinis oboriuntur. Quum autem sanguis plane exustus fuerit, ejus residuum pus efformatur, quemadmodum in lignis combustis cinis. Quare per id tempus tum febres cessant, praesertim quum pus excretum suerit, utpote jam materia consumta et inflammatore calore exstincto.

XLVIII. In omni corporis motu, quum id laborare coeperit, quies statim lassitudinem levat.

Laborare verbum dolere significat, significat et defatigari, atque utroque significatu sententia Vera est; sive enim partes jam doleant propter plures motus, sive etiam ita sint defessae, ut vix jam suas functiones obire queant, requiescere statim lassitudinem solvit.

XLIX. Qui solitos labores ferre consueverunt, etiamsi invalidi sint aut felles, eos fetidius serunt quam non assueti, tum robusti, tum iuvenes.

Alter alteri labor consuetus est; huic quidem cursus aut quidam alius motus cruribus obeundus; illi vero chironomia aut alia quaedam manuum functio. Alii terram fodere aut remigare aut arare aut simpliciter quodvisi aliud agere consueverunt; differunt autem omnes isti labores, quia vel plures vel pauciores partes operantur et quia vel vehementius vel leVius laborant. Hoc tamen omnibus commune existit, quod exercitatae partes fiant robustiores, proindeque labores consuetos facilius ferant.

L. Consueta longo tempore, etiamsi deteriora sint, insuetis molesta minus esse solent. Quare ad insueta etiam mulatio sarienda.

Non de felis exercitationibus, ut superior, verum absolute de omnibus consuetis hic aphorismus enunciat, esculentis, poculentis, balneis, illotionibus, vigiliis, somno, calefactione, refrigeratione, curis ac studiis. Haec enim singula quae consueta sunt minus iis nocent, quae sua quidem natura innocentiora, nunquam in consuetudinen pervenerunt. Quod igitur ita se resi habeat in exercitationibus ad partium agentium robur refertur, prout anu dictum est; in reliquis vero quomodo fiat jam dicemus, Cibi ac potus cum aliis in partibus tum maxime in Ventriculo adlbititiam naturam efficiunt. Etenim etiamsi a corpore quam maxime vincantur et transmutentur, ipsam tamen quodammodo pro sui natura ita assiciunt, ut procestu temporis multa fiat immutatio atque nutriendis cum nutrientibus similitudo concilietur. Id enim a nobis in libro de consuetudinibus demonstratum est. Demonstratum vero est etiam unumquodque a similibus promtius alterari ac immutari. Ea re igitur quum similius immutando corpori immutans fuerit, celerius ipsum atterat ac immutat. Et sane ab abis omnibus, in quibus versatur et adhaeret corpus, quadantenus assantur, vetati in aëre frigido vel Calido ; a frigido quidem densatur, a calido vero laxatur ; atque ideo consueta facilius perfert, ab insuetis vero laeditor. Si enim caloris vicinia rarefacto corpori derepente frigus occurrerit, ejus altum quam primum permeat laeditque magnopere. causa itaque cujusque rerum coctaetarum in libro de consuetudinibus declarata est. Quod vero experientia notum est jam noscimus; quod solum scripsit Hippocrates, qui ejus causam adscribere non censuit. Nos vero ad hujus inventionem quasdam ansas et occasiones dedimus. Haec igitur ad prioris partis- aphorismi explicationem sufficiunt. Quod vero ad finem scriptum est, ubi consulit ad insueta quodammodo sariendam esse mutationem, id sanitatis securius tuendae gratia additum esu omnis enim uniformis consuetudo periculosa est; quum omnes homines inopinatis rerum casibus subjiciantur. Ne igitur quandoque ex improviso in res insuetas illapsi graviter oblaedamur, satius esse inquit omnia tentare. Id autem fiet, si iisdem in rebus assuetis non semper immoremur, sed insolitas quoque interdum et contrarias experiamur.

LI. Confertim ac repente vacuare vel replere, calefacere vel refrigerare aut alio quocunque modo corpus movere, periculosum. omne siquidem nimium naturae inimicum. Quod autem paulatim sit, securum est cum alias tum maxime su quis ab altero ad. alterum. transierit. ;

Cur confertim ac repente implere aut vacuare, calefacere vel refrigerare aut alio quocunque modo corpus movere periculosum sit, ipse declaravit, quum nimium omne naturae inimicum esse pronunciaret. Nam in elemen torum commoderatione natura suam habet substantiam; quere ratione nimium omne, ut quod destruat commoderationem, animalis constitutionem dissolvit. Paulatim vero, inquit, implere nimirum aut vacuare et quae cetera deinceps commemorat facere, cum alias tum maxime quum a re quadam consueta ad alteram mutationem facimus. Nam in praecedente aphorismo consulebat etiam ad infoeta transeundum esse. In hisce igitur mutationibus quod universim ac repente fit admodum periculosum est, quod vero paulatim tutum.

LII. omnia pro ratione molienti, si ex ratione non succedant, non ad aliud progrediendum est, decreto ab initio constante.

Non parvae scientiae munus est a rectis decretis non discedere, etsi nondum manifesta proditur utilitas, res ita saetas tequuta. Quemadmodum enim gutla subjectam petram cadendo feriente vix longissimo tempore sensibilem lapidi laesionem adserre deprehenditur, sic etiam in dyspepsiis crudisque affectibus se res habet, in quibus qui recta ratione quod conducat .invenerit, ab eo non discedit, quod ab exordio faciendum existimavit, etiamsi nihil certum ex illius usu subsequamur appareat.

LIII. Quicunque alvos humidas sortiuntur, ii. quidem si serenes sint, melius degunt quam qui siccas habent, at in senectere deterius ea defunguntur. fusa namque senesuentibus plerumque exsiccantur.

Manifestus est tum hic aphorismus, tum patent quae de eo dicenda sunt superius prodita eo aphorismo, cujus principium est: Quibus iuvenibus alvi sunt humidae, iis senescentibus exsiccantur.

LIV. Magnitudo corporis suventutem obeunti ingenua nec indecora ; senectutem vero degenti incommoda parvitateque deterior est.

Magnitudo corporis proprie quidem appellatur, quae longitudine, latitudine et profunditate commoderationem exsuperat. Jam vero- et quod longitudine sola amplius auctum est corpus, id magnum appellamus, quamvis huic proprium nomen sit longum. Nam et interdum quod latitudine ac profunditate ultra modum corpus auctum est, magnum esse proferunt, quamvis et id crassam proprie nominetur. Si igitur magnitudinem corporis quae proprie dicitur Hippocrates intellexerit, nihilo ipsa deterior est senectuti quam parvitas. Si vero corporis longitudinem veh crassitudinem intellexerit, hae deteriores atque senescentibus molestiores sunt. Verum juventuti crassitudo neque decora neque liberalis est. De fusa ergo longitudine, quod sit juventuti liberalis, senectuti vero gravis et incommoda vere diceretur. Haec enim senescentibus incurvescit, qui vix grave id onus perferre queunt, quod Hippocrates dysphorum molestumque dixit.

HIPPOCRATES APHORISMI ET CALENI AN EOS COMMENTARII

Praefatio Galeni.Hocce tertio in aphorismos commentario, quae tum de anni temporibus, tum aetatibus ab Hippocrate scriptis prodita sunt, explicabimus, ea maxime declarantes quaecunque in ipsis obscura deliteficunt, hoc. enim proprium esu explicationis opus, apposita tamen singulorum quae recte dicta fuerint demonstratione, quoniam hoc quoque in commentariis fieri consuevise Miror autem hic Lyci inconstantiam, qui quidem, ut ipse ait, Quinti praeceptoris interpretationes scribat, nec eorum quae de anni tempestatibus et aetatibus dicta sunt demonstrativam usiam probationem adjiciat, sed ad experien t iam et observationem omnia referat, etiamsi ipse alios multos aphorismos interpretando, rationalem de contenta in ipsis veritate speculationem adhibeat, non sola experientia contentus. Quod vero sola experientia talem contemplationem colligere nequeat, id et ipse ostendit Hippocratesi et in orationis processu demonstrabitur.

I. Temptatum anni mutationes morbos potissimum pariunt et in ipsis anni tempestatibus magnae mutationes aut frigoris aut caloris et ita pro ratione cetera.

Mutationes temporum nonnulli autumant dici, quibus invicem commutantur, quasi successiones mutationes diceret. Nam hieme ad ver transeunte sit dictorum morborum generatio, de quibus rpfe deinceps loquetur. Vere namque maniae, melancholico et epilepsiae; Veris autem rursum in aestatem mutatione, quod aestatis est initio, febres continuae, inquit; et tertianae et ardentes, ceterique deinceps morbi quos con numeraverit. Atque de autumno ac hieme similiter scripsit, ut inquiunt illi qui pro eodem mutationes et successiones accipi augurantur. Sed vox potissimum aphorismi textui addita hanc explicationem non admittit. Nam quemadmodum interdum in mutuis tempestatum anni commutationibus quidam morbi generantur, eodem etiam modo solvuntur et hoc ipse Hippocrates pronunciavit. Quare nihilo magis successiones tempestatum morbos pariunt quam solvunt. Quomodo^ igitur non fiat suit ipsi dicere:. mutationes temporum morbos pariunt; sed et potissimum addidit? Melius itaque suerit propter hanc additionem, eas tempestatum mutationes intelligere, quae pro ipsarum temperamento fiunt alterationes. Hae siquidem sunt quae potissimum morbos pariunt, quum plures alia post aliam alterationes oboriuntur, quemadmodum in epidemiis scripsit et nunc etiam paulo post dicturus est. At vero unius temporis solius alteratio morbos quidem nonnullos efficit, non tamen potissimum. Quando igitur fiunt morbi potissimum ex unius tempestatis alteratione? Quum magnam alterationem esse contigerit, propterea namque dicebat et in ipsis tempestatibus magnae mutationes aut caloris aut frigoris aut alterius cujusdam humiditatis aut siccitatis, ventorum horumve silentii. ipsa igitur est praesentis textus explicatio recte prodita. Est et alter quidam ejusmodi textus ; mutationes temporum pariunt morbos maximos, potissimum autem et in quibusdam temporibus magnae mutationes, in quo nihil obscurum existit, iis praesertim qui ea audierunt, quae a me statim antea dicta fuerunt. Sunt denique quaedam et aliae hujus textus lectiones, quas iis quae diximus concitatus intellexeris atque probaveris.

II. Naturarum quaedam ad aestatem, aliae ad hiemem bene aut male se habent.

Naturas hic appellavit Hippocrates in maxime proprla ac primaria significatione, quae secundum ipsam maxime substantiam naturae est. Dicebamus autem in praecedentibus ipsam esse temperamentum ex quatuor elementis, humido, sicco, calido et frigido. in libris quoque de temperamentis demonstratum est unum quidem esse temperamentum eucratum, temperatum, idque optimum; dyscrata vero, intemperata eaque prava, octo numero; quatuor quidem unica praedominante qualitate; quatuor vero alia duabus qualitatibus. Atque una quidem praedominante calida, frigida, sicca, humida; duabus vero superantibus calida et sicca, calida et humida, frigida et humida, frigida et sicca. Ad aestatem itaque frigidae et humidae naturae optime afficiuntur; ad hiemem vero calidae et siccae, quemadmodum calidae et siccae per assiatem, frigidae et humidae per hiemem male afficiuntur. Perfectissime igitur hae naturae ad dicta tempora optime ac pessime afficiuntur; mediocriter afficiuntur quae aliquo modo a temporibus aut juvantur aut laeduntur, sicuti humida et calida, aestate et hieme, quoniam aestate quidem ut humida, hieme vero ut calida melius afficitur.

III. Morborum alii et alia bene vel male su habere consueveruat et quaedam aetates ad tempestates et regiones et victus rationes.

Inordinatius hunc aphorifmum extulisse mihi videtur Hippocrates; melius enim utique ita dixisset; morbi et aetates, alii ad alia tempora et loca et victus genera bene malove se habent. Morbi igitur bene se habent ad tempora quod ad sui quidem generationem attinet ; similes ; quod ad solutionem vero, contrarii. Id enim a nobis superius definitum est, quum aphorrsmum illum explicaremus, cujus initium est: In morbisparcius periclitantur, quorum naturae proprius. Aetates autem quemadmodum et naturae .frigidae quidem ad calida, calidae vero ad frigida tempora bene se habenti Senum quidem aetas ad aestatem, juvenum vero ad hiemem habent melius; Eadem ratione a locis quoque noh morbi tantum, sed etiam aetates afficiuntur. Nam morbi calidi in locis calidioribus magis procreantur minusque periculosi sunt, salubriusque degunt in frigidis regionibus aetates calidiores et in aliis ad proportionem. Sic vero et ad victus genus, alii ad aliud bene malove se habent tum morbi tum aetates. Nam calidiores ad frigidiorem victum, frigidiores ad cati-, diorem, et sicciores ad humidiorem, humidiores ad sicciorem bene se habent. Et ut simpliciter dixerim, contrarii quidem ad contrarium victum, similes autem ad similes male habent ; praeterquam si aetas commoderata et victui et regioni et loco temperatiori comparetur: hoc enim solo modo similes a similibus bene afficientur. Quae vero immoderatius a temperie recesserint aetates, iis temperamento contraria loca, tempora et victus genera magis conferunt. Quum vero omnes morbi. ametriae quaedam sint, eorum quidem a similibus locis ac temporibus ortus est, a contrariis vero injurio,

IV. Quum per anni tempestates eodem su die modo calor, modo faigus oboriatur, autumnales morbi exspectandi sunt.

Merito rane; non enim tempestatum appellationes, resi temperaturae morborum causae funi. Quum itaque ipsae diverse immutantur, morbos quoque divertas parturire necesse est.

V. Austri auditus hebetudinem, vises caliginem, capitis gravitatem, torporem ac resolutionem excitant; quum hi imperium habuerint, ista in morbis patiuntur. At si aquilonia tempestas suerit, tusas, faucium asperitates, alvi durae, urinae stillicidia, horrores, laterum et pectoris dolores oboriuntur. Hoc itaque dominante talia in morbis exspectanda sum.

Rei quidem effectum declararit his verbis, quod an- stri auditus hebetudinem, vitus caliginem, capitis gravitalem, torporem ac resolutionem excitant ; causam vero his adscriptis indicavit: quum hi imperium habuerint, in morbis salia patiuntur. Semper enim medicum id distinguere ac separare oportet, quod propter externam aliquam causam, non ratione morborum accidit, ut accuratius praenotiones moliatur. Quam vero ob causam austri gratiorem auditum et visum caliginosum efficiant, difficile non est ex ipsius temperamento intelligere, quum calida et humida sit natura. Etenim ejusmodi omnia caput replent, proindeque sensuum instrumenta plurima implent humiditate et capitis gravitatem efficiunt. Humefacto autem nervorum principio decesse est et circa voluntarios motus stuporem evenire, ac veluti in se ipso languidum solutumque hominem conspici. contra vero in aquiloniis, ut ipse dicturus est inferius, corpora coguntur, robusta, vegeta, ad motus promtiora et auditu valentiora redduutur. Nunc vero haec non opposuit ab austro corpori oborientibus, quoniam hoc aphorismo de laesione tantummodo quae ex utroque accidit vento, disserere proposuit, ut his- cognitis ; quae ex morbis accidunt, separemus. In aquiloniis igitur, inquit, tusses oboriuntur propter videlicet instrumentorum respirationi servientium intemperiem et propter. faucium asperitatem, de qua nobis se loqui ostendit, quum falces addidit, utrinde subintelligeremus, patiuntur^ Nam interdum - hoc modo loqui consuevit. Paulo post enim dicet: autumno aestivi multi morbi et febres quartanae et erraticae et lienum tumores. Possumus et conjunctim ista legere, fauces, alvi durae, ut nonnulli augurantur interpretes. Faucis enim aquiloniis constitutionibus durae fiunt, quoniam tum exsiccantur, tum refrigerantur, venterque inferior dura dejicit, tum propter temporis constitutionem ad siccius temperamentum vergentem, toto siccescente corpore et avidius ad se obortas ex cibis humiditates trahente ; tum etiam quia longiori tempore retenta excrementa nec permeantis tota exfucta arescunt. Dysuriae etiam accidunt, laeta aquilonis frigore vesica; est enim tum exsanguis tum frigida, proptereaque causis frigidis patens plus quam ceterae partes ab ipsis afficitur. Idem boreale frigus etiam thoracis tum dolores efficit communi aliis partibus laesione, tum proprium ipsius partis dolorem consequutae, qui non peraeque pulmonem et cor attingit ob caloris ipsarum partium copiam. Homines vero ab aquilonio flatu horridos fieri produnt consentaneae ambientis aeris temperaturae.

VI. Quum aestas veri similis suerit, in febribus copiosi sudores exspectandi sunt.

Quemadmodum paulo ante dicebat, quum eodem die modo calor, modo trigas accidit, morbos autumnales exspectare oportet; sic nunc rursus: quum aestas fit veri similis, hoc est temperamento commoderata, exspectare, inquit, oportet multos sudores in febribus, ratione optima. Nam sine aeris nos ambientis calore et nisi. aliqua redundans humiditas in corpore contineatur, multi sudores fieri nequeunt. Horum primum aestate, alterum hieme, neutrum autumno, utrumque vere oboritur. Decenter igitur aestas quae sit arida satis humiditatem ausumit disco titque. Similis autem veri per calorem quidem ad cutim attrahit, sed prae humiditate in vaporis speciem discutere non potest. Morborum itaque crisibus dum tota humiditas affatim excernitur, multos sudores efficit.

VII. Per sanatores fabres acutae stant. Quod si annus magna ex parte talis extiterit, qualem temporis statum effererit, tales plerumque morbos exspectare oportet.

Non multas ait oboriri febres siccitatibus, sed acutas, quoniam paulo post dicturus est ; ex anni constitutionibus in universum dixerim siccitates imbribus longe salubriores minusque letales. Rursum illud deinceps conjungens pronunciabit : per assiduos imbres morbi plerumque generantur et fabres longae;- decenter profecto; nam ambientis humiditatis pituitofos humores congerit, neque aquata excrementa pauca accumulat ; siccitas vero copia quidem pauciores humores, sed qualitate biliosiores efficit, ac proinde febres numero quidem iis. funi pauciores, quae per assiduos imbres oboriuntur; sed acutiores. Quae vero deinceps in aphorismo dicuntur, manifesta sunt.

VIII. si statis temporibus tempestive anni tempestates succedant, morbi bene morati et judicatu faciles oriuntur. Male vero constitutis, male morati ac intempestivi - di/stciltsque sudtctn

Stata tempora vocitant anni tempestates ordinatim proprium temperamentum sortitas. Quem vero statum annum appellet, ab ipso tibi licet discere m libro de aere, locis et aquis ita pronunciante: si sane in siderum ortu et occasu rationi consona signa appareant, si autumni. postremo imbres fiant, si hiems moderata sit, neque nimis tepens, neque frigore tempus legitimum excedens, si vere et aestate imbres tempestivi decidant, sic annum fore faluberrimum par est. Quum itaque jam didiceris, quem statum annum aut constantem esse velit, facile est etiam instabilem et inconstantem intelligere. Nam quaecunque tempora aliqua ex parte stati anni moderationem non servariat, ea nunc Hippocrates instabilia et intempestiva vocitat et qui in ipsis oboriuntur morbi, eos similiter instabiles et intempestivos appellat. Ait autem ipsos difficilis, hoc est pravi esse judinii. Aut enim cum periculosis symptomatibus crises in morbis eveniunt aut quam primum perniciosi sunt, aut omnino revertuntur.

IX. Autumno in universum morbi acutissimi et maxime letales ; ver autem saluberrimum et minime exitiale.

Quum anni tempestates consentaneum servant totum temperamentum, ver quidem cernui erit saluberrimum prout temperatum existit, morbos autem acutissimos atque letales pro tempestatum ratione autumnus adventurus est, quoniam ver quidem probe temperatum est, autumno vero hoc in primis inest mali, quod eodem die modo calorem, modo frigus proferat; deinde quod aestivam tempestatem excipiat, in qua plerisque humores quidem assati fuerunt, quibusdam vero etiam vires prostratae. At non solum hac ratione autumnus pravus est, verum etiam quod qui prius ad cutim humores movebantur atque perspiratu discutiebantur, per autumnum ab ambientis aeris frigore in altum propellantur coganturque. Atque haec omnibus hominibus sunt communia. Sed pravo rictu utentibus amplius accedunt autumnales fructus, quibus copiosius impleti pravorum humorum copiam accumulant.

X. Autumnus tabidis malum.

Superiore. quidem aphorismo alias autumnum, nunc autem ut ipsis tabidis noxium rursum. vituperat. Utrum vero phthoe laborantes solos tabidos nominet, quibus nimirum pulmo exulceratus est, an omnes quomodocunque colliquesactos, conjicere non possumus. Autumnum autem utrisque malum esse, quum simul siccus ac frigidus et inaequalis existat, apertum est.

XI. inter anni tempestates, si hiems sicca quidem et aquilonia suerit; ver autem pluviosum et austrinum, fabres acutas, lippitudines et dysenterias ad aestatem oboriri neceste est, praesertim vero mulieribus ac viris humidiora natura praeditis.

De tempestatum anni variatione ac mutatione agit hic aphorismus, ab hieme quidem sicca et aquilonia et vere pluvioso ac australi danto exordio, Ejusmodi autem mutationes quamquam privae existunt, sunt tamen praeter naturam, quare et adventante aestate morbos fore praedicit, febres acutas, opththalmlas, dysenterias. Canfani vero qua post talem praedictum statum hujuscemodi exuberent morbi; ipse explicuit in libro de aere, Iocis et aquis. Sic autem se habet textus: st hiems quidem sicca et aquilonia, ver autem pluvium et austrinum suerit; aestatem fantibus abundare et ophthalmias et dysenterias oboriri necesse est. Quum enim vernis imbribus et austro madefacta et humectata terra, aestatis derepente aestus intervenerit, tum a terra permadescente et calida, tum a sole adurente geminari ardorem necesse est, hominum propterea neque constantibus, sed potius laxatis ventribus, neque resecato cerebro. Neque enim peri pottst, quin ubi ver ejusmodi praecessit, corpus et caro colliquescant, simulque tum omnibus acutissimae febres, tum maxime siituitosis eveniant. Mulieribus vero par tst, dysenterias seri et viris natura humidioribus. Haec in libro de aëre, locis et aquis protulit Hippocrates. Nos vero satius ejus orationem explanabimus, ac primo quidem quamobrem neque ipsa hieme, neque vere per ejusmodi statum morbos vulgus adoriri dixerit, quamVis secundo epidemiorum ipsa laesa tempestate Cranone carbunculos ortos fuisse prodiderit. Sic autem se habet ejus dictio i Cranone anthraces aestivi; ubique per aestus imbre largo pluebat iique austro magis fiebant. Patet igitur ex ejus dictis etiam causa, cur Cranone per aestatem facti sint carbunculi. Non enim parum naturale temperamentum mutaverat, sed ad talem statum pervenerat, per quem facile putrent quaecunque naturam putredini obnoxiam sortiuutur. Possunt enim humiditates praeter modum auctae putrefacere, quemadmodum ipse dicturus est. At morbi pluviosis temporibus plerumque fiunt, febres. longae, alvi fluxus et putredines; sed iis ipsis etiamnum magis calores, Ambabus vero in idem concurrentibus et ut Cranone vehementibus ac immoderatis alteram tempestatem corpus non exspectat, quum in ipsa priore maxime laedi queat. Per hiemem vero siccam et aquiloniam corpora iis molestiis afficiuntur, quas ipse prius his verbis protulit: At si aqailoniatempestas suerit, tusses, faucium asperitates, alui durae, dysuriae, horrores; laterum et pectoris dolores oboriuntur, Non tamen morbus effatu dignus contrahetur ; nam et alioqui sicciores tempestates sunt salubriores minusque letales: in universum enim, dixit, sicciores tempestates pluviosis esse salubriores minusque letales. Hiems itaque aquilonia et sicca homines quidem recta structura donatos, tussibus, alvi retentione, dyturia partiumque thoracicarum doloribus vexabit, non tamen febres aut dyfenterias aut quid ejusmodi effectura est. Sed cui ne vere quidem pluvioso atque australi in vulgus morbi graffantur? Quia praecessit hiems vehementer frigida et sicca. Ipsis vero dixerat non simpliciter praetentus constitutiones spectandas esse, sed etiam ex quibus in quas fiant mutationes. Corpus itaque prius per hiemem siccam et aquileniam resiccatur, non modo nihil ex vernis imbribus patietur, sed nonnihil ad naturalem quadantenus rediens commoderationem juvabitur. sii vero totum ver humidum suerit ad contrariam priori, quae ipsi sicca erat, confit- tutionem ducetur corpus, in medio positam symmetriam excedens. Quare paratum ipsum ad laesionem aestas excipiet, terra adhuc humectata existente atque ob id fullocantem aestum efficiente, etesiis nimirum jam flare minime solitis. Nam ii postea et post canem pro consuetudine flare incipiunt. Quare totum illud tempus medium febres habebit acutas propter caliditatem et humiditatem humoribus in corpore putrescentibus; ophthalmias quoque et dysenterias pro partium facile laesionem admittentium aptitudine. Aliae namque aliis pro corporum temperamentis ad patiendum faciliores aut difficiliores sunt. Nam opbthalmiae prope omnes infestant repleto capite, nisi quibus oculi sunt praevalidi. Dysenteriae vero, ut ipse dixit, natura humida praeditos ac mulieres, hae siquidem viris sunt humidiores. Si igitur totam. constitutionem tanquam nostra putrefacientem corpora damnamus, constat putredinem humidis corporibus magis obortarum. Enim. vero quod nostris in corporibus putrescit humidum, id ipsum tanquam materia quaedam est vi caloris parta. Ambientis vero humiditas quod humores in corpore redundantes desiccari prohibeat, propterea vim pulrefacientem adjuvat. Itaque nihil mirum talibus constitutionibus naturas humidiores magis laedi et propterea febres pituitosis magis oboriri ; hi siquidem necessario sunt humidiores. Manente igitur putredine in corpore fiunt febres; si vero ea per alvum vacuetur, dysenteriae. Atque haec per totam aestatem aderunt, nisi circa canis ortum alia fiat mutatio, de qua ipse in libro de aere, locis et aquis egit; post sententiam paulo ante deinceps scriptam, cujus haec fuit clausula. Dysenterias autem mulieribus par est accidere et viris humidioribus. His enim subsequentem textum connectens scribit: et quidem si circa canis ortum supervenerit aqua et hiberna tempestas et etesiae faverint, spes est cesseiros morbos et autumnum fere sulubrem ; alioqui mortis periculum pueris im- minet et mulieribus, minime vero senibus et ne qui evasi. rint, in quartanam decidant et ipsa quartana in hydropem terminetur. Verum de iis quae adjecit in libro de aere, locis et aquis, quum eum librum interpretabimur, accuratius disceptabimus. De iis vero quae in praesenti aphorismo opponuntur, satis dictum est excepta dictione, necesse, quam non solum in aphorismis apposuit, sed etiam in libro de aere, locis et aquis, per eam indicans quod rei natura persuasus, .non aliqua observatione haec literis prodidit. Quoties igitur par esset ipsum vidisse talem constitutionem vel quot in locis, num bis terve quaterve? At neque si vicisse multoties dixerit, jam possumus ita semper fore pronunciare; quemadmodum neque si medicamento aliquo videris sex aut septem homines purgatos dicere certo poteris omnes posthac homines ex necessitate purgandos esse. Quare pro manifesto relinquitur, quod rei naturam Hippocrates, non aliquam observationem sequutus his verbis scripserit, necesse est aestate febres acutas et opthalmias et dysenterias oboriri.

XII. At si australis hiems et pluviosa ac tepens suerit; ver autem siccum et aquilonium ; mulieres quidem quibus ad ver partus imminet, ex quacunque causa abortiant. (suae vero pariunt, ita imbecillos ac morbosus infantes edunt, ut aut quamprimum intereant aut tenues et valetudinarii vivant. Ceteris autem mortalibus dysunteriae et ophthalmia. aridae oriuntur; .senioribus vero catarrhi qui brevi enecant.

Duarum anni tempestatum superiore aphorismo proditatum temperatura ad eas quae nunc explicandae tuus tempestates vice vella se habet. Qualis enim erat hiems prius in illo, tale nunc ver est; quale vero erat in illo ver, talis nunc existit hiems. Itaque in illis non spisse necessarium vere morbos vehementes grassari abunde dictum est. Nunc autem quod hieme humida quidem et calida existente, vere autem frigido et sicco necessarium sit ipso vere homines aegrotare demonstratum est. Mulieres itaque quibus partus ad ver sit, quacunque occasione abortiant. Corpora siquidem per hiemem tepentem humida et mollia et rara facta intro ita facile ad intimas usque fui partes ambientis aeris frigus admittunt, ut qui jam infantes diuturno tempore aeris tempori assueverunt, vehementer a frigore percussi, cum ratione hi quidem prius, jam in utero mortui deprehendantur, illi vero mox in partu intereant. Qui vero ex ipsis vivi in lucem prodierint repentinam in contrarium mutationem non ferentes vel brevi post tempore moriuntur vel tenues ac morbosi facti vix in vita perdurant. Ceteris vero pitui tofis ut mulieribus dysenterias ex pituita a capite in alvum defluente oboriri pronunciati Hunc enim humorem par est dicto coeli statu copiosum procreari; per hiemem quidem capite repleto ; per veris autem initia repente refrigerato; quandoquidem cerebrum pituitosa excrementa procreare consuevit, quum refrigeratum alimentum viucere ac coquere non potest. Id autem et pituitae genera. tioni accedit, ut quae a vehementi frigiditate fit, arida evadat; quae vero a calore caput replente falsa, quemadmodum et quae ob exiguam fit frigiditatem vel paucam dulcedinem vel nullam manifestam qualitatem habeat. Quae igitur ob praesentem aeris statum pituita fuit propter hiemis calorem salsa erit, et. hac ratione maxime dysenterias generabit, quum longiori tempore mordens .et radens intestinum oblaeserit. Nam et quum propter lentorem in transitu intestinis haereat et immoretur, semperque tua qualitate ipsa jactet ac deterat, dysenteriam efficit. Natura vero calidis ac biliosis dicit ipse Hippocrates ophthalmias siccas accidere. Sic autem eas appellat quae citra fluxionem oboriuntur. Calidis siquidem ac siccis naturis sicco ac frigido statu calidum et humidum excipiente ophthalmias fieri rationi consentaneum est. Caput enim prius calido ac humido fletu repletum est; frigus autem superveniens; velut manu quadam exterius apprehenso ac compresso, ut spongia quadam cerebro contentam humiditatem exprimit. Haec vero delata alias ad alium locum injuriae excipiendae opportunum complures morbos procreat; et quibus oculi natura sunt imbecilles, iis ophthalmiae oboriuntur. Nihil autem foras ex ipsis effluet propter ambientis aeris frigus superficiem densantis. Quod vero. ipsa Hippocrates ad causas singula quae diximus referat, liquet ex iis quae libro de aere, locis et aquis his verbis prodidit Pituitosis itaque et mulieribus par est dysenterias oboriri propter naturae humiditatem, pituita a cerebro, biliosis autem siccas ophthalmias, carnis caliditatem ac siccitatem. Quod vero in aphorismi fine scriptum est: senibus vero catarrhi qui brevi enecant, ipsa in libro de aere, locis et aquis his verbis scripsit: Valde autem senibus tales propter venarum raritatem et extenuationem .catarrhi fiunt, itu ut derepente nonnulli intereant; quibusdam vero pars dextra sinistrave resoluta stupeat. His verbis Hippocrates non illos valde consuetos catarrhos appellatos, qui ex capite per asperam arteriam ad pulmonem fiunt, sed eas fluxiones omnes, quae a capite per venas in partes inferiores feruntur. Quare illud, brevi enecant, belle adjectum videtur, quia hae fluxiones cita crisi terminantur, quum alii catarrhi diutius perdurent. Nonnulli tamen interpretes per eos catarrhos defluxiones quae a capite per fauces et arterias in pulmones fiunt, cum negatione non hanc orationem scribentes : senibus vero catarrhi qui brevi non enecant, decenter loquuntur. Non enim ipsis ob aetatem frigidae fluxiones coquuntur, verum in quibusdam exemplaribus scriptum est: brevi enecant, quandoquidem et in libro de aere, locis et aquis ipse inquit: ut repente ex iis nonnulli intereant.

XIII. si vero aestas sicca et aquilonia; autumnus vero pluviosus ac austrinus suerit, rapitis dolores ad hiemem et tussis et raucedines, nonnullis etiam et tabes oriuntur.

Eandem temperaturam aestati et autumno attribuit, quam paulo ante tum de vere, tum de hieme pronunciaverat, ita Ioquutus: si hiems sicca et aquilonia suerit, ver pluvium et australe. Verum : ibi quidem ob hunc statum aestate dixit febres acutas, ophthalmias et dysenterias oboriri. Nunc vero per hiemem capitis dolores, tusses, raucedines atque gravedines. Sed neque. illic aestivam constitutionem, neque .hic hibernam adscripsit, ut qui in naturali temperatione utrasque anni tempestates servare veliti Nam si etiamnum his diserta quaedam accesserit aeris ambientis intemperies, praedictis quoque morbis propter illam quiddam aliud intemperiei proprium acuidet. Verum in eo coeli statu quo dixit hiemem fieri sic-. eam et aquiloniam, ver pluvium et austrinum, ipse morborum, qui per- aestatem .oboriuntur causas scriptis prodidit libro de aere, locis et aquis; -in quo de praetenti statu nihil protulit. Nam post duos ante scriptos status, unum quidem quo hiemem borealem simul et siccam, ver pluvium et australe esse statuit; alterum vero in quo contrarium, pluviosam et australem hiemem, ver autem siccum et aquilonium. Hunc istis consequenter tertium statum mutatum, de quo praestans agit aphorismus, non etiam adscripsit,: sed hujus loco alterum qui talis est; si vero aestas pluviosa fuerit australis et autumnus similiter, morbis hiemem scatere necesse est. Deinde per ordinem quosdam alios scripsit status neque eos praetenti similiter. De illis quidem, quum in eum librum commentabimur, verba facturi fumus. Nunc vero de eo statu ab ipso in aphorismis edito agamus eodem orationis facto exordio, quod paulo ante pronunciavimus. Etenim par est Hippocratem ipsam hiemem ei quae secundum naturam est similem servare, hoc est frigidam atque humidam, quatenus haec utraque qualitas temperatis orbis terrarum regionibus convenit, de quibus et ipse loquitur et quorum paulo post nominatim mentionem faciemus. Servante itaque suum temperamentum hieme, nullus vehemens in ea morbus constituetur, sed tantum cephalalgiae, tusses, raucedines et gravedines, repleti capitis symptomata. Si igitur, ut et prius diximus; in utraque anni tempestate tum aestiva, tum autumnali pluvias australes fieri contigerit, fortassis etiam in ipsa aestate, sin minus, autumno certe morbi statim humidi et australis proprii et familiares in vulgus grassabuntur. Nunc vero quum aestatem siccam et aquiloniam praecessisse supposuit, autumnum autem humidum et austrinum sequutum fuisse, rationi consentaneum est non solum protinus neminem aegrotare coepisse, verum etiam itnmoderatioris per aestatem siccitatis habere remedium non parvum factam autumno humidam^ constitutionem. Quia vero totus autumnus talis est subsequutus, proindeque humidiorem naturam sortitis immoderatius repletum luit caput, praedictos morbos hieme obvenire necesse est; ut et quibusdam eorum tabem, huic nimirum affectui natura obnoxiis, quales sunt tum qui angusto sunt pectore tum quibus a canite in pulmonem fluxus defertur. His igitur phthifes accident, ceteris vero nullus quidem vehemens morbus, sed tusses, raucedines et alia hujusmodi symptomata oboriantur, quae hiemali tempestate capita austrinis pluviis prius repleta excipiente atque situ in nonnullis quidem hoc solum efficiente, quod in capite immoratur excrementum, id ipsi doloris esse causam. Nestlam siquidem plenitudinem ulla in corporis parte hiems discutit. In quibusdam vero coacto amplius et veluti compresso capite expressum excrementum in partes capite inferiores descendit. Hoc itaque velut purgatio quaedam capitis est et.vacuatio. Quibus vero plenitudine gravatum caput prius laborarit, nec hiemis frigus ferre potuit; in his jam per intemperiem refrigeratum, majorum inferioribus sibi partibus flexionum causa existit.

XIV. । si vero autumnus aquilonius et pluviarum expers suerit, hominibus natura humidis et mulieribus confert, reliquis autem ophthalmiae erunt aridae et febres tum acutae tum diuturnae, atque nonnullis melancholico.

Patet hanc orationem nunc pronuntiatam integrum aphorllmum non esse, sed unius aphorismi partem alteram, cujus priorem partem nuper explicare destitimus. Nam manente communi ea, quae aestatis est, utrique orationi suppositione prior quidem autumnum illiti pluvium et australem praesupponit, posterior vero, quae nunc instat siccum et aquilonium. Quod vero nihil disserat siccum aut squallentem, pluviarum expertem aut inaquosum proferre, cuique manifestum est. Ambabus ergo anni tempestatibus et squalidis et siccis effectis, humidae quidem naturae non modo nihil offendentur ab. ejusmodi constitutione, sed potius aliquam utilitatem capient. causam vero ipsis dixit libro de aere, locis et aquis, sic scribens r pituirosis vero haec omnia sunt auxilia. Desiccantur. enim atque ad hiemem minime humecti, sed exsiccati perveniunt. Reliquos vero minime tales, ophihalmiae siccae, fabres acutae atque gravedines et eorum nonnullos melanchollae comitantur. Horum generationis cau- sum ipse praedicto libro bis verbis explicat. Biliosis vero haec tempestas est inimicissima: admodum enim exsiccantur, his siccae - ophthalmiae succedunt et sebres tum acutae tum diuturnae; quibusdam eciam melancholiae. Deinde causam his. verbis affert: . Risis enim pars humidissima atque aquosispma exsiccatur atque absumitur ; cra/stsuma vero et acerrima relinquitur; pars quoque sanguinis eadem ratione, ex quibus hi morbi ipsis contingunt. Haec itaque a nobis in propositas constitutiones satis explicata sunt. Cur vero de his stolis constitutionibus mentionem fecerit Hippocrates,; quum et aliae sint multae, non habeo dicere. Malo autem declarare metbodum, qua quis utens omnes constitutiones complecteretur, quae talis est. Prituum igitur a simplicibus ambientis nos aeris intempestatlbus tanquam ab elementis .exordiri. necessarium est; deinde. ipsas in minimas, maximas ac medias dividere; postea sic praedictarum intempestatum unaqtiaque singulis in temporibus oborta dicere, quos morbos proi cujusque naturae ratione sit procreatum, atque deinceps duorum temporum intemperies .sibi invicem complicare, quemadmodum nunc aggressus est Hippocrates. His iero commemoratis omnibus, trium. deinceps temporum, deinde quatuor intemperies copulandae sunt: sic enim perfecta evadet exercitatio. Haec igitur et nos fortassis aliquando, si plus otii nacti fuerimus, seorsum scribemus. Sufficiat autem in praesentia hoc solum dixisse, paucas admodum intempestatum complexiones Hippocratem ita scripsisse, ut hae potius quoddam exemplum esse videantur quam pars aliqua effatu digna totius circa talia disciplinae. Dicemus autem plenius de ipsis, quum librum de aere, locis et aquis et epidemiorum primum interpretabimur. Jam vero quod paulo ante tum me dicturum pollicitus, eo adscripto, in ipso finem orationis tum positurus. lntelligere namque nos oportet omnes, de quibus scripsit Hippocrates, constitutiones in temperatis mundi regionibus fuisse, exceptis Thraciae locis a mari.- remotioribus. Haec enim supra modum sunt humida et frigida; quemadmodum tum Aegyptus tum I.ibya regiones calidiores ac sicciores, exceptis earum tractibus illic mari adjacentibus. Frigidis enim regionibus, qualis Thracia ac Pontus, quia humiliores, mari furit finitimae, propterea temperamento calidiores existunt. Calidis vero, qualis Aegyptus ac Libya, quoniam per aestatem a ventis ab Arcto spirantibus restigerantur, idcirco minus calent quam quae ad mediterraneum recesserunt. zona vero exquisite temperata ac media orbis habitabilis est, quae per Cnidum et Coum insulas et quae .loca non longe ab his ad ursam. aut ad austrum recesserunt. lntelligere autem te oportet et eogitatione comprehendere rectam quandam lineam per quae dixi loca tum ad ortum tum ad occasum porrectam, temperatam esse sonam nominatam, quod ab iis, qui bis in rebus versantur, accurate .didiceris. Nonnulli autem astrologi non Tonas, sed parallelas tales vocitant liabitationum similitudines, ab ortu ad occatum porrectas. Itaque de iis potissimum locis Hippocrati ferme est. Temporum autem ordo, ut et ipse passim libris epidemiorum indicavit et ut .praestantissimi eurum rerum periti scriptesunt, talis est, .t Vergiliarum- ortus aestatis initium est, cui succedit canis ortus, oporae vocatae, quam etiam secundam aestatis partem appellant. Post hanc eruturus oriens autumno dat initium. Deinde vergilianum occasus hiemis principium existit. Atque quod inde hiemem sequitur aequinoctium, veris exordium continet.

XV. Ex anni constitutionibus in universum siccitates assiduis imbribus sunt salubriores minusque letales,

ec Quod praestiterit praedictorum aphorismorum, inquibus de tempestatum anni statu docet, hunc aphoritmum primum scribere, quem nunc explicandum suscepimus, ex ipsis rebus didicimus, cum ipsi; ad prius scriptos aphorifimos probandos, hoc etiam eguimus, tum hoc necessitate edocti fumus; quandoquidem et natura et doctrina simplex compositio prius est. Post illum igitur aphorifinum cujus initium est transtri auditur hebetudinem, .visus catigtnem, capitis gravitatem, torporem. ac resolutionem ex-. citant. Priorem illum ordine locabimus, cujus initium- quotidiani temporum status aquilonii quidem densant corpora. Secundum vero nunc nobis propositum statuemus, in quo ex omnibus anni constitutionibus siccitates imbribus praefert, idque merito. Nam per siccitates humida excrementa discutiuntur, quae per imbres in corpore collecta putrescunt, nisi quis ipsa quotidie exercitationibus expurget. Non enim. quae balneis Evacuatio perficitur, magna est, sini nonnihil cuti cominus impactum dumtaxat vacuat; quae verei in profundo per r carnem et stolidiores partes organicas sparta sunt, non talis abunde per balneas vacuantur. Neque certe quae purgantibus medicamentis excrementorum vacnatio promovetur, idonea fuerit, quippe quae magnopere egentibus et longis temporum intervallis utenda veniat. Ad haec quae quotidie in corpora excrementa procreantur, pauciores eorum vacuationes purgantis medicamenti facultatibus cedunt:. Quod si quis veritus.- ne copiosa in corpore excrementa cumulentur purgationibus bis aut certe semel in mense voluerit, is praeterquam quod. pravae corpus implicabit consuetudini, etiam ipsum labefactabit. Enimvero alimenti excrementum quoddam est velut scrotum ac humidum, quod ipsi distributionis gratia permixtum est; alterum est tanquam fuliginosum residuum in permultis cibariis praesertim deterioribus; quod naturae opificium cdctionemve subterit:git, ut, quod neque alendo corpori assimilari neque agglu. tinari queat. Haec. igitur omnia quotidie vacuanda sunt, sed siccis potius quam humidis tempestatibus vacuantur, proptereaque illas salubriores esse pronunciavit.

XVI. Per a/stduos imbres morbi plerumque oboriuntur, fabres diuturnae, alvi fluxiones, putredines, epilepsiae, apo- plexiae, anginae. Per magnas autem siccitates tabes; ophthalmiae, arthritides, stranguriae ac dysinteriae.

Febres quidem longas humiditatis multitudinem sequi mirum non est, siquidem aegroti. ad.morborum solutionem coctione egent, plures autem .humiditates nonnisi .longo tempore concoqui possunt. Huc accedit quod pluviarum assiduitate frigidiores et pituitosior.es humores procreentur, quemadmodum. contra siccitatibus biliosiores. Quare hac quoque ratione febres pluviosis temporibus diuturniores contraque. siccitatibus acutiores evadunt. Alvi autem flaxiones merito pluviosis temporibus oboriri ex humorum redundantia per alvum expurgata obscurum non est, quemadmodum et putredines. Sicca namque humidis putredini minus esse obnoxia manifeste conspiciuntur. Sunt utique et epilepsiae et apoplexiae morbi pituitusu Angina autem fit interdum ipsa excrementorum ad fauces delata multitudine; fit etiam plerumque fluxionibus a capite in faucibus impactis. Quod autem pluviosis temporibus tum alias fluxiones, tum potissimum e capite ruentes exuberent et manifestum et multoties a me dictum est. Per siccitates e autem tabificus morbos, ophthalmias, arthritides, suani. gurias et dysenterias scatere proferens, indistinctius mea quidem sententia de his orationem fecit; Morbi namque tabidi hasce duas constitutiones sequuntur; unam summe frigidam, qua vas aliquod instrumentorum respirationi servientium rumpitur; alteram calidam simulque humidam, qua caput repletum ad pulmonem fluxiones ablegat; siccam vero constitutionem, quantum in calore ac frigore secundum naturam se habentem, omnes potius morbi quam tabes comitabuntur. Propterea mihi videntur nonnulli coacti tu ille ad oculos affectos tabificum adjectivum relatum intelligere, ut sit hujusmodi oratio: immoderatis autem siccitatibus ophthalmiae tabisicae stunt, hoc est quae in oculorum tabem desinant, qua ipsi praeter naturam tum .macilentiores tum sicciores prorsus evadunt eorumque pupilla redditur angustior, exsiccatis videlicet humoribus a quibus moderate quidem distenta in naturali symmetria servabatur magis vero quam oporteat ad pravani latitudinem extendebatur. Si vero ipsas per se dici ophtbalmias intelligamus, ipsis siccas adjungemus. Dicta vero paulo ante causaest, qua siccae ophthatiniae per immoderatos squalores procreentur. Jam vero arthritici morbi: a fluxionibus oriundi nullo modo per immoderatas siccitates fient. Qui namque ab acrimonia quadam procedunt, si calor quoque immoderatus accesserit, tunc solum oboriantur. Quas igitur arthritides per squalores fieri dixerit quaerendum est. Si enim immoderati squalores facti articulorum humiditatem consumferint, aliquam face prae siccitate motus difficultatem, fortassis etiam interdum dolorem efficient; nunquam tamen affectionem arthritiu vocatam concitaverint, nisi quis omnem articulorum dolorem ita vocare velit. Quamquam ipsis epidemiorum secundo ita pronunciat: Aeni sumis tempore qui legumini^ bus vescebantur in crurum debilitatem inciderant et propter eorum esum genuum dolores patiebantur, non arthriticos; sed genua dolentes ipsos appellavit. At quidam fortassis cautet non unius articuli dolorem, sed mullorum simul artbritin nominari et idcirco genua dolentes nondum arthriticos appellari. Atque de artbritide hactenus haec quaesisse fossiciae De stranguria autem deinceps disseramus. Neque enim ipsae etiam siccitates absolute comitantur, nisi tribus adhibitis distinctionibus, Prima est.immoderata siccitas; secunda cum calore siccitas; tertia siccitas cum frigore, quarum non meminit Hippocrates. Si cui tamen,. .ut dixi,.libeat omnium in anni tempestatibus .constitutionum .naturam investigare, sic ipsi fatusdumo. Erit autem manifesta exempto propositae hujus quaestionis oratio.: nam .immoderata siccitas aliam .in temparatis naturis, aliam in siccis, quemadmodum et aliam in humidis corporis affectionem efficit, sic et in calidis ac frigidis diversam in utraque affectionem creat. Secundum etiam conjugationes simplicium intempestatum aliam quidem in calida et sicca-, diversam autem ab ipsa in frigida et sicca et in reliquis duabus eodem modo sit conjugationibus. Et quemadmodum simplicem paulo ante servantes ambientis aeris intemperiem in unaquaque natura futuras affectiones considerabimus. Erat autem compositae sicca ambientis aeris. constitutio, quum frigiditati aut caliditati admixta suerit, quamquam et simplex quodammodo videbatur et composita. Nam miscebatur. .temperatae constitutioni inter utramque incommoderationem, tum eam quae in calore tum leam quae in frigore exi-. siit mediae, Hoc autem concesso in doctrinis. simplices quidem intemperies eas esse quae qualitate una a naturali statu recedant, non simplices autem eas quae pluribus, merito; quum aer ambiens sicci et. humidi ^oppositione fuerit intemperatus et calidi et frigidi contentione temperatus, simplicem esse intemperiem dicemus. At in omnibus nobis ita speculantibus perspicuum est orationem tum eam aliam quae de constitutionibus est, tum eam quae nunc de vesica habetur, in magnam prolixitatem evaluram. Stranguriae namque fiunt .tum propter urinanun acrimoniam, tum propter facultatis retentricis vesicae imbecillitatem, quae rursum imbecillitas ob immoderatam aliquam intemperiem oboritur. Quum vero octo sint immoderationes, ipsarum unaquaque imbecilla erit vesica, atque idcirco eam stranguriae consequentur. Quin etiam urinae acrimonia a quadam sit intemperie, sed prii mum ac frequentius a caloris, deinde a caloris et humiditatis, ac tertio a siccitatis excessu. Fiet itaque tum ab his causis stranguria, tum ab exceptis propriis ipsius vesicae affectibus, quos symptomatis ratione stranguria consequitur; veluti quum quis propter ulcus aut erysipelas aut abscessum in ea factum aut inflammationem aut ejusmodi alitus in stranguria inciderit. Nunc enim non de his existit oratio, sed de iis solum, quae ab aeris ammentis temperatione proveniunt, quemadmodum neque de illis, quae ex mendosio victu procedit. Quae de stranguria dicta tuor, haec etiam a nobis de dysenteria dicta esse mente percipe, de qua neque ipse Hippocrati assentior. Non enim dysenteria absolute siccitates sequitur nisi distinctu explicet primum summam siccitatis ametriam; deinde ambientis in calore et frigore mutationem; postremo etiam effectas corporum naturas, De Hippocrate vero addubitare; quod tantam artis speculationem, quam primus constituit, universam non absolverit non ita aequum est, quemadmodum de Diocle primum, deinde post ipsum de Mnesitheo; postremo de ceteris plerisque medicis, qui veras Hippocrati. vias sequuti multa sibi particulatim elaboranda proposuerunt. Quum enim eos deceret, si quidquam aliud, eam quoque de temporum constitutionibus contemplationem, ut nuper supposui, articulate explicare totamque elaboratam reddere prorsus neglexerunt. Verum nos id facere aggrediemur proprio his dicato opere, si quae prae manibus habemus, prius absoluta fuerint.

XVII. Quotidiani temporum status, aquilonii quidem corpora densant, robusta, motu sucula, probe colorata probeque audientia reddunt, alvos exsiccant, oculos mordent at si quis dolor thoracem prius obsederit, dolorem irritant. Austrini vero corpora tum exsolvunt, tam humectant, auditum obtundunt, capitis gravitatem et vertigines oculis et corporibus difucilem motionem inducunt et alvos humectant.

Quum siccus ac frigidus ventus sit boreas, omnia ex corpore absumit excrementa. Ipsis autem instrumentis substantiae densatione a te constrictis et coactis robur infert. Quamobrem perfectius, inquit, omnes tuas functiones obeunt tam naturales quam animales facultates. Nam animales quidem functiones his verbis ostendit: Et motu facilia probe audientia, Naturales vero functiones quum probe colorata pronuntiat. Utrisque autem commune virium robur. Manifestum etiam est unico auditus tensa veluti exemplo idem quoque de relictis sensibus intellexisse. Haec igitur bona aquiloniis constitutionibus insunt, quibus maxime perfruuntur fanis corporibus praediti et ex bis ipsis humidiores. Adsunt tamen sua his etiam constitutionibus mala, verum parva minimeque malis quae auster invehit similia. Qua ratione non parva sint, alvum sisti, oculos pungi et praecedentes thoracis dolores exacerbari? At ipsarum parvitatem apertius nosces, si aquilonlas cum austrinis constitutionibus contuleris, quas dixit corpora dissolvere; id enim ad omnem functionem vitalem ac animalem maximum malum est, nec parvum etiam capitis gravitas et obtusus auditus malum. Quid autem de vertiginibus quoque dicendum? Hae namque tum epilepsiae tum apoplexiae proximae sunt. llingus enim est tenebricosa vertigo, quae fit quum humor cum crasso spiritu in capite movetur ideoque epilepsiam et apoplexiam praecedit; imo et dyscinesiam, inquit, difficilemve tum oculorum tum totius corporis motum, quae et ipsa prava sunt symptomata, id solum ipsis moderatum est, quod alvos humidiores efficiant. Atque id et alia omnia efficiunt tum maxime propter humiditatem tum etiam propter caliditatem. Quod autem orationis initio foriptum est, id praestitisset commutato ordine legi, ut primo loco legeretur, humectant, secundo dissolvunt; deinde quae deinceps eodem ordine. Si enim humectant, etiam aliorum quodque efficiunt, colore ad haec conferente. Actiones enim per solidas fiunt animalis partes, quae sane re ipsa ac vere tuus ejus partes. Hae vero humorum plenitudine gravatae deterius agunt.

XVIII. At pro anni tempestatibus, vere quidem et prima aestate proximi, tum optime degunt, tum maxime valent; nestate vero et quadantenus autumno senes. Reliqua autumni et hiemis parte qui inter has aetates sunt medii.

Non solum in aetatibus, verum etiam in ceteris omnibus, quae secundum temperationem vel moderate vel immoderate se habent, si quis orationem hoc in loco Hippocratis examinaverit, veram comperiet. Naturis siquidem aetatibus et regionibus temperatis tempus est optituum, quod temperatissimum, quippe quae non habitudims quam habent mutatione, sed conservatione egeant, quandoquidem a similibus res quaeque servatur, molatur a contrariis. Quare pueri et adhuc magis adolescentes, ipsorum enim aetas est omnium optima, aetatem vere degunt optime. Eadem quoque ratione quaecunque regiones aut naturae temperatae .sunt vere se habent bellissime. Adjunxit autem veri aestatis principium Hippocrates, latius extendens. uniuscujusque theorematis usum. Accuratius autem fuisset pronunciare: adolescentes vere, pueri aestatis principio optime degunt. At vero fenibus propter temperamenti frigiditatem aestas est utilis, aetatis vigore florentibus hiems utilissima. Haec enim biliosae ipsorum temperiei contraria est. Sic et naturae biliosiores hieme, pituitosiores aestate, temperatae vere degunt optime. Similiter temperatis regionibus ver optimum est, ut frigidis aestas et hiems calidis. Quin pessima etiam cuique aetati et naturae et regioni tempora ex iis quae dicta sirnt, invenire possumus. Nam pessima strui optimis maxime contraria. Eadem ratione media etiam inter optima et pessima comperies. Illud praeterea diligenter animadvertendum, ver quidem adolescentibus dictum optimum, aliis omnibus esse medium ; neque enim his optimum est, neque pessimum. Sic Iane et ad naturas et regiones se res habet. Et autumnus omnibus utique et aetatibus et naturis et regionibus malus est ; minus tamen per autumnum calidae et humidae naturae quam aliae laeduntur.

XIX. Morbi omnes in omnibus anni tempestatibus oriuntur ; nonnulli tamen in quibusdam magis tum sunt tum irritantur.

Si ambientis aeris temperatio sula esset morborum causa, singulis temporibus omnes illis morbis aegrotare-. mus, qui temporum proprii sunt. ac peculiares. Nunc vero quum etiam ob vitae ac victus delicta morbi oboriantur, omnes in omnibus temporibus creabuntur, plores tamen cuique ipsorum familiares. Non parvum ad id etiam confert naturarum discrimen. Non enim similiter ab eadem causa calidus ac frigidus, nec humidus ac siccus, quemadmodum neque temperatus ac istorum quivis, neque ii qui per aliquam conjugationem intemperati .sunt, ut antea diximus.

XX. rere namque maniae, melancholiac, epilepsiae, sanguinis profusiones, anginae, gravedines, raucedines, tussis, leprae, impetigines, vitiligmes, pustulae ulcerosae alurimae, tubercula et arthritides.

Atque quomodo jam antea recte ab eo dictum videatur, ver saluberrimum et minime letale, quum permulti in eo fiant morbi? ipsum siquidem magis universas anni tempestates morborum quos generant varietate adaequare videtur;… Etenim maniae, melancholiae ; epilepsiae, anginae.morbi sunt autumnales; gravedines autem et raucedines et tusses et leprae sunt hiemales. De aestate autem ipsis. deinceps dicturus, ejus cum vere- communionem pro.dit: aestate vero horum nonnulli, hoc. est praedictorum inwerei morborum. Auctarit autem vice, praeter alios temporum morbos, ver sanguinis profusiones, lepras, impetigines, vitiligines, pustulas ulcerosas plurimas efficit, tubercula et arthritides. Hi certe morbi vernae tempestatis proprii omnes. periculo vacant, tantumque abessent aphorifmum illum falsum esse convincant, in quo ipsis dixit: ver autem saluberrimum ac minime -letale, ut solidius ipsum adstruere videantur. Nam hac ipsa tempestate corporis pulsandum expurgatur vitiosis humoribus a partibus principibus ad cutem pervenientibus; sic enim leprae, vitiligines, impetigenes et pustulae quaedam ulcerosae multae generantur. Alio vero modo tuberculis et arthritidibus altum corporis expurgatur pravorum humorum in extremas partes facta translatione. Quod autem sanguis nis profusiones, tum plenitudinem, tum cacochymiam, id est humorum pravitatem, oriundos in ipsis morbis arceant omnino perspicuum existit. Quod si corpus aliquod probis praeditum humoribus verna tempestas excipiat, id servat saluberrimum nihil ex propria innovans natura; non tamen sic aestas aut autumnus aut hiems. Hae namque anni tempestates, etsi purum corpus ac omnino illaesum excipiant, aestas tamen flavam bilem ultra modum procreare consuevit, atram autumnus, hiems denique pituitam. At tale quoddam vere oboritur, quale in exercitationibus evenire conspicimus; etenim hae quoque sunt saluberrimae. Verum si hominem pituita aut flava bile vel atra aut ipso etiam sanguine plenum exercere volueris, eum exercitationibus aut epilepticam aut apoplecticum effeceris; aut nisi haec mala accidant, periculum imminebit, ne rupto aliquo in pulmone vase in morbum procidat insanabilem. At multi quum febricitare coepissent propter exercitationes acutissimis morbis correpti fuere. Quibus vero vicem purgationis humorum in alto latentium exercitatio suppleverit, ea ad cutem pravos humores evocans, ulcera et scabiem excitat. Ac proinde id ipse dicebat Hippocrates: si impurgatus sese exercuerit, ulcera erumpent. Et sane verno tempore calor aeris ambientis humores fundens ad cutem educit isque effectus ipsius exercitationibus persimilis existit. Nec vero iulum exercitationum effectibus veris effectus sunt similes, sed ipsius etiam naturae operibus. Illius siquidem partes sunt tum occultam toto corpore perspicationem efficere, qua supervacanea excernuntur, tum etiam per morbos verris mollis corpus expurgare.

XXI. Aestate vero horum, nonnulli et subres adsiduae et ardentes et tertianae plurimae et quartanae, vomitiones, diarrhoeae, ophthalmiae, aurium dolores, oris exulcerationes, genitalium putredines et sudamina.

Aestate nonnullos etiam ex vernis morbis nimirum per ejus exordia fieri pronunciat. Nam aestatis partes veris postremo copulatae, quemadmodum temperationis cum vere, ita generationis morborum similitudinem sortiuntur. Alios enim quosdam aestatis proprios morbos fieri dicit, febres assiduas et ardentes et tertianas et, ut summatim dixerim, quicumque ex flava bile morbi corporibus accidunt. Etenim hile per summa natante vomitiones fiunt, deorsum secedente diarrhoeae, ophthalmiae quoque aestate plurimae, utpote repleto capite. Sic et aurium dolores et alia similia corpus aestate patitur propter capitis repletionem, alias ad alias corporis partes excrementum deponentis. oris etiam ulcerationes propter biliosum humorem oboriri perspicuum est. Genitalium vero putredines non simpliciter, sed quum aestas diutius humidior aut ventis minus perflata aut plusculum austrina fuerit. Nam quum plurimum a naturali statu ad humiditatem aut flatuum vacationem .recessit, non modo pudendorum, sed etiam cujuscumque partis alterius putredines sarit, qualis erat fletus tum qui tertio epidemiorum, tum qui secundi initio describitur. At parvae i aestatis depravationes genitalia laedunt quae ob humiditatem et caliditatem putreicere ex quacumque occasione parata sinti Quate quum tuum aestas temperamentum servat, qui multis excrementis infestantur, quum haec aliquam ob causam ad genitalis defluxerint, ipsorum putredines patiunturr Sudainina autem e genere sunt exauthematum quae in cutis tuperficie effiorescentia ulcerum ore cutem exasperant. Fiunt autem, quemadmodum et ipsum ostendit nomen, propter multos sudores, qui vel biliosiores vel omnino mordaciores evasurum. Hi. namque cutem mordent et pruritum in ea ardoremque excitant et ulcerum instar exasperant.

XXII. Autumno vero etiam aestivi morbi, fabres quartanae, erratione, splenia tumores, hydropes, tabes, stranguriae, lien:eriae, dysenteriae, isehiades, anginae, asthmata, volvuli, epilepsiae, maniae et melancholiae.

Autumno, inquit et aestivorum morborum multi fiunt, manente etiamnum per id temporis aestivo humore, flava scilicet bile- non enim quemadmodum aestas veri fuceedens vernos humores vacuat, ita et autumnus vacuat aestivos; sed modo prorsus contrario a partibus fumans et externis ad internas ac profundas revocat. Itaque merito aestatem quidem nonnullos morbos generare, autumno vero aestivos non paucos, sed- multos creare dicit. Quin etiam- hac tempestate quartanas. febres fieri pronunciat, nimirum ex atra procreatas hile geminam generationem fortita; alteram quidem ex flava bile retorrida et perusta; alteram vero ex crasso sanguine. Fiunt autem et erraticae febres per autumnum .propter temperaturae inaequalitatem. Fiunt et lienis magni ob melancholicum excrementum; et hydropes ex lienes vitio. Ec si qua tabes suspecta sit, maxime autumno .deprehenditur ob siccitatum et frigiditatem et inaequalitatem tempestatis nihiloque minus propter humorum pravitatem. Fiunt quoque ob easdem causas ea tempestate potissimum stranguriae. Nam vesica incertis, inordinatis ac repentinis caloris et frigoris mutationibus refrigeratur et ex pravis humoribus obortae acrimoniae inient molestant, praesertim quum derepente facta in frigidius mutatione, qui antea perspiratione discutiebantur et per fusiores vacuabantur humores ad vesicam recesserint. Lienteriae vero sunt celeres et sine ulla omnino mutatione ciborum dejectiones, quae fiunt aut propter ventriculi aut intestinorum exulcerationem in superficis eodem modo-factam, quo in pueris aphthae vocatae, aut propter retentricis facultatis imbecillitatem. Quorum prius propter mordaces et substantia tenues humores, secundum ob magnam ventriculi atque intestinorum intemperiem fit. Haec autem ambo maxime autumno fieri contingit. Ischiadas autem ex humorum cum malignitate tum refrigeratione maxime fieri rationi confertlaneum est. At vero anginae ex biliosis humoribus ortum ducunt, autumno ad fauces decumbentibus, ab iis quae vere fiunt eo differentes, quod illae sint quodammodo pituitosiores. Jam vero asthmata tum propter humorum ad interna motum, tum propter refrigerationem fieri confueverunt. Propter has ipsas causas etiam volvuli contitantus, qui excrementorum alimenti deorsum prolabentium transitus sunt suppressiones, quae plerumque ab alienius intestinorum partis inflammatione oboritur. Maxime vero par est frigida, sicca et inaequali tempestate pravos humores procreante tum ventriculum tum intestina laedi, Nam aestate tenues ac mobiles humores factos autumnus excipiens suo frigore et inaequalitate in altum agit corporis. Est vero profundus intestinorum situs. Epilepsiae vero hominibus huic affectui sibi familiari ferendo obnoxiis ob repentinam in contrarium mutationem accidunt. Calor namque meridianis, frigus vero primis et ultimis diei horis dominatur. Nihil autem adeo- epilepticae .accessiones ac talis mutatio generare potest Maniae vero affectiones ob tenuium ac biliosorum humorum malignitatem oboriuntur, quemadmodum et ob atram bilem melancholiae, qua de te paulo ante dictum est.

XXIII. Hieme vero pleuritides, peripneumoniae, lethargi, grave-: dices, raucedines, tustes, pectorum, laterum et lumborum dolores, cephalalgme,vertigines,apoplexiae.

Hiemales morbos statim post autumnales explicans non eadem qua in superioribus usus est loquendi forma, hieme scilicet multos etiam autumnales morbos fieri; quamquam prius, quum de aestivis ageret, vernis eos comparans dixit: Aestate autem horum etiam nonnulli; et quum de autumnalibus: autumno aestivorum etiam multi. Nunc autem morborum hiemalium catalogum plane confecit, sive quod de communi voluerit hoc etiam. loco nos dicturum morborum aliquem subaudire, sive absolute pronunciare tanquam nihil autumnale tempus cum hiemali communicet. Atqui primas hiemis partes rationi consentaneum est et experientia comprobatur cum autumno communitatem habere. Ipse enim. dicebat: aestivae quartanae plerumque breves existunt, autumnales vero longae ac praesertim quae hiemem attigerint. Nisi quis dicat ipsum de iis quae extrema autumni parte generantur, quartanis, mentionem facere. Verum hosce vult hiemis proprios morbos esse pleuritides et peripneumonlas, quod instrumenta respirationi servientia a frigore laedantur. Cetera namque ita exacte obtegi queunt, ut aut nihil aut certe minimum injuriarum ab ambientis frigore percipiant. Respirationis vero usus nemini prohiberi potest, neque aliunde datur respirandi facultas. ob hanc igitur ipsam refrigerationem caput oblaesum gravedines, tusses atque raucedines efficit. Et quemadmodum laterum dolores ob refrigerationem fiunt, sic et capitis, lumborum, omnium denique partium nervosarum. Vertigines quoque capitis laesiones consequuntur, ut et apoplexiae; etenim et hic affectus sit quum cerebrum pituita repletum est.

XXIV. per aetates autem haec oboriuntur, parvis quidem et recens natis puerulis aphthas, vomitiones, tussis, vigiliae, pavores, umbilici inflammationes, aurium humiditates.

Quae ad aetates spectant accuratius exsolvit quam quae ad anni tempora, facta in minimas partes divisione. In puerulis namque recens in lucem editis aphthas fieri pronunciat. Sic autem Graeci vocitant ulcuscula oris superficiem obsidentia ob instrumentorum mollitiem mai xime ..facta, neque contactum, neque qualitatem ferentium lactis quod in se non paucum feri continet. Hoc autem ferum detergendi facultatem habet; quare non est mirum in mollium corporum superficie quasdam creari exulcerationes. Vomitus autem tunc his fieri par est, propter lactis quod assumunt copiam. Vigiliae vero nequaquam ipsis consuetae sunt: majorem enim temporis partem .dormiunt, nisi quis ab ipso aut alio affectu infantibus exuitari vigilias judicet. Quandoquidem somni diuturnitas ipsis maxime secundum naturam est. Pavores autem per somnos infantibus oboriuntur pueris ac praesertim voracibus, quum ventriculi regio sensit quidem praepolleat; sed naturali imbecillitate laboret, cibus vero corrumpitur. Nos enim non in tantillis solum, verum etiam aetate jam adultis terrificas per somnos fieri imaginationesobservamus, Hoc enim orificium sentiendi facultate praepollet. Umbilicorum autem inflammationes non multo ante praecistarum merito recens natis puerulis accidunt, quemadmodum si qua alia pars foret ulcerata. Sed et aurium humiditates inter morbos reponit, etiamsi tum palati tum narium excrementa. non reponat, quod secundum naturam sit per nares atque palatum cerebri excrementum per derivationem expurgare, idque iis accidat qui jam aetate perfecta sunt, praeter naturam autem per aures derivatio, pueris tamen infantibus etiam per aures cerebrum expurgatur; et recte Hippocrates inter proprios hujus aetatis morbos etiam aurium scripsit humiditates. Est siquidem et totum corpus recens natis puerulis fumare humidum, adeo ut et ossium natura in ipsis velut cerea potitis quam lapidea videatur. Ceterarum vero partium cerebrum quam humidissimum existit, ut quod etiam in adultis tale existat. Quare optima ratione quum ipsis excrementorum copia redundet, per omnes meatus excernitur.

XXV. Ad dentitionem vero productis gingivarum pruritus, su- bres, convulsiones, diarrhceae ac maxime quum caninos dentes edunt, cra/stspmisque pueris ac duras alvos habentibus oboriuntur.

Quum puerulis dentes obortum sunt, gingivarum pruritus fieri nihil mirum. Pruritus enim prurigo quaestum est cum leni quodam dolore. Febres vero, convulsiones atque diarrhoeae pueris jam dentientibus ac nondum dentes edituris accidunt, quemadmodum ipsi his verbis ostehdit: Et maxime quum caninos edunt dentes. Liquet autem foratis a dentibus prodeuntibus gingivis haec evenire symptomata, quemadmodum quum paxillus carni fuerit impactus; atque sane plus molestiae quam infixi paxilli dentes excitant. Hi siquidem paxilli semel firmati in membro quiescunt cui ab exordio infixi sunt; dentes vero semper tantum procedunt, quantum augentur. Febricitant ergo hac aetate pueruli et propter dolores et vigilias et inflammationes. convulsiones autem sequuntur tum propter haec, tum propter crudum alimentum et quod nervotae partes nondum satis sint validae. His omnibus etiam diarrhoeae succedunt, quod alimentum non belle coquatur, neque distribuatur. Illud autem : pueris cra/siqstmis et ut- vos duras habentibus, ad convulsicnes refertur, quum his maxime pueris dicat convulsiones fieri, qui crassissimi sunt et alvos duras habenti Tales enim plethorici sunt et suatent excrementis, ideoque convulsionibus facile capiuntur; maxime vero ejusmodi naturas convulsiones obsident Iaeduntque.

XXVI. At adultioribus factis tonsillarum inflammationes, vertebrae ad occipitium intro luxationes, asthmata, calculi; lumbrici rotundi, asuarides, verrucae. pensiles, sutyriasi- mi, strumae et alia tubercula, praecipue vero praedicta.

Primum quidem scripsit de recens natis puerulis, deinde de dentientibus, nunc vero de iis qui mediam aetatem agunt inter eos qui jam dentire desierunt et eos qui pubertati fiunt proximi. Nam de pubertati proximis deinceps .sequenti aphorismo mentionem facit; quartum ab iis ordine locum obtinentibus. Verum tertiam aetatem quae nunc proponitur, ad duodecimum et tertium decimum usque annum progredientem iis corripi ait affectibus, quorum prima paristhmia scribit, quae sunt locorum ad isthmum pertinentium inflammationes. Hic autem per isthmum pars illa intelligenda est quae os et gulam interjacet, per metaphoram ab isthmia proprie dictis ita nominata. Sunt autem angusti quidam terrae tramites ac transitus inter duo maria sitae. Haec autem paristhmia nonnunquam solius sunt tunicae ventriculo. et gulae et faucibus totique ori communis inflammationes; nonnunquam vero et suspectorum ipsi musculorum ; quum vertebrae etiam quae est in occipite antrorsum fiunt inclinationes, de quibus post paristhmia inquit; Et vertebrae ad occipitium intro luxationes. Nam a musculis inflammationem patientibus vertebra haec tractu ad partem indinat cervicis anteriorem, Nominavit autem hanc partem Hippocrates non anteriorem, sed interiorem, ut qui ad rvertebram pone locatam orationem referret : corporis enim e sua sede in profundum emotio, sive ex anterioribus, sive ex posterioribus fiat partibus, unica voce introrsum significatur. Cur igitur Hippocrates in puerulis recens natis, neque de paristhmiis, neque de vertebrae in occipitio luxatione quidquam dixit, quum et illi nihilominus cerebrum humidum et scatens excrementis habeant, adeo ut in subjectas partes fluxiones demittat? An quod hi tam pusilli prius intereant quam submoti faucibus musculi una cum nervis vehementem inflammationem patlantur? quodque praeterea ipsis hae partes sint molles, ac proinde vehementem sustinere tensionem nequeant, ut vertebram intro ad te possint attrahere. Jam vero asthma, sic autem Graeci vocant crebram respirationem qualis currentibus aut quovis alio modo ad vehementem motionem adductis accidit, in his quidem fit quod multa ob ipsum exercitium indigeat. animal respiratione ; in aliis autem citra, exercitium ob cavitatum pulmonis angustiam; haec.. vero angustia fit fluxionibus superne irruentibus repleto viscere. At hae fluxiones plures quidem in recens natis puerulis fiunt ac cito ipsos interimunt, quoniam et alias male se habent. Nam et ab utero in ambientem aerem. transitus et alimenti diversitas per initia quidem locorum ad umbilicum inflammatio, deinde ob dentium ortum eos omnes imbecillos reddit et vix ea quae dixi mala tolerant ; nedum praeter haec fluxiones etiam in pulmonem decumbentes ferre possint. Lithiasis vero, calculi genera- rio, proprius est puerorum morbus, ob edacitatem crudos humores non paucos coacervantium, ex quibus pars crassior una cum urinis ad vesicam delata fit lapidum generationis materia ; accedente altera causa, caloris vehementia. Acervant quidem et senes humorem crudum non paucum, non propter voracitatem ut pueri, sed propter facultatis coctricis imbecillitatem; non tamen calorem vehementem. habent, qui ex crassa materia vaporem resolvens lapidem generet. Lumbrici vero et ascarides videntur aliis animalibus similiter gigni, quae. non ex semine, sed ex; putredine sola ortum habent. Sola enim putredo hitce procreandis non satis est, sed multo etiam .calore indiget. Cibus itaque plerumque corrumpitur in ventre, ac potissimum inferiore: puerulis, verum calor in valde parvis ac. tenellis nondum. materia superior existit ; in adultioribus autem et maturis idonea est ad talium .animalium .generationem, ac .praeter eam calorem adsciscit. Ascarides igitur funi tenues quidam lumbrici in parte praecipue inferiore orassi intestini procreati, cujusmodi plurimi manifesto procreari conspiciuntur in veterinis ani.:. malibus male cibum coquentibus, quorum depravatam coctionem foetor indicat excrementorum. Aliud vero, genus lumbricorum rutundorum in supericribua magis intestiuis generantur, adeo ut ad aptum quandoque ventriculum adscendant, atque multo plures hi quam ascarides gignuntur in pueris. Rarior autem est lumbrici lati genecatio, qui et longissimus est et saepe per omnia extendilue intestina. Verum de hoc nullam penitus fecit Hippocrates mentionem, quoniam neque ipsi erat propositum de omnibus morbis agere, qui hominibus accidunt, sed de iis tantum qui singulis aetatibus ut plurimum accidunt. Propterea igitur ipse enumeratis jam dictis deinceps verruens pensiles acrochordonas et strumas adjecit, morbos pravorum humorum plenitudinis sobolem. Totum autem ipsorum genus phymata tubercula nominat, ita deinceps scribens: Voerrucae pensiles, sirumae et alia tubercula. Verum eximie phymata quaedam appellantur inflammalienes nonnullae sponte nascentes, quae et celerrime in acumen generantur, quae celerrime in altum attolluntur et celerrime etiam supputantur, quorum plurima est in inguinibus et axillis generatio, quod his in locis plures sint adenes, .naturam excrementis in se promte excipiendis. idoneam sortiti. Horum adenum morbus struma quoque est, non ex calida materia, neque ad suppurationem properante, sed ex pituilosiore et frigidiore maxime constans.

XXVII. At etiamnum adultioribus et ad pubertatem accedentibus ex iis multa .et febres diuturniores et ex naribus sunguinis prostuvia.

Pueri post annum quartum decimum pubescere in ci-: piunt. Qui vero prope hanc aetatem accedunt, sunt qui duodecimum aut tertium decimum aut quartum decimum etiam annum agunt. Non enim unus omnium certissimus pubertatis est. terminus propter temperamenti caliditatem et frigiditatem. Calidi namque citius, frigidi vero tardius pubescunt. Aegrotant autem pueri multis morbis jam praedictis propter temperamenti similitudinem et praeterea febribus diuturnioribus quam superiores; non- tamen quidquam de iis protulit quae prima illa aetate efebres abundant quales essent; verum ex eo quod nunc dicitur aperte ostendit, ipsas acutas esse. Immutantur enim alteranturque puerorum status citissime propter corporis humiditatem et naturalis facultatis imbecillitatem. Sanguinis vero profluvia ex naribus fiunt grandioribus, quoniam hic humor ea aetate redundare incipit, non quod copiosior quam antea generetur, sed quod nunc ipsius minus absumatur, propterea quod et augmentum pro corporis ratione hac aetate quam superiore procedat.

XXVIII. At vero pueris plurimi morbi judicantur, alii quidem intra dies quadraginta ; nonnulli vero intra septem men- scs; quidam intra annos septem, quidam denique ad pubertatem accedentibus. Quicunque vero morbi pueris permanserint, neque pueris circa pubertatem, neque suminis circa menstruorum eruptiones soluti suerint, diuturni esse consueverunt.

Si vox, diuturni, orationi adjecta fuisset, melius . foret. Unde nonnulli nomen πάθους, . affectionis, de diuturnis tantum morbis ipsum intelligere atbitrantur. Verum his adversantur quae in aphorismis pronunciata sunt: Lu acutis. πάθεσι, morbis, raro et per initia medicamentis purgantibus utendum; et, tenuis victus tum in longis πάθεσι, morbis, semper tum in acutis. itaque ex his manifestum est non in diuturnis tantum morbis, sed etiam in acutis Hippocratem πάθους, apertionis, nomen pro consitetudtne pronuntiasse. Videtur tamen nunc aut de diuturuls morbis id intelligere aut impersectam orationem protulisse. At nos ipsi quod deest aet perfectionem supplentes ita dicemus, Plurimi autem puerulis morbi diuturni judicantur: alii quidem intra dies quadraginta, nonnulli. vero intra septem menses, quidam intra annos septem. Quadragesimus namque dies diuturnorum morborum primus est decretorius et degenerum ex decidentia acutorum ultimus, quemadmodum supra docuimus. Qui vero hunc superant numerum, septenaria ratione judicationem fortiuntur, non jam diebus connumeratis septem, sed primum quidem mensibus, deinde annis. Et vero rane mor-. bos qui hoc tempus superaverint ad quartum decimum annum pervenire manifestum est. Nam secundus septenarius eo tempore completur, deinde etiam in pubertate magnae fiunt corporis mutationes, in seminis praesertim propter menstruorum eruptionem. Quare qui morbi nec hac aetate soluti fuerint, in longum usque tempus permanere consueverunt.

XXIX. Juvenibus sanguinis exspuitiones, tabes, subres acutae, epilepsiae aluque morbi, sed maxime praedicti.

Quum primas aetates ad pubertatem usque minutissime explicuerit, nescio quomodo adolescentiam praetermiserit, inter puberes ac aetate febrentes mediam. Verum ex pronunciatis tibi licet etiam quatis ea .sit conjicere, quae in multis quidem communicat cum illis aetatibus utrimque ipsam circumstantibus, sed inmaribus peculiarem eximiamque habet sanguinis per nares profusionem, cujus in aetatibus pubertati proximis meminit. Nam hoc symptoma ea aetate appare incipit, sed maxime viget in adolescentibus, deinde remittitur in viris. Verum hanc aetatem praetergressus Hippocrates ad juvenum aetatem pervenit, ac primum sanguinis exspuitiones et tabem, deinde febres acutas ac deinceps epilepsiam scripsit; postremo ad haec et alii, inquit, morbi, sed maxime prius commemorati, recte hoc adliciens, nam ita rem se habere cernimus, sed non integre de febribus acutis disseruit. Non enim dicere absolute oportuit acutas, quae et in pueris nihilominus fieri conspiciuntur, sed ex acutis tertianas maxime et ardentes. Hae namque omnium febrium sunt biliosissimae ac saepissime juvenes invadunt, quoniam flava quoque bilis hac aetate abundat, ex qua morbi tales aetate florentibus accidunt. Tabes autem et sanguinis exspuitiones non secundum aetatis. naturam afficiunt, sed ex quodam ipsius accidenti ; quare et antea dicebat tenes ut plurimum minus quam juvenes aegrotare, ubi nos quoque diximus propter intemperantiam, non ob facultatis imbecillitatem Iuvenibus multos morbos oboriri. Re igitur eadem juvenibus sanguinis exspuitiones accidunt, aut ictu accepto aut contusione facta, saltu, vehementi clamore aut frigore et humi cubitu aut plenitudine aut aliqua ejusmodi causa. Ad Anguinis vero (putum tabes consequitur. Quare et his causis juvenes per accidens aegrotabunt, non primario, neque aetatis ratione. Epilepsiae vero ipsis nivenibus, quamvis malo victu utantur, non tamen frequen-, ter accidunt, mirorque quomodo et has Hippocrates scripserit, quum alibi non modo pueris frequentius accidere, sed inde etiam puerilem morbumnominari et aetatis mutatione sedari protulerit. Fiunt igitur et in quibusdam juvenibus epilepsiae prius non obortae, propter victus errorem, quem in assumendis committunt, ac in aliis quas obeunt actionibus, quum humi cubant, quum foli ac imbribus se exponunt, aliaque patiuntur similia. Verum hae frequentes non sunt, atque alii morbi quidam eadem ratione oboriuntur. Quare melius fuerit ita aphorifmum scribere: juvenibus autem tum alii prope omnes morbi dicti aliis aetatibus accidunt, tum vero praecipue ardentes ac tertianae febres. Porro sciendum est quod vigens aetas triginta quinque annis circumscribitur, dedinans autem quadraginta octo.

XXX. Ultra- hanc iuvenilem aetatem provectis asthmata, pleuritides, ritides, peripneumoniae, lethargi, phrenitides, fabres ardentes, diarrhoeae diuturnae, cholerae, dysenteriae, lienteriae, haemorrhoides.

Juvenum aetas quinto septenario circumscribitur. Quamobrem et ipse in prognostico dicebat : in junioribus autem annis triginta quinque sanguinis quidem prosusio magis exspectanda est. Nam quae ju ventu tem aetas excipit, ad duos sequentes septenarios extenditur, qua aetale provecti omnia vitae munia peraeque aetate florentibus etiamnum facere aggrediuntur, non tamen similiter laboribus sufficiunt. Nam ab aestu, frigore, humicubitu, vigiliis atque repletione magis quam juvenes laeduntur. Et Iane horum quoque temperamentum ipsum quodammodo est magis melancholicum, ideoque per eam aetatem, ut inter anni tempora per autumnum multi melancholia vexantur. Quemadmodum enim hoc tempus frigidum existens flavam bilem aestivis ardoribus perusiam excipit, sic vigore decedentium aetas juvenum aetatem aestati simillimam subsequitur, proindeque mirandum est, cur in ea scriptis non meminerit melancholiae. Hanc tamen in quibusdam exemplaribus adscriptam quoque comperi, sive sit quispiam antas adlicere quod deesse videbatur, tanquam ab Hippocrate praetermissum, sive alii qui depravatis exemplaribus fidentes ita legendum putaverint. Moriuutur autem et tabe laborantium multi et juvenum quicunque ex sanguinis sputo in phthoen inciderint, hac aetate intereunt. Non tamen hac aetate multi sanguinem exspuunt, quod his grandaevis non sit sanguinis plenitudo. Asthmatis autem anhelationibus et peripneumoniis et pleuritidibus ac aetate provecti magis quam juvenes corripiuntur; ut qui et victusimili et laboribus utantur, sed multo imbecilluis quam juvenes corpus habeant. Denique quos omnino morbos praetermisit, quum de aetate florentibus ageret, nunc omnes recenset. Etenim phrenitides et ardentes febres et cholerae et dysenteriae nihilo minus juvenibus quam aetate provectis accidunt, fui ortus occasionem ex flava bile sortitae. Diuturniores autem constante aetate provectis diarrhoeae contingunt, propter distributionis alimenti defectum. Nam omnium prope aetatum decedens constantis ad corporis instaurationem paucissimis indiget, quia quod ex ipsis discutitur ac dissipatur paucissimum est. Neque enim corpus similiter calidum est ac prius, neque amplius in ejus incrementum quidquam absumitur; sed neque his retentrice facultate admodum imbecilla, ut in senibus ex corpore plus efficit. Quia igitur diarrhoeae vel concoctione vel alimenti distributione frustratis accidunt aut bilis acrimonia intestinum abradentis, haec autem omnia in aetate decedentibus sunt, qua ratione ipsis diarrhoeae diuturnae evadunt. Ceterum febres lethargicae fiunt ex humore pituitofo in cerebro acervati,. Prioribus autem aetatibus hic humor deficit magis quam redundat, In fenili vero aetate plurimus quidem est, ve- rum propter aetatis frigiditatem febres non accendit. At in aetate decedentibus et hic humor exuberat, nec dum corpus frigidum est. Lienterias vero ostendimus alias quidem facultatem imbecillam efficiente, alias denique ab ulcerosa quadam affectione. Atque haec omnia aetate decendentibus affluunt. Haemorrhoides autem propriae vere sunt hujus aetatis affectiones, quemadmodum melancholiae. Fiunt enim ab atra bile ad sedis venas cumulatius decumbente. A me ^quidem omnium enumeratarum affectionum causae explicatae sunt; at harum scientia cum probatione illis aderunt qui legerint demonstrationes, quas de his nostris in operibus scripsimus: quae quot qualesque sint et quam quaeque rei contemplationem doceat legenti librum de librorum nostrorum ordine licebit discere. His enim promotus quomodo ipsorum singula sint perlegenda cognoscet.

XXXI. senibus autem spirandi difucultates, catarrhi tusuculosi, stranguriae, dysuriae, articulorum dolores, nephritides, vertigines, apoplexiae, malus corporis habhus, totius corporis pruritus, vigiliae, alvi, oculorum et narium humiditates, visus hebetudines, glaucedines, auditus graves.

Virentes lenes a decrepitis senibus nonnulli Hippo-. eratis sectatores distinguunt, nomen γερόντων, decrepitorum, aetati postremae tribuentes, idque perpetuum recenseri existimantes πρεσβντῶν, viridium autem senum nomen in priori aetate statuentes, inter juvenes ac decrepitos tenes media. Sed nunc manifeste monstravit sic πρεσβύτας, tenes eos appellare qui postremam aetatem agunt. In ipsis siquidem de aetatibus sententiam finivit ac si jam omnes aetates percurrisset. At hi tenes tussiculosis catarrhis saepissime corripiuntur, tum quod ipsis caput facillime refrigeretur, tum quod copiosa ipsis pituitosa excrementa procreentur, quum jam valde frigidum cerebri temperamentum habeant. Asthmata vero tum ex catarrhis ortum habent; tum etiam quod alias ipse spirandi instrumenta non raro proprium sui frigoris principium subeant. Quum; vero ipsis multa ac crassa excrementa. generentur insuperque virium adsit imbecillitas, renes saepius obstruuntur et lapides procreant, postquam crassam excrementum inidem immoratum callosam concretionem adsumpserit. Articularum quoque dolores interdum fiunt affluentibus ad haec loca excrementis ; interdum vero instrumentorum articulos moventium frigore. Vertigines vero saepe quidem vapidi spiritus in cerebri regionibus contenti inordinata et turbata motio saepe excitat; saepe etiam in ventriculo vitiosis excrementis coacervatis in cerebrum vapida fertur exhalatio. De apoplexia autem quid quoque dicendum? Nullus enim adeo fenili aetati familiaris morbus est, quoniam cerebrum in ea pituitosis repletur excrementis. Sicubi vero ulcus factum fuerit, aegre fanatur, propter sanguinis defectum. Assidue quoque te scabunt toto pruriente corpore quod pruritum appellavit, quia quae pruritum excitant supervacanea, difficilem habent per cutem vacuationem. Rationi siquidem consentaneum est tum cutem ipsis frigore densari cogique tum plura excrementa simul et crassiora evadere. Complures etenim, neque sane omnes, continenter vigilant, quod senectus sollicita et anxia sit, tum etiam praesertim propter corporis siccitatem. Quare tunc etiam magis vigilant, quum integra sanitate fruuntur. Dictum namque a nobis. est in commentario de temperamentis instas quidem corporis partes per senectutem sicciores evadere, sed pituitusorum excrementorum copiam acervati : qua ratione a multis frigida et humida senectus adstruitur. At quamdiu haec plura in cerebro excrementa accumulata fuerint et pauciora gigni excrementa et celerius excerni accidit bene et salubriter habentibus, unde et maxime proprie senilis aetatis affectio videtur esse vigilia. Humiditates autem in ipsis et oculorum et narium liquet fieri, propter cerebri superflua excrementa. His ipsis in alvum defluens. tibus ipsa etiam humectatur. obtusior autem vitus et gravior auditus propter facultatis sensitricis imbecillitatem ipsis accidunt. Glaucedines vero ob immoderatam instrumentorum visui servientium siccitatem et quia suffusionis speciem sortiuntur.

HIPPOCRATIS APHORISMI ET GALENI IN EOS COMMENTARIL I. s. raegnantes medicamentis purgandae sunt, si humor turgeat, quadrimesires et ad septimum usuue mensum, sud hae minus. Minoribus -autem aut grandioribus suetibus cavendae sunt purgationes.

Eandem cum uteris foetuum coalitus rationem habent quam cum plantis fructuum connexus. Hi namque primi a generatione infirmis pediculis continentur, ideoque facile decidunt, quum ventus vehementior ipsos concusserit. Postea vero aucti solutu difficilem cum stirpibus communionem sortiuntur. Quemadmodum rursus ubi perfecti maturuerint, etiam citra vim externam decidunt. Eodem sane modo conceptus primo post seminis injectionem tempore, si quando saltare contigerit aut per lubrica cadere aut quoque modo aliter aut animo aut corpore vehementius moveri, facile abrumpuntur. Sic etiam et quum perfecti jam adoleverint. lntermedio vero tempore firmiorem habent coalitum. Quare tum gravida mulier vehementiores motus citra foetus laesionem sustinere potest. .Quae sciens Hippocrates recte pronunciat, praegnantes medicamentis purgandae sunt, si humor turgeat, quadrimestres, etiam ad septimum usque mentem, quod medtum est praegnationis tempus, quo tum utero foetus plane annectitur. Non tamen quae hocce tempore pur- t gatione indigeant, omnes purgari concedit. Sed si humor turgeat, inquit, hoc est urgeatur, quod vocabulum ab animalibus ad coitum concitatis translatum est. Quum igitur redundantes humores moventur et quoquoversum corporis feruntur, nondum aliqua in parte firmati, tum- ad eorum expulsionem natura incitatur atque aliquo qui manum porrigat et ipsum humorum impetum ad alvum deducat indiget. Qui vero aliqua in parte firmati fuerint humores, eos movere non oportet. Sic igitur et illud dictum est: Quicunque statim per initia morborum inflammatas panes medicamento purgante aggrediuntur, ii de parte contenta atque inflammata nihil educunt, neque enim cedii quidquam quae cruda est affectatio, fanas etiam partes et morbo reluctantes colliquant. Quod autem Hippocrates verbum φαρμακεύειν pro purgare medicamento usirrpare consuevit omnes concedunt quicunque vel minimam habent ejus dictionis notitiam. Nam ut alia quispiam omittat ipsius scripta et conscriptorum aphorismorum meminerit nihil quidquam aliud per hanc vocem φαρμακεύειν in ipsis significari posse intelliget, ut paulo post declarabitur.

II. liliis quae medicamento stant .purgationibus talia e corpare educenda sunt, qualia quae etiam sponte prodeuntia juvant. Quae vero contrario modo prodeunt sistenda.

Sponte ex corpore vacuari dicimus quaecunque citra aliquam medici operam excernuntur, interdum quidem moderante nostrum corpus natura ea per se expurgante, interdum vero aliunde irritamentis aut quia a vasis non conteguntur. Quum itaque natura supervacaneum evacuat, juvatur animal. Quum vero aliter excernitur ratione symptomatis, neque inde utilitas ulla sequitur, talis vacuatio pravae etiam affectionis signum est. Recte igitur Hippocrates considit naturam imitandam esse. Est autem mutatio in singulis morbis experiri tales humores evacuare, quales novimus in spontaneis prodesse vacuationlbus. Supra itaque de omni humorum evacuatione generalius dictum est: Aic et vasorum vacuatis si quidem qualem fieri oportet, talis stat et leviter ferunt. Nunc vero de stola purgatione eandem orationem condidit, quoniam de ea hoc in praesentis libri loco docere proposuerat. Melius igitur fortassis est de omnibus quas medici circa aegrotantium corpora occupati moliuntur vacuationibus, nos quoque sermonem repetere. Hae vero vacuationes fiunt interdum quidem ^medicamentis tum vomitoriis tum dejectoriis corpus universum purgantibus, interdum vero medicamentis partile alienius vacuandae facultatem habentibus, qualia quae per palatum et nares capitis educunt excrementa. De genere quoque superflua purgantium sunt quae per tussem, thoracem et pulmonem expurgant et quae per urinas seorsum tdtius sanguinis excrementum eliciunt. Clyster quoque de hoc genere fuerit et quodcunque aliud totum corpus aequabiliter non evacuat. Quomodo tum venae sectio vacuare creditur,^. tum universe omnis- sanguinis detractio quocunque modo facta. Ejusmodi quoque vacuationum est quae per uterum fit, quae per haemorrhoidas, quae per exercitia, frictiones, omnem motum et quae tepore fit et balneis calidis, si praesertim nitrosae vel sulphureae vel bituminosae fuerint et ex accidenti inedia. Haec siquidem omnia videntur quidem totum aequabiliter corpus vacuare. Quamquam si quis accurate veritatem exquirat, non aequaliter vacuare comperiet. Verum in his quum parvus sit alterius ad alterum excessus, secundum eorum quae vacuantur qualitatem et quantitatem; ideo vacuatio mihi aequalis esse ridetur. At vero quae cathartica pharmace vocantur, speciem vacautionis manifeste differentem constituunt, de quibus, ut dixi, nunc ipsi. disserendi est propositum, non tamen majus quidquam docet quam quod de omnibus vacuationibus ipse redundans, cujus dignoscendi peritia petenda est, tum ex colore praeter naturam toto corpore apparente, toni etiam ex symptomatis et morbis, anni etiam tempestate, regione; aetate, caeli statu, aegrotantis natura, vitae institutis et victu. Ut si exempli gratia flavus toto corpore color factus appareat, ut in auriginibus, et per sedem bilis non excernatur aut biliosis quaedam exanthemale per totum corpus eruperint; particulatim autem si ventriculi morsus et cibi fastidium in appetentia adsint, si sitis, si oris amaror aut si aliqua in parte corporis fit erysipelas aut tertiana febris hominem obsideat aut ardens ex saeviente bile febris, quam cautum amarulentum vocitant. Nam his in omnibus flava bilis abundat, atque idcirco ipsam educere conabimur illis medicamentis quae ab effectis cholagoga, boe est bilem ducentia nominantur. Atque illud est quod ab Hippocrate dicebatur: si qualia oportet purgari purgentur, confert facileque suram. Nam illud qualia oportet, humorum videlicet tua qualitate aegrotantem infestantium abundantiam significat. Ea re profecto hujusmodi vacuationes conferre pronunciat. Sed . quoniam omnes sollertes et artificiosae conjecturae in actionibus existunt et fallunt interdum, similitudines enim, ut ipse profert, non solum vulgaribus, sed etiam praestantibus medicis errorem invehunt, alterum nos docuit indicium bonis vacationibus conjunctam euphoriamfeu ferendi facilitatem, ut hujus fiducia in vacuationem recte mofienda securi simus. Quod igitur de flava bile exempli gratia dixi, hoc et de atra mecum intellige. Etenim et in hac totius corporis color in nigriorem mutatur et atrae pustulae atra bilis colore efflorescunt. Quicunque etiam morbi ob ejus redundantiam oborti manifesto humoris copiam indicant, quemadmodum elephas et cancer. Cum etiam quartana periodus ex humore melancholico generatur. Lien quoque magnus et varices nigrescentes affectus sunt ejusdem humoris propagines, quemadmodum et quae melancbolia vocatur et omnis desipientia mentis, iracundia temeraria et fera. Hippocrates vero et ex menstruis redundantem in mulieribus .humorem conjectubat p cujus rei signa ab eo scripta sunt primo libro de morbis mulierum. Ex his igitur atram bilem redundare tibi dignoscendum est, atque his adducto indicationibus ad ejus vacuationem accedendum. Posterius autem ipsa durante vacuatione, secunda sumetur indicatio ab aegrotantis euphoria. Quaecunque de atra bile et flava dicta fiunt, ea mihi de pituita quoque intellige, tumores oedomansos, eruptiones, totius corporis colorem pro humoris idea; ad haec febres quotidianas, mentis pigritiam, turpores etiamnum cataphoras, capitis gravitates et quosdam ructus acidos quum in ventre hujusmodi redundat pituita. Haec enim foedent medicamentum dari pblegmagogum. Jam vero peracta purgatione euphoria tum digno tionem tum eam quam illius gratia ausus est moliri vacuationem attestabitur. Ad diguotionem vero et vacuationis fiduciam habes etiam conferentem aliquid noli solum aetatem vel naturam aegrotantis, verum etiam anni tempestatem et r praefantem caeli statum, praeterea et regionem et victum antecedentem, una cum aliis vitae institutis. Etenim didicisti ex istis omnibus alia pituitam, alia flavam bilem, alia atram adaugere. Haec quidem omnia, ut dictum est, scop1 sunt medicamenti exhibendi, quod infestantis, humores purgatricem facultatem sortiatur, qui vel nos humorem probe dignovisse nobis significet, vel qui errorem coarguat. Significat quidem eupboria, coarguit vero dysphoria. Nam si infestantes humores vacuentur, facile ferent aegrotantes; si quid vero aliud et non quod molesinui est vacuetur; eos omnino graviter molesteque ferre necesse est. Quod igitur, ut dicebam libri initio, complexus uno aphorismo his verbis ostendit: sic et vasorum depletio talis stat, qualem fari oportet et confert et su- cilo ferunt. Id nunc hoc loco de purgationibus agens in duas secuit orationis partes, quarum priore quaenam sint quae conferant yacuationes, posteriore quod ejusmodi evacuationes certum judicium concitetur euphoria docuit. Porro vacuationum bene ac feliciter sponte naturae factarum exempla protulit ipse, permulta quidem in epidemiorum libris, pauca vero hoc ipso aphorismorum libro, qualia et haec sunt. .Hydrope laboranti aqua. per venas in ventrem sinente, morbi salutio. ophthalmia laborantem diarrhoea corripi bonum. Quibus biliosus sunt de/ertiones surditate superveniente, restant; et quibus surditas, biliosis defectionibus succedentibus, cesset.

III. si qualia purgari oportet purgentur, et cotifert et placide furunt ; contra vero moleste.

Hunc aphoristnum in praecedentis aphorismi explanatione prius explicavimus, in superiori libri parte iisdem verbis scriptum, quare nonnulli eum ex hoc loco sustulerunt.

IV. Aestate quidem superiores ventres liberalius, hieme vero inferiores medicamentis purgandi sunt.

Ventres nimirum subaudiendi tuus. At recte aestate purgat superne: etenim qui tunc temporis humor redundat, bilis est flava et universa omnino animalis natura propter aeris ambientis calorem magis sursum movetur. Supervacaneum quodque ac redundans quo vergit, id per loca idonea ducendum est, quemadmodum ipse in libro de humoribus scripsit. Adjecit huic aphorismi sententiae adverbium magis seu liberalius, neque absolute loquutus esu Aestate superiores ventres, hieme vero inferiores purr gandos esse. Etenim etsi non saepe, raro tamen aestatis r tempore nonnunquam pituitosus humor in quodam visus est abundare, quemadmodum hieme aliquando flava bilis.

V. sub cane et ante. canem molestae sunt per medicamenta purgationes.

Etenim nostra natura tunc temporis aestivis desiagrans ardoribus purgantium medicamentorum acrimoniam ininime tulerit: quapropter plerique. hoc tempore purgati febricitant: et vires ob aestum imbecillae purgationibus magis dissolventur. Quin et purgatio ipsa prava fiet, revellente foras humores ambientis calore. Quemadmodum enim thermae contrarios purgationibus effectus producere consueverunt, sic et aestatis calor, ac praesertim quum se ipsi, vehementior extiterit.

VI. Craciles et ad vomendum faciles per superiora medicamento purgandi sunt, dempta hieme.

Hic etiam addendum quod paulo ante dictum est adverbium magis. Nam plerumque graciles biliosi sunt. Si igitur ipsis accesserit ut sint ad vomendum faciles, per superiora purgandi sunt, nisi reclamet hiems. Supra namque pronunciavit:: aestate superiores magis, hieme autem inferiores ventres purgandos esse.

VII. Ad vomitum difaciles et mediocriter carnosus per inferiora purgare oportet, vitata aestate.

Si quidem ad vomendum facilis et gracilis sit, ipse per superiora purgandus est, nisi hiems extiterit, hoc est aestate, autumno et vere. Si vero ad vomendum difficilis et modice carnatus sit, per interiora purgandus est, si res urgeat solum cavendo aestatem, aliud vero nullum anni tempus cavendum est.

VIII. Tabescentibus superiores prohibendae sunt purgationes,

Ad superiores, inquit, purgationes nunquam tahescentes duxeris, veritus nimirum spirabilium instrumentorum imbecillitatem. Per tabescentes autem intelligere par est vel eos qui phthisi morbo seu tabe correpti sunt, vel eos qui ad tabem propendent idonei, de quibus ipse primo epidemiorum scribit^ maximeque moriebantur quibus natura ad tabem propendebat, His autem thorax est augustus et qui in eo pulmo continetur.

IX. stdelancholici liberalius per inferiora purgandi sunt, con. tramis eadem ratiocinatione appositis.

Purgare ventres nimirum inferiores melancholicorum liberalius oportet. Liberalius autem dixit pro vehementer. Quia vero deorsum tendit hic humor, merito ipsum per ventrem inferiorem vacuari jubet, sicuti flavam bilem per superiorem, quum lenis humor sit et assiduo sponte in summa fluitet. Utriusque igitur commune est duci quo vergunt per loca convenientia. Proprium autem alterius quidem humoris per superiora fui vacuationem movere, quod eo vergat, alterius vero per inferiora, quod et eo ipse declinet. Itaque quae per superiora fit evacuatio vacuationi per inferiora ductae contraria est. Utraque vero secundum unam communem ratiocinationem contingit. Quare decenter Hippocrates pronunciavit: contrariis eadem ratiocinatione appositis.

X. .su valde acutis, si turgeat, eo ipse die purgandum est: in talibus .enim immorari malum.

Superius etiam mihi dictum est Hippocratem vocem turgere ab animalibus ad humores transtulisse, quum ad veneris usum impelluntur ipsa naturali quadam cupiditate ad seminis excretionem ducta. ostensum est enim in liluis de semine seminam quoque in coitu semen emittere. Quando igitur vel toto corpore similis huic fuerit naturae impetus ad humorum redundantium excretionem, vel si non toto corpore, at certe partibus principibus, tale quid verbo turgere significare consuevit Hippocrates. .Itaque -statim medicamento vacuandum esse judicat, priusquam vires collabantur imminuan torque, vel febris augeatur vel ad aliquam partem principem vagi ac errantes per corpus humores decumbant Quod autem valde acutos morbos nunc vocaverit quos prius peracutos appellavit patet omnibus. Quin letiam horum indicationis terminum primam esse septimanam id a me prius commemoratum est.

XI. Quibus tormina et circa umbilicum labores et lumborum dolor, qui neque medicamento purgante, neque alias solvitur, in siccum hydropem firmatur.

Tormina fiunt tum propter morsum vehementem tum propter spiritum .flatulentum exitum non habentem, sed flexuosis intestinorum anfractibus interceptum. Quod vero dolores tales affectiones consequantur manifestum est. Verum quum circa umbilicum ac lumbos se firmaverint, neque postea medicamentis neque aliis solvantur auxiliis, quaedam est earum partium habitualis intemperies, quae plerumque perseverans eum hydropem efficit, qui ab Hippocrate siccus nominatur. Vocatur autem hujusmodi hyderus a posterioribus medicis tympania-., quod abdomen percussum talem sonitum reddat, qualem edunt tympana. Etenim et in his circumtonsam pellem contentus aer verberatur, quemadmodum qui in illo morbi genere per mediam cutem in profundo est flatus percutitur. Quod autem a tumoris similitudine hydropem Hippocrates nominaverit manifestum est. Non tamen humidum dixit, quemadmodum ascitem ab asici, hoc est utris, similitudine appellatum, in quo materia collecta flatulentus aer non est, sed humor aquatus. Videtur autem a majori frigiditate generari aquosus hydrops, quem ascitum appellant, quod in peritonaeo humor velut in utre quodam contineatur, a minore vero tympanias, neque enim humiditas in flatulentum aerem sine calore quodam transmutari potest.

XII. Quibus sunt alvi lientericae, eos hieme per superiora purgare malum.

Quum celeriter quae comeduntur talia deliciantur qualia devorata fuerint lienteriam, laevitatem intestinorum, hunc morbum nominant. Fit autem propter retentricis facultatis infirmitatem, imo omnem sequitur omnium alvi instrumentorum intemperiem, hoc est ipsius ventriculi in quem cibos deglutimus et intestinorum quae ab hoc ipsos excipiunt ac transmittunt. Fit etiam nonnunquam sien- terla ex ulceratione quadam partium superficiem obsidente aphthis consimili. Intemperies igitur aliquando oboriuntur, ut quis protulerit, habituales, sic vero eas vocitant intemperies, quae ipso corporum habitu laeto perficiuntur, interdum vero propter pituitam frigidam, qualis potissimum est acida. Super ficiartarum autem exulcerationum causa humor existit acris et tenuis. Hic ergo etiamsi ducentem per superiora purgationem postulet, quod hujusmodi humores magis furtum ferantur quam deorsum fecedant, non tamen hieme datur purgatio, quemadmodum est superius enunciatum est. Alter vero pituitosus humor quum intestinis lufarcitus fuerit, nunquam educentis per superiora purgationis indiget, hoc est vomitorio medicamento. Sola namque evomi consueverunt quae ventriculus complectitur, eorum vero quae intestinis contineotur nihil quidquam per vomitus vacuari potest.

XIII. Qui a veratris non facile per superiora purgentur, iis ante potionem corpora copiosiore alimento et quiete praehumectanda.

Praetentare oportet naturam ejus qui. elleborum sumpturus est, quomodo se habeat ad superiores purgationes, hoc est ad eas quae fiunt per vomitiones. Fiat autem tibi periculum per medicamenta vomitoria quae moderata sint. Si igitur non facite purgari videatur, non oportet hujusmodi hominem, priusquam praeparetur, ad elleborum ducere. Id autem fiet, si qui sumpturus est elleborum, is per continuos vomitus ad promte vomendum assueverit. Verum hoc tamquam parvi momenti atque notum omnibus praetermisit Hippocrates. Melius autem fieret praehumectando corpora; . Praehumectantur autem corpora copiosiore. alimento et quiete. Quiete quidem humectari corpora clarum est. Quemadmodum enim .exercitia exsiccare lolent, sic et quies, quae et otium est et ab exercitatione vacatio, humiditates tuetur. Cibus vero non qui plenior absolute humectandi facultatem habet, sed quicunque fit citra vehementem qualitatem, hoc. est neque acerbam; neque acrem, neque salsam, neque amaram.Fortassis autem non simpliciter alimentum quod ejusmodi sit appellandum est, sed quasi medicamentosum alimentum. Quippe quod absolute est alimentum, solum ex omnibus secundum suam ipsius naturam, non ex accidenti potest solidas animalis partes humectare.; quod ipsum non per se, sed per accidens praestat quies. Ceterum^ solidiorem de his doctrinam didicisse potes qui tum opus nostrum de naturalibus facultatibus tum librum de marcore praelegeris.

XIV. Quum quis veratrum potaverit, ad corporis quidem motus magis ducendus est, ad somnos vero et quietem minus. Et vero motu turbari corpora prodit navigatio.

Ipse causam protulit, ob quam eorum corpora mo.. veri praecipiat qui veratrum assumpserunt. Quies siquidem eodem in statu corpus tuetur, motus vero mutat et atterat, ut indicat navigatio, quae motus quidem est, turbat autem corpora, quousque ad vomitum impellat. Quum igitur talis motio idonea et sola possit ad vomitum corpus praeparare, consentaneum est certe ipsam cuidam parvo vomitorio medicamento junctam longe majorem habituram efficaciam. Nonnulli pro navigatione nauseam scribunt, ut sit talis oratio : Ostendit autem et nausea, quae vehementibus corporis motionibus succedit, ex motione corpus turbari. Liquido constat hunc aphorifmum eandem cum superiore vim habere.

XV. Quum velis elleborum magis agere, move corpus; quum vero sistere, sumnum concilia neque move.

Superior quidem aphorismus, quomodo oporteat bominem qui elleborum sumpfit, ad purgationem praeparare nos docuit; praesens vero quomodo fistenda sit purgatio tradit. Est autem rationi consentaneum, ea purgationem sistere, quae vomitum cientibus sint contraria. Quod itaque ciet motio, id quies sistit, multoque magis somnus, quo actionum animalium quies conciliatur, tum quae per sensuum fiunt organa, tum quae per musculos in motibus voluntariis.

XVI. veratrum sanas carnes habentibus periculosum est, convulsionem enim inducit.

Quod superioribus aphorismis de omnibus purgationibus dixerat, hoc nunc de ea sola quaedit elleboro pronunciat. Quare duo aphorismi possunt invicem jungi hoc pacto. Qui corporibus bene se habent, purgationes aegre molesteque ferunt. Sic namque veratrum fanas carnes habentibus periculosum est. Convulsiones enim excitat. Eximium namque inest elleboro, ut propter actionis vehenlentiam causa sit convulsionis.

XVII. Citra febrem existenti cibi festidium, stomachi morsus, vertigo tenebricosa et os amarulentum medicamento per superiora opus esse significant.

Apositia, cibi fastidium, idem quod anorexra, inappesentia significat. Cardiogmos autem cordis morsus est, hoc est oris ventriculi. Hoc siquidem et veteres cor nominabant. Scotodinos autem, hoc est tenebricosa vertigo fit quando res simul conspectae circumvolvi ridentur et feufus visus repente deperditur aegrotis sibi tenebras circumfundi existimantibus. Hoc mutem accidit ore ventriculi a pravis humoribus demorfo. ob magnitudinem enim nervorum a cerebro in ipsum procedentium animae functiones laeduntur. Atque hujusmodi symptomata cunctis humoribus mordendi vim habentibus communia funi. os autem amarescere totius bilis et pallidae et flavae nominatae lymptoma existit. Quare.etiam praeclare pronunciat Hippocrates commemoratis symptomatis. purgationem per superiora significari. Quod explanatum .ita interpretabimur. Enumerata symptomata significare medico homi n em superna medicatione, hoc est per vomitus, indigere.

XVIII. Quicunque supra septum transversum dolores egent purgerione per superiora purgandum esse stgnisuant, qui vero insim sunt, per inferiora.

Hic aphorismus quod superior de una oris ventriculi dolore docuit, hoc ad omnes dolores extendit. Nam quicunque supra septum transversum consistunt dolores purgatione nimirum egentes, per superiora purgari consulit; quicunque vero infra septum transversum, eos quoque per inferiora purgandos esse manifestum est. Addidit autem orationi, purgatione egentes, ne quis arbitretur Hippocratem absolute omnes dolores per purgationem sanare: neque enim nunc hoc protulit, sini pro humorum infestantium inclinationibus vacuationes esse faciendas. Neque supra septum transversum dolores per subducentia medicamenta, neque infra sitos per vomitoria vacuare oportere.

XIX. Qui per medicas potiones dum purgantur non sitiunt, ii purgandi sinem non feriunt priusquam sitiverint. r

Qui purgantur, eorum quidam statim sitiunt, nonnulli postea. Hoeque fit tum propter ipsius ventriculi affectionem, tum propter datum medicamentum, tum etiam humoris vacuandi ideam. Ac propter ventriculum quidem fit, qui prae calore vel siccitate vel utraque prompte ad sitim ducitur, sive hoc natura insit ei qui hausit medicamentum, sive eo dumtaxat tempore. Ratione vero ejus medicamenti quod acre et calidum et mordax fuerit, propter humorem autem qui vacuatur, quum bilis amara fuerit. Hisce quidem de causis sitiunt. Contrariis vero plurimo tempore sine siti permanent, quum qui purgatur vel frigidiorem et humidiorem ventriculum sortitur aut ab initio aut purgationis tempore, aut quum ipsum medicamentum omni mordacitate vacat; tertio quoque quum humor pituitosus aut aquatus extitit. Verum et in his quam abunde evacuati fuerint, sitis consequitur: potest enim ea quae ex vacuatione provenit siccitas sitim efficere. Praeterea medicamenti purgantis facultas aliquam, etsi neque manifestam, neque sensibilem, attamen latentem habentis acrimoniam et caliditatem, sitim accendit.

XX. si febre vacuos tormina et genuum gravitas et lumborum dolor obsideant, purgante per insuriora medicamento opus esse significant.

Quemadmodum paulo ante signa docuit eorum qui medicamento per superiora purgante indigent, ita nunc signa docet, quibus eos moverit aliquis, qui et interiora purgari postulant. Est autem utrisque communis ratio in discrepantibus symptomatibus. Nam pro. noxiorum humorum propensionibus, vacuaticnes quoque moliendae sunt.

XXI. Atrae defectiones, qualis sanguis niger, sponte procedentes et eum fabre et citra subrem pessimae, coque pejores, quo plures earum colores deteriores suerint. A medicamento autem melius et quo plures colores extiterint, non pravi.

De dejectionibus nunc ipsi oratio, quae a priscis medicis nigrae appellantur, bilis vero atra plane non sunt. Nam acre et corrodens et acidum non habenti Ac rane quod multo plus est, in terram effusae ipsam non fermentant; sed sunt, ut si quis ejus formam dilucide referens diceret, velut quidam limus sanguinis, qualis etiam crassioribus venis consistentibus subsidere solet, quam faecem. nominant. Haec autem si corpori diutius immoretur, neque etiam per aliquem sensibilem effluxum, neque per abditum excernatur, verum transmutetur atque putrescat, atra bilis plane generatur. Priusquam vero procreata sit, eam lien trahit; tanquam sanguinis faecem, atque jecur expurgat: quemadmodum in commentariis de facultatibus naturalibus demonstratum est. Enimvero splen quoque melancholico humore ad fui nutritionem abutitur, quod rursum ipse fecerit excrementum, id deinceps in alvum cum ceteris excrementis excernendis propellit. Si quando igitur lien non probe jeecr expurgaverit atque ipse sanguis hepatis copiosum hujusmodi limum habuerit et viscus imbecillum ita evadat, ut supervacanea in se excrementa continere nequeat, ac tune atras vocatasdejectiones subducit, de quibus. nunc ipsi ferino habetur. Hoc autem in textu addidit, qualis sanguis niger, quibus verbis tale quiddam significati Qualis sanguis nonnullus sit nigratus, tum per intestina defertur, tales sunt atrae dejectiones. Nam plane stupidi .est conjicere sanguini secundum naturam se habenti istas atras dejectiones esse similes. Hae namque et rubrae et nigrae fient. Atqui impossibile est eundem sanguinem et rubrum et nigrum esse. Permultas ejusmodi dejectiones in hoc pestilenti morbo longo conspeximus quae non magis perniciose se habentibus quam, sospitibus evasuris apparebant, neque tamen per morborum principia, neque per incrementa conspiciebantur. Tunc enim quae vastabantur tum flavae, tum rufae colore, syntexes erant. Quae vero posterius apparebant, nigra velut sanguinis sex vel ipsi, retorride ac perusto sanguine vel aliquam extraneam putredinem adepto ortum habuerant, ortis in ventriculo cruditatibus consimilem, quum ad vitiosos humores eduliorum corruptela desierit. Quare per initia quidem morborum nunquam ad bonum hujusmodi dejectiones prodeunt, quae magnam visceris laesionem indicant et vigorem morborum faeno sequuntur, natura supervacanea expurgante. Istud tamen hoc in aphorismo adjecit Hippocrates, quamquam alibi universe pronunciavit, .signa judicatoria non protinus .apparere; et particulatim sequenti aphorismo his verbis : quibuscunque morbis incipientibus, si bilis atra sursum aut deorsum prodierit, letale. Numquid igitur satis mentem suam aperire visus est, quum procedentes protulit. Id enim. nomen temporis longinquitatem prodit, ac si vel per totum morbum vel per longum ipsius tempus tales procedant dejectiones ; si namque unum quoddam tempus ostendete voluisset, omnino vel quae post apparuissent vel quae processissent, protulisset, non sponte procedentes, Hoc enim verbum procedentes non processisse, sed procedere significati Sumpto tamen medicamento, quo nigra vacuantur, talia dejici nihil unicum. Sic sane plures dejectionum colores praeter naturam vacuari multarum in corpore affectionum signa sunt indicantia. A medicamento vero ducti, plures humores evacuandi facultate donato nihil absurdum significant.

XXII. Quibuscunque morbis incipientibus, si bilis atra sursum nat deorsum prodeat, letale.

Praecedente aphorismo melancholicus humor scriptus ab atra bile a nobis quoque distinctum est, de qua nunc ipsi est oratio et quam ob causam per initia letales sunt hujusmodi humores, posterius vero judicatorii appareant, in illius quoque commentario abunde disseruimus. Quia vero satius est et de iis arti maxime necessariis saepius disserere, propterea etiamnum ea repetemus. Quum aliquis morbus incipit, si quid eXcernatur, id tunc naturae ratione non excernitur, sed omnia earum quae praeter naturam sunt in corpore affectionum symptomata. Quamdiu enim a causis morbum facientibus natura graVatur et humorum adest cruditas, tunc ut aliquid recte vacuetur fieri omnino non potest. Siquidem ut bona crisis oboriatur coctionem praecedere oportet et secretionem subsequi tandemque vacuationem. Haec autem nos ipse docuit epidemiorum primo his verbis : Coctiones crisis celeritatem salutisque securitatem significant; cruda vero et incocta in abscessus vertuntur, vel crisis vacuitatem vel dotores vel diuturnitatem vel mortem vel eorumdem asse-. ctuum reditus denunciant. Quando igitur post morbi coctionem pravi alicujus humoris sit excretio, tum corpus a natura expurgatur. Ac proinde et atra bilis et quicunque alius ejusmodi humor quum coctionis signa procedente morbo apparuerint, bonam vacuationem significant. Alias vero si absque coctionis signis excernuntur, exitiosum est symptoma. Quare quum in morbi principio semper sint cruditatis signa. mala semper futura est talium humorum vacuatio.

XXIII. Quibus per morbos acutos aut diuturnos aut vulnera aut alium quemcunque modum extenuatis bilis atra aut velut sanguis niger subierit, ii postridie moriuntur.

Oratio hujus aphorismi talis est potestate. Sive atra bilis, de qua praecedens docuit aphorismus, sive nigra quaedam atro sanguini similia, de quibus superior aphorismus, summe extenuatis supervenerint, postridie moriuutur. In talibus enim imbecillis est adeo natura, ut neque coquere, neque secernere, neque excernere possit quae ita prava sunt. Quare propter morbi magnitudinem, quum contineri- et regi nequeant, effunduntur et- eodem die acerbam mortem afferunt, non in posterum, quemadmodum aliis in morbis propter virium imbecillitatem. Ostendit porro hoc aphorismo manifeste quod et - in priore, quum diceret: dejectiones nigrae vel qualis sanguis, Iubaudire oportet niger, ut haec expleta sit oratio. ostendit autem et nos recte a nigris dejectionibus bilem atram distinxisse. Hae namque sanguini denigrato similes dejiciuntur,. sed differunt, quod fusae sint et non ut illae concretae. Atra vero bilis differt, quod absque coneretione fusa sit quodque fulgentem nigrorem habeat et praeterea ut acetum mordax sit et terram abradat atque fermentet, quorum nihil nigris adest.

XXIV. Dysenteria si atra bile ortum duxerit, letale. ri

A bile pallida nonnullis, ab aliis flava nominata plerumque dysenteria incipit, derasis primum propter humorum acrimoniam intestinis, deinde etiam exesis adeo ut exulcerentur fiatque dysenteria. Hanc igitur dysenteriam saepe sanavimus. Ceterum quae ab atra bile ortum duxerit, prorsus est insanabilis, quum nihil ab ulcerato cancro differat. Si igitur in corporis superficie consistens ejusmodi cancer vix curetur aut etiam omnino curationem non recipiat, licet impositum sibi remedium semper habere queat, eum profecto qui occupavit intestina, non solum quia medicamentum continenter adhaerescens habere non potest, sed quod alimenti praeterea et excrementorum contactu perpetuo irritetur, insanabilem prorsus remansurum rationi consentaneum est.

XXV. Sanguinem sursum quidem esserri qualiscunque sit, malum, deorsum vero deiici bonum.

Superioribus aphorismis de iis quae per os et sedem excernuntur ipse Verba fecit. Quare proposito etiam aphorismo, quum ipse, sursum, pronunciat ea sola quae per os fit excretio nobis intelligenda est, minime vero quae per nares comprehensa. Illam itaque ait semper esse malam, qualiscunque fit is qui excernitur sanguis, hoc est five spumosus, sive ruber, siVe staUus, fiVe niger, sive aquosus crassusVe extiterit. Deorsum enim ipsum subire melius esse profert, non tamen illac erumpentis sanguinis more, ut in haemorrhagsu, sed paulatim ita fluentisi ut fui transitus mora denigretur. Et vero ipsum omnino sanguinem in aliquod intestinum confluere malum esse augurandum est. Sed melius quum paulatim, quam quum haemorrhagiae instar cumulate excernitur. Quare quod legitur, bonum, non tanquam proprie dictum, sed tanquam quod melius significet accipiendum est, quali ita diceret: deorsum autem nigra deiici melius. Nam revera quivis hoc magis eliget quam per os quocunque modo sanguinem efferri. Hoc si quidem quispiam dixerit, quo sententiarum senis pugnam diluat, pronunciant^ nunc bonum esse nigra deorsum excerni, quod paulo ante pessimum esse dixerat. Possumus quoque nigra sic accipere, quemadmodum ipsa in epidemiis, quum de haemorrhoidibus ageret usurpavit, prout melancholicis affectibus medentur. Nam revera melancholiae jam Iactae maximum remedium est et futurae ne accedat impedimentum aperta haemorrhois. Itaque nobis ita accipientibus, talis erat oratio: Sanguinem sursum qualiscunque suerit esserri, ma- lum; deorsum per haemorrhoitlas, bonum, quum nigra vacuantur; hoc est quum hominis natura copiosum hujusmodi humorem accumulate Alias autem ea quae fit per haemorrhoides vacuationi assuefaciendum non est, quae periculosam sortiatur utramque incommoderationem et quum ultra modum sanguis excernitur et quum ex toto supprimitur.

XXVI. si dysenteria laboranti veluti carunculae: deiiciantur, mortisurum.

In dysenteriis quum adhuc hae constituuntur, primum pinguia quaedam corpora excernuntur. Deinde vero nisi prius desierint, quaedam ipsorum intestinorum ramenta, derasa interiore ipsorum superficie membranosia existentes cuticulae cutim exterius contegenti consimili. Postremo ex ipsa intestinorum substantia aliquid abraditur, quo demum tempore non adhuc fieri dysenteriam, sed jam factam atque constitutam esse dicimus. Quando igitur per dyfenterram adeo magnae intestinorum partes excernuntur, ut ipsae carnes nominari possint, tum morbum letalem esse pronunciat, quum tanta exulceratio neque carne expleri, neque cicatrice obduci queat.

XXVII. Quibus per febres undecunque sanguinis erumpis copia, his convalescentibus alvi humectantur.

Calore nativo propter haemorrhagiam cibi neque probe concoqui, neque in sanguinem mutari, imo vero neque distribui possunt. His omnibus alvos se ipsis humidiores fieri consentaneum est, quod longiori tempore suas vires natura recuperaverit.

XXVIII. Quibus biliosoe sunt dejectiones, hae succedente surditate cessant et quibus adest surditas, haec obortis biliosis desectionibus cessat.

Non de ea quae in habitu est solutu difficili surditate nunc ipsi sermo est, sed de ea quae repente in febribus aut aliter oboritur, bile ad cerebrum recurrente. Quum enim ipsa meatus auditoriosi obsederit, surditatem efficit. Quum vero inde ipsa a natura deturbata ad dejectionem pervenerit, surditatem solvit.

XXIX. Quibus in febribus sexto die rigores oboriuntur, ii arduam crisin portendunt.

Quicunque febribus praecipueque ardentibus rigores superveniunt, bonam quidem ac perfectam crisin decernere Consueverunt, quum die judicatorio et cum signis coctionisi acciderint; non bonam autem neque perfectam, quum vel diei vel coctionis signa imperfecta fuerint. Quod igitur concocta esse oporteat quae judicari debeant, docuit primo epidemiorum ea sententia quam paulo antea protulimus, cujus est initium: coctiones crisis celeritatem salutiique securitatem significant. Quod autem neque in omnes diesi crisis incidat, tum in prognostico, tum hoc in ipso aphorismorum libro declaravit et praeterea in primo epidensiorum. Haec autem omnia cum decenti explicatione a nobis collecta sunt quaecunque de diebus judicatoriis scripta sunt; quaecunque vero de signis coctionis, in altero de crisibus. De iis autem et de crisi quae sexto die oboritur narratum est, cujus etiam nunc memor ait: Qui hoc die sunt rigores, eos dyscrhos i. e. judicatu esse difficiles, hoc est vel malam crisin afferunt, ac si cacocritos dixisset, vel incertam, ita ut facile febres revertantur vel in longum tempus protrahantur, ac si solutu difficiles dixisset, atque interdum cum gravibus symptomatibus sexto die fit crisis, de quibus omnibus in commemoratis tractalienibus a me conscriptum est. Haec vero ita fieri ipsa etiam experientia testatur. Eorum autem causas in praesentia longum foret exponere. De diebus enim judicantibus tertio de crisibus libro diximus, de rigore vero seorsimseorsum proprio hoc libro.

XXX. Quibus accessiones sunt quantacunque hora scbris dimiscrit, si postero die eadem qua antea hora prehendere, dispicitis sunt judicationis.

Supponamus primo die nonnullum febricitare coepisse hora tertia; et alia quavis hora desiisse, deinde secundo die eadem hora tertia coepisse ruldumque cessasse quacunque hora febrem. Item tertio rursum die tertia hora coepisse, mox rursus quavis hora dehisse coepisse iterum quarto die, eadem hora tertia; atque. ita deinceps servari semper horam tertiam, in qua accessio suum sumit exordium; alias autem horas non servari, in quibus definit. Qui tali morbo laboret, eum diuturniori illisi tempore aegrotare necesse est, qui inordinatam principii accessionis horam sortiuntur. Hoc sane nos experientia comprobatum ab Hippocrate pronunciatum esse arbitramur. Sunt autem qui quod ab ipso pronunciatur id esse velint ejusmodi. Si quae primo die aegrotum accessio invaserit hora, exempli gratia, tertia et, si ita sorsi tulit, hora duodecima desierit, eadem secundo rursum die hora duodecima incipiat, morbum ajunt ipsi judicatu sore difficilem, quum interim nullam sui dicti rationem afferre, nullam attestante experientia probationem monstrare possim. Jam vero illud, judicatu discedis, alio significatu intelligere non p osse m usi, quam pro solutu dispicitis, quasi Hippocrates diceret, sive quotidie, siVe tertio quartove quoque die accessio eadem hora repetat morbum hunc fore solutu dissimilem, sive multas sive paucas horas duret accessio. Hoc igitur, ut dixi, experientia comprobatur. Ejus Vero causam talem esse arbitrandum est. Quum accessionum causa minime stabilita fuerit, eandem periodum et statam horam non servat; quum vero stabilis extiterit, eandem servat: atque idcirco quae causa firmata constat, eadem.. solutu difficilisi ; quae vero talis non est, solutu sucisis existit. Nam quae firmata et impacta sunt robusto quo-dam, ut vulgo loquitur, recte opus habent ut dimoVeantur, qui et longo tempore et per fortiora ac plura auxilia comparatur.

XXXI. Lassitudine per sebres laborantibus ad articulos ac maxime circa maxillas abscessus oriuntur.

Nonnullas lassitudines ob multos motus fieri jstm supra saepius dictum est, quae simpliciter ac proprie lastitudines nominantur. Quidam vero neque multis jactati motionibus lassitudines pati consueverunt. Tales itaque lassitudines non simpliciter lallitudinesi, sed cum adjectione spontaneas lassitudines appellarunt. Utrique autem ipsarum communis est locus affectus ; hic vero totum est musculorum in corpore genus. At quae ex pluribus molienibus lallitudinesi oboriuntur, ipsis inest proprius ac pecubaris articulorum calor. Quare per has in articulos abscessus mirum non est, ut qui una cum musculis laboraverint atque praeter modum incaluerint. Spontanea autem lassitudinibus quemadmodum et aliis omnibus fere morbis qui abscessu judicantur, ut fluxiones decumbant in articulos, una fit ratione sola quod spatia supervacaneis recipiendis idonea faciliaque sortiantur. Rariores igitur ceteris in morbis sunt abscessus; lassitudine vero affectis plures ac potissimum quum spontanea fuerit lassitudo et his ipsis praesertim a plenitudine prosectis. Erit igitur orationis aphorismi summa ejusmodi. Da/sctli quomodo- cunque per febres suctu ad articulos, praecipue vero circa maxillas abscessus oboriuntur. Hoc autem propter sobrium calorem accidit quo sursum ad caput sertur humorum copia, quam inde postea defluentem circa maxillas excipiunt glandulae; quomodo fit, quum in inguina aut genas a superioribus partibus aliquid appulerit.

XXXII. Quibus ex morbis convalescentibus, ji qua pars laborarerit, illic abscessus oriuntur.

Si Iabor et vehementem motum et dolorem et Iaefionem significet, quemadmodum supra demonstratum est, constat sane laborare quoque Verbum tum in vehementiori motu esse tum dolorem aliquem aut laesionem habere significare. Quam ob rem in quibusdam etiam ex morbo convalescentibus apparet, quum humores morbum efficientesi non satis purgati fuerint, sed quaedam supervacanea reliquerint, quum vel laborantem vel dolentem partem aliquam habeant, istuc abscessus decumbere, Iabore quidem causae, dolore vero signi rationem obtinente. Nam per vehementiores motus tum vires imbecilliores fiunt, tum calor major accenditur; dolor autem fluxione jam decumbente perficitur. Hic igitur, ut diximus, oborientis abscessus signum est. Imbecillitas vero et calor ad partem assecla excrementa provehit. Utroque igitur, ut demonstravimus, modo accipere possemus verbum laborare. Univei sue tamen eorum sententiae, quae nunc ab Hippocrate pronunciatur, alterum magis congruit significatum. Si quidem prius de lassariis aut cum lassitudine febribus loquotus est rursllmque deinceps inquit: sed si pars prius laboraverit. Videtur enim praecedens aphorismus, cujus initium, lassitudine per febres laborantibus, de iis quae in morbis fiunt lassitudinibus explicari, nunc vero proposse tus de iis quae convescentibus accidunt, sequens denique de istis quae morbum antecedunt.

XXXIII. Sed et si qua pars ante morbum laboraverit, illic morbus insidet.

Sive quis velit duobus superioribus aphorismis praesentem ad unius aphorismi complementum connectere, sive deorsum unumque scribere, nihil retulerit. Nam et eorum communitas et singulorum proprietas in praedicto textu demonstrata est. Nunc quoque paucis a nobis etiamnum explicabitur. Quum in morbo lassitudinis sensus fuerit, aegrotanti abscessus aliquis in articulos ac praesertim circa maxillas exspectandus. Simili modo si quis ex morbo convalescens aut priusquam aegrotaret, parte aliqua corporis laboraverit, ipsi abscessus metuendus. Nam plerumque in tales partes humorum decubitus fieri consuevit, iis videlicet morbis, in quibus spes est futuri abscessus, neque morbus per excretionem prius judicandus est. De ejusmodi vero morborum dignotione in superioribhs nonnulla diximus, sed universa de iis explanatio in commentariis de clifibusi declarata est.

XXXIV. Si febre detento, tumore mullo in saucibus existente, susu siccatio derepente supervenerit, mortiferum.

Nobis inest et hujus aphorismi initium simpliciter in,. telligere, in quo ait: Si sebre detento, ac si dixisset: si homini febricitanti nullo existente in saucibus tumore. Licet et cum majore quadam emphasi febris inest, ita eloquens. Contingit itaque et absque magna febre strangulatione derepente superveniente hominem interire. Sed inevitabilior et celerior mors est, ut ne opinate quidem ullus unquam salvus evaserit, quum vehemens subrisi aegrotantem detinet. Indiget enim ejusmodi febris, ut in libris de dyspnoea demonstravimus, copiosa inspiratione. Fit vero non modo copiosa, sed etiam prorsus exigua, quibus suffocationis periculum imminet. Enimvero nihil aliud quidquam est suffocatio, nisi repentinus ob inspiratinnis penuriam obortus interitus, quae propter alicujusi mirabilium instrumentorum angustiam efficstur. Talis enim angustia seorsum est eo in genere quod apnoea spiritus vacuitas nominatur. Strangulatio vero omnino ob angustiam oritur. Angustia autem fit Vel repleta regione quae inter thoracem atque pulmonem media est aut pulmonis fistulis vel aliqua inflammatione tum viscus obfidente vel asperam arteriam vel eam partem quae veluti Caput est ejus quam laryngem et guttur nominant. Atque in ea caPacitate gutturi Draejacente, quam pllaryngem et lances appellant, suffocatio quandoque fieri consuevit. Sic enim et Homerus quod spatium laxius gulae et laryngi praejacet fauces nominavit:

— Vinumque eructat faucibus imis humanosque artus.

Videtur autem et nunc Hippocrates eandem particulam eodem modo quo Homerus vocasse. Dicit igitur tumore nullo in faucibus existente, tanquam sit facultas ore amplius adaperto partem ipsam accuratius inspiciendi, quod gutturi non datur. Universa igitur oratio erit hujusmodi : sii fabre detento sustbcatio repente supervenerit citra faucium tumorem, .letale esu Etenim pelici et oedema et tumorem idem appellabant. Scimus autem triplicem esse quandam tumorum differentiam. Aut enim Iri cum dolore sunt; quos inflammationes juuiores nominant aut absque dolore ac duri, quos scirrhos vocitant aut citra dolorem et molles, quos iidem veteres oedemata proprie appellant, proptereaque ab antiquo usu tantopere recesserunt, ut nondum omnia praeter naturam incrementa sub oedematis vocabulo complectantur. Quum igitur sine tumore raucos apparuerint, suffocatio vero derepente supervenerit, totius gutturis est hujusmodi affectus. Suffocantur sane, ut dixi, etiam propter morbos alios paulo ante commemoratos. Sed repentina suffocatio foli inest gutturi. Nam peripneumonia derepente non sirssocat aegrotos homines, verum paulatim ab initio incrementum capessens ad proprium utque vigorem, in quo id symptoma adducit. Si quod etiam tuberculum et abscessus in pulmone procreetur, hic quoque morbus diuturnus est, quemadmodum etiam spatium inter pulmonem et thoracem pure repletum hominem saepe suffocat, rupto vito quod et ipsum multo tempore compactum fuit. Asperae vero arteriae inflammatio difficultatem spirandi quidem aliquam efficere potest:; sulti fucationem vero non potest, tum propter ejus capacitatis magnitudinem; tum ob tunicae tenuitatem. Impossibile siquidem est corporis adeo tenuis inflammationem, spatium effatu dignum replere. Reliquum igitur guttur est, quod subitam possit suffocationem efficere, quandoquidem ab ipso coarctatur pulmonis meatus et interiores ipsius mufonti una com ambiente tunica inflammationem patientes, spiritus viam intercipere possunt. Nonnulli vero medici talem affectum non per S synanchen, sed per C cynanchen nominant: quibus placet faucium inflammationem per S synanchen anginam nominare. Nonnulli vero et parasynandhen et paracynanchen nominant: parasynanchen, quando adjacentium faucibus musculorum inflammatio fuerit; paracynanchen autem, quum extravagantur. Ex prius igitur commemoratis rationi consentaneum est talem affectum gutturi aliquem dolorem inferre, cujus etiam Hippocrates manifesto meminisse videtur in prorrhetico hisce verbis : fauces dolorem infer entes tenues cum iactatione suffocantes celeriter perniciem invehunt. Nunc vero dolorem invehentes appellant aut quod ex praedictis posset subintelligi aut quod etiam citra dolorem putaverit memoratam praecedente oratione..suffocationem aliquando oboriri posse. Quod si omnino esse possit sine dolore suffocatio ejusmodi causas consequetur. Fieri potest, .humoris praesertim pituitosi copia. interiorem gutturis tuuseam m ad esuriente, in eo tumorem doloris expertem exuitari. Potest etiam aperientibus ipsum musculis crassioribus factis meatus angustior reddi. Datur et utrumque conjungi. Nec ut impossibile prae exsuperante siccitate musculis interius. gutturis admodum tensis meatum -coar.orari.- At qui et. quales sint musculi et quomodo dum tenduntur guttur claudant ; in tractatu. de voce demonstravimus.

XXXV. si febre capto derepente cervix intorqueatur ac vix deglutire queat, tumore non existente, mortiferum.

Non jam hic focum adjecit in quo pronunciat, tumore non existente, quemadmodum in praecedente aphorismo, quum faucium in his verbis meminit : tdmore nullo in faucibus existente. Nos vero ex duobus alterum dicturi fumus, vel de communi subaudiendum esse in faucibus vel certo in omnibus colli locis. Quum enim in horum nullo apparuerit, neque aperto ore in faucibus, neque extrinsecus tumor, hominem vero contigerit deglutire non posse symptomata, perniciosum est, quod ex inflammatione interdum musculorum qui gulae praejacent, interdum gulae ipsius oboritur. Est enim istis partibus per nervos et ligamenta communio quaedam et societas cum doriali medulla et meningibus ipsam ambientibus ac- praeterea extrinsecus adjacentibus vefebrarum ossibus. Quum itaque ad partes inflammatas ligamenta et nervi tenduntur, vertebras quoque vel intro vel ad latus trahi necesse est. Nam si in altero nervorum ex ortu tensionem fieri contigerit, ad latus; si in utroque, intro fiet vertebrarum distortio. Verum pluribus de istis agemus, quum de articulis librum interpretabimur, ubi spinae distortiones fieri tradit, crudis tuberculis intra ipsam constitutis. Illo itaque libro cyphoses etiam, hoc est gibbos fieri pronunciavtt, tensis intro vertebrarum partibus, non solum lordotes, hoc est excavationes, et scolioses fert obliquationes. Secundo vero epidemiorpm libro de proposita hunc in aphorismo angina mentionem faciens inquit : erant autem ejusmodi angina laborantium affectus, ceruleis vertebrae intro vergebant et furis manifesta erat in cervice cavitas, in qua dum tangeretur dolebat. Quibus verbis unicam vertebrarum perversionem quae intro fertur significavit. Praesenti autem aphorismo generaliori .usus est oratione dicens: si collum intorqueatur. Verbum enim intorqueri omnem praeter naturam rectitudinis vertebrarum eyersionem declarat. Porro epidemiorum fechndo adjecit orationi, qua parte dum tangeretur dolebat. At hic nihil de dolore protulit ; quamquam dolorem una cum cervicis inflammatione adeste necessarium est, nihil hic etiam prae siccitate exsuperante tractionem partium factam et tensionem et perversionem solum demonstret, proptereaque dicat symptoma esse mortiferum, quum alterum ex inflammatione ortum omnino letale non sit, quale illud prius erat, siccitatem cervicis perversio accidat et deglu-. tiendi difficultas erat conjuncta. Verum si propter exinparantem siccitatem cervicis perversio accidat et deglutiendi labor, letale erit tale symptoma et maxime quum febris vehemens extiterit, ut verba illa: si febre capto, in hunc etiam sensum exaudienda veniant. Sed ob hanc eandem febrem par est immoderatam membris siccitatem conciliari. Atque ita vehemens illa febris duplicem ad mortem..rationem habitura est, tum quia ut signum cervicis perversionem illam et in deglutiendo difficultatem propter siccitatem accidisse indicabit, tum etiam quia et ipsa aliquid conseret, tanquam una quaedam ex causis ad mortem perducentibus.

XXXVI. sudores febricitantibus boni, st coeperint tertio, die, quinto, septimo, nono, undecimo, derimo quarto, derimo septimo, vicesimo primo, tricesimo primo et triresimo quarto: ii namque sudores morbos judicant. Qui vero non ita prodeunt, laborem, morbi longitudinem et reversiones significant.

Non fudores dumtaxat, sed et alvi non contemnendae dejectiones et urinae copiosae et juxta aurem aut in aliquem alium articulum abscessus dictis diebus commode apparent. Universalis enim oratio talis est: et decreturia signa ac symptomata diebus judicatoriis incipiant. Atque haec oratio pronunciata suppeditabat. Verum Hippocrates non de omnibus judicatoriis ipsam fecit, sed de solis sudoribus nohisque dies judicatorios qui sunt intra quadragesimum in memoriam redegit. Morbi namque istis diuturniores non admodum per sudores judicari confueverunt, ut per excretiones, sed vel per concoctionem vel per abscessus. Quod autem non omnis dierum numerus sit ad crisin idoneus experientia manifesto testatur et cuique erunt admirationi qui nullas in his esse differentias statuunt. Satius enim est ex manifeste apparentibus eorum dierum differentiam ediscere, causas vero effecti per multum otium indagare, quod nos in tractatu de diebus judicatoriis egimus. Nam differentias in duobus prioribus commentariis ad artem necessarias explicavimus, eorum vero causas in tertio pro viribus exquisivimus. At nunc hoein aphorrsmo commemorati dies in magnam controversiam adducti sunt, ipsos aliis aliter pro arbitrio serifientibus. Non vero ex sententiis ab ipso Hippocrate pronunciatis tum in prognostico tum in epidemiis et hoc ipso aphorismorum libro, eorum enumerationem facimus, sententias vero quibus de rebus scripsit Hippocrates in opere de diebus judicatoriis, tum de crisibus omnes a nobis collectas habes. Nunc autem a tertio incepit quartum anticipante per brevioris temporis morbos ; post hunc quintum scripsit uno die quarto posteriorem. Sic enim in omnibus fere exemplaribus scriptum invenitur, nondum in aphorifmo quarto die adscripto, etiamsi ipse criticus esse videatur. Verumtamen nilum nube praetermisit vel ipse Hippocrates vel qui primus librum scripsit. Si vero omnino Hippocrates eum praeterierit, hanc ob causam id mihi fecisse videtur, quod plurimi peracuti morbi, qui cum sudore judicantur tertio et quinto die magis quam quarto judicium subeant. Rariores enim fiunt qui die quarto judicentur. Atque hoc a me fuit inventum per experientiam, quum hoc ipsum valde admodum quaesivissem, quamobrem dies quartus fuisset ab Hippocrate in praefanti aphorismo praetermissus. Hoc autem ideo tuscidere videtur, quia morbi peracuti tum primam statim accessionem vehementissimam sortiuntur, tum eam quae die tertio fit, illi proportione respondentem. Per vehementiores autem accessiones crises fieri et morbos qui diebus imparibus exacerbantur, celerius judicari; qui vero paribus diuturniores reddi, id quoque nos experientia didicimus. Atque ideo si quis in principio morbus exacerbetur, indices impares magis, si diuturnior evasurus sit in dies pares vehementiores accessiones incidunt. Haec line furit quae de die quarto dicerem. Ad finem autem aphorismi nonnulli trigesimum primum diem, quidam trigesimum quartum scribunt, quos criticorum dierum numero contineri certo scimus. Ac fortassis trigesimus quartus majorem vim sortitur, non tamen quadragesimi meminit ; quod forte hunc diuturniorem morborum principium quoddam existimabat, qui non admodum per fusiores judicantur. Etenim et unium trigesimum primum et trigesimum quartum et ante ipsos vigesimum septimum raro per sudores judicare comperimus.

XXXVII. Frigidi sudores cum acuta quidem subre oborti mortem, cum mitiore vero morbi longitudinem significant.

Quod quidem ita oboriatur saepe docet experientia. Quae vero fit hujus rei oborientia causa explorandum. Explicatu namque difficillimum esse videtur febre calidissima hominem detinente sudorem frigidum oboririQuod itaque in aliis corporis partibus vehementem inesse calorem, ex aliis vero sudores frigidos vacuari oporteat, manifestum est. Calefacti siquidem fuissent, si ex partibus calidissimis. manassent. Vacuantur autem ex eadem cute sudores, quae frigida esse potest, flagrantibus ipsi suppositis partibus. Nam quibusdam humoribus putrescentibus febres acutas fieri ostendimus. Hi vero saepe in toto corpore, saepe etiam in vasis fotis putrescunt. Quum ergo haec duo interdum contigerint, humores qui vasis insunt putrescere et regentem solida corpora naturam, quae secundum Hippocratem nativus calor est, vel prortus exstingui vel propius ad exstinctionem accedere, quae tum ex his vacuantur, frigida percipiuntur. Ortum vero ex putredine calorem vehementissimum esse nihil prohibet; proindeque frigidus ille sudor exitiale signum est, quod in animalis corpore humorum plenitudinem exuberare prodit eo usque frigidorum, ut neque ab iufito, neque a febrili calore incalescant. Verum si tepidae ac remissiores existant febres, conceditur hominem salvum evadere, concocta longiore tempore humorum copia atque evicta a natura. Nam acuta febris^ et causa et signum est perniciosissimum; causa quidem, quandoquidem suapte natura corpora potest resolvere, signum vero, quia humorum multitudinem ostendit, quae frigidissima est, quum ne a febrili quidem calore mutetur. Quae vero acuta non est, sed moderata febris, longiore tempore a natura plenitudinem concoqui permittit; quippe quae animal dissolvere non praeoccupati Signum autem adeo perniciosum non est ac vehemens febris. Contingit enim in lenta febre, etiamsi moderate frigida plenitudo sit, eam calefactam permanere.

XXXVIII. Et qua corporis parte sudor inest, ibi morbum esse denunciat.

Si morbus ad totum animalis corpus extenderetur, ex toto etiam aequabiliter fieret vacuatur. Sudores enim oboriuntur vel natura supervacanea vacuante, quo tempore ipsi commode et utiliter. decernunt, vel etiam quod in corpore contineri. non possint, morbi ratione fiunt. Utrolibet autem fiant modo; partibus affectis contentam humiditatem vacuant.

XXXIX. Et qua parte corporis inest calor aut faigus, ibi morbus insidet.

Quacunque corporis parte insignis aut calor aut frui. gus fuerit, in ea morbum esse necesse est, haec pars siquidem a naturali temperie, quae sanitas est, recessit.

XL. Atque ubi toto in corpore mutationes contingunt, aq.si corpus refugeretur rursumque calescit vel color alius ex alio oriatur, morbi longitudinem significat.

Affectus varii semper diuturniores fiunt quam qui sunt unius modi et formae v quum natura parvo tempore multos affectus subigere et concoquere nequeat.

XLI. Qui sudor copiosus ex somno citra manifestam causam oboritur, copiosiore cibo corpus uti significat. Quod si cibum non adsumenti hoc accidat, vacuati one opus esse significat,

Nonnulli aphorisimum ita scribunt: qui sudor copiosus per somnum citra causam manifestam oboritur. Quidam vero absque alia quadam causa. Verum haec etiamsi non adscribantur, millies in mille textibus ab ipso praetermissa lutelliguntur, quia licet non dicantur, a nobis tamen subaudiuntur, ut qui temet ab ipso didicerimus propter externam causam, non corporis affectum sequuta symptomata, nullam certam afferre praesagi tionem, quod documentum semper meminisse oportet. Quod autem in praetenti aphorismo docetur, id in adjectione vocis, eopiosus., maxime consistit. Si namque sudor copiosus non esset, posset et propter virium imbecillitatem et corporis raritatem accidere. Sudoris vero copia altera duarum causarum existit propter ciborum vel recenter vel antea sumptorum in commoderationem, Quod si propter recenter assumptorum eduliorum abundantiam fiat, plura sumere prohibendum, quod si propter praesumptorum mule titudinem, vacuandum est.

XLII. sudor copiosus, /rigidus aut calidus, semper stuens: suigidus quidem, majorem, calidus vero minorem morbum significat.

De sudoribus qui diebus criticis oriuntur prius- dictum est, de iis vero qui toto morbi tempore citra crisin ullam apparent hoc. in aphorismo declarat: qui deteriores quidem sudores esse frigidos, his vero minus pravos calidos. Utrique siquidem plenitudinem adesse demonstrant, . sed alteri frigidam, qui et deteriores sunt, alteri calidam, qui illis minus periculosi sunt.

XLIII. Quae febres non intermittentes tertio quoque die vehemennores stant, periculosiores. Quocunque autem modo intermiserint, citra periculum esce significant.

Quod Hippocrates verbum intermittere de accessionibus in apyrexiam, I. e. febris vacuitatem, desinentibus efferat, hoc in aphorismo manifestum fecit, qui accessiones quoquo modo intermittentes tertio quoque die repetentes periculo^ vacare pronunciat. Ex ipsis enim eae falae p ericulo vacant, etiamsi vehementissimam et valde longam accessionem sortiantur. Si namque accessio brevis fuerit, ut in tertianis fit exquisitis, minore utique quam duodecim horarum tempore circumscripta, non solum periculo vacat ejusmodi febris, sed cito etiam judicatur. Si vero longior fuerit, ut horarum, exempli gratia, octodecim, haec quoque citra periculum existit, sed tanto est diuturnior, quanto major extiterit ejus accessio, quam pro sincera tertiana. Porro ratione si quae in apyrexiam desinunt, eas citra periculum esse pronunciat, ut quae ne- ; que propter inflammationem aliquam fiant, neque ob malignant humorum putredinem. Neutra namque harum ad apyrexiam pervenit. Quocunque igitur modo intermiserint, periculum abesse significatur, hoc est sive vehemens sive longa fuerit accessio.

XLIV. Quibus febres longae sunt, his ad articulos tubercula vel dolores oboriuntur.

Haec sententia neque perpetua est, ut neque alium aliud quidquam, sed. ut plerumque contingere videtur. Ejus autem causa manifesta est: nam. propter humorum febres efficientium vel copiam vel crassitiem vel frigiditatem quam plurimum morbi producuntur, ipsis nimirum ad coctionem tempus postulantibus. Par igitur est et ab iis tubercula fieri et in articulos supervacanea decumbere. Sive autem per labores dolorem sive laesionem dici intellexerimus, uterque rationem aliquam habet intellectus. Nam utrumque apostemata, hoc est humorum decubitus et abscessus, comitatur.

XLV. Quibus ad articulos tubercula aut dolores a longis fabribus oriuntur, hi cibis copiosioribus utuntur.

De iis qui ex. morbo convalescunt docet. His enim repletis plethorica excrementa maximeque ob virium imbecillitatem procreari pat est.

XLVI. si rigor febre non intermittente aegro jam debili lucidat, letale.

Non idem est dicere, si supervenerit et si invadat. Illud enim supervenerit unicum rigoris impetum, hoc vero invadat plures insultus significat. Itaque si semel rigor invaserit, nondum liquet an perniciosa an salutaris crisis sequutura sit. Potest^ enim et propter virium imbecillitatem exitiosum esse symptoma. Potest etiam dubia et fallax. esse judicatio, quae tamen in bonum finem desinat. Saepius vero si irruerit rigor, febre non internustente, tum id alias minime bonum est, tum in virium imbecillitate perniciosum. Nam si qua etiam vacuatus rigorem sequatur quae nullam moliatur febris intermissio-nem, utriusque ratione hominem dissolvi verisimile est, tum quia vires imbecillae rigoris concussum ferre nequeant, tum quia vacuatione resolvuntur. Si veri, rigor folus accidat, nulla vacuatione subsequente, utroque modo symptoma minime bonum. Etenim ut mala causa vires tentabit corporis et ut malum signum exstabit, quod extremam ipsarum virium imbecillitatem indicabit, quippe quae molestos humores rigoribus vacuare consueverint, nunc autem id praestare nequeant.

XLVII. En febribus non intermittentibus excreationes lividae, cruentae, grave olentes et biliosus, omnes malae ; bene tamen si prodeant, bonae, tum per alvi excretiones tum per urinas. At si quid eorum quae non iuvant per haec loca excernatur, malum.

Forte decebat doctrinam aphoristicam dici compendiosius, omnes pravas excretiones commode prodeuntes ad bonum exitum pervenire. Ita tamen non loquutus est Hippocrates, sed primum quidem trium excretionis generum meminit, tum ejus quae per os fit tum ejus quae per dejectiones et ejus quae per urinas, deinde illius quae per os fit magis particulatim. Non enim simpliciter dixit pravas excretiones commode exeuntes bonas esse, sed speciatiru earum meminit his verbis, lividae, cruentae, suetidac et biliosus. Porro una quaedam est communis hisce omnibus ratio, malas vacuationes pravarum affectionum signa existere ; ac saepe quidem ejusmodi excretiones eodem modo fiunt quo putridis in ulceribus, a quibus sanies defluit, quae affectum nihil juvat, nonnunquam vero in pus ex ruptu abscessu, quod belle .partem affectam expurgat. Quod vero bene et commode excernatur, maxima sunt et certa indicia coctio et ferendi facilitas seu levatio, quibuscum numeratur morbi species et anni tempestas et regio et aegrotantis tum aetas tum natura. Quod autem ad finem est aphorismi, duobus modis sicriptum invenitur. In quibusdam exemplaribus ut supra scriptum est : at si quid eorum quae non conferunt ex-t cernatur. In quibusdam vero sine negante particula, non, hoc modo: si vero corum quae conferunt aliquid excernatur. Secundum priorem lectionem talis erit orationis sententia: si quid eorum quae non conferunt vacuari videatur,. minime bonum. Ex posteriore vero scriptura talis erit tentus: si quid autem eorum quae animali conferunt et familiaria sunt excernatur, non est bonum. Itaque prior lectio praestantior est.

XLVIII. En subrisus non intermittentibus si partes quidem externae frigidae sint, internae vero urantur et siti vexentur, letale est.

Explorandum est utrum etiam in intermittente febre commemorata symptomata fieri possint. Perniciosis siquidem dumtaxat ardentibus febribus accidere .videntur aut si aliter libeat vocitare, malignissimis, veluti lipyriis. Nulla vero febris alia profundum corpus perurit cute inalgescente. Neque enim mitior febris ardens, neque tertiana, quae duae febrium omnium sunt calidissimae. Videtur itaque non distinctionis gratia illud aphorismo adjectum fuisse, in febribus non intermittentibus, sed loquutionem protulisse huic coincident spinae vertebrae non quod in alia corporis parte sint vertebrae, sed quasi ita diceretur. Vertebrae quibus hoc inest, ut in .spina sint, ita et nunc Hippocrati^ textui accipiemus. Si altum corpus exuratur, cute perfrigerata, letale est. Hoc autem oboritur nonnullis in febribus non intermittentibus. At hujus rei talis est causa. Quum vehemens aliqua inflantmatlu aut erysipelas in aliqua profunda corporis parte constiterit, universus ex toto corpore sanguis in partem affectam trahitur, atque ideo uruntur profunda; cutis autem perfrigeratur, quemadmodum uin primis febrium lufustibus.

XLIX. In fabre non intermittente si labrum aut palpebra aut supercilium aut oculus aut. nasus pervertatur, si non videat, si non audiat, imbecillo jam corpore, quidquid^ horum acciderit, mors proxima.

.. Perversiones partium fiunt, quum nervi ad eas perrecti tenduntur et ad sua principia contrahuntur. Atque ipsa tensio et inflammationes et scicrhos et siccitates et perfrigerationes immoderatas sequitur. Haec autem gratia rum, quum prope nervorum originem constituta fuerint. Quare quum febris continua fuerit aegerque debilis, proximam esse mortem merito augurandum est, multoque magis, quum aut aeger non audit aut non videt, propter sensitricis facultatis imbecillitatem.

L. Quibuscunque in febre non intermittente spirandi dij/icultas et delirium acciderit, letale.

Fit interdum ob unicam causam utraque et spirandi difficultas et deliratio affecto cerebro, tuncque apparet spiritus, ut ipse in prognostico pronunciat, et magnus ex multo intervallo haustus, hoc est magnus et rarus. Potest etiam propter aliquem partium respirationi inservientium affectum fieri spirandi difficultas. Etenim pleuritides et peripneumoniae et ceterae thoracis et pulmonis affectiones spirandi difficultatem efficiunt. Haec autem omnia periculosa fiunt, adiuncta praesertim febre continua. Nam semper cum ejusmodi febre fieri consueverunt. Quare et hic verba illa in febre non intermittente eadem ratione dicta esse videntur, qua in aphorismo praecedente.

LI. Qui per febres abscessus non solvuntur, morbi longitudimem significant.

Ita dilucida est oratio ut fortassis Hippocrate non indigeat; satis enim ex eo ipso quod primis diebus criticis non solvantur constat hujusmodi affectus fore diuturnos.

LII. Quibus in febribus aut aliis morbus oculi ex voluntate illacrymant, nibst absurdum; quibus vero praeter voluntatem, absurdius.

In prognostico quoque dixerat lacrymari bonum signum non esse, quando scilicet oculus nullo peculiari ac proprio morbo laborat, ut ophthalmia, ut palpebrarum scabritie aut simili. Certa namque facultatis retentricis debilitas indicatur, quum nullo ejusmodi oculorum affectu aegri lacrimantur. Porro non recte scriptum est absurdius comparative. Rectius enim fuisset absurdum absolute dicere, quae primi potius. hibliographi quam Hippocratis menda esse videtur.

LIII. Quibus -per fabres dentibus leniores adnascuntur, vchementiores febres redduntur.

Neque enim hujusmodi lentores et findes sine eoproto calore pituitosiorem humiditatem exsiccante oboriri queunt..

LIV. Quos in febribus ardentibus plerumque tusses aridae leniter proruant, ii non admodum siticulosi sunt.,

Siccas sen aridas tusses nominant quibus nihil exspuitur. Hae vero interdum quidem ob spirabilium instrumentorum intemperiem oboriuntur, interdum vero faucium asperitate vel etiam aliquo tenui et pauco humore destillante. Quidquid horum acciderit, quodammodo irrigantur loci qui ad asperam arteriam porriguntur, proptereaque minus siticulosi fiunt. Si namque sula sit aspe- t tritas, propter eum qui tussi concitatur motum, ex vicinis locis humor quidam attrahitur; sic etiam si sula fuerit intemperies.

LV. Ex bubonibus fabres omnes malae, praeter alarias.

Diariae febres omnes ab ipso vocantur quaecunque secundum tuam naturam unicum diem perdurant. Tales autem sunt quae ex bubonibus oriuntur, quum ex causis evidentibus consistunt. Alios vero bubones, qui sine causa manifesta proveniunt, verisimile est una cum viscerum inflammationibus invadere, ideoque febres .una eum ipsis bubonibus obortas malas esse.

LVI. .Febricitanti succedens .sudor non deiiciente sebrc malum; prorogatur enitus morbus humoremque copiosiorem significat.

Hunc aphorifmum cum quadragesimo secundo paulo ante pronunciato conjungi oportuit, in quo dicebat: su- dor copiosus, frigidus aut calidus semper salens. sese vero et quo pacto ejusmodi sudorem dixerit malum esse et quam ob causam indicavit. Malus itaque existit, quis cum eo quod morbum non salvat ipsum etiam prorogari significat. causam vero longitudinis temporis seu prorogationis copiosam humiditatem esse profert, quam quum longiori tempore discutiat et concoquat natura, morbum prorogari necesse est.

LVII. Convulsione aut tetano laboranti fabris succedens morbum saluit.

Est sane tetanus etiam convulsio, sed in tetano partes convelli non videntur, quod peraeque rursum prorsuntque tendantur, ideoque proprium illi nomen est letanus, ita ut tres sint ejus omnes convulsiones, opisthotonos, emprosthotonos et tetanos, hoc est poscentia, praetentio et persentio. omnes vero: convulsiones secundum ipsum fiunt aut ex repletione aut vacuatione partium videlicet nervosarum. Quaecunque igitur febribus ardentibus convulsiones superveniunt, has ob siccitatem fieri rationi consentaneum est ; quaecunque vero ab initio proprio invadunt, ex repletione ortum habent. Hisce igitur convulsionibus febres succedentes partim quidem superfluam humiditatem .discutiunt, partim vero frigiditatem concoquunt, qui duo sunt medicis remediorum scopi. Itaque merito a febribus convulsiones sunt letales, non letales vero quae febres antecedunt.

LVIII. Ardente sebre laboranti superveniente rigore salutio contigit.

In libro namque de rigore demonstratum est etiam ob flavam bilem, quae per sentientia corpora ocius feratur, fieri rigorem; quam ob rem et alvi solvuntur et fudores et vomitus biliosi superveniunt. Expurgata igitur bile febris ardentis causa efficiente fit febris solutio. Nam febrem ardentem fieri novimus, quum aestiva anni tempestate venulae exsiccatae acres ac biliosus ad se laboras attraxerint.

LIX. Tertiana exquisita septem circuitibus ut longissima sudicatur.

Tertiana febris ab ardente humoris efficientis ratione non differt. Ambae namque a flava bile procreantur. Multum autem differunt, quod ardens in venis una cum sanguine flavam bilem redundantem et ferventem habeat; tertiana vero quod eadem bilis toto feratur ac moveatur corpore. Exquisita igitur tertiana erit, quae fui ipsius naturam puram sinceramque servat. Servat autem quae flavam bilem, ut diximus, redundantem et concitatam habet; et praeterea ubi adest aestiva tempestas et regio tempestati similiter calida ac sicca et hominis tum aetas tum temperatio similis. Statim autem in tali tertiana cum rigore fiet accessio et ejus solutio cum sudore aut bile flava per vomitum aut alvum evacuata aut hisce omnibus simul factis. Erit etiam .ejusmodi tertianae tempus accessionis multo minus quam remissionis. Nam quum duobus diebus et totidem noctibus totus ejus circuitus perficiatur, exquisitam tertianam ultra horas duodecim accessionem .proferre nunquam reperies. Talem igitur aie Hippocrates septem circuitibus, quod longissimum sit, judicari. Quod enim in continuis unus dies potest, hoc in intermittentibus accessio. Nam secundum accessionum fupputationem intermittentium fiunt judicationes. Hoc ipse in. prognostico innuebat, quum de quartana agens ita loquitur; servat etiam quartanarum constitutio talem ordinem. Sed et ipsi quoque observavimus tum in quartanis ipsis tum in tertianis fieri judicationem, secundum perlodorum, non dierum numerum. Jam primum ergo in tertiana febre a principio septima accessio in tertium et decimum diem incidit, ac saepius in ipsi, morbus judicatur, non exspectato quarto decimo die. Quemadmodum igitur in morbis continuis acutorum quidem morborum terminus est quartus decimus, peracutorum vero septimus: sic in intermittentibus, quae longissimum tempus durat tertiana febris terminum habet circuitum septimum. Atque rursum ut in peracutis quinto, quarto et tertio die morbus judicari poterat, sic in tertiana quoque iisdem circuitibus fieri solutio potest, natura minime. septimam periodum exspectante. Porro Hippocrates tertianam aliquando cum adjectione exquisitam nominat; aliquando varo simplici appellatione contentus tertianam absolute dicit, quae nunc etiam aliorum omnium Graecorum est consuetudo, hujusmodi res omnes indefinite nominare.

LX. Quibus per febres aures obsurduerunt, sanguis e naribus prosaicus aut alvus exturbata morbum salvis.

Surditatem fieri biliosis excrementis et ad caput recmrentibus etiam antea ab ipsi, pronunciatum est, talemque surditatem alvo exturbata solvi. Idem quoque nunc is ipse pronunciat et praeterea de profluvio sanguinis e naribus mentione facta. Etenim hoc etiam surditatem solvit, etiam videlicet quae per febres absque ulla propria atque insigni instrumenti. auditus affectione suboritur. Neque mirum est, si noxiis humoribus exoretis et translatis morbi cessent.

LXI. .Febricitantem nisi diebus imparibus fabris dimiserit, reverti consuevit.

Utrum hunc aphorifmum Hippocrates ipse scripserit, neque inter falso adscriptos fuerit nescio. Etenim in prognostico ea dierum indicantium incrementa ac compositiones quae per quaternarium fiunt docuit et in hoc ip sto aphorismorum libro atque in epidemiis non siclum decimo quarto die judicari vidit, verum etiam vigesimo, quadragesimo, sexagesimo et octogesimo. Sed et vicesimus quartus et tricesimus et ab initio statim quartus secundum ipsum judicant. Quomodo igitur nunc nisi imparibus diehus febris desierit, minime fidem fore judicationem pronunciat. Praestat igitur pro impari die scribere crisimo, id est judicatorio, ut nonnullis visum est. Quamquam multa exemplaria multitudinis numero imparibus diebus scriptum habent.

LXII. Quibus per subrefr ante septimum diem aurigine, oboriuntur, malum, misi humores per alvum cedant.

Icturus interdum criticus est, hoc est jndicatorie fit, natura in totum corpus, maximeque in cutem flavam bilem deponente, interdum symp tum aricus : symptoma namque est lucoris male affecti. Mali autem jecoris affectus ex quibus anrigo oboriri consuevit-, tres sunt, scirrhus, inflammatio et obstructio. Verum scirrhus diuturnus morbus est, inflammatio vero et obstructio etiam repente fieri possunt. At profecto qui icteri ante septimum diem acciderint, ex horum alterutro ortum habent. Nam citius jndicatorie bilis in corpus effundi non potest. Ante septimum quidem diem ictorum malum esse, verum existit; non tamen post septimum omni vacare periculo similiter verum est, neque istud nunc pronunciatur. Potest enim et inflammatio et obstructio diutius permanere. Verum ante septimum eratice bilem effundi est impossibile. Porro in quibusdam exemplaribus aphorismo -circa finem adjectum est, nisi humores per alvum cedant, iis qui haec adliciunt, per alvum quoque bilem expurgari vo1 entibus.

LXIII. Quibus in sebribur quotidie rigores stant, quotidie febres solvuntur. ;

Quum bilis per totum corporis habitum motione rigores accidant, atque ideo singulis ipsa accessionibus expurgetur et vacuetur, non absque ratione ad apyrexiam pervenit ejusmodi febrium intermissio. Hoc igitur ipsum est quod nunc dicitur; quotidie fabres solvuntur,. ac si dixisset, aegrotos quotidie sine febre fieri. Quemadmodum autem est quotidie rigores fiant, quotidie etiam febres cessant: sic etiam si tertio quartove quoque die, quod utique et in tertianis et quartanis circuitibus fieri apparet, in quibus febres solvuntur et rursum redeunt, remanet tamen quaedam in corpore praeter naturam affectio, a qua per uircuitum aliae febres et morbi generantur.

LXIV. Quibus per febres die septimo aut nono aut decimo quarto icterus obortus suerit, bonum, nisi dextrum hypochondrium durum sit, alioqui minime bonum.

Qui ante hunc scriptus est aphorismus citra ordinem interjectus fuisse mihi videtur. Satius enim fuisset nunc pronunciatum aphorifmum illi conjunctum fuisse, in quo ait: quibus per febres aurigines ante septimum diem oboriuntur, malum; ut tota ejusmodi procederet oratio. Ante septimum diem soterum fieri prorsus malum est;. post septimum vero bonum; nisi dextrum hypochondrium obduruerit, id est nisi quis malus affectus ex iis quos paulo supra retulimus visceri seu hepati acciderit. Quum enim simguis in eo expurgetur et bilis ex venis in meatus cholidochos, bilis receptacula, traducatur, sive in his locis obstructio aut inflammatio aliqua vel scirrhus fuerit, sanguinem prorsus non expurgari, sed una cum. ipso bilem quoquoversum per totum corpus deferri atque inde auriginem fieri necesse est.

LXV. .Jn subribus circa ventriculum aesias vehemens et cordimorsus malum.

Quod veteres non solum viteus illud quod ex se teeundum naturam pulsato sed etiam os ventriculi cor appellaverint, res est concessa, quemadmodum etiam quod cardialgiam cordolium, hujus partis dolores appellitant. Enimvero plurimi aphorismorum interpretes καρδιώσσειν, idem quod καρδιαλγεῖν, corde morderi, idem ac corde dolere, significare autumant. Nonnulli vero cordis ipsius visceris scilicet cardiogmum hic significari dicunt, motionem quandam palpitationi similem cardiogmum esse. Itaque vehemens ventriculi aestus a flava bile in ipsius tunicis fervente generatur. Rationi autem consentaneum est ita affectis et os ventriculi morderi et ob id malum esse symptoma. Si quis vero cardiogmum dici crebrum illum et celerem cordis motum quum palpitationi sit similis intellexerit, extremum jam hoc malum est, quod inflammatum ac incensum vitae principium significat.

LXVI. In febribus acutis convulsiones et vehementes circa viscera dolores, malum.

Vehementes febres ignis instar nervos exsiccantes tendunt et. convellunt, proindeque perniciosas convulsiones efferunt. Nonnunquam vero viscera quoque ipsa per talem affectum dolent, propter inflammationis ac siccitatis vehementiam, atque idcirco ipsis malum esse pronunciat, sed multo pejor erit, si vehementes dolores accesserint. Scimus autem etiam propter inflammationem aut eryfipelas aut fortem obstructionem aut abscessus in visceribus dolores fieri. Sed de bis nunc ipsi sermonem haberi verisimile non. est. Manifestissimum siquidem ipsis inest peviculum, non tamen necessario convulsioni adjungitur. Et quum Hippocrates in febribus dicit, morbos febriles intelligere consuevit, quum febres ipsae sint morbi, non etiam partis alienius aliquo dictorum affectuum laborantis symptomata.

LXVII. In febribus per somnos, pavores aut. convulsiones malum portendunt.

Ab ipso quoque antea pronunciatum est: qui somnus aegrotantem laedit, eum esse mortiferum; qui vero non laedit, letalem non esse,. ubi et pronunciati -exemplum adliciens ita loquitur: ubi delirium somnus sudat, bonum; tanquam somnus aliquis sit qui delirium non sedet, sed citet interdum et generet. Verum et nunc tamen non pavores, sini labores scribunt. Verum et ipsi saepe vidimus in perniciosis morbis et pavores et labores et convulsiones ex somno concitatos fuisse. Quod accidere videtur, quum in cerebrum noxius humor pervenerit per id temporis intro magis quam foras mota natura. Quin etiam quemadmodum a cibo in somnum collapsis caput repletur, sic plethoricis affectibus femus caput replentes cerebrum obruunt. Si itaque ea plenitudo magis ad atrae bilis naturam accedat, pavores invadunt; alioqui si talis non sit, labores fiunt et convulsiones. Et vero somni etiam ipsi, quantum in ea est materia quae in profundum et viscera ipsa per quietem confluit, semper laederent, nisi collectionis ratione majorem utilitatem afferrent, quam sit damnum illud quod motum ad. interiora consequitur. Nec solum in cerebro ipso acervati pravi humores talia invehunt symptomata, sed etiam in ipso ore ventriculi. Unde magis etiam per somnum exhalationes fiunt ipsis incoctis manentibus: nam coctiones somnos utiles afferunt.

LXVIII. sit febribus spiritus illidens malum, convulsionem enim portendit.

Spiritum hic ab ipso dici quemadmodum et in prognostico respirationem; exaudiendum est; qui quum illidat, hoc est in sui medio sistatur et interrumpatur, convulsionem significat. Etenim hoc fit musculis thoracem moventibus, ac nervis jam convulsione affectis, qua rane aucta affectione et plures partes occupante, tum aperta convulsio hominem prehendet. Quum vero geminus sit respirationis motus, alter quo spiritus intro fertur, inspiratio dicitur; alter quo foras fertur, contrariam appellationem sortitus, exspiratio nuncupatur. Illidit autem spiritus ac intereiditur nobis interdum suspirantibus, ut quum ipsis dixit: duplex intro revocatio, veluti superinspiratio; interdum exspirantibus, ut quum dixit: et spiri- tus illisus, quum foras effertur. In his igitur utriusque partis respirationis tantum meminit. At in proposito aphorismo de tota ipsa pronuncians, inquit: spiritus sendens, sive intro scrasve, sive utroque feratur, id accidit.

LXIX. Quibus fabre non vacuis urinae cra/sue, grumosue ac paucae sunt, ubi copia ex his succe/sit, tenuis prodest; tales autem his maxime prodeunt, quibus ab initio aut quam primum sedimentum sortiuntur.

Non simpliciter urinas crassas pronunciavit, sed etiam grumosas addidit, duorum alterum indicans, aut crassitudinis quantitatem aut seducenti inaequalitatem ac divulsionem, ita ut secundum quandam etiam circumscriptionem multae ipsarum concretiones tanquam grumi appareant. Itaque nonnulli, ut Numisianus et Dionysius, non grumosas, sed coenosas scribunt: qui si per id verbum simul foetorem quendam indicent, quiddam amplius quam alii interpretes explicant: si vero crassitudinis copiam, nihil quidquam quod non alii hoc ipso docent. Enimvero tota Hippocratis oratio non de grave olentibus urinis esse videtur, sed de solis paucis ac crassis, ut ex antithesi seu oppositione fiet manifestum. Ubi ex his copia successit tenuis, juvat. Quare si hoc solum scriberetur: quibus urinae crassae, paucae, nihil orationi deesset. Fiunt autem quibusdam febre vacuis tales urinae, natura per renes totius corporis supervacanea expergente; fiunt etiam cum febribus, in quibus quispiam fortassis suspicetur ejusmodi urinarum in contrarium factam transmutationem non esse bonam. Quandoquidem maximam partem in febribusex urinis ab initio tenuibus fit in crassiores conversio, morbo jam ad solutionem tendente. Atqui propterea mihi hic aphorismus ab eo scriptus esse maxime videtur, quod raro accidit edocente. Contingit enim interdum aut per morbi initia aut non multo post principium urinas crassas redditas propter materiae gravitatem fermentum habere. His igitur in urinis lenimentum bonum signum non est, quemadmodum in ceteris quae quum ab initio tenues existant, totius morbi coctionis ratione sedimentum consequuntur. Porro merito crassae urinae multitudine paucae fiunt, ut quae vix renes permeent. Postquam igitur simul tum major ejusmodi cacochymiae pars vacuata fuerit, tum simul residuum concoctum evaserit, tunc multo prioribus tenuiores excernuntur. Praestiterit namque sic appellare non tenues absolute, quemadmodum dixit Hippocrates. Nam quae secundum naturam sunt, non absolute tenues existunt, ut neque crassae, steti inter utrumque excessum mediae et commoderatae sunt; et aquosis quidem crassiores sunt atque dicuntur, tenuiores vero grumulis. Multae autem ratione excernuntur, quia prius retentae fuere, quo tempore prae crassitie vix pereolabantur.

LXX. Quibus per fabres urinae perturbatae sunt, quales sumentorum, iis capitis dolores adsunt aut aderunt.

Hunc aphorrstnum nonnulli superiori tanquam ejus partem connectunt ita scribentes : Quibus vero urinae tarbaiae sunt, nisae recentes capitis dolores. Ac volunt quidam vocem turbatae praedictis tenuibus contrarias prodere; quidam vero crassis et grumosis; quidam etiam ipsas perturbatas, tenues explicant. Atqui tenues urinas doloris capitis indices esse falsum est. Interdum enim capitis dolores. praecedere videntur, interdum simul cum perturbatis urinis adesse. Quales autem hae sint his verbis manifesto declaravit; quales iumentorum. Tales vero fiunt calore materiam crassam ac densam agitante ac versante. Hae siquidem materiae maxime^ ab externo etiam calore, sicuti bitumen, pix et resina flatulentum spiritum conerpene ac edere videntur. Nonnullae igitur urinae perturbatae diutissime manent, nonnullae cito lenimentum crassum consequuntur an tardam morbi solutionem tore signifleant. Quae ceterae non resident viribus constantibus, longum fore morbum, prostratis vero aegrum interiturum praenunciant. Haec obiter quod utilia sint a nobis explicala sunt. Quae vero ad ipsum aphorifmum explicandum etiamnum dicenda restant, sunt hujusmodi: urinis periurbatis capitis dolores nece/surio adsunt aut aderunt; ut pronunciat Hippocrates, quoniam flatulentus spiritus una cum calore prompte in caput attollitur. Non tamen si cui caput doluit aut dolet, huic omnino tales urinae sunt. Cephalalgiae siquidem fiunt etiam propter calorem solum ; interdum vero propter flavam bilem quae in capite aut ventriculo continetur vel ob humorum caput aggravantium copiam vel localem aliquam obstructionem vel spiritu flatulento ea ipsa in parte generationem sortito, ex quibus- nulla talem urinam necessario affert.

LXXI. Quibus die septimo contingit crisis, iis urina rubram habet die quarto nubeculam, ac pro ratione cetera.

Quemadmodum in multis aliis sis ipsos artis Hippocratis imperitos ostenderunt eorum plurimi qui hunc aphorismorum librum explicarunt, sic et in hoc aphorismo. Existimant. enim haec aphorismo addita, ac pro ratione cetera, significari quaecunque ad somnos spectant et vigifias aut respirationem aut decubitum aut surrectionem aut si quid aliud ejusmodi in prognostico scripsit, ut si haec omnia recte fieri videantur, die septimo suturam judicationem speremus. Qua in re maxima praenotionem capita ignorare videntur. Vigilant enim plerumque, jautantur ac vehementius febricitant aegri, quanto propius ad crisin accesserint. Ex ipsis autem multi judicationi proximi difficulter spirant Minime vero praesens ex uri-. uls signum, etiam citra isthaec commemorata symptomata, ad certiorem suturae indicationis spem et conjecturam signis apparentibus in urinis indiget; sed sunf multa alia, quae frequentius in urina quam istuc speclantur. Quae ignorare mihi prorsus videntur ii qui Hippocratis scripta, priusquam ipsius artem universam perdidi cerin t, audent exponere. Nam quum quartus dies sit index, quemadmodum ipse docuit, et qualis futurus sit septimus praenunciet, quodcunque in ipso primum effatu dignum eoctionis signum apparet, futuram septimo die judicationem significat. Verum et alba multo magis enaeorema sublimamentum album, aequale atque constans. Quodsi celeriter admodum morbus moveatur et coloris. et corporis urinae steu consistentiae mutatio fit, idonea sunt futurae jtidicationis signa. Tenuis itaque urina si mediocriter crassa efficiatur, sique alba vel pallida fiat,.in tali morbo judicationem praenunciat. Unius itaque signi nominatim Hippocrates meminit; rubrae nimirum nubeculae. Dignum autem existimat, ut tum hoc, tum alia ex ratione intelligamus, quaecunque. suturas orites ostendunt. Haec.autem sunt, quae diebus. indicibus ab ipso. vocatis et spectabilibus vel in urinis vel dejectionibus vel sputis superveniunt: semper enim hujusmodi omnia crises praenunciant, non tamen semper bonas. Solis enim coctionis signis diebus spectabilibus apparentibus bonae- cristas futurae denunclantur. Ergo talis est textus aphorismi tentus. At rubrae nubeculae tanquam signi perrari meminit. Albae enim frequentissime apparent suntque evidentiora coctionis signa. Rubrae vero raro fiunt et nisi nunc ipsas pronunciasset Hippocrates diebus indicibus spectatas futuram. crisin denunciare; nemo fortassis talem ipsis vim. inesse eredaret. Siquidem rubrum colorem salutarem quidem esse profert, sed diuturniorem morbum portendere. Nam in prognostico ad verbum ita scribit. : si vero urina subrubra et sedintentumsubrubrum ac laeve fuerit; haec priore qal-. dem multo diuturniorem, sed admodum salutarem signisieat. Utrum igitur quarto die talis conspecta nubecula futuram crisin septimo significatura sit, in alio vero quodam indice non significatura, id accurate perpendendum est, quod in ipsis artis operibus observari debet. Nam quod ad rationes attinet, sunt in utramque partem ac magis in alteram, quod non praenunciabit, nisi morbus celeriter admodum moveatur. Nam si quod quarto die designatum, tantumdem temporis, hoc est tres insuper accipiat, potest futuram crisin prodere ; undecimo vero, si appareat, non tribus solum diebus, sed etiam pluribus in- digere saepe videtur. Verissimum siquidem est, talem dierum indigentiam aliquid suffragari solutionibus. Ego certe raro ejusmodi signum aliis diebus spectavi quam quarto. Cui igitur septimo apparuerint, is quarto decimo fuit judicatus, cui vero quarto decimo, is vicesimo. Apparuit et cuidam alteri undecimo, qui decimo septimo judicatus est. Cuidam rursum alteri eodem undecimo apparuit, qui vicesimo die fuit judicatus.

LXXII. Quibus urinae pellucidae, albae, malae; maxime vero in phreniticis apparent.

Tales urinae extremae cruditatis signa sunt, quare et morbos diuturnos significanti Quaedam vero ex ipsisalejectis prius per morbum et prostratis viribus funi perniciosae, ut in phrenitide. Nullum siquidem vidi, in quo talis apparuisset urina, phreniticum salvum evasisse. Melius enim est, quemadmodum totus morbus biliosus est, sic et urinas biliosus apparere. Aquosae vero urinae, ejusmodi namque funi pellucidae albae, maximam cruditatem significant et praeterea totum flavae bilis impetum furtum in caput tactum esse denunciant. Quibusdam enim urinae fiunt perspicuae, non etiam albae, compage quidem tenues, colore vero biliosae. Quae .vero-limpidae simul et albae existunt, prorsus aquosae fiunt. Si igitur simpliciter scriptum sit maxime vero in phreniticis malae, manifesta est aphorismi sententia. Si vero ut in aliis habetur exemplaribus, ad finem orationis adiiciatur verbum apparent, fautus erit talis: aquosus urinae malae sunt, maxime vero tales apparent in phreniticis qui perniciose su habent. Neque enim in omnibus, quemadmodum nonnulli hujus libri interpretes intellexerunt, ignari prorsus eorum quae in aegrotis apparent. In quibusdam autem exemplaribus ita finis aphorismi scriptus ast, praecipue vero in phreniticis apparent, et idem est intellectus qui secundae lectionis superius a nobis explicatae.

LXXIII. Quibus sublata hypochondria murmurant, succedente luathorum dolore, iis alvi humectantur, nisi siatus deorsum erumpant aut urinarum copia prodeat. Haec autem in febribus.

Quum multis de causis hypochondria tollantur, hoc est majorem in tumorem adducantur, ex his una spiritus est flatuleutus, de qua nunc disserit, bifariam fieri- fusile; interdum propter affectum aliquem inveteratum et solutu difficilem partium ad ventrem attinentium ; interdum, vero. ob recentum aliquam occasionem. Has autem affectiones nunc distinguit Hippocrates, nam prima affectio sine murmure fit. Tenta namque. atque inflata utris instar reddit hypochondria ^.altera fit cum murmure. Sic autem vocatur strepitus spiritu editus, quum neque magnus, neque multus existit et cum quadam mediocri humiditate deorsum movetur. Accidit igitur tali murmure ad lumbos descendente, .una cum ipsu tumorem ex hypochoudriis devehi ; unde partibus hic poli t is lab eodem distentis dolorem excitari contingit; deinde hoc pacto humore ad distributionem concitato, siclus spiritus, nonnunquam etiam. una cum humore per alvum emittitur. Quin etiam distributus humor fere. per urinas excernitur. Proditis ergo decenter signis, ait alvum erumpi; nisi seorsum humorem quidem distribui, scortum veto spiritum in intestinis detentum per sedem excerni contingat. Contingit vero interdum utrumque et spiritum et humorem ad distributionem concitatum in vesicam facile permeare. Quod autem ad finem aphorismi scriptum est : haec autem in febribus, tale quiddam mihi significare videtur. A febribus vexari veteres eos dicebant, qui absque aliqua inflammatione^ aut abscessu aut dolore aut eryfipelate aut, ut simpliciter dixerim, absque aliqua parte praecipue affecta aegrotabant. Quod si vel propter lateris vel pulmonis aut ejusmodi alterius cujusdam partis inflammationem febricitarent, non febricitantes ipsius nominabant, neque febribus vexari dicebant, sed pleuriticos aut peripneumonicos aut hepaticos aut splenicos, aliisve similibus nominibus appellabant. Nunc itaque milli videtur Hippocrates ex duobus alterum stelle significare vel quod quae dixit ea febribus accidant. in quibus nulla pars est affecta vel quod illis etiam morbis, qui ob male affectam aliquam partem fiunt accidant; non tamen ipsis alvus profluat vel flatus aut urinae profleant, Neque enim aliquo naturali motu partium flatulentum spiritum deponentium murmur in illis fieri contingit, sed tanquam symptomata dumtaxat est affectus partem aliquam male habentis.

LXXIV. quibus spes est ad articulos abscessem fure, eos abscessit liberat urina copiosa et erasa et alba reddita, qualis in febribus laboriosis quarto die quibusdam fieri incipit. ouod si ex naribus sanguis prosiaxerit, tum brevi admodum solvitur.

Abscessus ad articulos procreari etiam a me prius dictum est .tum in iis quibus articuli prius laboraverint, tum quibus quoquomodo per morbum ipsi lassitudinem subierint et in iis praeterea, quibuscunque morbus propter crassiorum humorum copiam diuturnus perseveret. Si itaque natura voluerit corpus per urinam expurgare, aegrum abscessu liberabit, quum humorem ad articulos decubiturum per vesicam evacuet. At satis habuit Hippocrates febrium laboriosarum tanquam exempli gratia meminisse, quae die indice motionis initium ad urinas fumunt. Hisce namque laboriosis febribus hoc inest ut abscessus faciant non exspectato, quod ceterae febres faciunt, longiore tempore. Iisdem ipsis secundum aures etiam fieri abscessus consuevere, quemadmodum aliis cleronicis et diuturnis febribus in partes inferiores humorum redundantia magis decumbit. Quibus igitur major calor in altum materiam sustulerit, ipsis vel profluit e naribus sanguis aut parotides oboriuntur. Quod autem ejusmodi febris solutio celerius fiat quam quae per urinas oratione non indiget. Quare post eam addidit Hippocrates: brevi admodum solvitur,. quum altera quae per urinas fit vacuatio, plures ad solutionem dies requirat. Quod autem ab ipso quarto die pronunciatur, exempli vice scriptum est. Tibi autem ad alios etiam dies omnes indices et critici transscrendi sunt.

LXXV. Ai quis sanguinem aut pus mesut, renum aut vesicas ulcerationem significat.

Sive in vesica sive in renibus sit ulcus; si simul quidem cum vasis alienius majusculi ruptione, maximeque etosione inciderit, sanguinis subsequitur excretio; si vero ista abtuerint, solum pus excerni solet. Sed fieri etiam potest ut in aliquo meatuum urinariorum facto ulcere tum pus excernatur tum sanguis. Hi vero quia renes et vesicam interjacent, una cum illis intelligendi veniunt. Ureteres autem iis plerumque exulcerantur quum a quodam lapide acuto aut impense scabro ipsis intercepto exoriantur. Enimvero in ipsi, pene si ulcera consistant, etiam sine urinis tum pus tum sanguis excernitur. In aliqua vero superiorum regionum etiam interdum simul cum urinis; rupto abscessu, pus egreditur. Unde nonnulli interpretes iiijue plures alteram lectionem magis probarunt, quae cum copulandi particula et in hunc modum legitur r si quis sunguinem et pus mejat, renum et vesicae exulcerationem significat. Quod si horum alterum pus scilicet iolum mejatur, non modo renum aut vesicae exulceratorum, sini superiorum etiam partium alienius signum esse possit Hi sane fortassis aliquid dicunt, fortassis etiam verbum mesut aliud quiddam significat, quam minxerit, atque in se distinctionem continet. Non enim idem est vel ita dicere: si quis sanguinem aut pus mejat; aut illo modo i si quis sanguinem et pus minxerit. Uno namque aut duobus aut tribus diebus potuit minxisse pus rupto abscessu et in unctionis instrumenta essusa. Multis autem diebus ac mensibus, ubi hoc factum fuerit, renum aut. vesicae exulceratio significatur. Utrum autem ipsorum magis .sit, tum dolor in discrepantibus locis factus, tum ea quae cum urinis excernuntur distinguunt, de quibus deinceps loquetur. Jam vero et de ureteribus eadem est ratio.

LXXVI. Quibus cum urina crusta exiles carunculae aut veluti capilli simul exeunt, ii a renibus excernuntur.

Exiles quidem carunculae certa renum substantiae sunt indicia; illa vero veluti capilli nullo modo renum, Neque enim fieri potest ut in talem substantiae formam ren dissolvatur; et qui hoc asseverant, renum naturam ignorant. Sed neque retexta vesica aut exesa talia mejuntur, ut quibusdam visum est. Sunt enim hujus particulae bracteis similiores, quemadmodum et Hippocrates paulo post eas squamulas appellat. Verum rei veritas ita se habet, quod nobis sorte quadam saepius vidisse contigit; alii quoque nonnulli medici experientissimi saepe se tales urinas vidisse dicunt. Quam affectionem medici recentiores pili unctionem vocitant, quod villis praesertim albis ea quae per urinas feruntur similia appareant. Sed nuper etiam quidam ejusmodi corpora tam longa mejebant, ut incredibili longitudine viderentur: quaedam enim ex ipsis ad dimidium cubitum extendebantur. Is toto fere anno praegresso frequentissime legumina, fresa sabamque potissimum et cascum tenerum et siccum comederat. Et ceterae denique omnes quibus talia mejere contigit, pachychymis et crassis eduliis vescebantur. Tali. igitur humore in renibus quodammodo torrefacto capillis similia corpora generantur. Quin etiam curatio causae considerationem testatur: nam qui ita aegrotarent, medicamentorum attenuantium et incidentium vi simul cum reliqua victus ratione humectante curati sunt. Quod si tanti fuisset renum aut vesicae exulceratio, ut eorum substantia dissolveretur, non modo nihil ejusmodi medicamentis eorum adjuti, verum etiam supra modum irritati fuissent. Quare quemadmodum in aliis, sic et in his admiratione dignus est Hippocrates, quod ea invenerit quae medicis compluribus ad hunc usque diem prorsus ignorata suerint. Quin etiam orationis integritas admirationem habet talia excerni dicentis : non enim quemadmodum in superiori aphorismo renum incusati exulcerationem, ita et nunc pronunciavit, sed simpliciter ex renibus excerni affirmat, quemadmodum si aliquo calculum mejente a renibus ipsum delatum esse dixerimus. Non quod eorum sit substantiae particula, sed quod in ipsis tuam compagem fit fortitus. Exiguae itaque carunculae exulceraturum omnino renum substantiae partes existunt. Quae vero sunt pilis similia, in renibus quidem suam compagem accipiunt, ut et. lapides, sed eocum substantiae partes non sunt. idale ergo in omnibus exemplaribus hic aphorismus sine disjungendi particula aut legitur^ exiles carunculae veluti pili. Nequaquam enim exiguae carunculae pilis sunt similes. plerum inter exiguae et veluti, media distinctio aut collocanda est, quia duarum rerum, non unius hoc aphorismo Hippocrates mentionem facis t i quarum una est exiguae carunculae, altera veluti pili. Atque in iis quidem quae pilis fnut simillima, semper crassa urina spectatur, ut pituitosam substantiam quam venae cumularent, natura per renes expurgante: in carunculis non est necessarium. Nunquam tamen talem renum affectionem spectavi, sed veluti carunculas saepius in illis febribus, in quibus etiam sedimenta ervosa vocata flerr cermmus ex crasse sanguine in renibus aut in jecore assato et torrefaCto. Non tamen perfectas carunculas unquam cum tenui urina exire vidi. Potuit itaque, mea quidem sententia, cralsa urina ab ipso dici quae commoderata et secundum naturam est. Agnoscimus proprie quidem secundum excessus oppositiones ita dici; per abusionem autem et medium et commoderatum utrisque extremorum tribui nominibus, quum ad summe quidem crassem tenue, ad lumme vero tenue cladum nominetur. Quoii si ita accipiantur, ejusmodi erit oratio: quibus in urina non tenui una exeunt supra coinmemorata, renum est pathema ; si vero sit tenuis, totum Venosum genus patitur. Eandem etiam mihi sequenti aphorismo sententiam indicare videtur.

LXXVII. Quibus cum urina crassa sursurosa quaedam simul mictu exeunt, his vesica scabie laborat.

Si tenuis quidem urina fuerit, non secundum naturam venae se habent; si vero non tenuis, sed mediocriter constans et compacta fuerit, quo significato crassam nunc non accipere oportet, tum ea quae simul cum tali urina excernuntur, in renibus aut vesica affectionem esse indicabunt. Quum enim ex venis urina veniat et a renibus projectetur et per eos pereoletur, per uteres in vesicam transmittatur atque in vesica colligatur, quidquid in ipsa praeter naturam apparuerit aut venas aut renes aut ureteres aut Vesicam male habere significabit. Quomodo nunc sursurosa ista affectam scabie vesicam portendunt, quum venae nullum affectum patiuntur. Ex ipsis enim interdum etiam ejusmodi sursurosa deferuntur, ipsarum alias affecta tunica, quemadmodum vesiCae quoque tunicam affici accidit ; alias etiam sanguine in ipsis contento caloris fervore et vehementia perusto et fricto. Ad hanc affectionem nimirum aptior est quivis crassius humor ipsis inclusus, isque magis qui veluti faex sanguinis existit; quem humorem melancholicum nominare consuevimus. Quemadmodum enim cutis superficies, eam vero extimam cuticulam vocitant, per scabiem, lepram atque lichenas tenue quoddam corpusculum abjicit, qualis est serpentum senectus : sic etiam quum partium interiorum quaedam eundem subeat affectum, quo cutis laboraverit, etiam symptoma affectui- fictile oborietur. Proindeque tum venae piae, tum vesica scabie laborantes furfurosus cuticulas una cum minis emittenti Quae unde prodeant, tum urinarum tenuitate tum crassitie distinguentur, quemadmodum supra dictum est. Tenues enim urinae venas, non tenues venarum affectum esse ostendent.

LXXVIII. Qui sponte sanguinem mejunt, iis a renibus- venulae rupturam esse significat.

Illud sponte idem potest quod sine - causa externa significare. Potest etiam idem fere quod derepente multo praegresso symptomata ex iis qualia apparent in vesica ulcerata. Neque enim in ipsis propter sanguinis affluentis copiam vena rumpi potest, quemadmodum in renibus acridere consuevit, quod per ejus venas sanguis non pereoletur, sed siclum suppeditetur quantum ad ipsam- alendam tatis esse potest. Huc adde quod neque venae per vesieam spartae natura nudae sunt aut minus bene firmatae et constabilitae, quemadmodum quae in renum ventres inferuntur, quarum osculationes seu apertiones et ruptiones propter humorum qui in ipsis continentur crassitiem et multitudinem oboriuntur. Ruptio quidem sinceri sanguinis vacuationem efficit; osculatio vero non confertim sanguinem profundit, praesertim quum exilis sit; sed paulatim tenuiorem pereolens subcruentam urinam reddit. Fit autem, ut dixi, vesicae etiam venis erosione laborantibus sanguinis vacuatio, quam ulceris in ea consistentis signa praecedunt, id est tum partis dolor, tum pus, tum ipsius saepe corporis vesicae veluti minuta quaedam ramenta. Hac igitur ratione praestat vocem sponte pro derepente significatione quam pro citra evidentem causam accipere. Nam ex renibus siquidem sine externa etiam causa propter nimiam copiam vale rupto, aliquando vero etiam contentius saltantibus aut ex alto ..lapsis aut percussis mejitur sanguis.

LXXIX. Quibus in urina arenosa subsident, iis vesica calculo laborat.

Non plane vesica, test et renes calculo laborare queunt. Quare constat mutilatum esse apsiorifmum aut rane quod Hippocrates esse dimidiam orationis partem neglexerit aut quod primus bibliographus omiserit. Sive enim in renibus sive in vesica calculi procreentur, una cum urinis arenosis prodeunt.

LXXX. si quis sanguinem et grumos mesut et stranguriam habeat, dolorque in imum ventrem et perinaeum incidat, vesicae partes laborant.

Duobus modis .finis aphorismi scriptus est. In qui-, busdam exemplaribus laborant, in quibusdam aegrotant legitur; atque hac ratione ab invicem nihilo prope vere discrepant. Ambo textus simul errorem subeunt, si quis illud vesicae partes vel circa vesicam intellexerit ab Htppocrate dici, ac si ipsam vesicam laborare enunciasset. Commemorata siquidem symptomata, melicis appellatis mixtionis instrumentis omnibus vesicae, renibus et meteribus communia sunt. Sic itaque praestat circa vesicam partes accipere, non ut ipsa sela vesica, sed etiam ut partes ipsi connexae significentur. At etiamnum magis ita nos intelligere sequens etiam aphorismus hortabitur, quo non quae partes circa vesicam existunt, eas aegrotare profert, sed vesicae exulcerationem incusat : quasi non idem dicturus sit is qui vesicam ipsam fotam absolute pati aliquid et qui. circa vesicam partes affectas esse pronunciat.

LXXXI. si quis sanguinem et pus et siquamulas mesut, odorque gravis adsit, vesicae exulcerationem significat.

Sanguinem et pus mejere ureticorum instrumentorum mixtioni inservientium ulceratorum plane communia signa sunt. At graveolentia quum prodit insuavis et ingratus odor et adhuc magis squamulae vesicae -propria. In pluvibus itaque exemplaribus si sanguinem et pus me/at scriptum est, in quibusdam ipsorum si sanguinem aut pus mejat. Ipsa vero lectio secunda conjunctionem aut esse disjunctivam indicat, ut commemoratorum utrumque .vel simul una vel vicissim adesse postulabit.

LXXXII. Quibus in urethra tuberculum nascitur, eo suppurati, et rupto salutio.

Propter orationis brevitatem nihil effatu dignum. habere hic aphorismus consuitur. Promptum enim est unicuique nosse in meatu urinario quirin pene est, hunc enim urethram vocitant, si consistant tubercula quae postea rumpantur, fieri solutionem. Verum si accuratius animadverterimus, rei cujusdam majoris fit indicatio. Contingit enim ischuriam, i. e. urinae suppressionem, aliquam ob ejusmodi tuberculum oboriri, eoque rupto tuberculo futuram lschuriae sanationem esse certo constat. Verum ex dictis illa quaestio suboritur, utrum procreatum hoc in loco tuberculum rumpi dumtaxat velit Hippocrates, an saepissime quidem id ipsum accidere ; discuti tamen posse, an hoc unum solutionum exemplum ruptionum scriptis proposuerit. Quod ultimum verius videtur.

LXXXIII. Qui mictus noctu sit copiosus, paucam dejectionem significat.

Quod necessarium quidem sit distributo ventris humore pauciorem fieri deflectionem unicuique manifestum est. Sed et simul illud apparet, quod eo humore una cum cibariis intestina pervadente, alvus quidem humidior reddatur, idcirco et plura deficiet et urina paucior exceruetur. Docebit autem nos haec ratio et defluxionum et siccitatis ventris remedia. In quibus enim alvus quam . deceat humidior est, iis parciorem potum dabimus atque ipsius motum .ad vesicam ciebimus. Quibus vero siccior est, uberiorem potum exhibebimus et ejus distributionem quoad fieri potest prohibebimus;

HIPPOCRATIS APHORISMI ET GALENI IN EOS COMMENTARII I. convulsio ex veratro letalis.

Qui veratrum assumpserunt, r album scilicet, hunc enim. simpliciter elleborum, non sicut nigrum cum adjeottone nominare consueverunt, iis si dum purgantur convulsio superveniat p perniciosum symptoma esse pronuuciat. Fit enim non initio purgationis, quo. tempore fuf-r locationis periculum imminet, scu quando vomentes vehementius vellicari vexantur, propter ipsam maxime quae In vomitibus concitatur, contentionevj.nervis per eam quam cum ore ventriculi sympathiam sortiuntur laborantibus. Qua in re etiam alias quum vehementius morde- . retur, ^convulsiones fieri videmus;- quemadmodum adolescenti accidit, qufaeruginem vomuit. Praestat enim aeruginem quam aeruginosam vomitum illum appellare, quandoquidem talis erat, qualis mera aerugo nominata viridi/stmus. Verum per vomitum tutum corpus convultum, atque evacuato aerugine quam primum febris ipsius et convulsio cessarunt. Quod vomitu exclusum est, tale erat ac si quis optimam aeruginem sic aqua salvat, uter utraque conflatum corpus sapae referat crassitudinem. Non impossibile est igitur, ut dixi, et per contentum cum ore ventriculi ab elleboro albo fieri convulsionem et haec foret convulsio moderatissima. Possibile quoque est et propter ipsam vacuationem iis qui supra modum purgantur convulsionem oboriri, ut quae cholericis contractiones saepius eveniunt ac potissimum eorum qui suris inseruntur musculorum. Nec non etiam fieri potest propter actionem pharmaci ex nervis humores ad se attrahentis ex hoc labore convulsionem supervenire. Quin etiam ellebori interdum vi ad distributionem vehementius concitata contingit nervorum substantiam violentius exsiccariNos enim ipse Hippocrates convulsionem ex inanitione et repletione fieri docuit corporum videlicet nervulorum, a quibus voluntarii motus perficiuntur. Haec autem sunt nervi, ligamenta, musculi et tendines. Quemadmodum enim in rebus etiam externis lora et chordas extendi cerulmus, sive vehementius exsiccentur, sive copioso humore imbuantur, sic etiam in .animalium corporibus par est fieri non raro convulsionem: Porro liquet ex repletione convulsionem curabilem esse per vacuationem; quae vero ex inanitione fit et siccitate nervorum, eam vix unquam curationem admittere. Fit etiam, ut dixi, per synrpathiam convulsio, quam ab Hippocrate praetermissam fuisse augurandum est. Eam enim quae primum fit convulsionem .declaravit, quum; spasmum ex repletione atque inanit. tione generari pronunciat. Et sane etiam vellicationis, aut mortus ratione singultum in ore .ventriculi fieri novimus, adeo ut quispiam. et nervos similiter affici existimaverit. Et haec convulsio iis qui veratro purgantur fieri interdum videbitur, ab Hippocrate non enunciata, nisi per Jovem illam quis ex inanitione oboriri, quum mordaces humores siccandi facultate polleant. Hi Iane sunt modi, quibus homines ex elleboro convelluntur; curatur autem ex ipsis tum qui propter morsum, tum qui propter contentionem ex vomitibus convellitur; qui denique ob siccitatem, insanabilis est. Quare merito Hippocrates totum hujusmodi convulsionis genus esse letale pronunciat, quoniam ipsius quidem nonnullae differentiae curatu sirnt difficiles, una autem est insanabilis.

II. Volneri succedens convulsio letale.

Quemadmodum in eo qui hunc praecedit textum letalem dicebat convulsionem, quod idem est ac si periculotam et saepius ad mortem terminantem proterret, sic etiam- nunc obortam ex vulnere convulsionem letalem nominavit; non quod ex necessitate ac semper, sed quod raro admodum mortem afferat. Eodem quoque modo in superioribus multis aphorismis letalis nomine uti vitus esu vulneribus siquidem convulsiones superveniunt inflammatinnis ipsa sequentis ratione, ubi partes nervosas attigerit. Ac primum quidem convelli videntur quae e directo partibus inflammatione laborantibus respondent. Deinde ubi ipsum etiam principium attigerit inflammatio, in totum corpus extenditur convulsio.

III. Efusa copiose sanguine convulsio aut singultus accedens malum.

Non aliud quidem superiore aphorismo letalis nomine, aliud vero praesenti per malum significari existimandum esu consuerit siquidem Hippocrates ea symptomata sic appellare, quibus mors saepe supervenit. Si quid vero magis miuusve differre haec nomina inter te videantur, majus per letale periculum, quam per malum significabitur. .Siquidem quae copiosa sanguinis vacuatione accedit convulsio ex altero genere est causarum ipsam efficientium, ut supra dictum est.

IV. Quae profusae purgationi convulsio aut singultus succedit, malum.

Quod nonnullis sumpto elleboro accidere dicebamus, hoc nunc de omnibus qui. quovis modo purgantur pronunciat. Qui namque praeter modum purgantur, ob commemoratas causas ipsi convelluntur, quibus qui elleborum sumpserunt, ita laborantibus non parvum impendet periculum; multo siquidem pejor est a vacuatione quam per repletionem facta convulsio. Quod autem et singultus sit stomachi convulsio, secundum Hippocratem nos utique novimus.

V. si quis ebrius derepente obmutescat, convulsus moritur, nisi eum fabris corripuerit aut qua hora crapula faloitur, vocem ediderit.

Repletis nervis talis convulsio oboritur. Vinum autem eos facile replere finiet, ut quod temperamento sit calidum. Talis siquidem natura prompte omnia penetrat, ac praesertim si non admodum crassis constet partibus. Substantiae igitur copia vinum nervis .convulsionem affert: tua vero qualitate nervos excalefaclendo atque desiccando ipsum, rarius eam quam fecerat affectionem sanat. Quod si quando id praestare nequeat, mortem sequi necesse est. Verum qua facultate vinum diximus convulsionem fanare, eadem febris quoque sanat. Hic vero maxime observanda est Hippocrates consuetudo qui mutos illos nominat, qui quovis modo caro laborant. Verum proprie carus nominatur totius corporis repentina tensus motusque privatio. Hanc itaque affectionem ex uno symptomate, nimirum aphoxia, nominare confuerit Hippocrates; quae utique fit affecto nervorum principio. Neque enim aliter omnino corpus convelli potest, priusquam id principium patiatur vel primario vesper consensum, altera prius affecta parte. Quod autem Graeci omnes crapulas nominent obortas capitis noxas manifestum est. Sic namque nonnulli uominis etymologiam fecerunt a κάρηνον πάλλεσθαι, quod caput pereelli significat, ductam esse proferunt. Horam autem qua crapulae solvuntur pro tempore vocarit Hippocrates, quod non omnibus una et eadem mensura praecitum aut circumscriptum est. Quidam. enim postridie crapula liberantur; quidam sequenti nocte; nonnulli tertio dumtaxat die, idque fit pro vini copia ac viribus et ipsa pectoris natura. Quemadmodum enim cibi concoquendi unum omnibus hominibus praefinitum tempus non est, sic neque vini exhalandi. Aut igitur oportet nos aegri naturam experientia compertam notamque habere aut extremum crapulae exhalandae terminum observare: in quo si neque febricitare, neque loqui anticipaverat, procul dubio convulsus moritur.

VI. Qui tetano corripiuntur, intra quatuor dies intereunt ; hos vero si effugerint, sanescunt.

Tetanus morbus peracutus et, ut ex emprosthoto.no. et opisthotono compositus. Quo jure fit ut brevior ejus sit judioatio diuturniorem tensionis laborem non ferente natura, Primo igitur statim dierum criticorum circuitu crisis morbo accidit.

VII. Quibus comitiales affectus ante pubertatem oriuntur, decejsum sortiuntur; quibus vero quintum et vigesimum annum agentibus oboriuntur, iis plerumque commoriuntur.

Proprie morbi metastafes decessus appellantur, quum ex parte una in alteram decedunt, per abusionem autem solutiones ile nominantur. Atque nunc mihi videtur Hippocrates secundo hoc significatu hanc dictionem usurpare. Non enim solum in alias partes translatis humoribus ecinitialem morbum facientibus solvitur affectus, sed etiam omnino pereuratis: sinat enim hi erassi, frigidi et pituitosc Cessant autem et curantur tum aetatis in siccius mutatione, tum exercitatione, tum victu exsiccante, accedente ad haec idoneorum medicamentorum usu. Verum nunc Hippocrates fidius aetatis meminit mutationis, a qua edocti victus formam etiam una cum medicamentis inveniemus. Quod igitur altera aphorismorum parte dixit : epilepticis iuvenibus mutationes potissimum aetatis et regionum et victus et locorum liberationem esuriunt. Haec nunc in ipsis morbis declaravit, morbos epilepticos qui ante pubertatem oboriuntur, in aetatis mutatione finiri ; qui vero ultra vicesimum quintum annum processere, eos commoti pronunciat. Unde liquet Hippocratem arbitrari pubertatis tempus adusque vicesimum quintum annum extendi, sumpto post secundam septimanam exordio… Constat autem neque omnibus hunc morbum ab aetate pubere fore sanabilem, nisi in aliis quoque bene se gesserint; neque quibus ab aetate accidit, omnino permanet, si proba victus ratione utantur. Imo quod ab aetate sanationem non sortiantur, sed quantum in ipsa est, consenescat affectus, aperte indicavit, non tamen quiddam dilucide dictum est, etiamsi manifestum iis videatur qui negligentius illud exaudiunt. Quibus vero vicesimo quinto anno epilepsia fit, iis commoritur. Neque enim iis solis hic affectus commoritur, quibus vicesimum quintum annum agentibus advenit, sed multo magis etiamnum ultra hanc aetatem progressis. Si igitur quod deest dictioni Hippocratis addiderimus, veritati undiquaque eam consentaneam efficiemus. Comitiales affectus qui ante pubertatem ortum habent, pubertatis tempero solvuntur; qui vero ulterius pubertatem sunt, commoriuntur. Tempus autem pubertatis est a quarto decimo anno adufique vicesimum quintum. Est et alia lectio hujusmodi : quibus vero vicesimo quinto anno fiunt epilepsiae, plerumque commoriuntur, adverbio plerumque idem quod magna ex parte significante.

VIII. (sui pleuritide laborantes intra quatuordecim dies superne non repurgantur, iis in empyema pleuritidis transla- tio)

Per sputa vacuationem, humorum pleuritidem efficientium Hippocrates repurgationem ac purgationem absolute dicere consuevit, quemadmodum etiam exspuere pro purgari, tum in libro de acutorum victu, tum in prognostico usurpavit. Verum nunc et ipsius purgationis tempus circumscribit, in quo si non fiat, in fuppurationem pleuritin transire dicit; aut omnem in pus mutationem ita nominans, ut in prognostico saepius appellat, aut factam inter thoracem et pulmonem puris effusionem: utrumque enim horum accidit, quum pleuritici per sputa non expurgantur. Verum quod secundo loco diximus, ipse in sequentibus empyematis ruptionem appellavit.

IX. Tabes iis maxime contingit aetatibus quae ab anno decium octavo ad trigesimum quintum excurrunt.

Quum superioribus aphorismis morbos secundum aetates narrabat, juvenibus autem, inquit, sanguinis exspuitiones, tabes. Nunc vero etiam annorum numerum apposuit, non propterea eadem denuo scripsit quae sirpra, sed propter affectionum tum thoracis tum pulmonis communionem. Cur igitur juvenes his morbis praecipue corripiantur ante diximus. De aetatum autem annis nunc decernendum, quoniam et Hippocrates dixit tabem iis fieri aetatibus, quae ab anno decimo octavo ad trigesimum quintum usique sunt. Quod enim aetatibus numero plurali dicitur, quandam sortitur significationem, quod non unam existimet Hippocrates inter commemoratos annos esse mediam. Neque enim accuratius rem spectantibus una est, sed quae ab anno decimo octavo est, ad vicefimum quintum adolescentum est aetas; inde vero quae ad tricefimum quintum intercedit, juVenibus est attributa.

X. Qui anginam esshgiunt, iis in pulmonem vertitur et intra dies septem intereunt. Si vero hos evaserint, suppurati jiunt.

De humorum translatione nunc ipsi sermo est, quae ab angina fit in pulmonem, quam per septem plerumque^ diesi interimere pronunciat, suffocato scilicet aegroto. Quod si ipsos dies possit evadere, fluxione in pus conversa suppurare Ex pulsu autem anginam in pulmonem migrasse cognoscitur^ nam durus, inordinatus et inaequalis in partem principem translatam esse materiam significat; mollis autem, ordinatus et aequalis cum facili et aequabili respiratione certam dimissionem indicat.

XI. Tabe vexatis st, quod sputum extusuunt, carbonibus insuctum graviter oleat et a capite capilli desinant, letale.

Ulcerosam pulmonis affectionem tabem nunc appellat, in qua quod exspuitur carbunculis infundendum et ex odore accuratius explorandum esse censet. Quemadmodum autem supra in vesicae ulceribus gravem odorem percipi dicit, ile nunc phthisicorum quoque sputum graviter olere affirmet. Quod si ita affectis capilli etiam a capite defluant, tum ipsos perniciose aegrotare, quandoquidem ultimi alimenti defectus atque etiam aliquando humorum corruptela proditur.

XII. Quibuscunque tabe laborantibus capilli e capite de/luunt, ii dmrrhoea succedente intereunt.

ne tabidis jam morti vicinis ipsi nunc habetur sermo, quos male quidem habere capillorum indicabat defluvium. Diarrhoea vero superveniente mortem quam primum affore exspectandum, quum ejusmodi symptoma et mala causa et malum signum existat. Quum enim propter virium imbecillitatem fiat, ipsas rursum imbecilliores illud symptoma efficit.

XIII. Qui spumosum sanguinem exspuunt, his ex pulmone talis eductio sit.

Et multa habent exemplaria et hujus libri interpretes non pauci sitiunt in haec verba scriptum aphorifmum. Qui spumosum sanguinem vomunt, iis ex pulmone refectatur. Quin etiam nonnulli qui ipsius aphorismi explirationem tradunt, eo vocabulo copiam indicari proterunt, ac propterea a proprio significatu translatum esse. Verum illi, reclamante evidentia, palam mentiuntur: saepius enim spumosi sanguinis exspuitio citra copiam fieri visa est. Itaque si re vera ab Hippocrate ita scriptum sit, ipsum vocabulo abusum fuisse dicemus. Non enim copia ex pnlmone rejectionem, neque paucitas ex alio quopiam loco- eductionem significat. Si vero exspuimus aut extussimus scriptum sit, tunc ipsum et proprio usum fuisse vocabulo et indicare sanguinem ejusmodi carniformem pulmonis substantiam, quod ipsius est proprium corpus, .ulcerationem suscepisse, adeo ut vere dici queat sanguinem spumosum solius pulmonis exulcerationem indicare, non vere autem exulcerato pulmone necessario spumantem exereari sanguinem: saepe namque lapsis quibusdam ex altu aut calcibus caesis aut in palaestra percussis ab illa maxime ictus parte, in quam cuipiam ad. solum menti, alter super thoracem inciderit, sanguinis- coloratissimi plurimum tussiendo exspui sine ullo dolore vidimus, quum ex rupto pulmonis vase quopiam prodiisse est verisimile.

XIV. si tabe detento diarrhpea superveniat, letale.

t Paulo ante dixerat, tabidis quum pus graviter olet et capilli defluunt diarrhoea superveniente mortem subsequi. Hic vero simpliciter dixit accedens tabe alvi profluvium letale esse, nulla de pure et capillis facta meatione, quasi hoc per se ad mortis significationem satis esse possit, non tamen ita propinquam, neque tam cito sequuturam perniciem .indicet, ac si capillorum defluvium simul adjungatur..

XV. Qui ex pleuritide suppurati alunt, si intra dies quadraginta, ex quo ruptio sueta est, repurgantur, liberantur; alioqui in tabem transeunt.

Addito ruptionis nomine de iis se disserere palam ostendit, quibus lateris inflammatione in empyema converia, deinde rupta ini medio spatio inter thoracem et pulmonem pus colligitur. His enim omnibus, nisi ad summum intra quadraginta dies puris screatu expurgandi vacuatis fiat, pulmonem exedi necesse est, pure temporis diuturnitate putrescente. Itaque pleuritidi Hippocrates^ quartum decimum diem purgationis statuit terminum; supputatis vero quadragesimum. Verum nos de horum et aliorum criticorum dierum differentiis copiosissime in ea commentatione fumus loquuti, quae de diebus decretoriis nobis scripta est: quem tractatum I. quis perlegerit, fanile ea omnia assequetur quae ab Hippocrate de diebus decretoriis dicta sunt.

XVI. calidum eo frequentius utentibus has affert noxas, carnium efseminationem, nervorum impotentiam, mentis stuporem, sanguinis prosumia, animi defectiones, quibus per haec mors succedit.

De calidi et frigidi usu incommoderato et commoderato non pauca tum in libro de humidorum usia pronunciata sunt tum in hac libri aphorismorum parte omnia fere capita funi exposita; ac in primis illud quod calido immoderate utentibus has ipsum affectiones efficiat, carnium efseminationem, hoc est imbecillitatem: metaphorice namque dictum est, quoniam in universum sit semina mare imbecillior. Cui consentaneum est quod subsequitur, nervorum impotentia. Etenim imbecilles redduntur, quum eorum substantia a calore dissolvitur. Mentis etiam torpor mentis est atonia, cerebri scilicet perinde ac nervorum dissoluta substantia. Eodem modo haemorrhagias, sanguinis eruptiones, immoderatas calidi usus iis corporum naturis inducit quae ad sanguinis prosusionem aptae ac dispositae sunt. Sequuntur autem sanguinis profluvia defectus animi, quos et cetera^ prius commemorata mors comitatur. Verum illa quidem longiori tempore in illis quidem magis, in his vero minus; haemorrhagiae et animi defectus derepente. In exemplaribus aphorismi finis vario modo scriptus est, sed lectiones omnes enunciatam sententiam demonstrant. Harum haec una est: his mors succedit; altera:. ad quae mors; tertia haec: quibus mors; quarta : haec ad mortem serunt.

XVII. Frigidum vero convulsiones, tetanos, nigrores et febriles rigores affert.

Incommoderatum scilicet frigidum convulsiones, tetanos et nervorum perfrigerationem efficit. Quemadmodum enim nisurum substantia ab immodico calore dissolvenda non est, sic neque praeter modum refrigerando et in unum cogendo ac constringendo. Sed et sane nigrores perfrigeratione et rigores febres arcessentes, cutis densatione et potorum coarctatione faciunt. Melius itaque ita dictum fuisset: rigores qui et convulsiones et tetanos et nigrores et febres excitant. Verum de symptomatum causis copiosius privato opere diximus.

XVIII. frigidum inimicum o/sibus, dentibus, nervis, cerebro, dorsuli medullae; calidum vero amicum.

partes natura frigidiores, cujusmodi animalibus insunt omnes plane exsangues, citius ac magis ab immoderato frigidi usu oblaeduntur. His talis ratione optima calidum familiarius convenit.

XIX. tsuae perfaigerata sunt excalfacere oportet, praeter ea quae sanguinem efundunt aut brevi essesura sunt.

Praesens exceptio illud theorema non evertit, contraria contrariorum esse remedia, de quo plenius in opere de medendi methodo diximus, ubi ostendimus, aliud esse quoddam theorema huic praevertendum, quo jubet ea prius curanda esse quae magis urgent, hoc est praescntius periculum afferunt, quemadmodum et nunc haemorrhagla minatur. Huic igitur prius obsistendum est, tum demum pars affecta ad propriam temperiem revocanda.

XX. Ulceribus /rigidum mordax cutem obdurat, dolorem insuppurabilem facit,nigrore:, rigores febriles, convul- . siones et tetanos creat.

Proprie quidem appellanti calidum mordax est, sensus autem similitudine frigida etiam aqua mordax appellator, non simpliciter cuti, test ulceratus occursans. Quod enim morsus tentum est relicturum, rei mttrdendae substantiam pervadere debet, quod in cute habenti secundum naturam frigida aqua facere non potest, quod cutis densior sit quam ut eam penetrare possit frigidae substantia. In partibus vero ulceratis, utpote rarioribus, pervadere potest earum substantiam in profundum usque subiens. Verum nos de mordacium in libris de simplicium medicamentorum facultatibus abunde diximus. Ulceratio igitur frigidum mordax, sed cutem indurat ejus densata substantia. Dolorem etiam reddit infuppurabilem, quod nativum calorem ulcera ad suppurationem perducentem refrigeret et quae dolorem efficiunt ea perspiratione vacuari probibeat. Quae sequuntur prius ipsi sunt exposita, nigrores, rigores febriles, convulsiones et tetani.

XXI. Nonnunquam vero ubi in tetano citra ulcus /avene carnosio aestate media /rigidae copiosae profusio caloris revocationem esurit, calor autem haec saluit.

Posteaquam a calido et frigido incommoda retulit Hippocrates, deinceps rara quaedam eorum commoda explicat. Ac primum quidem frigidum ait in tetano, liquet autem in alia etiam quavis convulsione idem usu venire, media aestate aegro eufarco ac juvene frigidae perfusionem per caloris revocationem eum affectum curare. Unde fit manifestum non propria facultate frigidum id morbi fanare, sed ex accidenti, quod in juvenibus eusarcis caloris revocationem efficiat. In alia siquidem aetate nihil profuerit talis frigidae profusio, quia neque caloris efficit revocationem ; quando ne hac quidem aetate, nec alio quopiam anni tempore, praeterquam aestate media facere potest. Nam aquae frigidae occursus aut nativum calorem evincit aut colligit. Vincit quidem quumdebilis est, colligit vero quum fortius ipsius perspirationem prohibet et effluvium supprimit. conjunctas ulceri convulsiones excipit, ut quae ab aqua frigida fanari nunquam possunt, ne si juvenis quidem aeger et calidus natura et aestivum anni tempus et regio calida sit, quia frigidum, ut ipsis fup1a dixit, ulceribus mordax dolorem infuppurabilem facit. Iis igitur qui cum ulceribus convelluntur ob nervoforum corporum inflammationem, adversissima erit frigida, ut quae neque ulcus mitiget, neque .nervulorum corporum inflammationem salvati.

XXII. Calidum suppuratorium est, non in omni ulcere maximum securitatis signum, cutem emollit; extenuat, dolorem sudat; rigores, convulsiones, tetanos mitigat; capitis gravitatem solvit; ostium tracturis plurimum consurt, sed maxime sua carne nudatis et iis potissimum quibus iis. capite sunt ulcera. His etiam quae a fulgore emoaluntur aut exulcerantur; herpetibus denique credentibus, sedi, pudendo, utero, vesicae, his calidum amicum et judicatorium ; frigidum vero inimicum et interimens;

Quemadmodum frigidum convulsiones et tetanos sua natura efficit, interdum tamen, quamquam raro tutanum sanat, sic etiam calidum pro sua facultate suppurationem movet, nonnunquam ipsam prohibet. In putridis siquidem ulceribus ac plane omnibus rheumaticis calidum, mus non procreat; imo et his magnopere noxium est. Atque haec ambo in idem concidunt et quod laedit et quod non suppurat ulcera: sicuti contra et quod juvat et quod maturat ulcera. Maximum enim ulceri ad securitatem signum est tum pus ipsum tum puris consiclendi vim habens medicamentum. Nihil enim mali potest accidere ulceri pus procreanti: quae igitur convulsionem afferunt, prorsus fiunt infuppurabilia. Similiter etiam ulcera dysepulotica . quae cicatrice vix obducuntur, infuppurabilia sunt omnia. ltem ex malignis ulceribus quae per excellentiam quandam propriis nominibus sunt insignita, qualia cancrosa, chironia, telephia et phagedaenica, ejusmodi sunt omnia etiam infuppurabilia. Pus igitur maximum ulceri ad securitatem signum est, atque hoc ex calidi usu conjicis. In quibus enim non congruit, haec a calido infuppurabilia permanere intueberis. Qui calidi effectus frequenter apparent, eos deinceps enumerat: etenim cutem induratam emollit, incrassatam extenuat, est anodynum, convulsiones ac tetanos mitigat, nec ut frigidum dolorem infuppurabilem efficit, quod a natura nostra sit alienum, quae utique calor est nativus, quem adauget ubi moderate adhibetur. Calidum itaque externum ea praestat omnia quae diximus; quum et nonnulla quidem concoquit et in melius ut terat, nonnulla vero discussis ac vacuatis noxiis dolorem facientibus persanat. Quod si perfecte non fanet., saltem dolores mitigat. In capitis vero affectibus haec eadem facit et carebariis appellatis, quae capitis sunt gravitates, concoctis ac discussis noxas inferentibus medetur, concoquens atque discutiens quaecunque molesta sunt. Quin etiam ossium fracturis utilissimum est magisque nudatis, hoc est carne exutis, usque etiamnum magis quae capiti oboriuntur. Nam talia frigidum maxime laedit, ut quod non ossibus dumtaxat, sed ipsi quoque cerebro sit inimicum. Ceterum partibus quibuscunque quod perfrixerint emorientibus remedio calidum est. Ita vero quae perfrigeratione exulcerantur, ut hieme calcanei ac digiti ceteraeque partes extremae, his calidum quoque remedium futurum est. Nec non etiam herpetibus exedentibus medetur, etiam si a bilioso et calido humore procreentur. Verum propter exulcerationem frigidum ipsis adversum est, ut quod ulceribus mordax existat. Sic et omnibus sedis affectibus familiare quidem est calidum, adversissimum vero frigidum, tum quod nervosa sit, frigidum vero nervis inimicum, tum quod per communicationem frigiditas facile ex sede ad ventrem adscendat eodemque modo caliditas. Sic et utero genitali et vesicae catidum quidem amicum et salutare, inimicum vero et morrisurum frigidum. Hae namque partes nervosae sunt et superioribus partibus facile frigiditatem impertiuntur. Quod autem de omnibus in aphorismo scriptus communiter pronunciaverit, his calidum esse salutare, frigidum vero inimicum ac interimens, etiam me tacente manifestum est.

XXIII. At in his suigido utendum, unde sanguis pro/luit aut profluxurus esi, non supra ipsos partes, sed circa ipsos unde prostuit, admoto. Et quae in/lammationes aut de/lagrationes ad rubrum et subcruentum colorem ex recenti sanguine vergunt, iis ipsis adhibito. Inveteratas enim denigrat. Erysipelas etiam non ulceratum juvat; exulceratum si quidem laedit.

Quae a frigido commoda et incommoda corporibus invehuntur. hocce aphorismo percenset, Primum quidem ipsum partibus haemorrhagla laborantibus aut in eam lapsuris admotum conferre pronunciat, non partibus ipsis sanguinem profundentibus, ulceribus enim frigidum mordax, sed circumstantibus illisque praesertim unde aliquid ulceribus influat. Quin etiam omnes inflammationes juvare profert et quaecunque incendia epiphlogifmata nominavit,. hoc est propter humorum ipsas efficientium calorem a flamma succensas partes et ustas, bae namque frigido oblectantur. Haec autem omnia tibi spectanti colore rubra et subcruenta apparent, recenti nimirum, non vetusto sanguine suffusa. Nam vetustus sanguis floridum colorem non habet. Quare frigido admoto livere ac nigresicere affecta contingat. Eodem modo plane erysipelas etiam non ulceratum a frigido juvatur, sicuti ulcerato mordax et dulorificum est frigidum. Qua quidem ratione nocet, quum dolentes partes in se semper fluxiones moveant.

XXIV. Frigida velut nix et glacies pectori inimica tusses. mo- vent, sanguinis eruptiones cient et catharros excitant.

Hactenus de calida aqua et frigida orationem habuit, nunc autem de nive et glacie disserit, ab his tanto majora invehi incommoda offendens, quanto hae sunt aqua frigidiores. Nam thoracis partibus sunt inimicissimae, quum et tusses moveant et vastorum ruptiones faciant, haemorrhagiae saepe causae existunt, atque destillationes e capite thoracem et pulmonem oblaedunt. Has enim efficiunt nix et glacies ceteraque cerebrum refrigerantia.

XXV. Tumores articulis et citra ulcus dolores et podagricos asu suetus et convulso, haec magna ex parte /rigida eo- piosu afusu et levat et minuit doloremque saluit. sido- derat as namque siupor dolorem saluia.

Horum quidem quam plurima aquam juvare frigidum ostendit. Sed quaenam haec sint dicere praetermisit, quod quae supra protulit, ea invenire non sit arduum. Quaecunque enim inflammationes aut deflagrationes in rubrum et subcruentum colorem ex recenti sanguine propendent, a frigida sanari dixit, quae influxum reprimat et eatenus corpora vacuet. Quapropter etiam dolorem in talibus solvit et ejus causam exscindit. Partium quoque refrigeratio vehementior moderatum torporem affert, qui et ipse dolorem hebeti sensu reddito solvit.

XXVI. Quae aqua cito calescit et cito refageratur, levifuma.

Non pondere ejusmodi aquam levissimam esse dicendum est. Sic enim nihil magnum doceret, praeterea per quendam circuitum inveniendum foret, quod facile erat statim invenire. Nam si pondere leviorem aquam dignoA suere velit, ad manum est rerum ponderandarum trutina, ad quam revocatam aquam expendere et examinare pote-. rit. Verum in praesentia leviorem aquam esse dixit, quae ventri et hypochondrio gravis non diu, sed cito permeat, sicut contrariam gravem dicimus, quae non cito pervadit. Liquet autem non salam hanc esse salubritatis aquae pro-. bandae regulam, sed quum alia bonitatis aquae signa obvia sint et omnibus nota, hoc vero artis nonnihil habeat, id eo factum esse, ut ad id scribendum veniret Hippocrates. Sed quaenam alia sunt? Primo quidem si neque turbida;meque coenosis sit; deinde si neque odore, neque gustu aliquam absurdam qualitatem prae te terat; postremo, si quod nunc Hippocrates pronunciavit, cito refrigeretur et calefiat: nam non constat ejusmodi aquam tacite alterari posse, Quemadmodum autem cibi virtus potest esse ut facile alteretur, ita et aquae. Siquidem mutari volumus quidquid ab instrumentis concoquentibus probe consequendum est. Quaecunque vero fala bibentium affectione de optima aqua judicant, ii certissimo quidem judicio utuntur ; verum si hoc solum assumpserint, non recte faciunt. Prius enim de aqua ex dictis signis judicandum est. quam ad talem experientiam veniatur.

XXVII. Quibus noctu bibendi est appetentia p iis admodum sitientibus, si obdormierant, bonum.

An dandus fit potus an minime dandus iis qui noctu magnopere sitiunt non declaravit, sed solum quod super dormire conferat. Coquetur enim per fomuum videlicet et subdescendet sitis causa quaecunque sit. Non tamen illud abditum est valde sitientibus potum dandum esse, sive meracioris vini haustu sive potus indigentia sitis nata siti, Nam et inopiae ciborum ablatione et ortum ex xino calorem aqua restinguere sanitatis tuendae praecepta sunt. Si tamen modice sitierint, non plane potus ipsis exhlbeudus est, sed considerandum utrum humidi defectu tale quid patiantur an uberiore vini potione. Contingit enim si dormierint, eos ex somno juvari.

XXVIII. Muliebria sufatus. aromatum educit. Ad alia vero plerumque utiles esset, nisi capitis gravitatem induceret.

Muliebria nuncupavit, quae nimirum mulieribus per uterum menstruis purgationibus et a partu vacuantur…. Hic quoque liquido constat, eas quidem quae propter uteri inflammationem vel perversionem vel ejusmodi aliquid non belle purgantur, non aliter sanari posse quam ea affectione pereurato, cui symptoma mensium est suppressio, eas vero quae sine ejusmodi affectu parcius purgantur, iis ipsis quae nunc ab ipso docentur-, odorum suffitibus ac fomentis curandas esse. In his enim aut sanguinis crassitudo, aut vasorum ad uterum pertinentium obstructio, aut eorundem praeclusio aut totius substantiae uteri praeclusio, eorum suppressionis causa existit. At dictorum quodcunque causa fuerit parati ex aromatibus sufsitus aut fetus affectionem sanat qui tua facultate praeclusa, vasorum extrema referare et humorum crassitiem attenuare et obstructiones rucideudo deobstruere possit. Multoties vero et ad alia, inquit, esset utilis, nisi capitis gravitatem excitaret. Nam continenter per uterum in omnibus frigidis atque humidis affectibus totum corpus fusuri poterat, nisi a suffitione cephalalgiam quum alias, tum in sebribus maxime timeremus. Nam aromata prope omnia capitis dolorem commovere tum experientia ipsa ostendit tum ratio docet. Quae namque vehementer calefaciunt, ea omnia caput tentant, calore nimirum naturaliter sursum tendente. Atqui omnium aromatum quum abunde calet natura, tum vero maxime cassiae aromaticae, costi, cinnamomi et amomi.

XXIX. Praegnantes, si ad excretionem turgeat humor, purgandae sunt. quarto mense et adusique septimum, sed hae minus. Minoribus autem et grandioribus fetibus retigiosie agendum.

Hic aphorismus supra quoque pronunciatus est, ubi de purgatione habebatur oratio. Sed et nunc ubi de mulieribus agitur in quam plurimis exemplaribus invenitur. Quidam vero ipsum eximunt, ne bis scriptus compellatur. Nova autem explicatione altera nobis non opus est, praeter eam quam supra scripsimus.

XXX. .Mulierem utero gerentem morbo quodam acuto corripi letale.

Merito ; sive enim sit febrilis morbus, ipsam febre continua affici necesse est: talis enim est morbus acutus, in quo duplex fetui impendet periculum, unum a febre ipsa fetum perimente, alterum quod exhibitis aegrotanti per longum intervallum cibariis, alimenti penuria fetum enecamus, Quod si ut hunc fervemus cibos blande ac crebro exhibuerimus, intempestivo cibo aucta febre continua gravidam occidemus. Sic etiam si absque febre alius quidam morbus acutus obortus sit, qualis epilepsia, apoplexia aut convulsio aut tetanus, morbi magnitudini et vehementiae aegrota par esse non poterit.

XXXI. Mulier utero gerens vena secta abortit, coque magis, sutus si grandior suerit.

Defectu alimenti, non modo venae sectione, verum etiam longiore inedia fetus in utero necatur, quod paulo post aliis etiam aphorismis ostensuri furnus. Merito itaque fetus grandior, tecta praegrandi vena, citius cornumpitur, quod nimirum copiosiore indigeat alimento.

XXXII. Mulieri sanguinem vomenti menstruis erumpentibus sulutio contingit.

Jure ac merito, etenim sanguinis erit sursum impetum consequtus revulsio simul et vacuatro. Quod quam utiliter fiat, ipsa nos docet experientia, qua nos inducti quae praeclare natura gerit opera. imitabimur atque sic affectas mulieres venae poplitis aut malleoli sectione vacuabimus.

XXXIII. Mulieri menstruis disserentibus sanguis ex naribus projluens bonum., -

Quod qui sanguis singulis mensibus probe vacuatur, quum propter aliquam affectionem retentus fuerit, eum mulierem oblaedere necesse sit, quodque per alium locum vacuatus universum corpus a laesione fanum liberet, patet omnibus. Quum autem multa sint loca, per quae vacuari queat, aliis quidem omnibus sint quaedam majer minorque inest laesio; fala vero per nares vacuatis innoxia, quam nunc laudat Hippocrates. Non tamen si qua alia comperiatur citra noxam vacuatio, propterea fassus est aphorismus. Non enim quod fota per nares vacuatio deficientibus menstruis bona sit dixit, sed ipsam simpliniter commendavit, non quod sula sit addito. Quod si quis eam quae per sedem fit vacuationem ita affectis mulieribus utilem esse proferat, non aphorismo reluctatur. Nonnunquam enim Hippocrates unico velut exempli gratia proposito, de similibus omnibus pronunciare videtur.

XXXIV. Mulieri utero gerenti, si alvus multoties pro/luit abortionrs periculum est.

Ratione vernationis nunc quoque Hippocrates abortionis periculum esse pronunciat, quemadmodum et antea in sanguinis per sectam venam missione ostendebamus.

XXXV. Mulieri uteri strangulatu vexatae aut partus di/sicultate laboranti sternutamentum succedens bonum.

Obscurum est 1n aphorismo hystericam nomen: nonnulli siquidem pro omnibus uterorum affectibus accipiunt, nonnulli vero pro illis solis affectibus uteri exaudiunt, quos sequitur affectio quam hystericam suffocationem vocitant: quamquam revera strangulato non est, sed apnoea seu respirationis ablatio palii denique secundas intelligunt, quandoquidem et has uteros appellitant. Verum hi aperte aberrant, etiamsi quam maxime in eo verum dicere videantur, quod secundae utero retentae sternutamentis deturbantur. Alius enim etiam de his aphorismus ab ipso scriptus est, atque nomine plurimum hystera et hysterica inter te differunt. Falsum porro est de omnibus uteri affectibus orationem efferri; neque enim exulcerationes, neque inflammationes, neque erysipelata, ut neque abscessus sternutatio jnvat. At illud verum est in hystericis apnoeis, interveniente sternutatione affectas mulieres levari, non suium quia bonum signum est sternutatio sponte naturae ita affectis mulieribus superveniens, sed etiam quia ut causa huic affectui remedium est. Signum itaque bonum est, senia naturam prius torpentem nunc exsuscitari ac recreari et propriarum motionum reminisci : quandoquidem ipsa. quaedam excrementa rejicit, Ile enim in libro de symptomatum causis sternutamentum fieri ostendimus. Causa vero utilitatis existit, quia vehementiore concussione atque jactatione partim quidem naturam excitat, partim vero quae partibus corporis tenaciter impacta sunt excernit; sic enim et singultum sanare finiet.

XXXVI. Mulieri mensus decolores neque semper eodem periodo prodeuntes purgatione opus esse significat.

In multis exemplaribus dictionem ita se habere reperire licet; Mulieri menstrua tarda, neque tempore per se prodeuntia. Possunt itaque menstrua tarda, hoc est post constretum circuitum prodeuntia purgatione egere humoris pituitosi, ob quem male colorata redduntur, non tamen hac sula necessario; etenim etiam aliquando extenuante victu tales affectiones saepe sanavimus. De hoc autem Victu a nobis liber unus seorsum scriptus est; una quoque cum eo aromatum sufsitus, quique eandem cum eo facultatem sortiuntur pesti supposituri et potulenta medicamenta, quae humorum crassitiem incidant et attenuent, quale est dia calaminthes, quo assueto quotidie utimur, quodque commorantes purgationes saepe provocavit. lndicatio namque ac stamus earum sanationis est tum vasorum ad uterum pervenientium ora recludere tum sanguinem extenuare. Et vero totius etiam corporis purgatio, ut dixi, quum videlicet crassiorum sit humorum, tales affectiones sanat. Quod si decolores scribatur, multo magis purgatio sic affectas mulieres sanaverit. Neque enim propter pituitosum humorem solum, sed etiam propter melancholicum et biliosum decolores fiunt menses. Quo vero modo humorem redundantem dignoscere oporteat, ipsemet primo de morbis muliebribus docuit; nunc autem quod purgatione vacuandum sitj id declaravit. Illud etiam: neque eadem periodo prodeuntes, huic textui magis confonat, ut universa sit ejusmodi oratio: si mensus decolores stant, nec mulieri simile periodo prodeant ac antea manare consueverunt, ipsa eget purgatione. Accidit enim cacochymis mulieribus non modo decolores apparere menstruas purgationes, sed. etiam statum periodi tempus labelactari. Si et crassiores quidem humores fuerint et ad fluendum humoribus secundum naturam se habentibus ineptiores, quum immorantur ac tardant. His vero contrarii, hoc est humidiores- ac tenuiores, quum praesinitum tempus anticipant.

XXXVII. Mulieri utero gerenti st mammae derepente extenuentur, ipsa abortit.

Hic etiam aphorismus ex illis est quos diximus alimenti penuriam fetus significare. Quaedam enim venae sunt uteris ac mammis communes, quae quum sanguinis penuria laborant, mammas graciles quidem efficiunt, fetum vero interdum alimenti inopia perimunt, interdum etiam ad exitum concitant, .eam ob causam quam ipse libro de natura pueri bis scriptis prodidit: Alimentum et incrementum quod a matre de/luit non amplius infanti suspicit, quum peractis decem mensibus suetus grandior evaserit. Ad sese namque trahit a sanguine quod dulcisu simum est simulque lactis portione aliqua spuitur. Haec ubi rariora et pauciora ipsi suerint et infans maturus extiterit praefanti copiosiorem cibum quaerens calcitrat et discriptis membranis matri partus initium affert.

XXXVIII. Mulieri gemellos utero gerenti si altera mamma gracilis evadat, alterum abortu edit; etsi dextra quidem mamma .gracHeseat, marem, si vero sinistra, seminam,

Quod ante scriptus aphorismus de ambabus mammis, id hic de altera verba facit, atque propter praenunciatam causam, venarum communitatem fetus a .directo mammae imminutae situs abortum patitur. Quod autem dum gemelli, tum mas tum semina, utero gestantur, si dextra mamma emarcescat, mas fotus, si sinistra, sula semina corrumpatur, ex illa ipsius opinione pendet qua mares quidem in dextris, seminas vero in sinistris magis gestari auguratur.

XXXIX. st mulier quae neque gravida est, neque peperit, lac habeat, huic menstrua defecerunt.

Longior oratio lectorem quoque desiderat, qui eam sit adsequuturus, -in commentariis de naturalibus facultatibus accurate versatum. De his tamen in praetentis tantum dictor; fumus, quantum brevissime dictum ad proposita conferre possit. Hoc sane omnibus animantis partibus est commune, quae aut ad aliarum partium usum aut ad generis propagationem aut ad conceptus nutritionem quosdam humores utiles procreant, humorem illum alimenti partis ipsum generantis residuum existere. Non enim quod partis natura cognoscat, ad quem usum animali profuturus sit humor, ipsius generationem molitur, nisi tali polleat intellectu, qualem eos habere arbitramur oportere, qui civitatum tenent gubernacula. Verum animalis quidem opifex illum habet intellectum; ipsa vero pars, ut demonstratum est, naturalibus facultatibus regitur, cum aliis quibusdam, tum alteratrice, qua sibi a 11mentum assimilat. Quantum itaque alimenti ab ipsa inrmutati et alterati alendo corpori fuerit perfecte assimilatum, ipsi apponitur parti eamque alit, atque quod ipse dicebat, hoc est. Alimentum est quod alit, quod veluti alimentum et quod alliorum est. Alimenti vero residuum ac reliquiae humor quidam est partis naturae similis, in ossibus quidem quod in eorum cavernis est reliquus, in jecore vero sanguis. Hujus generis est qui spumosus in pulmonis carne continetur, in articulorum commissuris glutinosius humor, in testibus et parastatis appellatum semen et in lingua cui nomen sativa. Sunt autem et in mammis glandulae, quod ad ipsas assuit, id sibi ipsis afsimilandi facultatem sortitae, quae quum exsangues et albae sint, familiarem et proprium humorem, quate lac est, efficiunt, atque uberius tale efficiunt, quum ad ipsas copiosius defertur alimentum. Copiosius vero affluit octavo et nono a conceptionis mense, quo tempore communes et mammarum- et uteri venae liberalius oppletae fiunt, quemadmodum gravidatorum animalium anatome manifesto conspicitur. Cujusmodi res aliquando etiam licet raro citra uteri gestionem accidit, quum propter remoratus mentes venae ad similem repletionem pervenerint, cujus nunc affectionis meminit Hippocrates.

XL. Quibus mulieribus sanguis in mammis colligitur, maniam significat.

Quod sanguis quidem in mammas feratur, deinde a glandulis illic incumbentibus in lac transmutetur, praecedente aphorismo scriptis proditum est. Nunc vero quum appulsus ad eas sanguis immutabilis remaneat, maniam significari pronunciat Hippocrates. Equidem nondum hoc accidere vidi, quare si quando usu veniat, ex itis fuerit quae raro eveniunt. Hippocrates autem ac si viderit il-. lud, scribit. Quod si verum est, aliquam ejusmodi existimare oportet ejus causam existere. Glandularum cum omnium tum earum maxime quae mammis insunt exsanguis natura est ac proinde frigida: omne enim exsangue . frigidum, ac propterea etiam sanguis eo delati alterationem in frigidius faciunt. Quanto enim hae glandulae sunt jecoris carne frigidiores, tanto lac est sanguine frigidius. Quum igitur copiosus simulque frigidus aliquando sanguis ex toto corpore sursum ac praecipue in caput feratur, ea in furorem maniamve agetur, quoniam caput ejusmodi sanguis occupat. Quae vero ipsius. portio in mammas cogitur, in contrariam fieri solitam allevationem nancisci non poterit ut lac evadat, propter ipsius tum fervorem tum abundantiam.

XLI. Ai nosse velis an mulier conceperit, dormiturus aquam mulsum potui dato ; quod si ventris torminibus vexetur, concepit, sin minus, non concepit.

Tormina fiunt tum propter morsum tum etiam propter spiritum flatulentum qui facilem exitum non habet; quae tormina fieri etiam iis quae conceperunt mulieribus nunc arbitrandum est, propter intestinorum ab olere coarctationem. Dat autem aquam mulsam mulieri dormiturae, crudam videlicet. Ea namque flatulenta ad dignotionem opus habet, quippe qui et quiescere et cibis impleri velit mulierem. Siquidem utrumque ad torminum generationem confert.

XLII. Mulier gravida si marem gestet, probe colorata est; si seminam, decolor.

Ut mulieris ad se ipsam, non ad alteram collatae dignotio ex colore videlicet tum probo tum pravo sumpta, ab Hippocrate pronunciata est. Nam quae seminam utero. gerit, se ipsa minus colorata apparet, quod mas sit semina frigidior. Nunquam vero talis conceptus fuisset, nisi et viri semen et mulieris uterus quo concepit tempore frigidiora fuissent, Quare quod dicitur ex eorum numero est, quae saepius eveniunt. Contingit enim mulierem ita omnia recte agere post conceptionis tempus ut probe colorata reddatur. Constat autem alia esse maris concepti signa, quales sunt frequentes et validi ipsius motus, quae tamen neque ipsi signa perpetua sunt. Contingit enim interdum, licet raro, conceptam seminam mare robustiorem esse multisque ac validis motibus cieri. Contingit quoque nonnunquam marem semina imbecilliorem esse ac. pauciores debilioresque motus edere.

XLIII. si mulieri praegnanti in utero oboriatur erysipelas, letale.

Itaque siclum erysipelas in gravidae mulieris utero constitutum censet esse letale vel etiam proprie dictam phlegmonem. Foetum enim, facto in utero erysipelate, necessario interiturum esse, manifestum est. Quandoquidem et acutae febres sine erysipelate multoties apium perimunt, An vero utero inflammationem patiente possit aliquando vivere, digna quaestione res est.

XLIV. Quae praeter naturam tenues utero gerunt, abortiant priusquam cra/flores evaserint.

Tribus modis libri hujus interpretes propositi aphorifmi tentum acceperunt. Quidam enim arbitrantur ipsas omnino abortivo; quidam vero, si neque crassescunt, neque reficiantur, sed emaciatae atque attenuatae permaneant; nonnulli denique quum ictae reficiantur, tum maxime eas abortivo, quod praedictis minus probabile esse videtur. Verumtamen ita Numesianus exposuit, de iis pronunciatum esse aphorismum affirmans quae praeter naturam extenuatae sunt, quasque prius refici, deinde gravidari oporteat; sed quum ^priusquam sint -refocillatae concipere praeoccupant, eas ait refici non posse, quod sanguis ad foetus nutricationem suppeditandus ad gravidae ipsius nutritionem rapiatur. Quare pacta ratione fetus sufficienti egens alimento enecatur. Sed et illud praeter naturam tenues quidam .sicut Numesianus interpretati sunt, ut praeter naturam gravida mulier attenuata sit. Quidam vero per exsuperantiam dicunt significari, volente Hippocrate nobis indicare mediocriter extenuatas id non ex necessitate pati, sed admodum ernaciatas. Utraque autem expositio sua quadam ratione nititur.

XLV. Quae vero mediocriter corpulentae fatus bimestres et trimestres citra causam manisustam abortiant, iis uteri acetabula mucoris plena sunt, neque prae pondere satum continere po/sunt,sed abrumpuntur.

Citra causam .evidentem, hoc est absque febre vehemente vel alvi fluxione vel sanguinis profluvio vel erysi-. palate in ipso utero constituto vel gravidae mulieris salto vehementiore vel clamore vel moestitia vel excandescenfla vel metu vel victu parciore vel alterius cujusdam rei similis actione vel passione. Vero namque simile est in his mucosae pituitae plena esse ora vasorum ad uterum procedentium, ex quibus secundae pendent, quae sane ora cotyledonas appellavit, non ut quorumdam est fententis, adnatae ipsis carnes glandulosas. Nam ipse quoque primo de mulierum affectibus ait, si cotyledones pituita refertae fuerint, pauciora fluunt menstrua. Praxagoras etiam de naturalibus primo, cotyledones, inquit, ora sunt venarum et arteriarum quae ad uterum feruntur.

XLVI. Quae praeter naturam erosae in utero non concipiunt, iis omentum os uteri comprimit, neque priusquam extenuentur praegnantes esuriuntur.

Verba praeter naturam duobus etiam his modis accipiunt. Quidam enim ea praeter modum significari arbitrantur, quidam vero praeter ipsius mulieris gravidae naturum. Verior est prior acceptio. Nam ab omenti pinguedine os uteri comprimitur et coarctatur mulieribus supra modum crassis. os amem nunc appellat internam uteri partem, ubi uterus desinit et ipsius cervix incipit, quod magis proprie os uteri nuncupatur: nam alterum cervicis extremum quod mulieris pudendo committitur, non uteri, sed ipsius - cervicis os merito vocaretur.

XLVII. si uterus qua parte ad coxam incumbit suppuraverit, eum concerptis linamentis curati. -.a..oro. i

Uterum qui eam quae per linamenta fit curationem postulat linamentarium appellarit. Qui vero uterus fuppuraverit ac praesertim extrorsum propenderit, nunc enim hoc demonstrare videtur, tali eum necessario curatione opus habiturum esse non abditum esu

XLVIII. fictus mares in dextris, sentinae in sinistris uteri partibus magis gestantur.

Quod propter temperamentum protinus ab initio ca.: fidius masiculus fetus generetur in commentariis de semine a nobis demonstratum est. Calidior temperatio fetibus etiam oboritur maxime vero ob locum, hoc est dextram uteri partem; haec autem protinus ob hepatis viciusam calidior existit. Ad ejusdem fetus caliditatem aliquid confert muliebre quoque semen ex propriis testiculis per utraque cornua profusum, partim in dextrum uteri sinum, partim in sinistrum, quod est dissimile, ut boe quoque demonstravimus. Si igitur ferosius sit atque frigidius quod in sinistro testiculo continetur semen, ea ratione conceptus laeva uteri parte constitutus ab initio statim frigidior evadit. Porro de his omnibus quinto anatomicorum Hippocratis libro abunde diximus.

XLIX. Ad secundarum elapsum sternutatorio admoto nares et os comprimere oportet.

Cum accentu circumflexo ultima ύστερῶν fyllaba legenda non est; sed cum gravi ύστέρων. Non enim sane ipsos veros, sed choria atque secundas vocatas contentio sternntatoriis medicamentis concitata excidere vult.

L. si mulieri menstrua velis sistere, cucurbitulam quam maximam mammis admove. t — .—

Quemadmodum menstruorum parcius aut omnino non fluentium curationem supra docuit Hippocrates, sic etiam nunc ipsorum ultra modum prodeuntium sistendi metbodum tradit, amplam lubens cucurbitulam nos mammis admovere. Verum non in mammis ipsis, sed infra ipsas cucurbitulam ipsam affigere qua maxime .parte venae expartibus inferioribus ad nitas efferuntur. Proipdeque nonnulli scribunt cucurbitulam quam maximam sub mammis delige. Quam maximam vero vult esse cucurbitulam, quo vehementiorem ab utero sursum revulsionem efficiat, per communes id venas machinatus.

LI. tali utero gerunt, iis os uteri connivet.

Hac maximum est mulieris quae concepit indicium si digito immisso obstetrix os uteri potuerit attingere. Nam ubi primum uterus intra se semen concepit, universam capacitatem suam contrahit osque claudit. Videtur tamen propter inflammationem etiam et scirrhum arctari os uteri. Id vero ipsius duritie distingues.

LII. Mulieri utero gerenti si lac copiosum. e mammis -efuuat, sutum imbecillum significat. Quod si solidae mammae suerint, valentiorem sutum .indicant.

Eo nimirum tempore lac fluit, quibus fluere conspicitur, quo natura fert in gravidis procreari. Non enim rane primis mensibus procreatur. Quod autem omnino fluat nec intus maneat, hoc propterea fit, quia copiosius colligitur. Copiosius autem colligitur oppletis uberius venis mammarum cum utero communitatem habentibus. Sed multo magis implentur, quum fetus paucum assumit. Hoc ipsum ob ejusdem conceptus imbecillitatem accidit. Constat igitur neque in mulieribus gravidis mammas tenues, quemadmodum in minime praegnantibus necessario apparere, hoc enim signum sanguinis penuriam prodit proptereaque fetum fame contabescere, neque adeo plenas, ut lac effluat, steti tantopere attolli, ut stolidae tangentibus appareant. Media namque haec est inter duras digito obnitentes, propter nimiam repletionem, et molles ac laxas, ob sanguinis inopiam. Quare merito hoc signum celebrat Hippocrates, ut quod neque fetum imbecillum esse neque alimentum ipsi deficere indicet.

LIII. Quae fetus corrupturus siint, iis mammae extenuantur. Quod si contra durae evaserint, dolor erit aut in mammis aut in coxis aut in oculis aut in genibus, neque fatum corrumpunt.

Supra effatus est: mulieri utero gerenti si mammae derepente extenuentur, insu abortit. Edixerat quoque: . si altera mamma extenuetur gemellos utero gerenti, alterius abortus sequitur. Nunc vero commutato consequutionis ordine non a signis, sed ab ipsis mulieribus fetum corrumpentibus duxit exordium, quum ipsis mammas extenuatas enunciat praecedere, Non est autem omnino idem, quum mammas extenuatas sequi corruptionem dicitur et suturae corruptionis mammas tenues praecedere. Qui namque ad mammarum gracilitatem consequi fetus corruptionem, id solum ipsi- pronunciat futurae corruptionis signum. esse. Qui vero fetus elisuris mammas extenuari profert, non solum hoc fetus corruptionem praecedere, sed etiam aliter conceptum non perimi indicare videtur. Itaque accuratius perscrutandum est et observandum in iis quae per graviditatem mulieribus oboriuntur, an nunquam alia quam cum mammarum extenuatione praecedente sint fetum corrupturae; an saltantibus ipsis aut multum vociscratis aut ira excandescentilurs aut repontino aliquo timore percussis mammarum nonnunquam ex praecedente extenuatione fetum interimi accidat. contingit etiam quibusdam propter febris magnitudinem aut ortum in utero erysipelas aut cotylodonum mucorem aut quid aliud ejusmodi citra mammarum extenuationem fetus corruptionem subsequi. Enimvero Hippocrates hanc fetuper praecedere arbitrari ridetur, atque mihi observanti saepe in praedictis corruptionis fetus causis mammarum visa est praecedere extenuatio. An non igitur quando citra aliquam ejusmodi causam mammarum fit extenuatio sanguinis in venis uteri mammarumque communibus penuriam in causa esse dicendum? Proindeque ob alimenti defectum teu atrophiam fetum perimi dicebat. In ceteris vero causis ob quos vel aliquid passus fetus enecatur vel ab utero abrumpitur quum membranae ipsum continentes divelluntur, natura os uteri aperiente et dolores excitante, tum propterea. sanguinis ad genitales partes fertur impetus. Haec enim communis est quaedam ratio, ut in quibus natura aliquid violenter excernit, eo sanguinis ac spiritus motus fiat, quibus veluti instrumentis quibusdam usa quae infestant ea per vim expellit. Hac siquidem ratione et dolentibus partibus inflammationes superveniunt doloris causam excernere et propulsare enitente et properante natura, quae ut id praestet, sanguine ac spiritu dolentem locum replet. Atque haec mihi in priorem aphorismi partem dicta sint. Altera vero pars quae sequitur et in qua mammarum contrariae affectionis meminit, haec est: Quod st contra, inquit, mammae du- rae evaserim. Quum vero duo in ejusmodi loquutionibus significet particula contra, unum quo antea dictae conjungitur affectioni, alterum quod alia dictione e contrario efferre, verius mihi et Hippocratis sententiae congruentius secundum significatum esse videtur, ut quod toto dicitur aphorismo, sit ejusmodi; extenuatae mammae fetuum- omnino praecedunt corruptionem, nec nisi prius extenuatis mammis, hi corrumpi possunt; durae vero mammae corruptionem quidem fetus non portendunt, sed partium enumeratarum dolor aliquis earum duritiem consequitur, ut quemadmodum mammae graciliores sanguinis penuriam indicant, ita durae copiam demonstrent, ab illis differentes quas paulo ante solidas appellavit; a quibus rursum natura ad quasdam partes excrementum deponente, bae quidem dolore vexantur, sed fetus illaesus permanet. At hic .oborietur quaestio, quam ob causam in uteri corpus redundantem materiam nunquam natura deponit et inflammationem efficit, vel cur .inflammato utero fetus non corrumpetur? An diversum est quod ab Hippocrate pronunciatur? Non enim quod nunquam mammas duras fetuum corruptio loquatur ab ipso dictum fuisse^ existimandum est, sed quod non perpetuo, quemadmodum in extenuatis. Verum si alterum in locum quod redundat natura propellat, quod dolore cognoscimus, letus non erit corruptio. Rursum si ita accipiamus, tota ejusmodi erit oratio; gravidis letum corruptum semper mammarum extenuatioi praecedit, durities vero ac plenitudo non semper. In his enim omnino quod redundat supervacaneum in aliam quandam partem protrudit. Quod si in utero ipsam redundantiam propulerit, etiam tum graciles omnino mammae fient. Nam secundum Hippocratis, ut apparet, sententiam, etiam si propter aliud quidquam et non ob alimenti egestatem abortus fiat, mammarum praegressum est .omnino gracilitas ob explicatam a nobis causam. Quare si vel propter cotyledonum humiditatem .conceptus prolabatur, etiam tum ipsum natura ad exitum contrudente et propellente fiet sanguinis ad uterum motus, eoque modo graciliores quam erant antea mammae evadent.

LIV. Quibus os uteri durum est, his os uteri connivere necessi est

Superius etiam dictum est praeclusionem oris uteri commune signum esse tum tumoris cujusdam in ipso contra naturam consistentis, tum conceptionis in muliere idque ex duritie et mollitie distinguendum esse. Gravidis namque molliculum et secundum naturam est; durum autem est quibus uteri tumor praeter naturam aut cum inflammatione aut scirrho durus adest. Praestiterat itaque hunc aphorifmum post eum scribere, in quo dicebatur, quae utero gerunt, iis os uteri connivet.

LV. (suae utero gerentes febribus corripiuntur aut vehementer citra manifestam causam extenuantur, hae dispelle ac periculose pariunt aut abortione periclitantur.

Accidit quibusdam gravidis, in quibus priusquam conceperint vitiosi humores acervati sunt, nonnunquam febribus ita vehementibus corripi, ut necessario abortiant, nonnunquam vero moderationibus detineantur quidem, sed his non accurate perpurgatis quiddam in corpore reliquiarum humoris vitiosi superest, unde reversae febres adstruuntur, quod medici gravidae mulieri quoddam vehemens praesidium adhibere aut exquisitam victus rationem imperare nequeant. Quamobrem ipsis febris subinde revertitur et maxima temporis parte lactationem incutiat. Quapropter merito fetus interdum non obsistit, sed et propter febres et humoris vitium corrumpitur; interdum vero usque ad partionis tempus perdurat. verum quum ipse valetudinarius existat, ut qui longo tempore mitere laboraverit et matrem imbecillam sortiatur, non sine peviculo paritur. Ad partus namque .facilitatem robustis utrisque corporibus, tum ipsius gravidae tum infantis, opus est.

LVI. in stuore muliebri si convulsio aut animi defectio superveniat, malum.

Non quam primum orto fluore haec accidunt, quemadmodum nec aliud quidquam eorum quae sequenti oratione quibusdam. aliis superveniunt, sed quum vel vehementis fuerint vel diu duraverint, leipothymia quidem omnis immoderatae vacuationis commune symptoma est; convulsio vero etiam si non commune non sit omnium vacuationum symptoma, plurimas tamen sequitur multoque magis si pars affecta nervosis sit.

LVII. Menstruis curiosioribus prosiuentibus morbi oboriuntur, iit non prodeuntibus accidunt ab utero morbi.

Nonnullis medicorum visum est multos ex plenitudine morbos oboriri, ex penuria vero nullum. Verum Hippocrates non mulieres dumtaxat etiam propter penuriam, sed viros quoque aegrotare interdum arbitratur. Penuriam siquidem modo siccitas sequitur, modo frigiditas, modo utraeque. At quaecunque intemperies tantae sunt magnitudinis, ut actionem jam laedant, eas hujus generis morborum esse demonstravimus. Verum hactenus neque falsum, neque obscurum quidquam ab Hippocrate pronumelatum est. Quatenus autem pluribus menstruis simpliciter morbos fieri dixit, ab utero non addidit. At non prodeuntibus aut paucioribus istud adjecit, perquisitione dignum est, utrum ad utrosque commemoratos affectus communiter ab utero retulerit, an deficientium menstruorum sit proprium. Hoc autem certo pervestigare non pofsumus, nisi causas omnes, quibus aut plura quam par est aut pauciora fluunt menstrua noverimus. Possunt igitur immoderatae fieri menstruorum vastationes, tum osculis vasorum ad uterum pertinentium nimium patentibus, tum tenuiore aut calidiore sanguine, tum tuto corpore propter aliquam cachexiam sanguine gravato, etsi nondum is naturalem symmetriam superat, ipsumque propterea in uteri venas protrudente, ut quod rheumaticis affectibus alias in aliam aliamque partem finiet mittere. Eadem rufum mensima pauciora fiunt ver propter venarum in uterum meustruam purgationem deferentium conniventiam aut obstru-v orionem aut sanguinis crassitiem vel frigiditatem vel ipsorum uteri vastorum robur affluentem sanguinem non admittentium. Quidquid autem fuerit, temporis progressu uterum ipsum aliquem affectum pati vel phlegmonodem vel erysipelatodem vel scirrhodem vel carcinodem, quo per consensum. totum corpus affici necesse est. Immoderatis vero mensium vacationibus nullus talis utero conciliatur affectus, quo- sympathiae ratione una quoque totum corpus aegrotet. Quare verisimilius fit de fota menstrirorum retentione Hippocratem illud extulisse, ab utero morbos accidere.

LVIII. Recto intestino inflammato et utero inflammaio et renibus purulentis stranguria succedit. decori vero inflammato supervenit singultus.

Quum quis urinae perpaucum continenter excernit, is affectus stranguria aut urinae stillicidium vocatur: quod symptoma accidit interdum quidem ob facultatis reteutricis imbecillitatem, interdum vero propter ipsius urinae acrimoniam. lmbecillitas quidem fit tum intemperie tum tumore quodam praeter naturam. Acrimonia vero accidit vel propter renum affectionem vel quia tale in ipsos ex venis pereolatum ferorum excrementum prolectatus. Praeclare itaque Hippocrates stranguriam ait recto intestino et utero inflammatione affectis et purulentis renibus accidere. In recto quidem intestino et utero per consensum patiente vesica in renibus autem purulentis pure per vesicam excreta. Hoc igitur sua acrimonia mordens vesicam ad excretionem stimulat. Porro in uteri et recti intestini inflammatione viciniae ratione vesicam affici necesse esu, ut quae et intemperiei et inflammationis sit particeps, vexeturque praeterea et prematur a tumoribus praetor naturam eas partes obsidentibus. Jam vero supra diximus non. simpliciter affectionem alteram alteri supervenire sulore, sed ubi justam primigeniam magnitudinem acquisierit. Sic itaque et jeecre inflammationem. patiente singultus succedit propter nervorum communitatem, non quidem semper, sed ubi in maximam jecur inflammationem pervenerit.

LIX. si mulier utero concipiat, scire autem velis an conceptura sit, vestibus obvolutam subter suspto, atque si odor quidem ad nares et os atque per corpus tibi pervadere vi-. dentur, ipsum nosce per se insecundam non esce.

Verbum tussire materiam quae tuapte natura suffiri potest indicat, ut thus, myrrham, styracem ceteraque tem-. peramento calida et valde odorata. Vult enim in totum corpus facultatem ab iis manantem efferri, ut quum ad os et nares pervenerit, a muliere manifesto sentiatur. In iis itaque fotis totum corpus non permeabis sonituum qualitas, quibus durum ac densum est uteri corpus. Tale vero ad conceptionem ineptum est, ut paulo rpost ipsis dicturus est. Quae frigidos ac deustos habent uteros non concipiunt. Quod autem sub finem aphorismi scribitur: ipsum nosce per su insecundum non esse; ipsius aphorismi usum demonstrat. Saepe enim ut sacerdotalis quaedam aut regalis supersit soboles, studiose faciunt civitates, ut ab iis sed viris seu mulieribus susceptos liberos habeant, ad quos fotos ejus progeniei spes est redacta; deinde ubi mulieres non concipiunt, utrius causa id accidat, quaeritur, ut facto divortio ex aliis liberi suscipiantur. Atque hanc Plato in Theaeteto doctarum pronubarum artem esse innuere videtur. Tota autem ea de re disputatio paulo post absolvetur, ubi omnes ad id attinentes aphorismos explicabimus.

LX. si mulieri utero gerenti purgationes prodeant, fatum esse fanum impossibile.

Atque nomen purgationes numero plurali enunciatum ipsique verbum prodeunt adjunctum neque paucum qui excernatur sanguinem esse, neque semel, sed saepe ac multum erumpere. Qui namque semel aut bis paucus excernitur sanguis, in multis citra ullam fetus laesionem conspicitur. Quum vero nihil a purgationis menstruorum multitudine differt servatque deinceps menstruae circui tionis terminum, non potest fetus esse sanus. Fetus siquidem fortis ac robustus ad sui alimentum abutitur sanguine, qui ex toto corpore ad uteros fertur. At excretio quae gravidis accidit ex cervicis uteri venis fieri ridetur. Nam ab internis uteri partibus secundae pendent, quere nihil per eas in muliebrem sinum excerni potest.

LXI. si mulieri purgationes non prodeant, neque horrore, neque febre succedente ciborum ipsi accidant fastidia, hanc gravidam esse ratione ducito.

In iis quae recte. antea purgantur mulieribus et quibus derepente sine causa manifesta supprimuntur purgalienes, hanc orationem fecit Hippocrates, qua nos ea docet quae plurimae mulieres ipsis experientia didicerunt. Quum enim mensibus suppressis ciborum fastidio laborant, tum se concepisse conpciunt. Fit autem fastidium cibi eadem qua pica ratione, ore ventriculi gravidis mulieribus depravato. Interdum etiam propter vitiosius universi corporis humores aliquid ejusmodi accidere potest, verum id cum horrore et febre quadam patiuntur, atque his a gravidis distinguuntur.

LXII. Quae /rigidos ac densus habent uteros, non concipiunt, et quae praehumidos habent uteros, non concipiunt. in ipsis enim genitura exstinguitur et quae ultra modum aridos ac aestuosus ; alimenti namque penuria sumen corrumpitur. At quae ex utrisque commoderatam temperiem sortitae sunt, eae secundae evadunt.

Si mihi liceret consentaneum omnibus aphorismis ordinem imponere, non essem veritus paulo antea pronunelatum aphorifmum in hujus locum transferre, ut abscluta de mulierum purgationibus oratione quae de ipsis estuteris, ea deinceps scriberetur et quot modis sterilescant, mulieres ipsis doceret. Primus itaque inter eos ordine fuerit is aphorismus, in quo dicebat; si mulier utero non concipiat, scire autem velis, an conceptura sit, eam vesimus obvolutam subter suspio. Secundus autem is est nunc a nobis propositus, cujus fumum est: probe quidem temperatos uteros ad conceptionem idoneos esse; intemperatos vero, si mediocriter quidem id patiantur, difficulter concipere; si vero immoderatius, insecundas mulieres efficere. Proindeque virorum etiam insecunditatis causa simul intelligitur quae multos latet Verum qui quae pronunciantur ab Hippocrate, iis accurate mentem adhibuerit, is primum noverit, cur etiam virorum nonnulli prorsus insecundi sint; secundum deinde, temperatos quidem tam viros quam mulieres semper gignere, etiam si cum intemperatis coeant. Intemperatos vero cum iis sulis qui contrario sunt temperamento copulatos generare discet. Prius tamen de mulierum sterilitate dicendum, quarum uteri statim ab initio intemperata est constitutio, exsuperante vel unica primarum qualitatum vel duabus, quemadmodum in commentariis de temperamentis explicavimus, ubi intemperies omnes octo esse demonstravimus, simplices quidem quatuor, quarum nunc Hippocrates meminis, compositas autem alias quatuor his simplicibus invicem implicatis. Quum itaque immoderata frigiditas tantum exsuperat, ut densicrem uterum efficiat: fumum quidem angusta sunt vasorum ad ipsum procedentium ora; mulieres vero steriles redduntur. Quare neque secundae vasorum orificiis connecti queunt, neque si hoc aliquando fiat, conceptus probe nutriri. Vel enim nullo prorsus modo hisce mulieribus fluunt purgationes vel omnino paueae haeque ipsae vitiosae, solo tenuiore et aquosiore sanguine perlabente. Enimvero ipsa quoque ora facile obstruuntur, quum propter nativam angustiam, tum propter pituitosiorem humorem quem plerumque ejusmodi mulieres accumulant, quarum certe universum corpus fere est utero simile. Quin etiam maris quoque semen talibus uteris exceptum refrigerari contingit, nisi sit natura calidius. Primi itaque temperamenti frigidi his verbis meminit Hippocrates: quae /rigidos ac densus uteros habent, non per levem in ipsis volens implicare cum frigiditate densitatem non secus ac si siccitatem aut humiditatem addixisset. Harum enim neutra frigiditatem perpetuo comitatur, proptereaque ipsi modo una, modo altera miscetur. Densitas vero uteris admodum frigidis adest necessario, ob quam concipere nequeunt, prout explicatum est. Proindeque totam hujus aphorismi sententiam sic accipiemus. Quae frigidos uteros habent non concipiunt ob substantiae ipsorum densitatem. Cur vero conceptioni adversetur densitas, dicere praetermisit, tanquam nobis intelligere valentibus; et quae immoderatius praehumidos habent ute- ros, non concipiunt: in ipsis enim exstinguitur genitura, quemadmodum in. terra palustri cereolis semina. Et quaecunque siccos veladurentes habent uteros, ob alimenti penuriam non concipiunt. Nam siccis uteris tale quid-. dam accidit, quale quum aut arenae aut argillosae telluri et petrosae semina mandantur. Calidis vero immoderate et ardentibus contingit quale ubi valde calenti terrae per caniculae ardores semina committuntur. : Sic profecto quatuor qualitatum Hippocrates meminit, singularum seorsimseorsum facultate exposita: ut si quando invicem misceantur, .tuanifesta sit earum commixtio. Post haec autem inquit: At quae ex utrisque commoderatam temperiem sortitae sunt, eae secundae evadunt. Quibus utrisque? Non profecto qualitatibus, sunt enim quatuor, sed ipsarum appositionibus. Ut enim in libris de temperamentis demonstratum est; una quidem est temperies ex calido ac frigido, altera vero humido et sicco commoderate inter se.mixtis. Atque uterus aliquis una quidem oppositione temperatus, altera vero intemperatus esse potest; verum ne mulier concipiat, potest etiam altera intemperies efficere. Mullorem autem secundam evadere, citra utramque probam temperiem fieri non potest. Quemadmodum igitur Hippocrates superiorem de mulieribus universam disputationem scripsit, sic etiam hic praestentem de uteri temperamentis loquitur. Nihil tamen quidquam ipsis de viris addidit vel quia nobis promptum facileque esset ex iis quae protulit, easdem ad. semen intemperies transferre vel quum in posterum sermonem distulisset, postea oblitus est dicere, Quidam tamen alterum deinceps aphorifmum de maribus adscripsere, cujus .initium est : similiter etiam in maribus. Sed probatissimi aphorismorum interpretes affirmant ipsum ab Hippocratis sententia et eloquutionis ratione manifeste deficere. Et vero ad: analogiam eorum quae de mulieribus scripsit Hippocrates licet nobis ad viros transeuntibus dicere vel propter temperamenti- frigiditatem non plane semen .ipsis concoqui; atque propterea si- mediocris ipsi intemperies adest, uterum calidiorem postulare: Si vero immoderata sit, omnino insecundum esse vel propter humiditatem rursus non concoqui, idque etiam si moderata sit intemperies, utero calidiori ac sicciori indigere; si vero immoderata, insecundum. existere. Eodem- quoque modo excedente etiam calore semen praetorrido cremio quid simile fieri; ob siccitatem vero prima procidentia extendi non posse, qua maxime re ad mulieris graviditatem opus. In libris siquidem de semine ostendimus nisi per plurimam fundi uteri partem, semen extendatur, mufierem non concipere. His igitur veluti quibusdam elementis a nobis adstructis, deinceps dicamus quod huc lupra dicere distulimus a Platone in Theaeteto propositum, Inquit enim boni esse maximum munus obstetricum scire apta ad liberorum procreationem corpora conciliare inter se ac copulare, quae res hoc aphorismo est tradita, simulque posse qui viri insecundi sint et quae mulieres steriles dignoscere. Nam immoderatae intemperies horum sunt causae ; moderatae vero si sint et contrariis conjungantur, tunc gravidae .fient mulieres; si vero similibus copulentur, non concipient. Non enim fieri potest ut frigidius semen in utero frigidiore secundetur, ut nec quoque siccius in sicciore et ceterorum alterutrum eodem modo; verum frigidius quidem semen tanto calidiore utero indigef, quanto ipsum longius abest ab optima temperatione; humidius vero sicciore, eodemque modo ceteris. At dignutio omnis immoderationi uteri intemperies est et quam paulo ante Hippocrates per aromatum fossilem fieri pronunciavit. Frigiditas enim propter uteri densitatem ad os et nares sursum aromatum halitum. efferri non sinit, eodem modo nec siccitas. Humiditas vero quemadmodum Hippocrati dieta est genituram exstinguere, ita aromatum quoque qualitatem obtundet. Reliqua vehemens est caliditas, quae si odorum facultatem alterabit et corrumpet, atque propterea ipsam, ferrata sinceritate, ad os et nares subvehi non permittet; fiatis tum in his etiam calidioribus naturis esse poterit ad sterilitatis dignationem aromatum fussitio. Si vero haec praestare nequeat, ex aliis tunc nobis indiciis erit ejusmodi spectanda natura, hoc ipsum in primis tenentibus raram admodum in mulieribus talem temperationem esse, quandoquidem semina natura est mare frigidior. Quare ob id etiam quam ex aromalum sufsitu mulierum sterilium explorationem facit Hippocrates, ea utilissima est, quum vel omnis immoderata intemperies isti subiiciatur vel serissime unica ipsam effugiat in mulieribus illis quae tenues, nigrae et hirtae apparent, ita ut ex his signis immoderata ipsarum intemperies sine aromatum sufsitu percipiatur.

LXIII. Consimilis vero est in maribus ratio ; aut enim propter corporis raritatem spiritus extra senar, ita ut sumen non emaculetur ; aut propter densitatem humor suras non excernatur aut ob ^rigiditatem non accenditur, ut ad eum locum cogatur; aut ob caliditatem hoc idem contingit.

Qui hunc aphorismum interpretatus est, proprias ejus dictiones non intelligit. Nam eundem sibi de viris sermonem, quem de mulieribus Hippocrates habuit fore pollicitus, hoc non praestitit. Quum enim ille de quatuor intemperiebus mentionem fecisset, hunc etiam quatuor in maribus, quemadmodum nos fecimus, intemperies prosequi oportuit. Verum non ita fecit, sed in primis quidem corporis raritatem statim damnat, quae. mulieribus fuit praetermissa; deinde neque ipsa oratio per se diligenter examinata vera existit. Viri siquidem non pauci conspiciuntur, qui licet corpus rarum laxumque .sortiantur, semen tamen habent secundissimum quod. minime mirum est. Raritas siquidem corporis calidioribus simul et humidiorlbus inest temperaturis, quae utique potissimum plorimo semine simulque secundissimo^ abundant. Nam et materiam ex qua semen generatur et facultatem a qua concoquitur habent copiosam. Porro autem spermaticorum vasorum contentione expressam genituram, non spiritus violentia propulsam foras ejaculamhr. Spiritualis enim substantia cum seminis humiditate permiscetur, quae et ipsa ut erumpat vasti exprimentibus indiget similiter atque spermatica humiditas, quae tanto siccitatem lexsuperat, quanto celerius emicat et diutius et longius fertur. Ista igitur is ignorabat qui apborifmum adscripsit et praeterea quum humorem propter densitatem negat foras pervadere. Si namque divertunt a semine humorem dicit, levis est et nugatoria ejus oratio ; si vero propter totius corporis spissitudinem semen dicit foras uoh prodire fetuinatium instrumentorum structuram prorsus ignorati praestitisset enim. ipsorum angustiam causari. Quin etiam quod deinceps dicitur, id quadantenus verum existens fiequentem habet clausulam ab omni senio abhorrentem. Nam propter temperamenti Rigiditatem semen non incendi ac propterea insecundam existere verum .est. Quod autem eo loci colligi nequeat, ex abundanti additum est, cum. eo quod neque locus ab ipsi, enunciatur, sed a .nobis intelligeudus relinquitur, tametsi vox demonstrativa, eo, ad aliquid quod supra dictum esse oportuit, habet relationem. Sed haec quidem parva sunt, at tub aphorismi finem er-ror. magnus est, quum ipsis propter caliditatem idem evenire dicat: .uranisesto namque ad superius .dictum haec oratio reserenda est. Dictum vero supra suit ob frigiditatem sumen non incalescere, ut eo loci cogatur. Quare et propter calorem neque incendi semen ; neque in spermaticis vasis coacervari intelligendum est. Hoc autem evidenter absurdum est: nam torreri aut assari aut ejusmodi aliquid affirmare pati semen a colore, rationem habet; at non incalescere, omnino absurdum est.

LXIV. Lac exhibere capite dolentibus malum. Malum etiam fa- briritantibus et quibus hypochondria sublata obmurmarant et siticulosis. Malum quoque et quibus biliosus sunt defectiones et acuta fabre laborantibus et quibus copiosi sanguinis desectio saeta est. At tabidis lac dare convenit non valde admodum febricitantibus et in subribus diuturnis ac lentis, si praedictorum signorum nutlum astiterit et praeter rationem extenuatis,

Quod lac cito atteretur quodque duplicem subeat mutationem, plurimo admotum calori quam primum in nidorem abiens, pauco protinus acescens, tibi scire licet, si partim ut e mammis amuletum est, tu pr a ignem decoxeris, partim vero seorsum per se reposueris. Nam decocto fit in nidore depravatio; reposito acor omnino vel citius vel tardius contrahitur. Sic autem et in lanis nisi probe concoquatur, quibusdam acescit, nonnullis in nidorem abit. Ventriculo frigidiore prorsus acescit tardius citiusve, calidiore nidorulentus evadit. Lac tamen probe coctum alit probumque creat humorem. lnter coquendum ipsis etiam sintis hypochondria lac attollit caputque ferit. Hos igitur lactis effectus et affectus in sanis quoque suectaturus es; verum quae laborantibus haesto lacte accidunt, ea percurrit Hippocrates, eorundem experientia passim omnibus manifesta, quae possunt etiam ante. experientiam cognosci. Ubi namque integra sanitate fruentibus lac capitis dolorem movere simulque hypochondria iussere novimus, mirum certe non est quibus jam caput dolet aut sublata sunt hypochondria lac inimicissimum esse colligere. Recte vero suspensa dixit hypochondria, etiamsi potuerit inflata .et flatucsa dicere. Non enim haec. tolum hypochondria lac laedere solet, sed et alia omnia xiscera quae quoquo modo suspensa sunt propter aliquam affectionem phlegmonodem vel erysipelatodem vel propter scirrhodem vel oedematodem. Ac Iane etiamnum magis si abscessus sit in hypocbondrio nondum ruptus: his etiamlac est inutile. Atque haec omnia Hippocrates -uno verbo significavit, dum inquit hypochondria elata; Lac quoque: murmurantibus hypochondriis quae ab inflatis ac distensistunt diversa; flatulenta tamen ac flatuosa haec quoque sunt: Major itaque laesio contentis hypochondriis obvesiit, minor autem murmurantibus. Verum tamen neque lac ipsis est utile: in iis enim lac acescit. Serum tamenlaetis sale et melle conditum multis ejusmodi exhibuimus, quo ipsi alvo subducta auxilium reciperent. Siticulosis quoque lac pravum esse pronunciat, nidorulentum enim in ipsis redditur, sive ipsi natura sitiant, sive aliqua occasione siticulosi evaserint. Et vero quae biliosa dejiciunt; iis quoque nidorulentum fieri lac ipse dixerim, non minus quam qui talia biliosa evomunt. Ab omnibus siquidem causis calidis lac in nidorem celerrime verti omnino jam didicimus. Merito igitur etiam acute febricitantibus lac noxium. Atque mihi melius ita se habere- dictio videtur: malum etiam lac quibus biliosus sunt dejectiones; quibus fabres sunt acutae. Non enim utrisque simul junctis sutum, sed seorsim etiam lac noxium est. His igitur affectibus lac magnopere noxam infert;- iis vero qui se-. quatitur est perutile; de quibus ita scripsit Hippocrates: at tabidis lac: dare convenit non magnopere febricitantibus. Primum enim dellabidis verba facit, sic autem ipsum illos nominare percipiendum est, qui phthoe laborant. De ceteris autem extenuatis et exhaustis deinceps dicturus est in ea dictione, cujus initium est: et infantibus diuturnis ac lentis. At omnibus lactis usum concedentibus communis sensus est, cibo opus esse qui boni sit succi, quique simul celeriter distribuatur. Neque perturbandum est, sic .lac flatulentum aliquid habens euchymum esse dicamus. Nam in universum eucbyma esse dicimus, quae post coctionem in bonum succum videlicet sanguinem mutantur: hic enim nobis amicabilis succus est. Cursutem quum dixisset, convenit autem tabidis, adjecit, non admodum valde febricitantibus, dignum mihi ridetur consideratione non parva. Nam sufficiebat citra valde, admodum dicere. Utrum igitur solis admodum febricitantibus lac non exhibet ? an solis non valde admodum fehricitantibus exhibet? An ab aliquo falso adscripta fit particula, valde, ut.et pleraque alia? Per otium. ergo. ista quidam perquirat, a nobis vero hoc in praesentia habeto, lac valde febricitantibus dandum non esse. Miror autem quomodo in illis quibus lac duri juhet adscripsit; si praedictorum signorum nullum obfuerit. Id enim a doctrinae aphoristicae breviloquentia. alienum est. Ex his siquidem quae prius dixerat, intelligebatur, etiamsi dictum non fuisset, dandum scilicet tabidis- et praeter rationem extenuatis lac esse, nisi caput doleat aut hypochondrium tumeat aut biliosa^ sint dejectiones aut denique aliud ejusmodi ipsis adsit. An non simpliciter, neque semper brevitatem servare videtur Hippocrates; sed in quibus magnum aliquod periculum imminet, si negligentius quod ipse docet accipiatur, in his bis torve eadem repetere non veretur?

LXV. Quibus cum ulceribus tumores conspiciuntur, ii fere non convelluntur, neque in maniam incidunt. His autem derepente evanescentibus, quibus quidem retrorsum convulstones et tetani oboriuntur t quibus vero antrorsum maniae, lateris dolores acuti aut empyema aut dysunteria, si rubri tumores extiterint.

Tumores omnes praeter naturam oedemata nominat Hippocrates, quibus videlicet etiam pblegmonae comprehunduntur, Quamquam hoc nisum phlegmones r. e. inflammationis nomen de phlogofi scu flagrantia prisci omnes dicebant, etiamsi citra tumorem consisteret. Quod itaque nunc pronunciatur est hujusmodi : in quibus tumores ulceribus superveniunt, non admodum convelluntur, neque insaniunt; Haec autem indicat oratio -nonnullos quidem in ipsis convelli ac insanire, sed raro id accidere, quum videlicet in parte nervosa insignem magnitudinem aut malignitatem subierint; si vero. tumores derepente. oblitaerint, convulsiones ac tetanos sequi affirmat dumtaxat si in partibus posteroribus, hoc est in dorio ulcera fuerint; si vero in partibus anterioribus constiterint, tum alia quae deinceps enumerat consequi profert. Posteriores namque partes nervosae sunt, anteriores autem venulae et arteriosae. Quom igitur ab ulceratio partibus humor qui tumorem ferit in aliquam partem principem remeavit; in partibus quidem nervosis posterioribus convulsiones. fient ac tetani, nam hi fiunt nervorum affectus, in anterioribus mania, si humor in caput feratur; lateris autem dolor, si in thoracem humor vertatur. At hi saepius purulenti evadunt, humore minime discusso. Dysenteriam autem fore, inquit, si rubentibus tumoribus materiae repente fiat in ventrem. translatio. Porro dysenteriam ejusmodi cruentam appellamus, quae utique definitur sanguinis per intestina citra exulcerationem vacuatio. Quod itaque si vel in dorio vel partibus anterioribus- ipsi oppositis conligeris aliquando tumores derepente evanescere, in tales affectus aegros incidere manifestum est. Non tamen Hippocrates ipse declaravit, an de his partibus fotis loquatur an simpliciter de omnibus, ita ut artus quoque hac oratione comprehendantur. In tibiis certe non. sunt anteriore parte musculi in tendines validos desinentes. In femore vero parte genu anteriore maximum tendinem cernimus ; quo affecto convulsionem per centenium tequotum iri est probabilius quam aliquo ex musculis parte femoris posteriore positis: carnosi namque fiunt omnes. Quare verum esse non videretur, quod universaliter pronunciatur, nimirum fotis partibus posterioribus convulsiones accidere. Et quidem plerumque id non in cruribus solis i sed etiam manibus accidere. videtur; fortasse quia hae partes omnes e directo dorsali medullae respondent ab eaque tum artuum tum dorsalium musculorum nervi oriuntur.

LXVI. si vehementibus ac pravis vulneribus existentibus tumor non appareat, ingens malum.

Potest tum ei quae fusi finem est aphorismi dictioni malum ingens, potest et priori aphorismi parti conjungi. Fiet enim talis oratio, vulneribus pravis existentibus tumorem non apparere ingens malum est, vel ita, vulneribus pravis existentibus, si tumor ingens non appareat, malum. Potest autem ingens etiam utrique communi attribui, ac si ita dixisset: si vulneribus pravis existentibus non appareat, malum est ingens. Trium vero lectionum meo quidem judicio talis est optima ; si vulneribus pravis existentibus tumor non appareat, malum est ingens, Ceterum prius a me enunciatum est oedema de omnibus praeter naturam tumoribus ab ipsi, praedicari. Prava autem vulnera dici explicandum est, quae in capite aut fine musculorum maximeque nervulorum accepta fiunt. In musculorum namque capitibus nervi musculorum interna- tm, ex finibus autem tendines exoriuntur. Quemadmodum igitur paulo ante tumores derepente evanescentes damnabat, ita nunc illos qui pravis vulneribus nullo medo succedunt. Nam suspicio quaedam est iti ipsis humores vulneribus affluentes ad partes principes transferri. Atque hoc potissimum iis in vulneribus fieri videtur, quibus dolor inest, propter quem aliquid omnino in partem influit, sed ab imperitis medicis medicamentis valde refrigerantibus aut adstringentibus reprimitur. Maxime vero omnium partes nervosae vulneratae dolent, quae calefacientibus et siccantibus medicamentis curari postulant.

LXVII. Molles boni, crudi pravi sunt.

Hic textus praecedentis pars est, docente qui tumores sint molles, eos omnes bonos esse, contrarios vero pravos. Proprie igitur molli durum opponitur atque renitens. Id vero Hippocrates crudum appellarit: nequaquam enim tumor renitens fieri potest, partis natura humores assi nentes probe concoquente.

LXVIII. posteriore capitis parte dolenti recta in sponte vena incisu prodest.

Non vacuare solum Hippocrates, quum usus postulat, sed etiam cum revulsione vacuationem instituit. Fit porro revulsus in contrarium. Ac secundum longitudinem quidem sursum ac deorsum, secundum latitudinem vero huc et illuc, hoc est dextrorsum et sinistrorsum et secundum prufun dilatem ante et pone. Nunc itaque posteriore^ capitis parte dolente com revulsione, ex fronte fiet vacuatio: quemadmodum et quum anterior pars laborat, ex occipite. Ita enim saepe diuturnae oculorum fluxiones fanatae fiunt ex occipitis partibus detracto sanguine et admotis cucurbitulis.

LXIX. Rigores mulieribus quidem initium ducunt ex lumbis magis ac per dorsum ad caput perveniunt. Quin etiam viris parte corporis posteriore magis quam anteriore, veluti ex cubitis et femoribus, quod et prodit cutis raritus, prodit et hanc pilus.

Rigor omnis incipit cum sensibili quodam frigore. Dorsi autem paries non susum facilius refrigerantur, sed promptius etiam frigus sentiunt. Quare merito inde rigores initium ducunt hique magis mulieribus accidunt; quia semina viro .frigidior natura esu et imbecillior. At hinc incipiens rigor excurrit in caput nervorum principium celerrime per spinalem medullam facta consensione, id est affectionis communicatione. Quandoquidem et ipsa peraeque ac cerebrum frigida est natura et propter substantiae mollitudinem similiter obnoxia. At vero ex partibus anterioribus rigores non incipiunt, quia posterioribus calidiores sunt temperamento. Cujus, rei indicium statuit cutis raritatem et hujus rursus ipsius pilorum multitudinem. De quorum generatione in libris de temperamentis abunde egimus,

LXX. Quartanis correpti non admodum convulsionibus prehendantur. Quod si prius corripiantur, deinde quartana quoque succedat, liberantur.

Quae propter vacnationem fit convulsio acutissima est et perniciosissima; quae vero ob nervosarum partium repletionem accidit, qualis est epileptica, neque acutissima neque similiter aegris periculosa. Nunc autem hujusmodi convulsionis meminit Hippocrates. Nam verba: correpti et prehenduntur, temporis productionem declarant. Hanc ergo convulsionem fieri quartana non solum prohibet, veruat etiam, si praeripuerit, solvit. Fit autem haec convulsio lentis ac pituitosis humoribus partes nervulos in- farcientibus ac obstruentibus. Quibus humoribus liberandis quum duplex sit medendi ratio, excretio et coctio, utramque habet quartana: excretionem quidem vi rigor is; hujusmodi namque concussio et convulsic sola potest crassem humorem excernere; coctionem vero caloris ratione rigorem excipientis.

LXXI. suibus cutis obtenditur arida ac dura, sine sudoribus moriuntur,. quibus vero laxa et rara cum sudore, vita defunguntur.

Morituris quibus dura, squalida, sicca et obtenta cutis est, .ii sine fudere vitam finiunt. Si contra rara, mollis et laxa cum fudere, fato concedunt. Prioribus siquidem vel omnino est exhausta humiditas vel cuti deest, aliis vero cuti inest.

LXXII. .laterici non admodum /lutulenti existunt.

Flatulentos hic eos dici existimandum est, qui flatulenti spiritus copiam in ventre colligunt, qui vel per ructus vel flatus excernitur vel remanet et quae illic jacent partes, eas distendit. Hoc autem fit interdum tum ob facultatis imbecillitatem, tum partium ventris infirmitatem ; interdum vero. ob pituitosum et frigidum humorem. Qui itaque propter pituitosum humorem flatulenta sunt, ictericis opponuntur biliosis existentibus. Quare interici nunquam ob humoris exsuperantis naturam flatulenti sunt. Contingit autem ipsos ob partium imbecillitalem nonnunquam flatulentos fieri. Idcirco textui .adjecit, non admodum, quo perpetuitatem quidem negationis interrumpit, quod vero plerumque prius fieri pronunciaverat, ostendit. Perraro namque ictericos invenire contingit, qui ventris partes imbecillas sortiantur.

HIPPOCRATIS APHORISMI ET GALENI IN EOS COMMENTARH. I. an diuturnis lienteriis si ructus acidus qui prius non extitit oboriatur, signum bonum est.

Lienteria celer est per ventrem et intestina tum esculentorum tum potulentorum transitus, qua talia dejiciuntur, qualia devorata fuere. Quod si quis ipsam brevius definire velit, diceret coctionis privationem esse, nulla neque secundum consistentiam neque secundum colorem aut odorem aut nullam aliam omnino qualitatem in ventriculo ciborum mutatione facta. Ita vero morbus hic appellatus est existimantibus illis qui primum ipsi talem appellationem imposuerunt, propter interioris intestinorum superficiei laevitatem fieri, ob quam non amplius ipsa retineant. in se contenta cibaria, sed celerrime praeterlabi sinant; quasi vero tua, quum secundum naturam se habebant, asperitate ipsa retinerent. Quum itaque in multis aliis eos laudandos aequum sit qui primum rebus imposuerunt nomina, in lien teris tamen eos viros minime probare possum, quum ipsius ventriculi munus esse ignoraverint, cibos circumplecti aut ipsos constringendo quodam tempore retinere rursusque deorsum propellere. Et ructus quemadmodum in vesica sit urinae stillicidium patienter non ferente urinam colligi, sed statim ut rnordentem aut gravantem expellente, sic et in ventriculo celeres cibariarum transitus. Hi enim sunt omnium excretionum communes causae; quas si illi scivissent qui primi huic affectui lienteriae nomen indiderunt, talem de ea intestinorum laevitate opinionem improbassent, ac ejus vice totius ventriculi et intestinorum imbecillitatem causam statuissent, ob quam hae corporis partes cibis assumptis gravatae ipsos citissime propellunt. Potest etiam interdum quorundam humorum mordacitate et acrimonia. in superficie exulceratis intestinis .haec affectio accidere, etiamsi vires ipsorum non magnopere laborent. Tum enim necessariam fuerit, ut permeantibus cibis partes exulceratae dolorem inferant, atque idee deorsum illos propellant et a se ipsis quam citissime omittant, quo per omnes partes facto tanta sequetur transitus celeritas, ut nullum fiet coctionis rudimentum. Verum tali lienteriae morsus cujusdam tensus inerit. In ea vero quae propter ventriculi et intestinorum imbecillitatem accidit, citra omnem doloris sensum fient dejectiones. Ceterum hoc non parvum quoddam est utrique lienteriarum discrimen. Nam quae ab humorum fit acrimonia totius ventriculi et intestinorum abra fa superficie, siquidem humorum pravitas cessaverit, adstringentibus tum eduliis tum potibus citissime curatur. Si vero longiore tempore perfeveret, in dysenteriam transit mutaturque. At quae propter retentricis facultatis imbecillitatem fit ab intemperie plane conciliatur, quae vel sutorum corporum dispositio est aliquem jam habitum solutu difficilem non sequuta vel quae propter humorem aliquem in ventriculo atque intestinis contentum evenit, ex quibus humoribus unus est pituita, qua aegrotantibus acidi ructus eveniunt, quas oxyregmias appellitant, etiam citra pituitae cujusdam consortium ventriculo frigidiore obortas. Et sane cum quibusdam Iienteriis ex frigiditate ortum ducentibus una invadunt acidi ructus, sed temporis progressu cessant. Nam per initia exiguo quodam tempore cibi in ventriculo retineotur; procedente autem atque aucto morbo, ne hoc quidem accidit. Ubi igitur in ventriculo brevis est cibi tj. mora, tum quaedam fit coctionis inchoatio, proindeque ejusdem frustratio. Nos autem a frigida causa profectas coctionis frustrationes ructus acidos gignere didicimus. In quibus autem per initia cibi nullum Iubeant coctionis rudimentum, nulla quoque fit ipsorum secundum qualitatem mutatio, ac proinde neque ructus acidus, nisu pituita eaque potissimum in ventriculo exuberet. Propterea Hippocrates in lienteriis acidum ructum bonum signum esse non absolute pronunciavit, verum primum in diuturuls addidit: nam quum incipientibus, ut dictum est, saepe simul acidi ructus oboriuntur, deinde qui prius, inquit, non extiterunt. Quae namque a pituita ventriculum refrigerante fiunt lienteriae, semper cum ipsis tanquam symptoma quoddam oxyregmia est. Cum illis igitur quae neque etiamnum incipiunt, neque a pituita procreantur, non fiunt acidi ructus. Si quando vero^ fiant, tantum jam temporis cibum in ventriculo permanere, quoad mutationis principium consequantur et naturam tuorum operum reminisci significabit. Atque mihi videor quae adtextus explicationem spectant, ea satis explevisse. Si quis autem eorum quae dicta sunt capita scienter discere velit, is in opere de naturalibus facultatibus et in libris de symptomatum causis omnium quae celeriter excernuntur explicatas causas habet. Quoniam vero Erasistratus secundo de ventriculo superiorum medicorum auctoritatem ementitus est ac de lienteria notionem turbavit confuditque, melius esse mihi visum est haec etiam superasse dere, ac primum ipsius Erasistrati textum ita se habentem subscribere: de lienteria vocata dicendum est, superiores enim medici intestinorum affectum in tres partes diviseruat, ltlenteriam, dysenteriam et tenesmum. Atque ex his nonnulli in ipsis exoretis morbis differentias spectantes dieunt. Quum enim ex alvo et cruenta et mucosa prodeunt, tum hunc affectum dysenteriam vocabant; si vero quae excernuntur, cruda suerint, sed cruentis et- mucosis permixta ltlenteriam. otium vero biliosa sanguinolentis atque mucosis permixta subeant, tenesmum apertum appellabant. Haec igitur Erasistratus protulit, nescio qua ductus opimone crudis dejectionibus mucosa et cruenta addiderit. Hoc enim nullus apposuit, neque eorum qui iisdem tempotibus claruerunt medici, quales Philotimus, Herophilus et Eudemus, neque eorum qui posteri adusque recentiores istos Archigenis sectatores extiterunt, sed nec quod ipse dicit medicorum superiorum, hoc est eorum. qui ante Erasistrati feculum fuerunt, ullus affirmavit. Diocles siquidem in libro de causae morbi curatione haec scribit: tertium morbi genus plerumque dysenteriam excipit, vocatur autem lienteria, quam sequitur humida, spumans, cruda, multa et cita ab adsumpto cibo ac potu defectior^ Praxagoras autem secundo de signis adsidentibus inquit: lientericis quia lubrica sunt intestina; inprtmisque jesunum; cito farri necepsurio ciborum defectiones. Praeterea Praxagoras deinceps scribit: cibaria quae cito permeant, omnino cruda esse oportere; qui maximam affectionis proprietatem in celari dejectionum transitu. statuit et quod cibi coctionis expertes permaneant, quiddam eorum efficit quae necessario consequatur. Non enim certe quia omnino crudi permanent, propterea cito deliciantur, sed quia confestim excernuntur, nullam propterea coctionem subeunt. Quamobrem tum nos, tum alii medici plerique llenteriam definimus ollam esse ciborum nullam prorsus coctionem habentium pervasionem. Sic de ipsa veteres quoque medici sentire videntur: nam in libro Hippocratis de morbis, sive ipsius sit Hippocratis liber sive Polybi ejus discipuli, haec de lienteria scripta sunt: cibaria dejiciuntur imputrida, humida, dolorem non conciliantia, corpus autem extenuatur. Nimirum hisce viris fuit contus- tudo jam olim recepta appellandi imputrida quae nos cruda et coctionis expertia vocamus. In libro quoque de victu salubri, qui et ipsis Hippocrati adscribitur, licet qui adulterinum centeni, nonnulli ad Aristonem; nonnulli ad Philistionem, quidam ad Pherecydem referant, haec scriptis patent: Haec nonnulli patiuntur: cibus eis desinitur humidus, non coctus, non propter morbum, verbi gratia, lienteriam, neque aliquem dolorem affert. Hi quidem viri omnes Erasistrato sunt leniores, milleque alii, ut dixi, tum qui Erasistrati aetate floruerunt, tum qui post eum fuerunt, in eandem omnes sententiam de lien teris scripserunt. Quare quod Erasistrato in mentem venerit nescio, ut de madoribus mentiretur, dum in levitate intestinorum cruenta et mucosa cibis non coctis permisceri sententiam eorum esse praedicat.

II. Quibus nares humidiores natura sunt et humidior genitura, ii morbosior^ sunt valetudine; at quibus contraria sunt, salubriore.

Siccioribus natura temperamentis nullum e cerebro per nares manifestum aut sensibile excrementum effluit, t quemadmodum neque per cutem fudor, test quae abdita medicis cutis perspiratio vocata extenuata excrementa vaporis instar evacuat. Humidioribus vero naturis sensibilia fiunt excrementa praetertimque cerebri, quod natura sit frigidius, his ipsis genituram, hoc est semen ipsum, humulierem esse pronunciat, ut siccioribus aquata humiditate exhausta tum crassius tum siccius semen est. Qui igitur sive solo cerebro sive universo corpore tuor bumidiores, hi salubrem vitae statum ac illaesum habere nequeunt; verum continuo catarrhis leves ob causas corripiuntur. Quod si per palatum ipsis deortam redundans humor feratur, suspectas partus male affici necesse est, fauces, guttur, asperamarteriam, pulmonem, stomachum et ventrem, tusses etiam ipsis oboriri, dyspnoeas, anginas, cruditates, diarrhoeas, interdum etiam dysenterias, quum destillans humor salsior quodammodo fuerit. Porro de his ipsis egit libro de aere, locis et aquis, quemadmodum et libris de morbis et affectibus.

III. Ln longis dysunterus cibi fastidia malum et cum fabre pe- sus. denunciant.

Dysenteriae exulcerationes sunt intestinorum ab acutris humoribus factae. Nam initio abraditur extima eorum superficies; deinde temporis spatio profundiora et putria habent ulcera, quo maxime tempore ventriculi per consensum affecti coctione laeduntur, qua noxa magis ac magis semper turium evecta simul ventriculi os est affectum, cibos fastidiunt, hoc est non appetunt. Nam per initia etiam interdum cibum aversantur propter defluentes ab hepate ichoras, a quibus intestina abradi dicebamus, si praesertim hi picrocholi suerint r nam eorum pars supernatans ad os ventriculi effertur. Longis vero dyfienterris quum hoc symptoma supervenerit, quandam jam per consensum ventriculo mortificationem advenisse indicat, qua appetentiam aboleri prorsus necesse est opus ad vitam necessarium. Si vero una cum inappetentia dyfeuterrae febris accesserit, ex duabus altera, vel aliqua ulcerum putredo vel ingens inflammatio adest, atque ita, ut dictum est, toto per consensum ventre affecto, perniciose habent aegroti.

IV. Circumglabra ulcera maligna sunt.

Quum vel pilos a circumjectis ulceri regionibus defluere vel culem squamulas e stimma parte amittere rideris, sinto qui ile se habent, iis pravos humores in partem assuere; qui vehementer ulcus erodunt. Non enim certe pilorum radices corrumpere queunt et ulceratum locum non prohibere cicatrice obduci.

V. Dolores tum laterum tum pectoris ceterarumque partium an multum digerant perdiscendum.

Perdiscere non modo oportet locum dolentem qualis sit, sed et in eo doloris magnitudinem quanta sit. Haec autem tum ad loci affecti dignationem, tum ad pr.aenotionem eorum quae laboranti eventura sunt tum prae-, turea ad curationis inventionem confert. Quum ergo in latere magnus dolor fuerit, primum is esse non potest, quin membrana costas succingens vocata patiatur; secundo non vacat periculo ; deinde majore etiam indiget curatione. Nam si ad claviculam dolor porrigatur, venae sectione utendum erit; si vero ad hypochondrlum, purgatione, quemadmodum in libro de rictu acutorum ipse docuit. Si vero mediocris dolor extiterit et praeterea minime punctorius, qualis in membrana erat soccingeute, neque ad claviculam aut hypochondrium pertingat, tum ipsum carnosis costarum partibus affectis fieri contingit, atque ideo neque esse periculosum, neque magno auxilio indigere. Sic et in singulis aliis partibus doloris magnitudo consideranda est, veluti in renibus, si forte carnosa eorum pars inflammationem Iubeat, dolor gravis erit, quemadmodum ipsis in epidemiis tradidit, ita eum dolorem appellans, qui veluti ponderis cujusdam affecto loco incumbentis sensum invehit. Aliis vero renum partibus aifectis acutus dolor cruciabit. Alias dico partes tunicam renes obtegentem, internum ventriculum et in hunc destnentes tum arterias tum venas, ac praeterea ureterum exortus. Sic etiam in jecore te res habet, parte siquidem ejus carnosa inflammata dolor gravis oritur, obtegente vero tunica aut vasis inflammatis acutus. Atque ipsius doloris acuti indicium affert major minorve efficientis causae magnitudo. Biliosus Equidem et acris humor dolorem intendit, sicut et spiritus flatulentus exitum non habens, remittit pituitosus. Non solum autem qualitatis cujusdam magnitudo nobis aliquam dat doloris significationem, sed etiaui quantitatis: intenditur enim cujusvis causue efficientis actio aucta ejus substantia. Si itaque Hippocrates quia doloris magnitudinem considerandam esse vellet, huncaphorismum scripsit, satis ipsius usum exposuimus: si vero non ratione magnitudinis dumtaxat dolorum differentias spectandas esse pronunciat, sed generalius etiamnum quiddam ac veluti universalius indicat, qui omnes effatu dignas dolorum differentias animadvertendas esse consulit, multo etiam unajorem ex ipso utilitatis fructu m percepturi tunsus. Erit enim oratio hujusmodi: non simpliciter partium dolorem considerare oportet, neque eandem esse in omnibus affectionem arbitrari oportere, ut si exempli gratia antea quidem Dioni, postea vero Theoni latus doluerit, non eodem modo utrumque se habere existimandum; test num multum inter te dolore disferant an quodammodo existant similes cognoscendum. Id vero ex duobus fit perspicuum, doloris tum specie tum vehementia. Ex specie quidem, si punctorius, si tensivus aut torpidus aut phantasia gravis aut tanquam lancinans aut erodens aut pertundens aut continuus aut cum intermissione aut aequabilis aut inaequabilis. Ex vehementia etiam qui vehementior remissiorve sit spectare oportet, quae paulo supra secundum magnitudinem in doloribus dicebatur differentia. Consuetum enim erat medicis vocabulo abutentibus quidquid vehementius est majus nominare, etiam si id non quantum, sed quale existat. Febrem enim quae tuam habet in calore essentiam, magnam aut parvam aut mediocrem omnes nominare non cessant. Quare mirum non est si dolorem etiam vehementionem majorem vocitent. lmo vero magis admiratione dignum non est, si quae speciebus separata sunt, ea inter te multum differre dicantur; veluti si dolorem qui ponderis cujusdam phantasiam refert, ab eo qui lancinare et pertundere partem, qui aliud quidpiam ex iis quae supra dicta stant facere videtur, diversum esse dixeris.

VI. Renum et vesicae affectiones ac dolores senibus operoso fanantur.

Affectus renum et vesicae fetubus nix sanari pronuuciat, hoc est multo negotio ac longo tempore. Quod certe earum partium actio irrequieta sit; quiete autem opus est, quodcunque sanari debeat, quodque excrementum, quod per eos vacuatur, acre sit, quod irritandi sive ulceris, sive inflammationis, sive alterius cujuspiam affectionis in ipsis consistentis vim habet. Multo vero difficilius sanantur in fienibus vesicae affectus, quoniam alii etiam morbi omnes, praecipue longi in ipsis vix medelam admittunt: tales enim tenes usque ad mortem comitari supra dixit.

VII. Qui dolores in ventre concitantur, sublimes quidem levicres, non sublimes vero - vehementiores.

Sublimes nunc secundum corporis longitudinem, sed profunditatem intelligendi sunt. Hos autem circumscribit in ventris regione peritonaeum, ita ut qui in partibus hoc elatioribus fiunt, subtimes vocentur, qui vero partibus huic subjacentibus, hoc est intestinis ipsis atque ventriculo et alto corpore consistunt, non sublimes dicantur. Porro liquet ejusmodi dolores vehementiores .Hippocratem merito vocasse.

VIII. orta hydropicis in corpore ulcera non facile fanantur.

Docuit ipse libro de ulceribus non prius ad clostris cem ulcera perduci quam plane exsiccata sint Hoc autem in hydropicis ob humiditatis immoderationem non facile fieri.

IX. Latae pustulae raro pruriginosue.

Quemadmodum tuberculorum omnium duplex est disiferentia: quaedam enim in acutum fastigiantur et rubiimia extenduntur, non tamen in altum attolluntur: sic et pustularum nonnullae sublimes acuminantur, nonnullae humiles latae fiunt. Elatiora autem tubercula sublimioresque pustulas calidior humer procreat, humiliora vero frigidior. Quare ob duplicem causam latae pustulae non admodum pruriunt: cutis enim perspiratu in latitudinem exhalant extensae et efficientem ipsas humorem minus acrem obtinent.

X. Capite dolenti ac vehementer laboranti pus aut aqua aut sanguis per nares vel os vel aures efa nens morbum solvit.

Plura et alia sic Hippocratem pronunciare demonstrasimus, quibus nisi quis animum advertat, videatur quod ab nisio dicitur solum et unicum esse affectionis proposse tae remedium, aliud vero nullum. Verum ipse non hoc duntaxat esse dicit, sed simpliciter, quod pus vel aqua per aures aut nares effluens morbum solvit. Quod si inverso ordine dixisset, quemadmodum ego nunc faci, oratio reprehensione vacasset. Quum vel propter inflammationem vel humorum crudorum multitudinem in capite acervatam fieri dolorem contigerit, tunc inflammatione suppurata aut excreti, humore morbi fiet solutio. Si vero propter flatulentum spiritum aut sanguinis copiam aut bilem mordacem aut denique ob intemperiem dolor acciderit, per alia remedia sanabitur.

XI. Melancholicis et nephrittleis succedentes haemorrhoides bonum.

Non vacuationis ratione totum, sini ipsa etiam hu moris vacuandi qualitate ejusmodi affectus haemorrhoides sanant. Hae namque. crassam sanguinem profundere st,leni humoris melancholici plenum, talem in sanguine vim obtinentis, qualem in venis faex habet. Quare nihil mirum et melancholiam et nephritiu per haemorrhoides curari, utpote quae sanguinis veluti faecem vacuare feteant.

XII. Diuturnas haemorrhoides curanti, nisi. una servata sit, hydropem aut tabem succedere.

Haemorrhoides citari est impossibile; quin propter sanguinis multitudinem et crassitudinem venarum ora quaedam aperiantur, jecore in ipsas faeculentum et melancholicum sanguinem deponente. Si quis igitur ipsi viam praecluserit, tum scirrhosum ipsum effecerit, tum multitudine et crassitie gravatum calorem in ipso extinxerit; quum quid simile acciderit, quale flammis externis in quibus multa ligna ignem suffocant atque extinguunt. Itaque si a nativo calore generetur sanguis, constat ipso extincto non amplius procreatum iri. At vero hyderus procreationis sanguinis frustratione oboritur. Quodsi quandoque jecur plenitudinem in pulmonis venas protendere queat, vase hic rupto tabidi fiunt. Ratione igitur unam saltem haemorrhoidem servandam esse consulit, ut per hanc faeculenta jecoris cacochyma vacuetur, praesertim quibus longo tempore per hujusmodi venas excerni confuevit.

XIII. singultu laboranti sternutamenta succedentia singultum solvunt.

Quemadmodum auctor. convulsionem tum a pleniordine, tum vacuatione fieri docebat, ita quoque singultum accidere. Quum igitur a plenitudine, nam plerumque ita creatur, violento opus est motu, ut tanquam recte quaedam remulae humiditates ipsum efficientes perflentur vacuenturque. Hoc autem sternutatio efficit. Qui vero ob inanitionem raro fiunt singultus, eos non sanat sternutamentum. Quod autem ob .plenitudinem singultus srequentes oboriatur, in pueris etiam conspicitur, qui quum se supra modum repleverint, crebro singultiunt. Frigus et pepigeratis nervosis corpora omnia aegre perspicabilis reddunt, quorum repletionem efficiunt proindeque singultus ipsis accidit,

XIV. Hydrope laboranti st aqua ex venis in oentrem suxerit, morbi sit salutio.

Hoc etiam unum est exemplum vacuationum quae sponte et utiliter oboriuntur. Spontaneas autem dicimus non quae sine causa, sed sine opera nostra fiunt. Si namque dato medicamento aquas ducente talis facta fuerit vacuasse, non amplius spontaneam appellamus.

XV. Longo alni p rosi uni o laboranti spontanea succedens comitio alvi prostuvium solvit.

Hoc quoque similiter exemplum est eorum quae praeclare a natura geruntur, quod medicum imitari oportet. Ejus autem utilitas revulsionis ratione aestimatur.

XVI. Pleurinde aut peripneumonia effecto diarrhoea succedens malum.

Partibus affectis aliae non simpliciter consentire consueverunt, sed quum vehementi affectu detinentur. Hac itaque ratione et jecore graviter patiente singultus quidem supervenit per consensum affecto stomacho, tussis autem et spirandi difficultas per consensum affectis spirabili bus instrumentis. Sic sane et spirabilibus organis magnopere affectis hepar compatitur, hocque ipsum manifeste olleudit ipse Hippocrates, quum non simpliciter dixit: in pleuritide aut peripneumonia turbatam et salutam alvum malum esse signum; sed adjecit, assueto, ac si detento et talibus morbis vexato laboranti diceret diarrhoeam supervenientem signum esse malum, quoniam his ita affectis alvi profluvium oboritur, quum jecur non amplius ad se attrahere alimentum, neque probe in sanguinem convertere valeat et ventriculus etiam interdum nisum corrumpat. Moderatae tamen pleuritidi et peripneumoniae superveniens alvi solutio potest aliquando vacuationis ratio prodesse multoque magis postquam coctionis signa morbis inesse apparuerint, neque metus adest, sed morbus perieulo vacat. Communiter autem in -his et aliis omnibus quae eodem modo efferuntur, exceptionis hujus meminisse decet, dum modo nulla alia extemporali et manifesta occusione acciderit ejusmodi symptoma, veluti si nunc diarrhoea excisio aut potu aliquo sit orta, sed morbi ratione intervenerit. Nam quae alia ex causa et non vi morbi eveniunt, ipsius mortem significare nequeunt, signum siquidem in aliquo cum re -significata conjunctum esse oportet.

XVII. ophthalmia laborantem diarrhoea corripi bonum.

Hoc non tanquam bonum ophthalmia laborantibus signum.,.sed ut causa ab eo pronunciatur, quod humorum redundantia fimus vacuetur et ad inferiora refellatur. Quod unum ipsi quoque exemplum est eorum quae -sponte et utiliter vacuantur et quae- medicum imitari oportet; nimirum ita omnes faciunt qui in ophthalmiis alvum tum clysteribus tum purgationibus subducunt.

XVIII. Cui praecisu vesica suerit aut cerebrum aut cor aut suptum transversum aut tenue quoddam intestinum .aut ventriculus aut Iecur, letale est.

Nomen letale tum aliis in libris tum hoc ipso saepe de iis qui ex necessitate interituri sunt, saepe etiam de iis qui plerumque, protulit. Quare nunc abditum est, utrum dictarum partium praecisiones omnino mortem sequi velit innuere, aulo quibusdam raro hominem servari contingat. Quod itaque cordis vulnus mortem necessario afferat ex iis quae. ab omnibus conceduntur unum est; non tamen ab .aliis concessum. est quodcunque vulnus mortem invehere; sed quod magnum atque profundum est, quod consentaneum. est per dictionem praecisu significari: ut tota vesicae tunica .divisa ad internam usque capacitatem pertusa atque aliorum unumquodque similiter divisum intelligatur. in vesica siquidem concessum est tale vulnus non coalescere., .ut nec .in parte .etiam septi transversi nervosa.ac tenuibus intestinis. De ventriculo vero dubisatur. Quosdam enim in eo vulneratus dicunt, aliquando, sed raro fuisse sanatos. — At vero non vulnus finium in jecoris fibris acceptum, sed fibram. etiam abscissam sanatam fuisse proferunt. Scimus autem libro de vulneribus exitiosis inscripto, ex his quaedam ejus libri auctorem curare aggredi. Quod vero earum partium diacope inglutinata maneat, in corde quidem ac septo transverso fit ob perpetuum eorum motum; in vesica vero quia nervosa, tenuis et exsanguis existit. Nam ipsam cervicem, quod carnosa sit, in calculorum extractione quotidie sanari conspicimus. Hepar vero sauciatum vulnerationes habet haemorrhoicas atque idcirco prius moriuntur qui ita vulnerati sunt quam vulnera conglutinari queant. Hoc autem ita dixi ut perfectam venam etiam essem ntelligatur. Ea re igitur nec qui minime superficiaria jecoris vulnera se curasse, nec qui ejus lobos abstulisse proferunt, veritatem proferre ridentur. Vulneratum autem cerebrum taepe sanatum vidimus temelque Smyrnae Joniae, vivente adhuc praeceptore Peiope, ex insigni vulnere. At id ex iis est quae rarissime eveniunt, verum autem est magnas vulnerationes, quales Hippocrates diacopas appellare videtur, mortem afferre; quae tamen adusque aliquem ventrienium cerebri vulnera penetrant, interitum invehere concedunt omnes. Tenuium autem intestinorum et ventriculi magis natura carnosae substantiae non parum participat, atque ideo summa parte vulnerata saepius agglusinantur; tota vero perfecta ad eorum cavitatem usque rarissime. Heri autem mea quidem sententia propter eorum substantiam accidere non videtur, sed quia medicamentum ipsis internis, ut. externis vulneribus imponere non possumus. Quapropter per assumpta vulneratum ventriculum auctor llbri de vulneribus exitiosis inscripti, sive Hippocrates is fuerit sive alius quispiam, curare aggreditur.

XIX. Quum os perfectum suerit aut cartilago aut nervus aut tenuis genae particula aut praeputium, neque augescit, neque coalescit.

Augeri vocat aliquam hujusmodi alteram procreari substantiam, qualis est perfectae partis, quemadmodum in canis ulceribus caro succrescere conspicitur; coalescere autem quum discissi corporis labra conglutinantur. Jam vero quod neque cartilago^ neque os generentur concessa res est; an vero conglutinentur, nonnulli dubitant; nam perspicue conspici proferunt ossa perfracta conglutinari; sed hi aberrant idque doceri possunt in brutis animalibus, quorum pars quaedam fracta callum contraxit. Haec enim si quis viva aut mortua dissectione velit inspicere, manifestq partes ossium separatas callo tanquam vinculo circumsoripto constrictas esse comperiet: quas si abraserit, fracturae profundum non conglutinatum conspicietur Sic autem et commemoratis sententiis ambigunt, nonnulli augeri affirmantes, non tamen coalescere; quidam vero coalescere, sed raro. Quae itaque per erosionem ulcerata sunt; augeri postulant, etiam nullum vidi ita affectorum, cui raro non regenerata sit; conglutinari autem desiderant quae divisa et non perfecta fonti Haec enim inter se disserunt, quia perfecta divisionem sortiuntur ad extremum u siqua pervadentem, quae nunc Hippocrates coalescere non profert; non ob id tantum quod nervosa sint et tenuia, sed vulneris labra a se invicem non parum distent.

XX. si sanguis in uterum praeter naturam efusus suerit, eum suppurati necesse est.

Quidam sine articulo:- si in ventrem efusus suerit sanguis, scvibunt, omnem volentes cavitatem significari ipsisque testimonio est, praeter naturam additum, per quam adfectionem tale quid ostendit Hippocrates. Si quando sanguis a proprio conceptaculo in aliam quamcunque cavitatem pervenerit, ut hic sanguis permaneat, omnino perarduum est. Sic igitur et in pblegmonis et in suggillationibus appellatis fieri conspicitur: in pblegmonis quidem per minimas partes disperso sanguine in eas musculorum cavitates quas sola ratione speculamur; suggillationibus vero affuso in spatia et vasta circumjacentia sanguine. Porro suppurati dictum est, quum nomen sit unius in sanguine factae mutationis; quare nonnulli ipsum ad generalius, hoc est ad omnem sanguinis corruptelam transferunt idque ab ipso dicunt significari. Sic etenim fieri videtur sanguinem non permanere, quum e tuo naturali loco exciderit, sed aliquando suppurati, aliquando nigresuere, aliquando in grumos concrescere, ac praesertim quum in magnam capacitatem praeter naturam exciderit.

XXI. fnsunientibus si varices aut haemorrhoides accesserint, infaniae salutio.

Hic insaniam proprie melancholiam vocat, non a bile furorem. Varix autem est venarum quae in femoribus et cruribus habentur, a crasso et melancholico sanguine facta dilatatio. Natura namque humores insaniam efficientes maximeque melancholicos et orasses ad partes ignobiliores protrudente, dictorum affectuum tum generatio tum insaniae solutio sequitur.

XXII. Ruptiones quae ex dorsa ad cubiti articulum descendunt, venae factio saluit.

Melius quidam scribunt, dolores qui: nam ruptionem piam descendere unum est impossibilium, siquidem divulsa ac rupta musculi parte carnosa ruptio. Videtur itaque nonnunquam admodum manifeste collectus in loco ruptionis sanguis huicque curatio in discussione statuitur. Reliquos vero dorii dolores translatitios defluens humor procreat, interdum fluius, sed magna ex parte cum flatulento et crasso spiritu conjunctus, quem secta in cubito excipere et yacuare oportet, quum eo fluere apparet. Ipsis namque imperavit pro inclinationum impetu humorum vacuationes faciendas esse. Idem vere hic textus significat: eo ducendum, quo vergunt per loca conferentia. Quod si de ruptis ab 1ρΙο scripta sit oratio, dolores per consensum et sympathiam factos exaudiendum est dici ab eo in cubitos descendere, non ipsam carnosae partis divisionem. Et certe talibus utilis esse potest venae sectio communi vacuationis ratione.

XXIII. si metus et moestitia longo tempore perseverent, ejusmodi famptoma melancholicum est.

Si quis non manifestam ob causam metuat aut moestus sit, liquido constat melancholica esse ejusmodi symplumata, et magis si longum tempus perseverarint. Si tamen propter causam manifestam oria sint diuque postea perseverent, non te lateat melancholiam significare. Etenim jam multos in maniam incidisse constat, quae ab excandescentia aut ira aut moestitia - principium habuit, 1ρ1ο scilicet corpore id temporis idoneo ad tales futui- prendas affectiones existente.

XXIV. si quod intestinorum tenuium perfectum suerit, id non coalescit.

Hoc etiam paulo ante pronunciato aphorismo dedaravit, cujus initium: si cui perfacta vesica vel cerebrum suerit, non novi quo pacto scriptus siti Idem quoque in aliis quibusdam aphorismis factum esse certo fuimus quos expungere fuerit melius.

XXV. Erysipelas faris intro verti minime bonum ; intus vero suras, bonum.

Non erysipelas solum, sed et alium quemcunque affectum ex profundis ac principibus partibus ad cutem traduci et bonum signum et bonam causam esse existiman-. dum est; contra vero ad internas etprofundas partes remigrare malum. Sed alia atque alia multa hoc libro similiter protulit Hippocrates, quaedam veluti universalium sententiarum et praeceptorum exempla, a quibus evidentiorem rei eventus experientiam habere possimus. Ejusmodi enim esse exempla oportet.

XXVI. Quibus in subrisus ardentibus tremores oboriuntur, eas delirium solvit.

Sive Hippocrates ipse tales aphorismos scripsit, veluti quaedam generaliorum et universaliorum documentorum exempla, sive aiii addiderunt, ceteris id exquirendum relinquentes, illud dumtaxat in ipsis observabimus quod et antea dictum est et nunc in febre ardente repetetur. Quae enim hanc febrem efficiunt causae in venoso genere consistentes, quum ad nervos translatae fuerint, primario tremores faciunt, per contentum vero ardente translatio fit; sic et in omni alia febre fieri potest; denique tum ex arteriis tum venis in nervos et contra ex nervis in arterias et venas noxiorum humorum fit transfluxus. Porro non plane pronunciavit febrem ardentem a delirio solvi: ea namque Hippocrates dicere consuevit constitutionem eorum quibus supervenerint solvere, quaecunque hominem prorsus perimant, non quae aliam affectionem genenant priore non minus periculosam.

XXVII. (sui empyi aut hydropici uruntur aut secantur, pure aut aqua confertim espuente omnino intereunt.

Empyos maxime nominare consuevit qui thoracis et pulmonis intermedio spatio collectum pus continent: quos quomodo oporteat urere tradidit in magno de morbis^ libro, cujus initium, pulmonis arteriae; quidam hunc librum de suppuratis inscribunt. Egent igitur ustione qui tantam puris copiam habent, ut- id per sputa expurgari posse desperent, atque his ipsis vehemens spirandi difficultas oboritur propter loci angustiam, ita ut hujus ratione cogamur nos eos urere. In hydropicis autem pnnie oriones seu paracentefes appellatae quam ustiones medicis nutationes existunt. Verum in praesenti Hippocrates quod ustioni et paracentesi commune est, universam scilicet et consertam vacuationem vitandam esse consulit: ita enim ut ipsis pronunciat, evenire apparet. Ab Erasistrato etiam scriptum est de hydropicis tum subtilius tum co- piosius ; atque is experientia compertum et comprobatum habere se dicit, universim factam vacuationem febres ac mortem afferre. Sed et in aliis partibus, ut thorace, quum magnus tumor aliquis supputavit, confertim factam vacuationem periculosam esse conspicimus, nimirum ipsis animo defectis et viribus prostratis, quae virium debilito- tio postea non facile sarciri aut refocillari queat. in tallbus itaque ob magnam corporum a se invicem separationem et puris acrimoniam, vasa quaedam arteriosa recludi ridentur, quae prius operculi vice pus habebant; quo derepente et confertim vacuato, multus spiritus una cum eo excernitur, unde detrimentum aegrotantibus accluit. In hyderis non ob id dumtaxat laborantes oblaeduntur, sed etiam visceris scirrirus utpote non amplius sustentatus ab aqueis substantia, deorsum tum diaphragma tum viscera thorace contenta retrahit.

XXVIII. Eunuchi neque podagra laborant neque calvi sunt.

Exsectio testiculorum eunuchos seminis efficit similes, Quemadmodum ergo seminis calvitium non accidit, sic nec eunuchis propter frigidum temperamentum. Ceterum eunuchos podagra laborare Hippocratis quidem temporibus verum erat, nunc vero non amplius tum propter nimium otium tum simul victus intemperantiam. Res autem universa ita se habet: si quis podagra corripi debeat, ei pedes imbecilliores esse necesse est, quemadmodum cerebrum, si quis futurus sit epilepticus. Neutrum tamen his affectibus -omnino corripi necessarium est, si nihil in victus instituto deliquerit. Quod autem partis imbecillitas ad morbi generationem idonea non sit, ex intermedio accessionum tempore manifesto didiceris, quo prensus non infestantur, etiam si naturalis imbecillitas ipsis semper insit. Hoc autem manifestum esse etiam in podagricis et aperte constat humore quodam supervacaneo in pedes defluente hunc ipsis affectum constitui. Si ergo hic humor nunquam affluat, liquet quoque nunquam morbum futurum esse; non .affluet autem si corpus perpetuo excrementis vacet. Vacat autem excrementis, si moderato utatur exercitio probeque cibum concoxerit: unde tum segnities tum edacitas. ipsos laedit, laedunt etiam multorum ac vehementium vinorum potiones, ac maxime quum quis ante praesumptum cibum ipsis utatur. Haec enim quemadmodum. et coitus prompte uervosum genus opplent Hippocrates quidem temporibus pauci omnino podagra laborabant propter honestam vitae temperantiam, .nostra vero. aetate aucto huc usque epularum luxu, ut nihil supra addi posse-. videatur, infinita est podagra laborantium multitudo; quum nonnulli nunquam sese exorcea n t, sed et prave concoquant leque inebrient et ante cibum vina fortia potent, ac immoderata venere utantur p nonnulli vero etiam si in omnibus, in uno tamen aut altero ex enarratis. delinquant. Et vero saepe quum peccatum magnum est,; in uno eorum quae diximus deli-^ quisse fat est. Ob has igitur causas etiam eunuchi podagra corripiuntur, etiamsi quam maxime sibi a rebus venereis temperent. Talis enim est eorum desidia, tanta ingluvies et crapula, ut etiam absque podagra corripi possint. Haec eadem et de arthriticis, siquidem fere omnes prius podagrici fiunt. Accedit ad has causas quibus pleriquemunc in podagras incidunt, quod multi et parentes et avos podagricos habuere, in quibus semen nimirum vitiatum erat; quod ideo vehementiorem partium imbecillitatem conciliarit.

XXIX. Mulier podagra non laborat, nisi ipsum menstrua defacerint. … ..

Mulieres non menstruarum vacuationum ratione podagricae fiunt. In superiore siquidem commentario ostensum est sine humorum redundantia, ex solo partium consensu facili podagram oboriri non posse. At vero hoc loco rursum olim verum erat, antequam menstrua omnino defecissent, mulieres podagra non corripi, propter errorum quos superiore aetate mulieres admittebant parvitatem. Nunc vero ob eorum magnitudinem nonnullae podagra laborant, priusquam eas menstrua deficiunt, quamplurimis ipsarum parcius, paucis vero etiam commoderate fluentibus. …..

XXX. puer ante venereorum usum podagra non laborat. e.

Quod magnam vim ad podagrae generationem veneris usus habeat manifestum est etiam in pueris, quemadmodum paulo antea de eunuchis quoque dicebat. Eunudios certe podagra cruciari vidimus, pueros non vidimus. Verum si quis tali affectu correptus sit, una cum genuum et articulorum qui in manibus habentur magno tumore id mali passus est arthritidi cuipiam derepente ortae non dissimiliter propter plethoram multis cruditatibus acerva tam.

XXXI. oculorum dolores meri potio aut balneum aut sementum aut venae sectio aut purgatio solvit.

Hippocrates pronunciaturum quodque experientia tuagis quam ratione aliqua cognovisse mihi videtur; Nihil enim mirum, si quis homo dolens oculis ad balneum prolectus dolore liberatus fuerit aut interdicto vlui potu, deinde nulla hinc percepta utilitate ad vini potionem se contulerit; ipse alioqui vino et crapulae deditus postea melius habuerit. Quemadmodum igitur et pleraque alia quae sic vidisset, medicis citra ullam distinctionem scripsit : ita haec quoque mihi tradidisse videtur, quum neque ut. rationalis affectiones, neque ut empiricus symptomatum concursus explicet. Ceterum ex aphorismis hoc modo scriptis utilitatem capiemus, si affectus in quibus meraca potio aut balneum, atque deinceps enumeratorum quodque conveniat exquisiverimus; quod et mihi contigit; nam quosdam omnino esse oculorum doloribus affectos, quorum honnulli .meri potionibus, nonnulli balneis juvarentur, fidem Hippocrati .adhibens eram persuasus, non enim istud nisi intuitus ipsc scripsisset, quum tamen a nemine praeceptorum unquam hujusmodi -remedium oculorum doloribus laboranti adhibitum fuisse spectassem. Indegatis itaque cunctis affectibus, quibus non in oculis dumtaxat, verum etiam ceteris in partibus dolores oboriri necessarium est; deinde ratus me ipsius invenisse, hinniet propria aptorum signa speculatus tum, quibus adductus tum demum auxilia dolentibus afferre. non dubitavi. Atque inprimis adolescentem lavi, cui medicus curationi incumbens, ratione duce, secundo ab. initio morbi die venam secuit, ac deinceps curarit medicamentis quae per experientiam noverat, fiala inflammatione oculos obsidente. Cruciabatur autem vehementissimis doloribus per quosdam insultus, quibus ipse acres humores confertim affluentes in oculos- se sentire dicebat; ipsis deinde exoretis dolorisvehementia, non tamen prorsus doloris erat expers, et hoc ipsi quinto quoque die universo accidebat semperque magis ac magis- invalescebat. Quum igitur dolorem diutius ferre non posset et me et quendam ex cetariis medicis, qui- tum Romae erant, celeberrimum accersivit. Huic itaque videbatur collyrio quodam emplastico simulque anodyno utendum esse, cujusmodi sunt collyria quae ex ce-. russa lota, amylo et papavere componuntur. Nam sic maxime posse reprimi per emplastica id quod influebat simulque tentum stupefieri per narcotica sperabat. Ego vero ab initio suspecta habui talia medicamenta : neque enim vehementes fluxiones reprimunt, sed eas excerni prohibent, ideoque si acres ipsi humores extiterint, corneam ulcerari accidit; si vero multi extendi ac vehementer irritari, quia si rumpantur, evenit. Quibus nisi medicamentum sit vehementer narcoticum, dolores intolerabiles excitantur. Si vero adeo ipsos stupefaciat, ut oculi maximam inflammationem non sentiant, tum visorium facollatum adeo laedi necesse est, ut postquam inflammatio cessarit aut omnino subobscure aut nihil plane cernat; tum etiam quandam praeduram affectionem curatu difficilem in oculorum tunicis relinqui. Quum igitur ista novissem et affluentem humorem animadverterem, non paucum valdeque acrem et calidum primum fomento utendum censui experientiae gratia, ut qui certius ex ea qualisnam foret affectio intellecturus essem. Solet enim fomentum in his aliquantisper dolorem mitigare, sed aliam flexionem evocare. Qua enim ratione consuevit contentum ocultis humorem discutere, eadem ratione alterum quoque ex vicinis partibus attrahere. Verum simul atque aquam et spongiam afferri jussi, aeger ipsis dixit se multoties jam idem remedium toto die expertum esse, quod primum dolorem imminuit, sed paulo post dolorem majorem invehit. Quare quum ego audivissem, ocularium medicum abire permisi, pollicitus ipse me apud aegrum commorari eumque absque frigido medicamento dolore vacantem redditurum. Quam primum itaque folo balneo usus sic aegrotum dolore vacuum reddidi, ut tota nocte dormierit, nec assidentium qui juxta dormiebant quemquam temet appellaverit. Ab hujus curatione in posterum in quibus acres humores in oculos influere, nec dum tamen plethoricum corpus esse signis deprehendi, balnei usu eorum dolorem sanavi, Sed alterum quoque quendam adolescentem qui ruri non prope urbem profectum conspicatus squalidos quidem oculos habere et plenas sanguine ipsorum venas admodum tumere, jussi; ubi lavisset, vino uti meraciore atque ita quo suavem somnum iniret contendere. Ceterum siomnus profundus ipsum invasit et mane dolore vacuus surrexit, mihique fiduciam praebuit, in quibus sanguis crassus -. oculorum venulas distenderet, nulla toto corpore affectione plethorica, utendi vini potione, quod quidem sanguinem et attenuare et vacuare suique motus vehementia obstructiones liberare possit. Atque haec sunt doloris oculorum remedia agonistica. Securissimum autem est fomentum quod aliquam omnino utilitatem affert vel ut signum ad dignationem vel ut causa sanitatis oculorum effectrix. Quum enim nihil omnino influit amplius in oculos, admotum fomentum contentum ipsis supervacaneum humorem discutit atque ita ipsis sanitatem restituit. Quum vero adhuc influit ad primam admotionem ipso salo calefactu quandam mitigationem affert, sed paulo post dolorem amplificat, ac tunc diagnosticum sit signum, unde nos affectu intellecto ad aliquam totius corporis vacuationem pervenimus. Si namque plethoricum corpus fuerit venae sectione, si cacochymiam purgatione vacuabimus. Non enim prosectu tibi a sanguinis plenitudine cacochymiam distinguere perarduum est.

XXXII. Ralbi longa diarrhdea maxime corripiuntur.

Quemadmodum balbutire linguae, non vocis vitium est, sic etiam traulisare, quum lingua eas voces articulate pronunciare non potest, quae per t et r proferuntur, qualis haec ipsa est traulosis et hae similes, trepidat, treruit, tragula, trochus, triticum et quae ceterae sunt his consimiles. omnes siquidem hujusmodi. linguam et quae dilatetur et quae primoribus innitatur dentibus, desiderant. Quum igitur quibusdam lingua imbecillior existat, deterius innititur et quem sonum t et r edunt, articulate efferre nequit, sed ad t et l pronunciandum labitur. Id autem ipsi accidere potest, quod lingua quodammodo brevior sit quam deceat: quod rarissimum existit; sedet molliori et humiliori sit temperamento, accidit balbuties; quam ob causam pueri balbutiunt consimili in ipsis eventu atque ambulando fit. Etenim ex his nonnulli nequaquam prorlus incedunt, alia vero incessu fiunt parum firmo, cruribus prae mollitudine titubantibus et vocillantibus. Nonnullis etiam aetate integra interloquendo defessis batbutire contingit; quemadmodum ex iis qui plurimum tibia cecinerunt et quibus vires morbo vehementer prostratae sunt; et quibus demum lingua vehementius exaruit. Verum tanta siccitas nemini secundum. naturam se habenti adesse potest. Atque ideo solius humiditatis immoderatae natura batbis symptoma. est loquutionis laesio, quum linguae musculi valide stabiliri nequeant. Hoc autem ipsi vel propter ^propriam imbecillitatem accidere potest et propter nervorum quos videlicet e cerebro suscipit infirmitatem. Quare et ebrii nonnunquam balbutiunt, tum quia multa humiditate cerebrum perfunditur, tum quia ipsius copis praegravatur. Sic itaque continget natura bulbis ut vel cerebrum humidum habeant vel linguam vel utrumque. Atque cerebro quidem tale temperamentum adepto, humidorum excrementorum copiam ex eo defluere par est, eaque fluentia ventriculum suscipere indeque longis alvi profluviis hominem corripi. Quum vero ipsa lingua praehumidior existat natura, ventriculum quoque talem esse consentaneum est, utpote qui alteram fui tunicam habeat cum lingua communem quae propter humiditatem imbecillis redditur; ventriculi vero familiaris^ affectio diuturna diarrhoea est.

XXXIII. Qui acidum eructant, non admodum pleuritici stunt.

Oxyregmiodes acidum ructum habentes raro pleuritide corripi tradit. Nam illud non admodum id quod raro, non quod nullo modo usu venit declarat, ut quidam libri interpretes scripserunt. In sermonibus autem de pleuritide a nobis dictum est, pleuritidem quae cum pallidis et flavis [puris esset, ex bilioiis humoribus ortum habere; quae vero cum spumosis, ex pituitofis: quemadmodum et quae cum nigrioribus, ex melancholicis ; quae denique cum rubris ex sanguine fieri ostendimus. Etenim inflammatio membranae costas succingentis appellatae pleuriticorum affectus. Quum vero omnis inflammatio ex alicujus humoris redundantia gignatur pro ejus natura, tum sputi species pleuriticis supervenit, tum salutis aut mortis exspectatio. Non peraeque autem membranae ac pulmo humoribus suscipiendis nati sunt ; densa siquidem est membranarum natura, pulmo vero omnem in partem rarus et laxus; quare huic quidem promptum est omnes humores sirscipere, membranae vero succingenti biliosis magis. Ob hanc igitur causam quibus natura pituita exuberat, ii raro pleuritide corripiuntur, praesertimque si salsedinem aliquam atque acrimoniam adsumpserit. Talis enim pituita mordens intestina ad dejectionem proritat, tumque non solam pituitam vacuari, sed una cum ea alia etiam multa excrementa dejici contingit. Sed ipse in libro letiam de aquis, locis et aere minime pleuritidi aliisque morbis obnoxios esse dicebat eos qui alvum natura humidam haberent.

XXXIV. Qui calvi sunt, iis varices magni non oboriuntur; quibus vero calvis existentibus varices succedunt, ii rursum capillati sum. .

Quum in viri prudentis opere oratio comperitur evidenter falsa, merito lectores ipsum dubitare accidit, ac primum quidem sibi ipsis dissidere, tanquam ea non afsequantur, quae etiam sint manifesta; deinde vero suspicari ne quid ex iis quae proposita sunt falsum fuerit. Quis enim non novit calvitium quendam affectum esse infanabilem? Sed neque illud verum est, magnos varices calvis nunquam supervenire, sicuti neque varicibus ortis calvitium cessare, nisi forte, ut nonnulli ajunt, vocatum a medicis capillorum defluvium calvitium nominat. Illud enim quum a vitiosis humoribus ortum habeat, ut et quae ophiafis et alopecia nominatur, iisdem pravis humoribus in crura translatis varices facere et capillos restituere potest. Si namque prius a vitiosis humoribus corruptis capillorum radicibus eorum fiat jactura, merito nunc iisdem alio migrantibus, ad naturalem statum revertentur.

XXXV. Hydropicis tusas succedens malum.

Morbis alios morbos et symptomata supervenire medicis moris fuit dicere, quae ipsius morbi augescentia ratione accidere consueverunt, Talis enim est Praxagorae liber de supervenientibus. Sic etiam nunc de tussi dictum est; non enim quum ex alia occasione fit hydropico tussis, signum est exitiosum, sed quum ipsius morbi ratione.. Quum .enim in hydropicis affectibus aquosa humiditas tanta copia creverit, ut jam asperas arterias occupet, deinde tussis superveniat, tunc ne haud id ita multo post homo suffocetur periculum imminet.

XXXVI. Urinae dijsicultatem venae sectio solvit, secundae autem sunt interiores.

Sed neque sana est haec oratio, nisi etiam conjunctionem assumpserit, ut ejusmodi sit aphorismus: dijsi- cultatem urinae etiam venae sectio saluit. Revera enim etiam venae sectio dystrriam solvit, illam videlicet quae propter inflammationem et plenitudinem tacta esu illud autem, secandas esse interiores, si de manuum venis dicatur, neque verum est, neque ab Hippocrate concessum. In omnibus siquidem tuis operibus, partibus supra jecur affectis, ex manibus sanguinem mittere, inferioribus vero poplitis et malleoli venas secare, jubeL De quibus si quis ipsum illud dixisse arbitretur: secandas autem esse inte- mores, parvi id est momenti. Ab una namque et eadem vena utraque tam interior quam exterior nascitur in poplite trifariam divisa, non quemadmodum in manum duae. Quare melius est hunc etiam aphorifmum unum esse inter aulcititios opinari.

XXXVII. Angina correpto cervicis tumorem oboriri bonum; suras enim morbus vertitur.

Vera est oratio et causa .manifesta. Ex profundis siquidem et principibus partibus morbos ad cutem transferri confert.

XXXVIII. (suibus occulti cancri oriuntur, eos non curare praestat. Curati namque cito intereunt, non curati vero dniturniori tempore perdurant.

Occultos cancros dixit vel qui sunt sine ulceratione vel abditos, hoc est non apparentes, quod rursus idem significat, ac si dicatur, qui in alto sunt corpore. Sed et curatio duplex est : una quidem omnia agere quo pars affecta ad sanitatem perducatur; altera vero eam adhibere providentiam quae affectui congruat, hoc est ipsum mitiget ac demulceat, praesertim si conjunctam habeat ulcerationem. Tunc enim si non aliud quidquam agatur, fa- niem humido quodam usurpato abluere necessum est, non quocunque, sed quod per experientiam aut indicationem, nec putrescere nec irritare partem affectam compertum habeatur. Ab hac igitur curatione abstinere non decet, neque qui sine ulceratione cancri fiunt, eam postulant. Altera vero quae secando et urendo fit, quae foli qui fit cancro fiunt remedia, ne in cancris occultis adhibeamus consulit. Quod igitur qui in protundo latent ejusmodi praesidiis non curentur docet etiam experientia. omnes enim novi qui hujusmodi cancros curare fiant aggressi, magis irritasse breviore homines enecasse. Nam et qui cancrum in palato ortum et qui in sede et qui in sinu muliebri secuerunt aut asserunt, ulcera ad cicatricem perducere non potuerunt, se d homines curationis cruciatu adusque mortem excarnilicarunt; qui citra curationem longiori tempore cum minore molestia vitam exegissent. Hisce igitur cancris medendi provincia suscipienda non est. Ex iis vero qui summa corporis parte consistunt, eos stilum curare tentandum est, quos una cum ipsis, ut sic loquar, radicibus exscindere et exstirpare licet. Nihil enim deterius fit similitudine quasdam cancri venas radices nominare, quae sanguine melancholico impletae adusque partium ambitum distenduntur. Multi siquidem insignes medici ne hos quidem chirurgia curari concedunt, sed illos solos qui exulcerati tum laborantibus ita saevi sunt, ut ipsi ultro manum admovere desiderent, tum in iis sunt partibus quas una cum radicibus exscindere.-et urere pussuibus. Nonnulli vero neque has exstirpare permittunt, sed in omni cancro remediis agonisticis omnino abstinendum esse consulunt. Hippocrates certe quod cancros in alto corpore delitescentes non semper agonistico curandos esse suaserit, ex ipsa affectionis natura conjectare licet. An vero eos etiam qui summa corporis parte sine ulceratione consistunt, quantum ex aphorismi textu conjici potest, incertum est; quem quidem aphorismum Artemidorus et Dioscorides scripserunt uique ad ea verba, non curare praestat.

XXXIX. Convulsio aut a repletione aut vacuatione oboritur, ita vero etiam singultus.

Convulsio, ut et ipsum nomen indicat, convulsis fit ad propria capita musculis vel ut quis apertius definiat, revulsis, qualis etiam ipsis secundum naturam motus est. Verum hic quidem non fine nativo animalis fit impetu ; convulsio vero affectus est involuntarius nervosis partibus ad consimilem affectum accedentibus, quem etiam in motibus pro animi impetu editis assumebant. suam idem in spatam a repletione ipsis fit, quod ambientis aeris statu supra modum humido fidibus accidit, quo inebriatae saepe rumpuntur. Sic etiam siccioribus coeli constitutionibus idem oboritur. Nam in sese coguntur et convelluntur omnia corpora cervula violentius exsiccata, quemadmodum quae ad ignem diutius excalefacta sunt lora et quae his similia patiuntur quaeque fotis aestus exsiccavit. Convulsio igitur merito a contrariis fit causis; singultus vero concedatur stomachi convulsio dici, dum erit alterum orationis propositum. Quum vero hoc ipsum talum studium exstet, ut affectionis hujus substantiam dignoscamus, praestat fortassis non convulsionem. appellare, sed quandam motionem quae sit in eodem cum vomitu genere, sed eo porrectior ac vehementior. Nam quum quid in se contentum stomachus expellere appetit, ad duo symptomata incitatur, unum quidem vehementius in .singultibus, alietum moderatius in vomitionibus; quandoquidem per vomitus quae- in ventriculi capacitate continentur ea tantum appetit propellere; per singultus vero etiam ea quae ipso ventriculi ore penitiora comprehenduntur. Stomaolium nunc a me non fidum ipsum quem proprie appel-. lant, sed etiam ventriculum intellige. Quae namque in hoc continentur, appetente ventriculo excernere fit singultus. Jam vero quod eorum quae difficulter excernuntur et quae veluti absorpserit ventriculi os, fiat per singultus excretio, ex iis discendum quae quotidie prope omnibus plus minusve usu veniunt. Sive enim finium quid acre veluti piper devoraverint, sive cum melle aut alio quopiam, posteaque vinum superblberint calida aqua temperatum, protinus singultiunt: potionis quidem calore piperi viam in profundum praeeunte, sua vero acrimonia pipere .ventriculum molestia afficiente, unde ipse violentiore motu quod molestum est exigere expurgare conatur. Ceferum in libris de symptomatum causis et tussim et sternutationem et rigorem ex talium motionum esse genere a nobis demonstratum est.

XL. Quibus ad hypochondrium dolores citra inflammationem oriuntur, iis succedens febris dolorem saltat.

Sequitur et morsus dolor. Verum consueti sunt morsus nomine non talia doloris symptomata appellare. Fit etiam dolor propter quandam phlegmonodem affectionem. Sic autem appellata est, quod erysipelata etiam dolor eomitetur. Quum igitur neque ob hujusmodi aliquam afisectionem hypoehondrio dolor incubuerit et mortus ipsis tensus abfuerit, relinquitur dolor .vel propter obstructionem vel propter flatulentum spiritum vel ob aliquam inaequalem intemperiem ; quibus omnibus febrilis calor sua natura mederi potest, quum incidat, attenuet ac discutiat; hanc vero ad temperamenti aequalitatem adducat.

XLI. Quibus suppuratum quoddam in corpore- existens signis non proditur, iis ob puris aut .loci crasatudinem sui signa non edit.,

Bifariam scripta est aphorismi oratio et bifariam ipsam explicant interpretes et utraque rationem habet tum oratio tum interpretatio. Nam et propter puris et loci erassitudinem saepe occultatur puris quodam loco contenti dignotio. Recte ergo nonnulli feripferunt: his ob luci crassitudinem sui signa non edii; quidam vero: his propter puris crassitudinem.

XLII. Ictericis iecur durum steti malum.

interum hic dicit ex hepatis ortum inflammatione. Tunc. enim durities pblegmonem aut scirrhum viteus obsidere prodit: quemadmodum et sine hac potest etiam propter ejusdem obstructionem icterus oboriri; potest et eririco modo natura redundantem in venis humorem ad cutem protrudente.

XLIII. Qui lienosi dysenteria corripiuntur, iis oborta longa dysu enteria hydrops aut lienteria succedit ac. intereunt.

Oportebat huic aphorismo illum praeponi, in quo ait, lienosis dysenteria superveniens suonum. Verum is in sequentibus post alios quatuor intermedios scribitur, sed nobis nunc ipsius meminisse necesse est. Quicunque enim lienosi sunt, hoc est quibus jamdiu: lien obduruit, iis dysenteria superveniens affectionem solvit quantum ratione tum translationis tum vacuationis humorum crassoTum et melancholicorum lieni in farctor um effectum siti Sed quoniam saepe hujusmodi vernationes sirpra modum extenduntur et noxiae sunt laborantibus, decenter Hippocrates quem exitum immoderata dysenteria quae talibus successit affectionibus habere soleat declaravit. Male siquidem affectis intestinis vitiosorum humorum transitu tum ipsorum vires laborant tum caloris innati symmetria deperditur. Quamobrem lien terra et hyderus superveniunt: lienteria quidem solo intestinorum vitio; hyderus vero propter jecoris aut lienis et totius generis venosi consensum.

XLIV. Quibus ex stranguria valvulas succedit, intra septem dies intereunt, nisi oborta febre copiosa urina efuuan

In ileo nihil. deorsum delinitur, ne siquis etiam acriori utatur clystere. Stereoris autem vomitus iis acciesit qui exitialiter laborant. Quod igitur intereluso inferiore transitu in tenuibus intestinis et non crassis hic morbus fiat prope ab omnibus concessum est. Quin etiam propter inflammationem et obstructionem vel duri stereoris vel crassarum et viscidorum humorum fieri dixerunt nonnulli. Mihi vero videtur etiam inflammatio vel sicirrhus vel abscessus tantam posse coarctationem facere, ut nihil inferne pervadat. Quod autem humores crassi et lenti in causa esse possunt, non admodum mihi probabile ridetur. Verum hoc etiam, est placet, ponito et si quid aliud praeterea dixerint. Illud vero, quod aphorismorum interpretibus fere omnibus visum est, nullam pror-r ius mihi verisimilitudinem habere videtur. Ajunt enim inflammata vesica viae angustiam facta in quibusdam intestium compressione, ileum morbum afferre. Ego vero plurimos per totam meam ritam me vidisse videor, alios quidem periclitari tantum, hon paucos vero emori etiam ex urinae suppressione, omnibus tunc luculenter foenodum propriam .circumscriptionem maxima apparente vesica, adeo ut extreme distenderetur et ob eam, ut par est, tensionem doleret, quorum tamen nullus ileosus faotus est. Quomodo igitur aliquis unquam crediderit ob vesicae inflammationem angustiore facto intestino ileum aliquando fieri potius, quam uteri tumore praegnationis tempore? Atqui usque ad hypochondria illius tumor extenditur, atque magis premere tenuia intestina et coarctare potest; vesica vero in tumorem sublata rosum potest rectum intestinum premere. Absurdius - etiam nonnulli dicunt oborta febre ileum juvari. Ea namque febris ob vesicae inflammationem merito accenderetur, quae quanto phlegmone major et gravior fuerit, tanto illam quoque augeri par est, quum sit inflammationis symptoma. Ileus vero, ut ipsi ajunt, ex inflammatione ortum habuit et unicam solutionis spem habet inflammationis cessationem, cum qua etiam febrem secundari necessarium est. Bonum igitur solutionis cruciatuum et affectuum quos ileus affert febris vel remissa vel fuluia. Quae. vero supervenit se-. luis aut augetur, neque bonum signum est neque bona causa. Eos enim fidos morbos a febribus juvari norimus qui refrigeratione constant, interdum quidem sola, interdum vero cum humoribus crudis et pituitosis vel flatulentis spiritibus. Satius est itaque fateri nos ignorare quomodo accipienda sint quae hoc in aphorismo ab Hippocrate pronunciata sunt. Neque enim ratio eorum veritatem demonstrat neque docet experientia; tertium autem nullum aliud habemus ad fidem faciendam. An talis nunquam aegrotus Hippocrati aut alteri cuipiam visus est? Neque enim an legitimus sit hic aphorilmus profiteri posium. Quare crudorum humorum multitudinem una cum vehementi perfrigeratione commemoratorum symptomatum esse causam praestat supponere. Sic enim et stola febris fuerit affectionis remedium et retentarum urinarum vacuatio. Sic enim hae copiosae et confertae vacuari consueverunt ipsis concoctis humoribus.

XLV. Ulcera annua quaecunque suerint aut longius tempus habuerint, os abscedere et cicatrices cavas fieri necesse est.

Quae diuturna manent ulcera aut ipsis nullo modo cicatrix obducitur aut si obducta sit, rursum resolvatur, nihil videlicet medicis in curatione peccantibus vel propter aliquam pravorum humorum affluentiam vel propter affectionem in ipsa parte ex affluentibus humoribus diuturnrtate partam vel ob aliquod ossis eo in loco corrupti vitium, curatu difficilia evadere necesse est. Cetera vero ulcera semper majora et deteriora fiunt; atque haec omnia phagedaenas exedentia prisci vacabant. Nonnulli vero posteriores ea distinguere aggressi strnt et proprias singulis appellationes indiderunt, ac ipsorum nonnulla chironia, quaedam telephia, alia phagedaenas nuncuparunt et quasdam etiamnum alias nimis curiosas appellationes attulerunt. Verum nobis satis fuerit ex his quae aliquam circumstantis loci partem occupant, alia herpetas nominare, quum in superficie et cute ipsis consistunt; alia phagedaenas quae carnem etiam subjectum corrumpunt. Quod enim putridum atque depascens a nonnullis nominatur, non est propria quaedam ulceris differentia, sed affectus ex ulcere et putredine implicitus. Scimus autem et absque ulcere putredinem ipsam per se multis corporis partibus consistere. Quoddam etiam vocatur carbunculus ulens crustulum cum magna vicinarum partium inflammatione. Haec igitur propriam appellationem sortita Iun t, carbunculus, phagedaena et herpes. Quae vero ulcera sine dictis symptomatibus ipsa per su fiunt, haec ulcera tantum appellare veteribus consuetum erat, de quibus Hippocrati nunc est teano, qui docet quae ejusmodi sunt ulcera in longius tempus excidere. Atque experientia rationi suffragari videtur multaque saepius hujusmodi ulcera ad cicatricem perducta non multo post tempore rursum inflammantur et cicatrice soluta rumpuntur. Hoc autem aliquam ob causam oboritur. Quum admotis medicantantis caro ossi affecto superposita siccata duxit cicatricem, sanitas quam primum restituta esse videtur; sed rursus ex osse altius corrupto robore quopiam paulatim affluente, iterum oboritur inflammatio et puris subsequitur generatio, a quo cicatrix eroditur et caro exulceratur. Quaenam igitur est talium ulcerum curatio? Alia prosecto nulla praeter eam quam libro de ulceribus tradidit et nos tertio therapeuticae methodi explicarimus. Exsiccari namque postulant omnia ulcera, praecipue vero ea in quibus os affectum est. Terminus autem siccitatis est affectam ipsius ossis partem abscedere: Et vero merito tantum cavas fieri cicatrices contingit, quantam abscessus crassitudinem habuerit.

XLVI. Qui gibbi ex asthmate aut tu/si sunt ante pubertatem, intereunt.

Hybos et cyphos nominare consuevit Hippocrates quos nunc omnes homines gibbosus appellitant. Etenim revera ipsis spina a tergo extuberat. Gibbo igitur cavum opponitur extuberanti et gibbosi; repandum. Verum haec nomina de sula spina, illa vero de omnibus Graeci efferunt. Quomodo autem cyphosis ficu gibbositas fiat, ipsis librode articulis disseruit, ut etiam quomodo lardosic, scoliosis et fellis fiant, hoc est curvatio, obliquatio et concussio. Hae namque sunt propriae ac praecipuae spinae affectiones, quarum affectionum peritus esse qui velit, iis quae eo in libro scripta snnt plenius ipsum incumbere oportet. Nos autem nunc quae ad propositum aphorifmum utilia videntur explicaturi tornus. Gibba tpina fit interdum propter ictum aut casum; gibba etiam fit propter dura quaedam tubercula quae parte anteriore consistunt: a quibus si quando una vertebra proritum trahatur, ea parte spinae turdulis curvatio edituri, ita etiam si plures fuerint se ordine conloquentes. Quum vero tentae vertebrae non fuerint inter se continuae, tum cyphosis seu globositas formatur tantum partibus pone cedenti tibus, quantum tensae vertebrae introrsum retorquentur. Hoc enim in omnibus duris mediocriter redditis cernitur, veluti calamis, viminibus, virgis et hujusmodi ceteris. Atque de his copiosius in expositionibus libri de articulis disseritur. Nunc vero qui ante pubertatem ex .asthmate et tussi gibbi facti sunt cito interire pronunciat. Neque enim vult in his thoracem, ut ipsis ait, una cum aliis augeri, atque ideo magna angustia premuntur instrumenta spirabilia.^ omnibus porro qui sponte gibbi facti sunt, hoc est quibus sine ictu ver casu -spina affecta est commune existit, quod tales propter tubercula dura et coetu. difficilia evaserint. Sed quum multa fit inter tubercula pro tumore, duritie et loco in quo consistunt differentia; quae dura simulac magna sunt, protinus spiratu diffinitiores homines efficiunt. Quae vero de sua humiditate aliquid in asperas arterias transmittunt, homines tussiculoscs reddunt. Verum quae de sua humiditate aliquid transmittunt, plane dura non sunt, atque ideo ut suppurent tandemque hominem suffocent necessarium est. Quae vero nihil transmittunt, ex crassis humoribus ortum habent, atque ob id .dura sunt et cruda longoque tempore citra suppurationem manentia hominem vivere sinunt. Quae vero, ut dixi, una cum tussi ortum habuerunt, ad suppurationem properant ideoque perniciosa fiant. Sic et quae cum difficili anhelitu fiunt, iis qui adhuc crescunt exitiosa existunt. Aut enim haec magna stant aut in loco thoracis ritae praeopportuno. Quum igitur pulmo una cum corde in talibus augeatur et spatium continens minuatur, costis nimirum non crescentibus, sed propter gssibum arelatis, totum pectus angustius efficientibus, tantam brevi spiritus difficultatem fieri necesse est ut homo strffocetur et pereat. Quandoquidem si globositate nondum superveniente propter stilos praeter naturam tumores dyspnoea laborabant, quid fore - putandum auctis temporis spatio tuberculis, thorace vero angustiore reddito? Porro autem quum multae sint spirandi difficultates, constat Hippocratem solam eam asthma pro consuetudine appellare, in qua frequentiorem et crebriorem respirationem fieri contingit. Ita vero nunc et in cursibus et vehementioribus exercitationibus homines anhelare dicunt. Qui vero post Hippocratis aetatem fuere, affectum etiam quendam diuturnum nonnulli simpliciter asthma, nonnulli orthopnoeam appellarunt, quum continenter citra febrem aegroti difficile spiritum ducunt.

XLVII. Quibus venae sectio aut purgatio confert, his vere venam secare aut purgans medicamentum exhibere concensi.

Liquet de iis qui adhuc sani, sed aegrotaturi tuus, nisi vacuentur, ipsi nunc orationem esse. Horum enim vere ineunte, anticipanda est vacuatis vel per phlebotumiam, si phlethoriris morbis corripiantur vel per purgationem, si morbis sint ab humorum corruptione pendentibus obnoxii. Nos equidem multos a morbis ita conservamus et incolumes tuemur, qui multos jam annos antea semper aegrotabant; imo et podagram et arthritim adhuc incipientem nondum in articulis culto genito, per vacuationem multos jam annos fieri prohibuimus. Eodem modo sanguinis exscreationem, epilepsiam, melancholiam, apoplexiam et alios ejusmodi diuturnos morbos et multis hominibus dictu vacuatione sustulimus. Phlebotomia igitur commune est ad plethoricos morbos auxilium; purgatio vero si generatim quidem exaudiatur unum quoddam est contra morbos remedium, non tamen si speciatim accipiatur. Nonnullis siquidem pituitosorum humorum, quibusdam biliosum m, aliis melancholicorum et quibusdam ferosi excrementi vacuatio conducit, pro morborum quibus tentari consueverunt natura. Exempli gratia quidam quotannis nisi purgetur laborat melancholia, et mira ritu res est, quomodo jam ipsis etiam incipientis morbi primam praesentiscat generationem, meque protinus accerfiri subeat, quo melancholicis humoribus expurgato, e vestigio cessat melancholia, atque huic quidem ex purgatione haec duo commoda eveniunt, unum quod expurgentur supervacanea, alterum quia excretorum acrimonia reclusa, paululum haemorrhois pravi sanguinis aliquid ipsis etiam prosnndat. Nam quum solemnis ipsi et consueta sit ejusmodi excretio haemorrhoica, ejus postea suppressione melancholia orta est. Insum itaque non vere siclum, sed auctumno etiam purgo, quia si per haec tempora propriae aliquando purgationis anticipationem neglexerit, nonnulla sentiat superioris morbi symptomata. Sic mulierem etiam quandam quae cancrosum in mamma tumorem habebat, quotannis vere ineunte vacuans sanavi, subinde vehementi medicamento melanagogo usus, quam quidem purgationem si quando praetermiserat, dolor ipsi profundus sentiebatur, atque illico accersitum me purgare se jubebat. Elephantiam quoque in altero incipientem, primum phlebotomia et purgatione curavi, atque huic quotannis purgatio unica fiatis erat, quae si quando negligeretur, quam primum morbus indicationem fui edebat. Hujuscemodi igitur morbi humorum melancholicorum egent purgatione, ut epileptici et asthmatici et apoplectici pituitosorum purgatione gaudent. Quidam etiam alius acstivo tempore semper tertiana corripi foli tus jam annos multos febrem non est expertus, bile pallida per nos sub veris finem perpurgata. Tum enim tales vacuari multo praestat, quemadmodum epilepticos, apoplecticos, arthriticos et melancholicos et quotquot denique propter humorum crassitiem aegrotant, vacuari ineunte vere melius est, de quibus omnibus privatim. scripsimus in tractatu de iis qui verna vacuatione ; qui quidem tractatus pars est totius operis quod de sanitate tuenda inscribitur.

XLVIII. Lienosis dysenteria succedens bonum.

Paulo ante hunc aphorifmum explanavi, quum de eo verba facerem hunc in modum scripta: qui lienosi dysen- teria corripiuntur, iis oborta longa dysenteria, hydrops lisnteriae succedit ac intereunt. Quare huic nunc exposito nova iterum explanatione opus non est.

XLIX. Qui podagrici morbi sunt, sudam inflammatione intra dies quadraginta desinunt.

Podagricorum inflammationes fluxione fiunt in pedum articulos decumbente. Hanc autem fluxionem primum quidem articulationum spatia suscipiunt; deinde quae circumstant adusque cutem omnia. Quum vero articulationes impleri dicimus, liquet ligamenta in orbem ipsis circumposita necessario tendi. Nervos tamen et tendines inflammari podagricis non est verisimile, sed dolere siclum quia simul cum articulationibus tenduntur: quod ex eo fit manifestum, quia podagricus convelli nunquam vitus sit, id quod frequentissime nervorum et tendinum inflammationes sequi consuevit. Alias curationis indicatio ipsis communis est cum omnibus inflammatione laborantibus. Nam diicuti oportet quod in pedes defluxit, breviore quidem tempore, si tenuiori suerit substantia ; longiore vero, si crassa vel lenta ; multoque longiore egebit tempore, si simul viscidum et crassem fuerit quod defluxit; ultra dies tamen quadraginta non prorogabitur inflammationis curatio, si medicus pro suo munere rite omnia peragat et facilis aeger obtemperet. At carnosis partibus insidens inflammatio morborum acutorum subiicitur termino, qui quartus decimus dies est, quandoquidem rarior et mollior est carnis substantia quam ligamentorum et nervorum natura. Quamobrem tardius etiam ligamentorum; tendinum et nervorum quum vulnerantur natura inflammari incipit et longiori ad inflammationis vigorem tempore pervenit tardiusque curatur. Qua enim ratione vix aliquid in se humoris alieni suscipiunt, quum densae sint ac durae hujuscemodi partes ac ipsis ratione aegre quoque dimittunt. Quapropter Hippocrates podagricis inflammationibus terminum integrae solutionis non diem quartum decimum, sed quadragesimum statuit, quia tum qui articulationibus insunt humores per ligamenta ipsos continentis vaporis in speciem vacuari oportet, tum qui in ipsa ligamen ta inciderunt. Meminit autem et in prognostico quadragesimi diei, ut in quo morbi judicantur qui non sunt plane diuturni, acutorum tamen terminum excesserunt. Sed de his omnibus in opere de diebus judicatoriis quam amplissime dictum esu ..

L. Quibus perfectum suerit cerebrum, iis fabrem et bilis io- initum succedere necesse est.

Jure febricitant cerebro perfecto, ratione communi, qua quacunque parte principe inflammata febris sequitur. Bilis vero vomitus fit ventriculo propter Societatem quam cum cerebro habet per consensum affecto, ore praesertim ipsius in quo ex cerebro conjugatio quaedam nervorum majusculorum inseritur. Sed alias etiam propter magnos dolores et vehementem moerorem excrementum biliosum consuevit in ventriculum confluere, multoque magis si ipse imbecillitate laboret. Ad ea enim quae .infirma sunt partium vicinarum feruntur excrementa, praesertim si tenui substantia constent, qualis humor biliosus est et cum eo quidquid est setosi excrementa, quod per vomitiones bili saepe permiscetur, raroque admodum bilem sinceram sine seroso excremento evomi cernere est. Apparet autem etiam in bene valentibus; biliosiore praesertim natura praeditis ubi diutius cibo abstinuerunt tales ventriculum humores recipere. Id vero ipsis produnt tum vellicationes tum vomitus. At non solum cerebro vulnerato bilem vomunt, sed dura etiam membrana ipsi circumposita quae. multis partibus eunt cerebro cohaerens quam eitissime sua ipsi mala impertit. Quia vero Erasistrati sectatures meningas nervorum principia statuunt, stolam vulneratam crassiorem meninga .talia propter suam ipsius naturam inquiunt afferre symptomata. Quod si quando in cerebrum vulnus penetraverit, ita etiam quod utraque meninx illud prius exceperit, enumeraturum affectionum generationem sequi contendent. Dixi autem sectatores Erasistrati isthaec dicturos esse et non ipsum Erasistratum, quia jam fienex erat et quo tempore ipsi de divisionibus libros scriptos esse ajunt, cerebrum pronunciavit nervorum esse principium. De his etiam fusius in Hippocratis librum de anatome commentariis dictum est.

LI. Quibus sanitate /ruentibus derepente capitis dolores o boriuntur et illico muti sunt ac stertunt, intra dies su- ptem, nisi febris successerit, intereunt.

Mutos Hippocrates appellere consuevit non quibus sola vox oblecta fit, verum per excellentiam quandam una cum hujus. laesione omnes voluntarias actiones nobis intelligendas defert: quibus utique tensus interdum non deperditur. Ipse siquidem dicebat mutos interdum esse sentientes contingere; sed saepenumero utrumque et motum et tensum laesionem pati, quem affectum apoplexiam nominant. Est autem haec duplex: una quidem debilis, illa vero fortis ; proinde dixit: salvere apoplexiam fartem est impo/stbile, debilem vero non facile. Videtur autem nunc fortis apoplexiae indicium apposuisse, quod est stertere, quod etiam profunde dormientibus accidit, secundum affectionis similitudinem. Quamquam enim diverso modo uterque fit somnus et apoplexia, nihilominus aliquid commune, ad quod stertor consequitur. Id autem utrique commune, actionis et nervorum imbecillitas. Atque de his uberius in opere de locis affectis dictum est. Nunc vero quantum ad aphorismi explicationem necessarium est dicetur. Quibus famis derepente capitis dolor quidam oboritur, ejus rei causa ad flatulentum spiritum praesertim referenda est, sed jam quoque ad materiae consertior effluentis multitudinem, quam etiam nunc in cerebrum delatum fuisse symptomata indicant quae post dolorem accesserunt, quibus et materiam aliquam pituitosum simul esse innotescit, proindeque superveniens febris eam solvit affectionem, ut quae tum flatulentum spiritum, tum pituitosos humores excalefaciat, attenuet, discutiat. Id autem fit tribus nonnunquam diebus aut quatuor, interdum etiam pluribus, non tamen ultra septimum procedit diem ; quia quae pars laborat est princeps ; ejusmodi vero partes diuturnos simul et vehementes morbos non ferunt, ut saepe a nobis ostensum est.

LII. Quae per somnos in oculis subapparent, etiam spectanda sunt. si quid enim albi non commi/sis palpebris subappareat, neque id ex diarrhoea aut medicamenti potione contingat, pravum signum est et admodum letale.

Aut ob palpebrarum siccitatem aut propter facultatis ipsas moventis imbecillitatem aliquid subapparet in oculis integre claudi non valentibus. ob hanc enim causam alvi etiam profluviis et medicamentorum purgantium potionibus de oculorum albo aliquid conspicitur, quum doruniunt. Totum enim corpus exsiccatur ac talibus vacuationibus erres imbecilles redduntur. Amplius autem siccitas palpebris sub sidet quod hae natura siccae. Quemadmodum enim exsiccata coria vix extenduntur, eodem quoque modo ejusmodi partes. Quin etiam quod laborante facultate non solum oculos, sed os etiam exacte claudere nequeunt, unde hiante ore dormiunt, liquet unicuique rei naturam diligentius animadvertere volenti.

LIII. Quae deliria cum visu sunt, tutiora; quae cum studio, periculosiora.

Nulla deliria tuta iunxi minus periculosa quae cum rssu concitantur, velut audacia, quemadmodum ipse appellitat, omnium periculosissima. In amborum medio fiunt quae cum studio existunt. Porro fiunt omnia affecto cerebro, sive primario et per se, sive secundario et per consensum; differunt autem ab invicem causis ipsis efficientibus. Quae namque a solo calore citra pravum humorem oboriuntur desipientis quodammodo similes sinit quae vini potiones sequuntur. Quae vero ob flavam bilem cum studio perficiuntur, quae bilis flava, si multum exuratur, ut jam ad atrae naturam magis accedat, furiosue admodum et immanes fiunt delicationes. Nam quae aliis in libris de atra bile definita funi, ea in memoriam revocanda funi, quod quaedam ex flava bile superastat. gignatur, quae omnium est teterrima, alia- vero ex sanguinis, ut quispiam dixerit, coeno et faece: quae quidem crassiore quam altera constet substantia, sed multum a qualitatis malignitate recedat. Dictum est praeterea bilem quae veluti faex est sanguinis, si sincere et proprie loquamur, nondum nos atram bilem, sini humorem melancholicum appellare, nominibus vero abusus atram bilem interdum quoque vocare ; quandoquidem nisi prius vacuetur, atra paulo post evasura est.

LIV. in morbis acutis cum febre gemebundae spirationes malum.

Saepe pueri quo tempore plorant interrupto spiritu inspirare conspiciuntur, exsurgente medio thorace, deinde rursum integrae respirationi quod deest adliciente, quod ipse in epidemiis in hunc modum edixit: gemina intro spiritus revocatio, quasi super suspirantibus. Hoc .autem fit interdum ob facultatis laborem, interdum ob instrumentorum duritiem, interdum vero ambabus causis concurrentibus, sed et nonnunquam propter convulsivum aliquem musculorum thoracis affectum oboritur. Etenim imbecilla facultas quum semel thoracem tantum attollere non potuerit, quantum ad usum animal requirit medio primum subsistit opere et aliquantisper quiescit; deinde rursum te effert impetu. Ac durum organum quum promple dilatantem facultatem non sequatur, ab ipsa violentius concussum dilatatus. Sed quid de con vulsi vospffectu, quod talem respirationem efficiat dicendum est?: Nam si frigus thoracis musculos vel etiam nervos invaserit, durities quaedam instrumentis oborietur et motus convulsivus quem tum febris tum calida auxilia sanare consueverunt. At si his febris conjuncta fit, musculorum thoracis aut nervorum perfrigerationem causari non sinit, sed vel duritiem obortam vel facultatis imbecillitatem vel convulsivum affectum. Quidquid vero horum in causa fuerit, bonuni^ non est in morbo acuto accidere. Si igitur de sola enunciata spirabilium instrumentorum motione gemebunda respiratio ab ipso pronunciata sit, ea jam explicationis finem habet ; si vero etiam cum tali quodam sonitu, qualis plorantibus editur, ab ipso proditam respirationem fieri.velit, praeter dictas causas quandam etiam dolorestcam affectionem indicabit, qua tamquam flentes aut gementes aut aliquem mixtum ex ambobus fenum edentes ita respirant.

LV. Podagrici affectus vere et auctumno plerumque monentur,

Podagrici affectus, quemadmodum et omnes alii articulates vere augentur, ideoque ipse superius in rnorborum vernalium enumeratione articulatim meminit, in quibus videlicet podagrici continentur. Concitantur tamen interdum etiam autumno, quibus per operam cacochymia quaedam coacervata fuerit. A nobis enim commentariis de facultatibus naturalibus demonstratum est singulis partibus, quemadmodum alias quasdam facultates, ita facultalem eorum expultricem esse quae molesta sunt. Molesta vero stmt alia quaedam multitudine, alsa vero aliena qualitate. Secundum utrumque igitur tum iis qui hiberno tempore pravo victu usi sint, per oporam diuturni affectus concitantur, fusis humoribus et mox a fortioribus ad locos imbecilliores protusis. Secundum alterum vero, autumnali tantum tempestate.

LVI. Morbis melancholicis per has tempestates periculosi decubitas aut apoplexiam corporis aut convulsionem aut maniam aut caecitatem denunciant.

Fiunt etiam propter pituitusum humorem apoplexiae, convulsiones et caecitates; fiunt quoque propter melancholicum, quoniam utrisque communis est affectus, non tamen maniae affectus est communis. Nunquam enim hic affectus ob pituitusum humorem conflatur, quum ad sui generationem humore proritante ac mordente opus habeat. Talis autem semper quidem est flava bilis; non semper vero humor melancholicus, sed quum supra modum aut exustus aut putrefactus malignam qualitatem induerit.

LVII. Apoplectici vero maxime sunt aetate a quadragesimo anno adusuue sexagesimum.

Non omnem apoplexiam, sed solam praedictam, quae ex sola fit atra bile, pronunciatum aetatem agentibus ortum habere contingit, quia per eam potissimum scatet atrae bilis humor, quemadmodum etiam per autumnum. Sed ut simpliciter dicam, plures senes apoplexia pereelluntur. Si igitur vera futura sit oratio, ea cum praecedenti aphorismo connectenda est, ac si ita diceretur: morbis melancholicis per. has tempestates periculosi humorum decubitus corporis apoplexiam, quae homines a quadragestmo anno adusique sexagesimum invadit.

LVIII. si omentum excidat, nece/surio putrescit.

Propter sermonis brevitatem falsus is esse videbitur aphorismus, qui non recte talum perceperint. Quod enim dicitur est hujusmodi: quum omentum exciderit, hoc est quum nudatum fuerit et extra peritonaeum promicuerit, illud reductum fanum ac fulvum permanere probabile non est; . quemadmodum si quid aliud velut intestinum aut viiceris lobus foras promineat Haec namque nisi longo tempore perfrixerint; pristinum statum recuperant, abdominis ruptura ad cicatricem perducta. omentum vero si vel minimo tempore .nudetur, repositum putrefiat. Quam ob causam medici partem ipsius nudatam praecidunt. Hanc igitur. sententiam habet aphorismus minus distincte hoc textu pronunciatus. Si quis vero proferat se nonnunquam omentum pauco tempore prolapsum vidisse, deinde repositum non computruisse, enunciationis quidem Hippocratis perpetuitatem sustulerit; verum tamen observaveris, illud plerumque contingere: ut prolapsum suras omentum putrescat; idque huic aphorismo cum ceteris ab Hippocrate proditis commune est, ut ex dictionis forma perpetuitas ostendatur, etiamsi res ipsae non semper eodem modo; sed interdum etiam aliter licet raro eveniant.

LIX. Quibus ab ischiade diuturna vexatis isuhium e proprio loco excidit atque rursus incidit, iis muci innascuntur.

Saepe in articulis humor pituitosus coacervatur, quem mucum appellat, quo inebriata articulationis ligamenta laxiora redduntur proindeque facile cavitate sua articulus excidit ac incidit rutilis non difficile ; quae sane nunc ischiadicis ita affectis ait accidere. Quum vero ischium ait excidere, articulus ischii intelligendus est, quo etiam modo libro de articulis dicebat; humeri autem articulum uno modo elabi scio, quod perinde est ac si articulum qui in humero habetur dixisset.

LX. Quibus isuhiade diuturna vexatis isichium excidit, iis crus tabescit et claudicant, nisi urantur.

Hunc aphorifmum a superiore sejungere non decet; sed ipsius simul in unam orationem conjunctos ita accipere. Vult enim enunciare, quibus ischiadicis propter muci copiam articulus excidit ruefumque incidit, processu temporis crus tabescere necesse est, nisi antevertentes ustione mucum exsiccemus, quod et libro de articulis in brachio jugiter excidente effici consulebat. Etenim etiam utrobique eadem vis est orationis, qua ipsis super ischium ustionem fieri consulit, ut libro de articulis docebat; tum ut mucota illuvies absumatur, tum ut cutis laxitas in quam articulus elabebatur per adustionem ad contenlienem ducta articulum areret et loco moveri prohibeat. Quod si ob muci copiam ischium eluxatum diutius manserit, id profecto cruris claudicatio fuerit, quam necessario ejusdem atrophia sequetur, quomodo aliis etiam otnnibus accidit, quae naturalibus motibus privata fuerint.

HIPPOCRATIS APHORISMI ET GALENI IN EOS COMMENTARII.

Qui prope omnes aphorismorum enarrationes ante nos scripserunt, initio quidem longius quam utilitatis ferat ratio, commentarios protrahunt; in progressu vero fatiscentes ita remittunt, ut primo quidem ad utilitatem usque solum procedant; deinde serie id imperfectius moliantur; postremo denique expositiones ita concidunt, ut ex aphorifmis nonnullos adulterinos esse palamque falsos, nequaquam animo percipiant. Verum quemadmodum disputationibus fessi prompte ad omnia adnuunt, sic etiam quoscunque scriptos aphorismos invenerint, omnes admittunt et ad ultimam propriarum interpretationum breviloquentiam deveniunt, prioris loquacitatis obliti. At vero nos quum alias ipsorum ineptias vitare conati sumus, tum omnes explanationes aequabiliter efficere studuimus, quae tum vera tum simul arti perutilia spectarent et interpretatione in summam orationis brevitatem minime cogerentur, haec enim concisa brevitas libro, non commentario convenit, neque in tantam verborum prolixitatem proferrent, quantam illi per explanationum initia instituerunt. Sed quod in omnibus commentariis optime laudatur, quodque unicuique tractatui symmetriam servat, illud a principio ad finem usque servare studuimus.

I. In acutis morbis extremarum partium strigas malum.

In morbis diuturnis, qui praesertim sine febre sunt, et per hiemem et aetatem senilem extremam corporis partes, veluti nares, auriculas, pedes et summas manus frigidas fieri nihil absurdum. Non tamen in acutis medicere malum est, sed admodum perniciosum symptoma, quod vehementissimis viscerum inflammationibus oboritur. Acutos autem morbos vocari pronunciat ipse, quorum sebres maximam partem sunt continuae; in quibus quum citra magnam inflammationem fuerint, non modo non refrigerari extrema, verum etiam peruri accidit. Quum vero inflammationis calor adeo vehemens sit, ut. ast se curcurbitulae inster ex toto corpore sanguinem attrahat,. iis ita affectis viscera peruruntur, extrema vero frigescunt propter sanguinis intro ad viscera se recipientis inopiam, atque eorum plurimi ne operimenta quidem ferunt propter incendium inflammationis viscera obsidentis.

II. propter os aegrotans caro livida malum.

Non enim ob mediocrem ossium laesionem, sed ob magnam cariem talis coloris species circumstantibus carnibus oboritur, exstincto videlicet calore nativo.

III. A vomitu singultus et oculorum rubor malum.

Qualis affectio musculis est convulsio, talis est stomaebo singultus, qui humoribus nonnunquam totum ventriculum infestantibus oboritur, saepius vero os ipsius et stomachum; quibus per vomitiones ejectis statim singultu liberatur; qui si neque per istas cesset, ex duobus altetum denunciat aut cerebrum nervorum principium aut ventriculum non mediocrem pati inflammationem. oculorum vero rubor utriusque sequitur affectiones, sed illam magis cerebri phlegmonodem.

IV. Horror post sudorem non utilis.

Decretoria quae non decernunt partim. letalia esse partim difficilis judicii ab ipso pronunciatum est, quod natura in ejusmodi affectionibus vi morbi evicta succumbat.

V. A mania dysenteria aut hydrops aut ecstasis bonum.

Dysenteriam quidem hydropem translationis materiae ratione, maniae remedium esse rationi non reluctatur, quum a capite .deorsum noxii- humores transferantur. Mentis autem emotionem seu ecstasiu nullo modo. maniae solutionem esse, imo magis quivis dixerit incrementum esse. At profectu; si revera Hippocrates vehementem maniam ecstasin appellaverit, quendam moderata mania, qua prius detinebatur, ita liberatum fuisse novimus, ratiocinationeque collegimus ex vehementi causarum maniam efficientium motu solutionem subsequutam fuisse, quemadmodum in morbis acutis vehementissima symptomata bonas interdum critas efficere solent.

VI. fn morbo diuturno ciborum fastidium et sincerae defectisnes malum.

lpsum per te cibi fastidium in morbis diuturnis pravum signum est. Iis siquidem qui ab hujusmodi .morbis evasuri sunt, contrarius affectus, vehementior scilicet cihorum appetentia solet accidere. Quare haud bonum est ciborum fastidium, multo certe .minus quum etiam pravae sunt dejectiones. Sinceras autem dejectiones nominavit nulli aquosae humiditati permixtas, eo solo qui vacuatur humore, sive biliosi, sive melancholico sive porraceo sive bile aeruginosa dicta, intestina pervadente. Nani ejusmodi dejectiones omnem nativam humiditatem a febrili calore exusiam et-consumptam esse indicant.

VII. Ex multo potu rigor et delirium malum.

Quod polyposia non copiosam aquae, sed vini potionem significet, patet omnibus. Delirant autem nonnulli hujusmodi potionibus tum sanguine tum spiritu calido oppleto capite. Ob hanc ipsam causam calidiores etiam redduntur praecipue quidem capite, sed- jam universo. etiam corpore. Ex his rari sunt qui cum delirio rigeant, in quibus calor nativus non incenditur, sed copia exitioguitur, quemadmodum ignem lignorum multitudine conjecta obrui et lucernae flammulam oleo affatim et repente offuso opprimi cernimus.

VIII. Ex tuberculi introrsum ruptione exsolutio, vomitio et animi desectio oboritur.,

tuberculum nominavit quod in aliis textibus ipse empyema, hoc est suppurationem appellare consuevit. Ipsius vero introruptionem in ventriculum effusionem intelligit. Hanc enim sequitur vomitio. Quemadmodum quae in thoracem et pulmonem fiunt tuberculorum ruptiones, non vomitiones, sed tussim necessario concitant, saepe vero suffocationem invehunt: sic etiam quae in infestina fiunt empyematum ruptiones puris detectionem efficiunt. Porro omnium ruptionum communis est tum virium exsolutio tum animi defectus propter vitalis spiris tus excretionem, ut alibi demonstratum est.

IX. Ex sanguinis prostuvio deliratio aut etiam convulsio malum.

Hic aphorismus nobis ad fidem faciendam magnopere confert, delirationem nonnunquam ob defectum fieri consimili modo quo artuum tremores. Hi namque attus propter facultatis ipsos moventis imbecillitatem infirmas habent motiones, cerebrum vero errabundas. Quapropter neque vehemens est hoc desipientiae genus) sed moderatum, atque, ut quispiam diceret, delirium. Ipse siquidem moderatam desipientiam delirationem appellare consuevit. Si quando igitur tali desipientiae convulsio accesserit, omnino desperata res est. Quaedam igitur exemplaria per et conjunctionem copulativam scripta sunt, quaedam vero per vel disiunctivam nominatam habent, qua desipientia post sanguinis fluxum symptoma minime bonum est, etiam si sola contigerit. Multo fave magis convulsio, etiam si absque desipientia facta fuerit. Maximum denique malum est, si utriusque conventus oboriatur. Quandoquidem lola etiam convulsio ob immoderatam vacuationem facta symptoma est perniclosissimum ; nam desipientia trinus malum est.

X. Ab ileo vomitio aut singultus aut convulsio aut desipientia malum.

In ileis nihil tubis deortam idque hujus affectionis proprium est inseparabile. Vomitus autem non semper adest, sed quum perniciose aegrotant. Quod si vehementius nausea ac morsu distorqueantur, stereus ipsis tum remeat tum singultiunt. Nonnulli vere etiam desipiunt et convelluntur, principio nervorum. propter stomachi vitium affecto. Haec vero symptomata fieri videntur intesti uls, quibus insidet talis affectus, a feste stereus depellere appetentibus, temporis longitudine. molestum, neque propter factam in partibus inferioribus riae coarctationem, illuc transmittere nequeuntibus, sed coactis inverse naturae ordine violenter moveri et ad. loca superiora noxiam materiam extrudere.

XI. A pleuritide peripneumonia malum.

In plurimis quidem exemplaribus ad aphorismi finem adjectum est malum ; in quibusdam vero ita simpliciter scribitur; volentibus qui sic scribunt non esse bonum vel malum peripneumonlam pleuritidi supervenientem nunc Hippocratem docere, sed simpliciter hoc ipse unum tantum pleuritin scilicet in peripneumonlam transmutari solere aut pleuritidi peripneumonlam supervenire. Degenerat igitur morbus, quum priore. cessante succedit alter; fuc-cedit autem quum priore permanente alter accedit. Verum hoc loco videtur Hippocrates. de supervenientibus agere, quibus statim ab initio malis esse accidit. Quare etiam si hoc nomen malum non adliciatur, sit tamen vel subaudiendum, quomodo vulgo enunciatur, vel potestate significari existimandum. Omnis enim ejusmodi tuperveutentium ortus non parvos nec faciles, sed magnos et malignos morbos loquitur. Exempli gratia ne a propositis hoc aphorifmo affectibus recedam, quum is humor qui pleuritin procreat pleuris contineri nequeat, pars ejus aliqua ad pulmonem etiam pervenit, unde sequitur peripneumonia, quam tamen non admodum pleuritis sequi solet; facili quidem et miti peripneumonia totus humor noxius tussi rejectus expurgatur; exitiali vero ac perniciosa prius aeger suffocatur, quam membranae costas fuecingentes afficiantur.

XII. A peripneumonia phrenitis malum;

Quum a calido humore fit peripneumonia, ea multis vaporibus in caput sublatis replet cerebrum et phrenitidem efficit. Quae vero cetera ad prius pronunciatum aphorifmum non huic solum, sed et sequentibus communia sunt.

XIII. A vehementibus ardoribus convulsio aut tetanus malum.

Plurimi interpretes hunc aphorifmum ita scriptum esse noverunt; Marinus vero propter vulnera scribit. Etenim sequentem aphorifmum sibi ait adstipulari. Sane quidem verum est propter magna vulnera tum inflammationes tum convulsiones oboriri. Sed quum omnes fere enarratores ac maxime vetustissimi hunc textum agnoscunt: a vehementibus ardoribus,. nos quoque eundem praestat exponere. Quidam igitur ardores peraeque ac febres intellexerunt; nonnulli vero aeris ambientis aestum ita dici autumant; nonnulli denique pro cauteriis et escharis, atque omnes verum proferunt. His enim omnibus non boni cujusdam gratia superveniunt fetant et convulsiones propter nervorum siccitatem, quas perarduas esse demdnstrabamus.

XIV. ob plagam in capite acceptam stupor aut desipientia malum.

Desipientia quidem .agnoscitur dissentanea et rationis nihil habentia, tum loquentibus tum agentibus. Stupor vero est, quum aegri quidquam neque loquuntur neque agunt; sed apertis oculis quieti manent timore pereulsis et attonitis similes. Quod vero haec omnia affecto cerebro oboriantur manifestum est; in eo enim animae principatum esse demonstratum est. Si igitur in aphorismi fine scriptum sit,. malum, constat recte dictum fuisse. Initio namque in ipsum cerebrum- penetrare plagam indicat. Si vero non adscribatur, nos nihilo minus de communi ipsum subaudire commonstrant etiam laesionis magni ordinem animadvertere possumus.

XV. A sanguinis sputo puris sputum malum.

Quod universa haec ipsi enumeratio sit eorum quae proprie supervenientia vocantur, de quibus Praxagoras unum integrum non parvum librum conscripsit vel etiam ex ipso aphorismo manifestum esse auguror-. Nest enim omne sputum sanguinis sequentem habet puris exspuitionem, sed quod Iosum malignum existit, hujusmodi omnino est quod letale ex pulmone editur.

XVI. A puris sputo tabes et fluxus. Quum vero sputum sistitur, intereunt.

Quam proprie Graeci maximeque Athenienfes phthoen nominant, eam nunc Hippocrates phthisici appellavit, quum propter insanabilia pulmonis ulcera totius corporis attenuatio fit et macies cum debili febre conjuncta.: Fluxum autem vel de capillorum defluvio vel de humida desuctione protulit. Utrumque enim tabidis ad extrema redactis evenire consuevit, illud quidem ob siccitatem, haec vero ob facultatis infirmitatem. Ceterum quod in aphorifmi fine scriptum est: quum vero sputum sistitur intereunt, interitus phthoe pereuntium modum explicat. Tamdiu namque extenuati vivunt, quamdiu extussire et per sputa pulmonem expurgare possunt. Quum vero intus ipsa manent, respirationis obstruuntur viae et aegroti suffocantur.

XVII. ob jecoris iisiammationem singultus malum.

Jam- sirperius etiam protuli hos omnes serie conscriptos aphorismos ea docere symptomata quae morbis augesoentibus et ingravescentibus superveniunt. Ita sane nunc singultus quoque jecori inflammatione laboranti dicitur supervenire, non quidem semper, neque quomodocunque affecto, sed quum fervente inflammatione in magnitudinem attollitur, quo fervore stomachus in sympathiam et mali contentum venit, communium nonnunquam nervorum ratione qui, ut ipse secundo epidemiorum docuit, sunt perexigui. Quare tunc Polum jecoris fit cum stomacho affectionis communicatio, quum phlegmone tum maxima tum pessima evaserit. Quin etiam quia per ejusmodi visceris inflammationes bilis admodum calida et copiota generatur et in intestinorum principium confluit, inde ipsa in ventriculum evadente et innatante, ut stomachus vellicetur et singultiat accidit. Nonnulli vero inflammationis magnitudinem quod ventriculum premat; singultum facere arbitrantur, spiritu, quemadmosium inquiunt, exitum non habente.,

XVIII. ob vigiliam convulsio aut delirium malum.

Nonnulli quoque hic malum addunt; nos vero luperius diximus, etiamsi non subjungatur, potestate tamen contineri. Cur autem immoderatas .vigilias loquatur convulsio aut desipientia, superiora recordanti manifestum est. Nam quemadmodum ab ipso Hippocrate convulsionem a repletione, sic etiam a vacuatione oboriri pronunciatum est. Maximam autem vacuandi et exsiccandi vim habent vigiliae proptereaque ob siccitatem convulsionem et desipientiam invehunt, tum ipsa immoderatae siccitatis ratione tum praeterea quia per longas vigilias biliosior singula redditur. In quibusdam tamen exemplaribus iisque accuratissime scriptis sine desipientia scribitur hoc modo : ob vigilias convulsio, ut arbitror pessima supervenientia hoc loco scribente Hippocrate.

XIX. Ab osus nudatione erysipelas.

Hoc maxime aphorismo malum subaudiendum est. Non enim hoc dicit semper aut plerumque nudatis ossibus erysipelas supervenire; contrarium enim, omnino verum est, ita scilicet affectis ossibus erysipelas raro supervenire, sed pravum esse symptoma, osse nudato carnem circumstantem obsessam erysip elate conspici.

XX. Ab erysipelate putredo aut suppuratio. malum.

Hac profecto etiam oratione constat malignis erysipetatis ista supervenire.

XXI. A vehementi in ulceribus pulsu baemorrhagia malum.

In ulceribus inflammatis pulsus fit carne arteriis incumbente nitamur motum non ferente, sed dolente, quum dilatatae concidunt. Est enim hujusmodi pulsus molestus quidam tensus et dolor arteriarum motione factus, quas ab initio quum partes secundum naturam habebant, non sentiebamus, tum propter earum viciniam dolore vacantem, angustia et affectus dolorificus molestum laborantibus fentum exi arteriarum motu invehunt, quem non solum medici, verum etiam omnes homines vocitant. Porro is nite arteriarum motus per tales affectus augeri ridetur. Nam in commentariis de naturalibus facultatibus demonstratum est quandam ipsis etiam inesse alienorum expuitricem facultatem, quae et luderes criticos et sanguinis eruptiones et alvi dejectiones et ejusmodi cetera promovet. Hac itaque facultate nonnunquam vehementius agens natura et magnum simul et violentum arteriarum motum efficit, appetens quae molesta sunt depellere, atque sita haemorrhagias invehit.

XXII. A diuturno partium alvhtarum dolore suppuratio.

Sive enim perfrigeratio sive omnino inaequalis quaedam intemperies circa ventrem fuerit sive flatulentus spiritus sive quaedam mordax acrimonia, quo in longum protrahatur tempus fieri non potest, omnibus ad aegri curationem opportune gestis. Hoc enim omnibus ejusmodi orationibus subaudiri debet. Restat igitur adhuc propter inflammationem dolorem manere, quae nimirum inflammatio supputabit temporis spatio, nisi hominem mors praeripiat. Etenim hoc quoque in omnibus talibus orationibus supplere oportet.

XXIII. A sincera defectione dysenteria.

Sinceras dejectiones nominare consuevit Hippocrates nulli aquosae humiditati permixtas, quae Iosum eum purum et simplicem humorem sortiuntur qui per inferiora desinitur, sive is sit bilis flava sive atra. Itaque mirum non est, si per tales dejectiones aliqua pars intestinorum erodatur.

XXIV. Ab osus perfectione delirium, si ad vacuum usuue perunierit.

Desipientia fit osse capitis nimirum perlecto non simpliciter neque ut fors tulerit est interiorem usque superfidem, quam vacuus excipit locus, cerebrum continens. Jam enim affectio membranis et cerebro adjacet. At vero Marinus nescio quo modo seorsum illud legendum esse censet: ab osus perfectione desipientia. Deinde alterius aphorismi scortum sacitprincipium: si adusuue vacuum permiserit ; hoc ipsi addito: a medicamenti potione convulsio; ut totus aphorismus sit hujusmodi,si ad vacuum prehenderit a medicamenti potione convulsio, letale. Hanc etenim lectionem inquit rationi consentaneam esse. A vacuatione siquidem partam convulsionem semper damnat Hippocrates. Verum hoc ipsum recte quidem Marinus, factam ab immoderate vacuatione convulsionem perniciosam esse protulit. Sic ut oborta ex pharmaci potione convulsio fuerit exitialis. At non animadvertit, aphorifmum priorem falsum efficere. Ab ossis enim perfectione desipientiam fieri manifesto falsum est. Neque enim alio quodam osse neque cerebrum erario tegente perfecto, delicatio prius sequitur quam ad menisgas affectio pervenerit.

XXV. A medicamenti potione convulsio letale.

Pharmacoposias et phartnacias peculiaris Hippocratis mos appellandi eas duntaxat potiones, quae purgantibus constant medicamentis. Quod autem istis quum imtnoderatius vacuaverint, superveniens convulsio sit perniciosa, si quis eorum multoties a nobis promulgatorum memiuer it, non ignorat.

XXVI. A vehementi partium alvinarum dolore extremorum resmgeratio malum.

Extremarum corporis partium refrigeratio fit, quemadmodum et supra dictum est, tum propter inflammationis viscerum magnitudinem tum ob animi defectum tum quod calor nativus exstinguatur aut multitudine, praesertim si frigida fuerit, suffocetur. Fit etiam propter vehementem dolorem et medias corporis partes occupantem, ob quem natura in se aptam contrahitur atque intro te recipit, eamque sequitur sanguis, non stilum extremas corporis partes deserens, veluti pedes, manus et caput, sed etiam cutem universam. Particularem igitur quandam hoc aphorismo Hippocrates causam attrahit frigoris partium summarum, quemadmodum in aliis quoque multis placitis hoc nitunt fecisse ostendimus. Nequaquam vero mirum est, qui primus multa adinvenit, eum non omnium simul, sed cujusque sigillatim inventionem fecisse.

XXVII. Mulieri utero gerenti si tenesmus oboriatur, abortum efficit.

Tenesinus fit in recto intestino vocato, eandem et causam et affectionem habens, quam per dysenterias suscipit aliorum quoddam superiorum intestinorum. Hunc autem affectum ἀπὸ τῆς τάσεως, hoc est a contentione ab ea quae ipso fit contentione nominari proferunt, qua quum alvum salvere vehementer nituntur, crebro expurgant. Tali igitur contentione ac molesta sollicitatione quum totum corpus tum prae ceteris uterus recto intestino coalescens laborati Nihil autem mirum est per vehementes ac frequentes exfurrectiones et contentiones conceptum aboriri, quum et propter alias vehementes sive motiones sive partus dolores gravidae soleant abortire.

XXVIII. os quodcunque perfectum suerit .aut cartilago aut nemus, neque augetur neque coalescit.

Atque hic aphorismus supra jani scriptus est his verbis:. quum os. perfectum fuerit aut cartilago aut nervus aut tenuis genae particula aut praeputium, neque augescit neque coalescit, atque 1pfum explicare texto commentario praecidimus.

XXIX. si alba pituita detento vehemens dmrrhoea succedat, morbum saluit.

Aliis quoque medicis consuetum est quendam hyderum leucophlegmatiam sieu albam pituitam appellare aut certe quod cristat etiam livido quaedam pituita aut sui quidem ratione perpetuo^ sit alba, fissi propter quorundam aliorum humorum mixtionem verum sincerumque colorem mutat. Potest etiam, quemadmodum libro de articulis scripsit, quae in spina sunt vertebrae, non qui tanquam sint alibi vertebrae distinguat, sed simplici adjectione utatur, sic hoc quoque loco absque rei distinctione albi adjectionem fecisse. Jam vero a forti vel diuturna diarrhoea, utroque enim modo scribitur, albae pituitae solvi redundantiam commune est cum aliis etiam multis quae similiter ab ipso dicta sunt.

XXX. Quibus per alvi prostuvia spumosae sunt defectiones, iis a capite pituita desinit.

Fiunt enim aliquando alvi excrementa spumosa, flatulento humore ex capite ad ventrem defluente. Hoc indistincte dictum est. Fiunt interdum et vasis ad ipsum porrectis illum effundentibus. oboriuntur etiam interdum in ipso ventre unicam, prout quispiam dixerit, causam continens, quomodocunque excernuntur aut fiant, antecedentes vero plures. Est autem hujus spumosae pituitae causa. continens flatulentus spiritus, qui, dum humori commiscetur (vehementi et inaequabili motione ita utitur, ut et ipse dirumpatur et pituitosum restringatur et in mul.tas ac parvas partes commluuat. Ejusmodi vero motus ipsa causa est tum propria natura tum nonnunquam etiam caloris copia. Sic enim et in iis quae elixantur, ac maxime si lenta ac viscida natura suerint et in mari per violentos ventorum impetus spuma conspicitur. Porro- qui pituitae viam et transitum in ventrem per pulmonem fieri arbitrantur, atque ideo ipsam apparere spumosam, quid de iis qui in capite in pulmonem rheumatismo aperte laborant dicturi sint non rideo. oportebat siquidem in ipsis alvi excrementa spumosa esse. Verum hi neque tpnmota desidunt neque extussiunt, etiam si saepe manifesto asperae pulmonis arteriae eo qui a capite defluxit humore oppletae sint, qui concoctus puri quidem similis exspuitur, spumosus autem nequaquam evadit. Quin ne sanguinem quidem spumosum ex pulmone semper exspuunt. Videtur tane quum de ipsis propria visceris substantia quidquam una. effertur, sanguis.esse. spumosus. Pleuritici tamen in-. tardum etiam spumosum exspuunt, atque his ipsis. multo rarius peripneumonici, calere scilicet.; . ut mihi videtur; intemperato atque igneo In partibus affectis collectu. Porro si. quod e capite defluit in asperas pulmonis arterias denuo sum, ut nonnulli volunt,.-ad sedem permeat primum. in ventriculos cordis ipsum devenire oportebit ; deinde ex duabus alterum viam pergere aut primum per venam. cavam ad jecoris gibba ; indeque ad sima deferri atque ita per portas in intestinorum spiras pervenire; aut primum quidem in magnam arteriam; deinde sic in. eam quae mesenterium perreptet. Verum quomodo ubi et sanguine sit permixtum er una .cum eo tot venas pervaserit, spumo-. sum etiamnum. maneat.

XXXI. Quibus febricitantibus in. urinis sudimenta crassiorem fari— nam ^referentia oboriuntiir, longum morbum significant.

Haec quoque oratio adhibita distinctione vera fit, quae ab experientia comprobatum Crimnodes siquidem. urinas in prognostico perniciosas esse pronunciatum est; atque plurimi priusquam morbus diutius producatur, intereunt; qui vero ex ipsis servati sunt, hi omnes .diuturno. morini laborarunt, affectu nimirum in quo talis urina redditur multam coctionem efflagitante, Verum in libris de crisibus de omnibus urinis plenius dictum..est. Ex epidemiis autem, fiatis enim mihi suerit de duobus aegris tantummodo fecisse mentionem, primo quidem libro de Silano post tres aeris tempestates secundo loco scripto, de quo inter ea quae de ipso refert Hippocrates sic inquito .miaxit affatim sub crassem in metella. depositum, sedimentum crimnodes, extrema rursum frigida ; undecimo die morte peremptus esu . Tertio vero libro de aegroto qui ordine tertius est, de quo historiam initio ita scripsit: qui in horto Dealcts decumbebat; deinde paulo ulterius : uris nae .tenues, variae, suspensae, parva, cra/stori farinae consimilia continentes. Hunc autem dicit quadragesimo die judicatum fuisse. Liquet igitur et his exemplis quicunque farinacea mejant, si fatui quidem evasuri sint, eos perdiu detineri; si vero exitialiter aegrotent, etiam posse celeriter perimi.

XXXII. Quibus biliosi sudimenta supra tenuia, acutum morbum significant.

Biliotus quidem humor acutos morbos semper efficit. Sic enim veteres medicos pro consuetudine picrocholum hutuorem appellare diximus, quemadmodum melancholicum siemper cum adjectione, non simpliciter bilem veluti flavam, sed atram bilem pronunciant. Illud vero supra tenuia, hoc est aquosa; sic enim tenuis appellatione uti consuevit Hippocrates, non recte dictum videretur. Aquosa siquidem urina cruda est diuturnumque morbum portendit. Equidem numquam spectavi urinam, cujus sedimentum esset biliosum et quod supernatat aquosum. Non citra rationem igitur interpretes nonnulli non locum, sed tempus hoc aphorismo per adverbium supra significari arbitrantur, quasi dictum sit; si urinarum sedimenta ab initio tenuia, postea biliosa fiant, acutum morbum significant.

XXXIII. Quibus disparatae fiunt urinae, iis in corpore vehemens est perturbatio.

Si diductae urinae proprie accipiantur, quae fieri nequeat, res declarabitur. Continua siquidem est Ubique ipsi perpetuo cohaerens urina quae nullum intermedium spatium vacuum sortitur. Si vero per urinae concretionem inaequalitatem dici concesserimus, merito ipsam pronunciavit vehementem perturbationem significare. Nam dominante ac vincente natura aequabiliter unita sunt omnia. Morbificis vero causis in ipsam tumultuantibus quod subigitur et coquitur, alteram in urina prae se fert ideam; quod vero reluctatur ac tumultuatur, alteram, quumque plures situs ejusmodi causae, magis variam urinarum inaequalitatem ejusque causam perturbationem repraesentant.

XXXIV. Quibus in urinis bullae superstant, iis. nephritiu ac longum fare morbum significant.

Procreantur bullae quum flatulentus humor spiritu circumextenditur. Id autem magis accidere confuerit, si quid lentoris humor sortiatur. Tunc etiam bullae ipsae manent diutius ac difficile solvuntur. Quum igitur flatulentus spiritus una cum urinis excernitur, frigidae renum invaletudinis signum est. Haec enim flatulentum spiritum colligit, ob idque longum fore morbum praenunciat. Erigidum enim omne aegre tum solvitur tum coquitur proinseque perdurat. Nonnulli porro narrant aperta ab urinarum .acrimonia quae renibus instant arteriarum ora spiritum aliquem emittere qur cum urinis illapsus bullas efficit.

XXXV. Quibus urinarum summum pingue et consertum est, iis renalem .et acutum morbum significant.

ec Sive dejectio sive .urina sit pinguis, adipis fit colliqu.atione non magis in renibus quam toto animalis corpor.e commorantis; unde neque proprium morbi renatis id signum est, sed omnis adipis ab igneo .calore .colliquefacti commune. Aut igitur ita intelligendus aphorismus, quo in iis quae renum esse conceduntur affectionibus, hic non affectionis genus, sed acumen .tum dignoscat tum praedicat Hippocrates aut ut interpretes nonnulli fecerunt verbum nephritica scriptum in phrenetica mutandum est : quamquam hoc neque totius phrenitidis, neque simplicis, neque incendentis, sed omnis colliquefacientis febris signum est. Porro nomen consertum additum -orationi potest tum brevitatem temporis significare, tum etiam potest loci nihilominus. Quod enim in se coactum est et continens, id confertum universumque dicimus, distracto atque dispersio contrarium. Atque hactenus ista a nostris etiam praeceptoribus explicata fonti Jam vero quod mihi videtur dicam. Conserta vox orationi praesenti addita mihi de temporis brevitate dici videtur, atque ideo adipis renum indicare colliquationem. In aliis siquidem corporis partibus liquefacti adipes paulatim non universim cum urina manant, traducta colliquatione in primas sibi vicinas venas, deinde in continuas, postremo rursum in alias atque alias, donec tandem in renes ipsa perveniat. Colliquefacti vero renum adipis in urinas traductio celerrima est; neque paulatim, sed confertim fit, atque ideo renibus affectionem inesse indicat. Cui rei experientiam quoque adstipulari comperies, si diligenter observaveris. Ceterum quum gemina exstet lectio, in quibusdam enim exemplaribus urinarum summum, in aliis sedimentum scribitur, priorem veriorem esse dicimus. Supernatat enim semper quod pingue est, non subsidet. Ad haec praecedentis aphorismi dictioni talis lectio congruit, in illa enim dixit Hippocrates: quibus in urinis bullae superstant, iis nephritin ac longum fare morbum significant. Superstant igitur verbum subsequentibus pronunciandis consentaneum est. Quibus urinarum summum pingue et confertum est, iis renalem et acutum morbum significant.

XXXVI. Quibus renum affectu laborantibus praedicta contingunt signa doloresque spinae musculis oboriuntur, si extorto res quidem locos obsideant, absuesus quoque futuros exterrores exspecta. si vero dolores interioribus locis magis insideant, abscessus etiam interiores magis saturos metue.

Superioribus quidem aphorismis quibus signis affectus dignoscuntur ea scriptis tradidit, in praesenti vero de iis agit quae renum affectibus diuturno tempore Iaboran-. tium esse conceduntur, futurum praedicans ipsis abscessum, si ad prius scripta signa labor accesserit, hoc est dolor in iis spinae musculis, quos rachiae os et rachitas appellant medici. Duplex autem est horum musculorum genus, unum quidem exteriorum pone sub cute totam spinam utrimque complectentium, alterum vero interiorum partibus anterioribus non in totam spinam, sed solas lumborum partes porrectorum. Utrascunque partes dolor firmus obsideat, illic abscessum quoque futurum metue. Utrum vero renibus ipsis suppurantibus id flet an fotis musculi^, an utrisque, non explicavit Hippocrates. Ceterum haec omnia fieri ostendit experientia. Musculi namque sali nonnunquam hoc patiuntur vel interiores qui iidem sunt anteriores; vel posteriores qui et exteriores habentur, et sine tuniculis quoque renes afficiuntur, alias introrsum, alias extrusum inclinante in ipsis abscessu.

XXXVII. Qui sanguinem vomunt, si citra subrem, salutare, st cum febre malum. Hic affectus re/rigerantmus et adstringentibus curandus est.

Vomitus ex stomacho et ventre, extussiuntur quae ex aspera arteria et pulmone efferuntur. Nonnulli tamen hujus libri enarratores verbum vomunt etiam de iis dici autumant, qui ex ulpera arteria et pulmone sanguinem reflectant. Atqui salutarem esse hunc affectum, hoc est aegros curari posse, quum minime febricitant, nequaquam verum est. Si quis enim et quam maxime citra febrem ex pulmone sanguinem extussiat, non fieri huic curationem periculum impendet. Quod si haec sanguinis rejectio diuturna perseveret, omnino postea febres succedent. Quamobrem talius est hoc verbum vomunt proprie utorpalum accipere, ac deinceps tum animadvertere tum praefinire quid in ipso citra febrem vacet periculo et quid periculi ex febre prodeat aut non prodeat. Nam febre vacantibus liquet nullam loco inflammationem inesse, unde sanguis effertur. Quare vel vesis alienius ore reclusi, fit sanguinis vomitus vel cum ulcere, sed citra inflammationem. At quae citra inflammationem sunt ulcera, adstringentibus facile curantur, quae vero et cum inflammatione simul et febribus existunt, non solum curationem non sortiuntur, imo in eadem magnitudine permanere nequeunt; nam majora et maligniora semper evadunt.

XXXVIII. Defluxiones in ventrem superiorem viginti diebus supparantur.

Superiorem ventrem nunc -appellat cavitatem thorace circumscriptam; quam pulmo occupat, atque propterea in hunc per asperam arteriam fertur defluxio. Suppurat autem plerumque- intra dies viginti, non ut multi lenibunt intra unum et vicesimum. Semper enim Hippocrates diem vicesimum judicatorium statuit, non vicesimum primum, quemadmodum in libris de diebus judicatoriis demmrstravimus.

XXXIX. si quis sanguinem et grumos me/at et stranguria laboret dolorque ad intersumineum, imum ventrem et pectinem concidat, vesicae partes aegrotare significat.

In omnibus fere exemplaribus hic aphorismus foriplus est; ipsum autem eximere oportet propter alterum supra pronunciatum. Ipsum autem quarto horum commentariorum his verbis scriptum explanavimus: si quis sanguinem .et grumos mesae et. stranguria laboret dolorque in imum ventrem et pectinem incidat, vesicae partes laborant. Porro praesentis aphorismi finis geminam habet lectionem: unam quomodo suprascriptus est, alteram in hunc modum: vesicae partes significat;

XL. si lingua derepente incontinens aut aliqua pars corporis falerata evadat, id signum est melancholicum.

Incontinentem quidem linguam nominat, quae ita debilis ac instabilis est, ut inexplanatam prorsus vocem edat aut immobilis et omnino resaluta. Sideralem vero corporis partem vocat quae resoluta est. Cur autem haec derepente oborta melancholica esse pronunciet, ignoro. Enimvero melaucholiae ; quam certe etiam pro conluctodine Graeci concedunt omnes, recte: ab ipso talia indicis sunt- prodita-: simenis et moestitia longo tempore hominem obsideant ac perseverent, ejusmodi famptoma melancholicum. Alioqui melancholicas affectiones esse dicimus caneros, elephantas et praeterea lepras et psoras et alphos nigros. Verum neque talium affectionum aliquam, neque ab omnibus appellatam melancholiam linguae incontinentia praecedere videtur, ut neque partis alienius fideratio. Quare superest, quemadmodum in quartana febre humorem melancholicum ipsius circuitus causam esse dicimus, sic etiam dictarum affectionum et linguae incontinentiae et partis paralyseos, fierique posse ut propter humoris crassitudinem tales affectus consequantur, quales ex crassa et lenta et pituita ortum habent. Neutrum igitur commemoratorum dicemus simpliciter esse melancholicum, sicuti neque pituitosum simpliciter, sed pituitosum simul et melancholicum. At orationi additum est derepente adverbium propter noxas quae paulatim tum ob scirrhosam inflammationem tum intemperiem solutu difficilem contrahuntur.

XLI. si superpurgatis senioribus singultus oboriatur non bonum.

Haec oratio duas ob causas exposita est, tum quatenus superpurgatis omnibus singultus non bonus est tum quatenus senibus mala omnia propter aetatis imbecillitatem deteriora ruunt.

XLII. si subrii a bile ortum non habeat, aquosa copiosa et calida capiti afusu, sit fabris salutio.

Hoc aphorismo conspicue declarat omnes febres a bile ortum. ducere, declarat quoque ceteras omnes febres, iis exceptis quae ex bile procreantur, aqua tepente coprosa supra caput : affusa fulvi. Hac igitur ratione primo etiam epidemiorum de Melitone scripsit: lavationibus su- pra. caput usus erat.. Febres enim. ab aestu et frigore concitatae talibus lavationibus curantur; nec minus quae ex lassitudinibus- et quae ex meatuum exilium angustia sive propter obstructionem sive conniventiam et praeclusionem coarctatur um obortae funi. Transpicere siquidem per ipsas .oportet lavationes febrilemque calorem discuti dissipari que. Non tamen quum quaedam inflammatio aut citra inflammationem humorum putredo igneum calorem accendit, balneae funi utiles, nisi vacuatis prius aut- concoctis humoribus noxiis. Verum hujusmodi morbi plenritides, peripneumonias, hepatitides et splenitidas appellabant veteres, qui febrem ipsam pro symptomata, non pro morbo ipsi, constituebant. In quibus vero fine partis inflammatione putrescentes in venis humores febrem accondunt, in his fotis hominem febre vexari ipsumque sui. brem habere dicebant. In. his ipsis etiam subrium differentias scripserunt, opiatam, lipyriam, heloden, typlioden, pestilentiam et canium appellantes. Hepaticam veto febrem aut lienosum aut peripneumonicam aut pleuriticam nemo protulit. Quare nunc Hippocrati habetur ferino de ipsis febribus quae citra partium inflammationem existunt. Porro in plurimis exemplaribus non aqua, sed sudor ferihitur, lectione aliquam ejusmodi sententiam indicante. Si febris non eit bile ortum habeat, copiosus fusior e capite defluens sudorem effundi dicente Hippocrate, sed ef ea parte quae prima oculis subiicitur, i dem de universe corpore significante. Hac igitur lectione qui ex bile febricitant eos ab hujusmodi ardoribus nihilo juyari accidet. At profecto saepe eum aliae mulsae febres tum in quibus plurima est flava bilis, tertianae ac ardentes, sudoribus aperte solvuntur. Quare prior lectio praeferenda est, quae veram earum febrium generatim curationem docet, quae lassitudinibus, foliis .ardoribus, frigoribus aut denique cutis constipationibus oboriuntur. Is vero textus non a bile, tum pallidam tum atram bilem demonstrare potest; non tamen propter has solas, sed etiam et pituitam putrescentem excitari febrem ostendimus, atque hoc siclo verus aphorismus esse non videbitur; nisi quis putrefactione pii turtam in biliosum humorem transire ac degenerare censuerit.

XLIII. Mulier ambidextra non sit.

Euripides ancipitem et utrimque scindentem gladium amphidexium appellavit, peridexium vero Asteropaeum Homerus, quod ambabus manibus similiter uteretur, quasi ampboterodexium dixisset. Eodem modo Aristopbanes in Tagenitis hominem ampbaristerum nuncupavit utrimque sinistrum. Et Hipponax amphidexium dixit hoc jambo:

Ego ambidexter sum nec aberro namque.

Viri itaque qui ambabus manibus ut dextris utuntur saepe visi sunt, mulier vero ob naturae imbecillitatem hucusque nulla. St namque propter nervorum et musculorum robur perrari quidem viri ambabus manlbus utantur, par certe fuerit mulierem non. uti, cui satis est, si sola dextra mediocriter utatur. Amaxouidas siquidem ipse dixit mammam sibi dextram adurere, ut copiosiore alimento ad propinquam mamam perveniente, major ipsi firmitas accedat tanquam naturae infirmae ac debili, Nonnulli tamen amphidexiam mulierem dictam esse contendunt quae dextra uteri parte procreata sit, Atque his rursum abtus- dius alii qui de hermaphroditis appellatis Hippocrati hunc aphorisruum esse proferunt, in quo doceat mari quidem pudendum adnasci muliebre, mulieri vero virile nequaquam.

XLIV. Qui. suppurati uruntur aut secantur, si pus purum et album effluat, evadunt, sisubcruentum et coenosum et graveolens, pereunt.

Empyemata consuevit nominare non quae in thorace dumtaxat, sed etiam quavis in alia parte in pus mutata sunt. tubercula. Prae ceteris vero empyos aut supputatos vocitat plerumque fotos, quibus inter pectus et .pulmonem pus collectum est, quos urere consuevisse veteres, ex -iis licet discere quae Plato comicus in Cinesia his verbis dixit. Postea vero Euagorae filius Cinesias e pleuritide ficeletus et aridus pure vacans, arundinacea gerens crura, tabis praenuncius, plurimis escharis corpus inustus ab Euriphonte in concionem prodiit. Quod autem pus album bonum sit, suculentum vero et foetidum malum nemo ignorat.

XLV. Qui suppurato socors aduruntur, si pus purum albumque /luat, suspires evadunt, in tunica namque his pus inest, si vero qualis amurca siuat, pereunt.

Ipsa causam pronunciavit ob quam qui ita affecti funi, eorum quidam intereunt, quidam evadunt. Etenim quibus est in tunica pus, illaesa visceris substantia servantur omnes; quibus vero in carnem usque jecoris corruptio penetrat, ii ratione moriuntur. Quod autem amorgen amurcam olei faecem Graeci nominent, quodque ipsi fimi-, lem par sit esse jecoris crudam putredinem omnibus manifestum sit.

XLVI. In oculorum doloribus epoto mero et copiosa calida toto corpore venam secato.

Hic aphorismus mihi quoque videtur ex adscriptitiis esse, quum uni ex supra commemoratis minime congruat docenti:: oculorum dolores meri potionem aut balneum aut sementum aut venae sectionem aut purgationemsalvere. Atque hunc sane aphorifmum sexto commentario explanavimus, ostensis iis affectibus, in quibus singula remedia ad usum ducenda sinti Propositus vero aphorismus in uno affectu tribus praesidiis utendum esse jubeti Quamdiu vero hunc aphorifmum tanquam legitimum explicuesint, neque nos quisnam is sit affectus docuerint, eorum explanationibus nequaquam fidem adhibebimus. At quae dicunt ii qui omnibus modis aliquid etsi purum probabile dicere contendunt, funi hujusmodi. In quibus crassius simguis redundat atque idcirco vernatione eget, in his melius esse putant sanguinem prius fundere, deinde uti pblehominia; fusilem autem fore et renuatum iri, si. meracum aegri bibant et se balneis laverint. Verum in artis operibus exercitati plane norunt talia proloquutos proloquiorum suorum periculum nunquam fecisse. Neque enim vinum -neque balneum citra maximum detrimentum plethorica fert affectio. Sed haec sunt crassi sanguinis parti cuidam impacti citra universi corporis plenitudinem praesidia. Sic enim Asclepiades vino utitur post totius corporis vacuationem. enstasco.v curandarum gratia. Quod si totius sit. corporis plenitudo, prius inter .bibendum et lavandum dirumpentur tunicae quam earum expediatur obstructio.- Quare si citra plenitudinem dolor oboriatur propter obstructionem et eun eationem crassi sanguinis. recte quidem laverint illi et vinum dederint, .non etiam venam secuerint,. Silvero plenitudo^ fuerit, tum .recte .venam secabunt, male vero lavationibus et vino utentur.

XLVII. Hydrope laborantem si tusus detinent, desperatus est.

Haec sententia supra jam pronunciata est. Hydropicis tussis succedens malum.

XLVIII. stranguriam et dysuriam thorexis et venae sectio saluit. Interiores autem venae secandae sunt.

Quod stranguria urinae guttatim stillantis excretionem significet, nomeh aptum docet. Dysuria vero dici potest tum quae cum dolore fit mixtio, tum quae cum quadam difficultate, adeo ut vix functionem suam obeat vesica. Porro stranguriam tum urinae ipsius efficit acrimonia tum retentricis facultatis vesicae imbecillitas quae ob intemperlem sit potissimumque frigidam. Dysuriam quidem si cum dolore fuerit inflammatio et abscessus et ulceratio et inaequalis intemperies et siatulentus spiritus faciunt; si vero difficilis quaedam vesicae motio exstiterit tum vel facultatris imbecillitas vel tumor contra naturam causa est. Inter hos omnes vesicae affectus frigidum morbum solvit thorexis, hoc est vini simpliciter potio vel meracioris eamque praeterea inflammationem quae propter obstructionem sanguinis crassioris citra plenitudinem facta sit; quae vero cum plenitudine orta est inflammatio,: imo etiam quae sine defectu sit et cum virium robore, utramque fanat venae sectio. Ceterum de venis interioribus secandis superiore libro a me dictum est, in quo mihi explicatus est aphorismus ille, dysuriam phlebotomia sitivit. Vena autem interior incidenda est.

XLIX. Ab angina detento si tumor et rubor in pectore oboriantur, bonum; suras namque vertitur morbus. .u.m.i

Hic aphorisinus antea his verbis scriptus est: angina correpto cervicis tumorem oboriri bonum ; quem quidem explicavi quarto horum commentariorum. Hic igitur adscriptus esse videtur, volente quopiam illud adjungere, suras enim morbus vertitur.

L. Quibus cerebrum faleratum est, ii intra tres dies inter.. eunt; si vero hos effugerint, fani evadunt.

Siderati quidem, ut plerumque libro de fracturis et articulis pronunciavit, pro corrumpi usurpat vocabulum. Hic vero cerebri corruptionem intelligere non possumus hoc textu addito: si vero hos efugerint, fani evadunt. Si namque sphacelus tutius substantiae sit corruptio partis cujusque sideratae, qui ita laborat curationem non admittit. Num igitur interdum hujus verbi abusis, quum qui hanc in affectionem incidere incipiunt, eos nondum plane ipsam completam habere significent. Ejusmodi .enim uonnulla carnosis etiam partibus per gangraeuas accidunt, quum affectus ob inflammationis magnitudinem parti labo- ranti et anaesthesiam (tentus vacuitatem) et nigritiem aut omnino cadaverosum quendam calorem conciliat. Eum autem etiam gangraena laborare dicimus, qui hunc in affectum incidere incipit. Quemadmodum igitur jam completam eoque progressam gangraenam ut pars emoriatur, sanare non licet, dum vero adhuc generatur licet: sic etiam sphacelum. Quamquam carnosarum etiam partium necrosin quae inflammationis sequitur magnitudinem et quam medici gangraenam proprie nominant, etiam sphacelum Graeci appellabant. Ita sane Herodotus Cambysis femor siderati dixisse mihi videtur; cerebrum quoque siderari solum ita quispiam diceret. Atque etiam quamobrem cita mors siderato cerebro oboriatur, manifestum est, tum quia gravissimus tum quia pars maxime princeps. Quod si tribus primis diebus aeger prius non interierit, sed ad quartum diem perveniat, morbum declinare et vires ita roborari sperandum est, ut morbum omnino evicerint. -,

LI. sternutatio cietur ex capite; calefacto cerebro aut per.humectato quod in capite est vacuo; Aer enim intus contentus furas erumpit. strepit autem quod ipsi per angustum sit exitus.

Tales sententiae duo significant; unum quod universali ter de omni re proposite dicitur, veluti hoc textu de sternutationibus ; alterum quod particulariter, ut hic de sternu talionibus ex capite factis. Prima itaque sententia talis erit, omnis sternutatio cietur ex capite perealefacto cerebro aut perhumectato quod in capite est vacuo. Secauda vero sternutamentum ex capite tumens impetum oboritur, cerebro excalefacto aut perhumectata cerebri acuitate; quae sententia verior existit. Non enim omnis sternutatio fit ex calefacto cerebro aut perhumectato capitis vacuo, Quidamenim nares -pennis p rutilantes stereorant, atque cum tussi quidam spiritus inferne elatus ad naris meatus sternutationis causa fit. Praeterea augurari solum qui ex capite excernitur aer eum esse qui sonitum edat, est manifesto falsum. Evidenter enim apparet, qui ex- pulmone inferne sursum effertur aer Iesu univer.sim et repente contrahente thorace. Sed et praecedente inspiratione fieri sternutationem natura copiam aeris ad sternutamenti generationem colligente praedictis congruit. Sola itaque sternutatio quae suae generationis principium habet, appetitionem naturae flatulentum ex capite spiritum excernendi hoc modo fit, quem docere vult hoc aphorismo Hippocrates, neque fortassis hunc omnem. Nam quod ait perhumectato, ad sternutamenti generationem supervacaneum est. Etenim si quis in capite redundet humor, non tamen is sternutamentum efficit, nisi flatulentus reddatur. Atque hoc aperte proditur in multis, qui licet copiosum per nares humorem excernant, non tamen necessario plerumque sternuunt. Illi namque feli ex iis ita affectis sternutant, quibus mordax est qui a capite semper defluit, ac si quid mordax naribus imponas. Quemadmodum enim tussis quoddam naturale symptoma est, ad expurgandas pulmonis asperas .arterias, sic etiam sternutamentum narium meatus manifesto expurgare videtur. Quum autem sumina sit perforatio, lata quidem ad os, per exiles vero meatus ad cerebrum, quod ad os pervenit foramen a spiritu inferne sursum expeditur; qui vero in cerebrum ferunt meatus, ab eo quod inde defertur spiritu expurgantur. Atque tibi accurate observanti sternutamenta ex cerebro motus initium habentia capitis gravitatem levare videbuntur. Fiunt enim tum rarefactis qui funi in capite humoribus tum naturae impetu excretio. Rarefiunt autem ipsi concalefacti. Calefiunt autem nativo calore tefe exsuscitante, cujus propter imbecillitatem prius coacervata suerat supervacanea humiditas. Quum itaque ait perhumectato quod in capite est vacuo, praecipue quidem intelligenda venit. ventriculorum cerebri vacua cavitas, imo etiam vacuum quod cerebrum ambit exterius, Transit enim illud per cerebrum primum quidem in pertes ventris; deinde ad nares adscendit. Quia vero confertim erumpit spiritus, funum elidi ipse pronunciat Hippocrates. Is autem strepitus communis est, undecumque venerit, sive ex pulmone efferatur sive ex capite deseratur.

LII. Quibus jacur vehementer dolet, iis succedens febris dolorem solvit.

Vocabulum succedens indicat antea quum vehementer cruciabantur, eos non febricitasse. Si itaque jecur vehementor doleat, id fit vel propter fortem inflammationem vel ob inflammatum spiritum, sed ipsis non aderat inflantmalio, alioqui omnino febricitassent. Par est igitur a flatulenta spiritu viteus ipsis dolorem contraxisse. Dolet sane jecur etiam propter obstructionem, sed moderate et cum quodam ponderis potius quam vehementis doloris tento. At vehemens dolor propter flatulentum spiritum aut inflammationem maximam aut suppurantem concitantur.

LIII. Quibus e venis sanguinem detrahere consurt, iis vere vena secanda est.

Hic aphorismus pars est ejus qui supra hoc modo enunciatas est : quibus purgatio aut venae sectio consurt, iis vere vena secanda aut purgatio imperanda est. Unde quibusdam in exemplaribus non omnino scriptus est. Id sciunt fibri interpretes nonnulli et bis scripserunt, nonnulli ipsum nequaquam prorsus meminerunt. Mirari licet quosdam qui non solum eosdem aphorismos bis scribunt, verum etiam in iisdem commentariis explicationes addunt, nulla data significatione aut mentione facta, jam antea scriptos esse integros quosdam, alios parte altera defectos, cujusmodi praesens est. Quid igitur isti censuerint aut qui tales ad calcem libri aphorismos addiderint aut ipse Hippocrates ut de iisdem bis faceret mentionem aut quidam interpretes qui unum aphorismum bis expofuerunt, per deos, conjicere non possum. Neque enim credibile est ortum auctorem in tantis rebus tam obliviosum fuisse, ac praesertim quum talis suerit, qualem Hippocratem, in omnibus extitisse novimus; neque turium tantam eorum qui addiderint oblivionem vel quandam aliam vafritiam cogitatione comprehendere - possumus, propter quam. bis de eisdem scribere voluerint. Praeterea vero etiam magis eos enarratores mirari decet, qui quum eosdem aphorisnros bis exponant, ne hoc quidem ipsum meminerunt, quod secundo id facerent. Eos denique etiamnum magis miramur, qui diversis locis et hic prope libri finem diversas et pugnantes expositiones scriptis mandarunt.

LIV. Quibus inter ventriculum et septum transversum pituita moratur et dolorem exhibet, neque in alterutrum ventrem viam non habet, iis per venas in vesicam pituita versu morbi su salutio.

Meritu Marinus animi pendere mihi videtur, fieri non posse ratus inter ventriculum et septum transversum pituitam consistere. Ipsis namque deorsum adusque pubis ossa defluxura est. Non tamen hanc etiam in venas traduci ac remeare posse pronunciat, quemadmodum in hyironicis, quae tenuis et aqueis. humiditas resumpta per urinas excernitur. Itaque hic textus, inter septum transversum et ventriculum, accipiendus est pro inter proprium septi transversi corpus, quod carnutum est et peritonaei summum. Verum etiam si, ut vis, ita intellexerimus, o Marine, eam tamen pituitae in venas resumptionem ac meatum similiter facilem esse dubium est. Non enim inde potest per venas in renes pervenire, quod fieri ex ea capacitate potest, quae fusi peritonaeo est posita. Huc adde impropriam prorsus esse appellationis ventriculi abusionem. Nihil enim peritonaeo et ventriculo est simile, cujus gratia ejusdem nominis communionem sortiantur. Praestat igitur accipere, quemadmodum omnes intellexerunt, illud spatium ab eo dixi quod intra septum transversum est, neque intra interioris peritonaei partem contiuetur epigastrio respondentem, simulque expendere an quod ab ipso dicitur fieri possit. In quo nos Inire oportet, arbitrari Hippocratem naturam semper, si sit robusta, materiae viam moliri et invenire, etiam si quam maxime crassa sit et per exiles transitura meatus, quando per ossa etiam abscessus fieri dicat. Et vero in suppuratis inter thoracem et pulmonem collectum humorem cum tussi exspui conspicimus. Nonnunquam vero et per cutim integram existentem sanguinem excidere in ossibus quae fracta coalescunt. Neque igitur nunc pituitam, de qua Hippocrati ferum est, arbitrari oportet ad urinas traduci omnino non posse. Verum hoc etiam aliquando a natura multo ante pituitam ejusmodi, ut in ernpyis paulatim extenuante fieri arbitrandum est.

LV. Quibus jecur aqua repletum in omentum eruperis, iis senter aqua impletur ac intereunt.

Iecur hydatidibus in ea quae foris ipsum ambit tumica procreandi maxime idoneum est. Jugulatiiijsiquidem animalibus apparet interdum hepar hisce vesiculis aqua plenis refertum. Si quando igitur contigerit hydatidas rumpi, aqua tane in peritonaei regionem per epigastrium effunditur, in qua etiam per hydropas colligitur. In omentum autem aqua erumpere non potest, nisi ipsum aliquatenus erodatur. Dentum enim ac undique ita solidum est ut nihil in se ex parte alia intereidat, praeterquam ex ventriculo, colo et liene illisque partibus, unde ipsum enascitur. Aut igitur excedi vult peritonaeum parte nimirum ejus dextra, qua jecori vicinum est, aut in illud omentum eruperit pro in omenti regionem acciprendunt est. Ventrem autem a quo impleri non de eo qui cibaria recipit a ventre dictum est, sed de tota quae infra est thoracem, cavitate, quo significatu et ventricosi et ventrem gestare mulieres dicuntur. an vero quibus eo loci aqua coacervatur moriuntur considerandum. Nam aut temper aut plerumque ita fieri intelligere oportet. Sospites enim evadunt nonnulli hydropici, etiam si ipsis talis regio aqua impleatur. Quemadmodum in his curatio potest persici tum medicamentis hydragogis tum praeterea diureticis tum denique epithematis ejusmodi humorem discutientibus et halitum facultate elicientibus, ita in illis etiam fieri curationem posse videtur.

LVI. Anxietudo, oscitatio, horror, vinum par pari aquae potum morbum salvis.

Haec orationis forma merito nonnullis soloecismi species vita est, ideoque nonnulli accusandi casu scripserunt; anxlatudinem, oscitationem, horrorem, vinum par paro aquae epotum morbum solvit. Utram autem in praesentia sequaris lectionem nihil refert ad aphorismi explicationem. In primis etiam ferre nos oportet, ἀλύκην anxiatadinem appellasse Hippocratem, quam multi Graecorum ἄλην anxietatem nominant ; deinde quae sit affectio hujus symptomatis effectrix. Αλύειν itaque sectari secunda valetudine eos dicunt qui semper praesentia fastidiunt atque ad alias subinde aliasque tum res tum affectiones transeunt. Eodem modo adversi: valetudine eos anxietate jactari proferunt; qui decubitum non ferentes decumbendi formam immutant, quod praesens semper gravis ac molesta sit. Hoc autem iis potissimum evenire novimus, quibus in ore ventriculi, quod interdum abusi vocabulo stomachum nominant, propria quaedam humoris molesti qualitas continetur, neque multi, neque innatantis in ventri:. culi capacitate, sed altius in ipsius tunicis imbibiti. Quin etiam oscitationem et pandiculationem fieri demonstravimus contenta in musculis; per quos voluntarii quoque motus peraguntur, vel flatulenta humiditate vel spiritu rapido. Horror quoque pravis humoribus per cutem sparsis ac discurrentibus oboritur. Constat autem eo horrore qui ex aegro corpore concitatur, nobis nunc orationem esse, non autem de eo qui ab aliqua causa. externa proficiscitur. Singula igitur haec praedicta curat vini meracioris potus cujus temperationis commoderationem his ipse verbis declaravit: vinum par pari aquae potum. Vult enim prosectu aqua vinum aequa portione temperari, ut tantum materiae molestae propellatur vacueturque, quantum violentae vini delationi cessurum est; reliquum vero temperetur epicrasu Calefacit enim vinum, ut experimur, totum corpus et celeriter in omnes fertur partes, cum eo optimos humores efficit.

LVII. Quibus in urethra tubercula procreantur, iis suppuratis et ruptis dolor solvitur.

Hunc quoque apltorismum in praecedentibus scripsit Hippocrates, nosque ipsi explicavimus in ea oratione quae sic habebat; quibus in urethra tuberculum nascitur, eo suppurata et rupto salutio.

LVIII. Quibus cerebrum occasione aliqua coneussiim suerit, eos quam primum voce privari necesse est.

Hoc etiam aphorismo in nonnullis exemplaribus vocabulum mutos scriptum multitudinis numero per aceo fa tivum catum invenire datur ; .in quibusdam vero mutum per singularem sub soloecismi figura. Sed id nihil quidquam ad praesentia refert, quum nos Hippocrati consuetudinem esse noscimus saepe ab uno notissimo symptomata, exempli gratia aphoniam vocis ademptionem illos ita appellere ac significare, qui nullum alium voluntarium motum superstitem servant, neque quidquam omnino sentiunt et apoplecticis peraeque similes sine sensu simulque motu prostrati jacent. Id vero et ob alias causias oboritur. Nunc vero concussionis cerebri meminit Hippocrates, cujus occasione talem fore corporis totius affectionem pronunciat. Ita vero concuti cerebrum accidit ob aliquem violentum totius corporis catum ab altis locis obortum. Ejusmodi namque casius vertebrarum etiam spinae concussionem efficere consueverunt, quum. ipsarum harmoniae concussionem subierint et contenta ipsarum cavo dorsalia medulla laborarit, quae vehementius concussa quibusdam nervis a se propagatis ruptionum creat periculum. Quae res cerebro maxime accidit, eoque magis quanto in ejus ambitu vacuum spatium est amplius, multoque magis in senibus, quemadmodum in libris anatomicis a nobis. dicium est. Contrahitur siquidem in tele animalis facultas per tales affectiones periculosa commotione vexata et propterea quiescit teriaturque. Porro nonnulli nervorum processus valde tenduntur et quidem aliqua ex parte divelluntur. Quibus fit ut donec animalis facultas sete rursum receperit, mutum et immobile jaceat totum animal ita affectum. Quod si abrumpi occupaverint aut cerebrum parte tui quapiam avulsum abstractumque fuerit, non jam ad se redeunt sibique ipsis restituuntur.

LIX. corporibus carnes habentibus humidas inducere famem oportet ; fames enim exsiccat corpus.

Quae siccant auxilia Iane humidis affectibus mederi manifestum est. Contraria namque contrariorum funi remedia. Famem quoque exsiccare per accidens nulli abditum est. Si quid enim eorum ex corpore continenter effluat dissipeturque, ut antea docui, nec amplius quod vacuatur alimento, suppleatur i ulla u retorque, siccius ipsum evadere necesse est. Certum est ex singulis animantis partibus quidquid est humidius abire prius et evanescere. Effluvium siquidem ipsum fit, quod extenuetur corpus et in vaporem solvatur, duabus ex causis: externa una aere ambiente, interna altera calore nativo. Sane verto delitescentium in cavernis animantium, quod nec externo calore amplius nec interno incalescant aut nihil prorsus aut paucissimum effluit, proptereaque nonnullae quidem alimento prorsus non egent; nonnullae vero usquequaque paucissimo. Post antea scriptos aphorismos alii duo fere in omnibus exemplaribus inveniuntur et quorum libri enarratores fere omnes meminere. Quidam etiam ipsos interpretantur, sed pugnantibus^ et hic et supra explicationibus usi nec hoc ipsum monentes lectorem antea fuisse scriptos. Nos vero ipsorum explicationem fecimus quarto commentario textu nonnihil differentium. Alter enim eorum hic scriptorum supervacaneam habet hanc adjectionem nec devorare potest nisi vix. Alter vero adverbium vix inverso ordine positum habet, ut prior quidem sit hujusmodi: si fabre detento, tumore nullo in suucibus existente, suffocatio derepente supervenerit, ac nisi vix deglutire nequeat, mortiferum. Secundus vero: si scbre correpto^ derepente cervix intorqueatur ac devorare nequeat, tumore nullo in faucibus existente letale. Superiores vero quos quarto horum commentariorum exposuisse me dixi, ita se habebant: st subre detento, tumore nullo in faucibus existante, sussiocatio derepente supervenerit, mortiferum. Deinde qui hunc sequitur: si febre capto derepente cervix intorqueatur ac vix deglutire queat, tumore in cervice non existente mortiferum. Quod igitur in priore aphorismo ex abundanti pronunciatum est, nunc perpendamus. Etenim id etiam accidere vidimus aegrotis omnino perniciose laborantibus. Quare sive nullo plane modo devorare queant sive vix, nullo tumore in tenuibus existente, hoc enim aperto discernere licet ore quam plurimum biante et aperto et lingua ad inferiorem maxillam appulsa et firmata. In tali fletu vix ac difficulter devorandi causa suspicanda est communlo tuuseae gulae et gutturi esse ab internis suborta partibus. Hanc enim cibariorum per os commeatu ipsam quidem deorsum a ventriculo attrahi, totum vero guttur furtum trahere demonstrarimus. Tumescente igitur in gutture inflammatione fit ut alias aegre obsequatur attrahenti ventriculo et deorsum revellenti, eamque ob causam vel nullo pacto vel aegre difficulterque deglutiant.

LX. si fabre detento tumore nullo in faucibus existente sugocatto derepente supervenerit ac vix deglutire queat, mortiferum.

LXI. si febre capto derepente cervix intorqueatur ac vix deglutire queat tumore non existente, mortiferum.

LXII. Ubi universa corpore mutato et corpus persmgeratur ac rursum incalescit aut colorem ex altero alterum commutat, morbi longitudinem significat.

Hunc quoque aphorismum quarto horum commentariorum exposuimus, eundem fere textum qualis praesens pronunciatur habentem. Sic enim scriptus est ; atque ubi toto in corpore mutationes contingunt, ut si corpus sui- geat aut rursus caleat aut alter ex altero color oboriatur, morbi longitudinem significat.

LXIII. sudor copiosus calidus aut frigidus semper salens humoris plenitudinem inesse significat. Haec igitur in robusto quidem superne, debili vero insumo deducenda.

Antea alium aphorismum quarto horum commentariorum explicavimus hoc modo scriptum c sudor copiosus frigidus aut calidus nempe sinens, frigidus quidem ma/orem, calidus vero minorem morbum significat. Ac talium sudorum affectum causam ve humoris plenitudinem esse diximus qui aegrotantis corpore continetur. Propterea Qui nunc nobis proponitur aphorismus ad supervacaneum humorem adurendum esse jubet, robustis quidem superne, hoc est pee vomitiones, imbecillis vero instrue, id est per alvi subductionem. Quod itaque supervacaneos corporis humores semper vacuare oporteat plane manifestum est. An vero robustis semper per superiora, infirmis vero per inferiora solum redundans humor vacuandus sit animadversione mihi dignum esse videtur. Praestat enim fortassis non eatenus auxiliorum usum distinguere, sed ut in medendi methodo de ejusmodi omnibus a nobis explicatum ac definitum est. Quare et hunc auhorismum ex adscripti tris esse censeo. Post superius adscriptitios aphorismos tres alii deinceps comperiuntur in plurimis exemplaribus ab interpretibus etiam eodem fere modo conseri- pli paulo diversa lectione quam qui quarto commentario comprehenduntur. flos autem ita scribunt.

LXIV. Qui febres non intermittentes tertio quoque die oehementiores fiunt, periculosiores. Quocunque autem modo interi miserint, citra periculum esse stguipcant.

LXV. Quibus febres longae sunt, his ad articulos tubercula vel dolores oboriuntur^

LXVI. Quibus ad articulos tubercula aut dolores a longis febribus oriuntur, hi cibis copiostoribus utuntur.

Liquido constat hosce interjectos fuisse nihil aut parum a superioribus distinctione discrepantes; spica autem quarto commentariorum explanavimus.

LXVII. si quis fabridtanti cibum praebeat quem sano exhibet, sane quidem. robur, .aegroto vero morbus est.

Sic etiam apborifmus scribitur ; si quis febricitanti det ribum bene valenti robur laboranti morbus esa Verum utraque lectio a naturali loquutione ad pravam, quam cacocelum vocitant, .recessit. Neque enim quid sibi voluerint qui libri finem tam variis et alienis rebus ornarunt non video. Quaedam enim eadem dictione (exibunt, qua tupra ab Hippocrate sunt scripta; quaedam parum immutant, alia male interserunt, ut hunc ipsum aphorismum ab Hippocratis ratione dicendi longe alienum. Ille siquidem supra dicebat: impura corpora quo .liberalius alueris, eo magis .laeseris. Et si quis a morbo cibum capiens non roboretur, .copiosiore corpus uti .alimento significat. si vero alimentum copiosius non adsumenti id obtingat, evacuatione indigere sciendum est. Et alia quaedam hujusmodi secundum naturam enunciata. Qui vero praesentem aphorifmum apposuit, affectare de cibo protulit, si ipse bene valenti exhibeatur, robur aegrotanti morbus est. Vult enim dicere cibum sanis robur efficere, aegrotantibus vero noxam aut per Iovem, sanis virium robur augere, morbum vero laborantibus. Absurde autem id interpretatus est, qui cibum ipsum robur quidem fanis, morbum vero laborantibus esse affirmaverit, quum neque robur sit, sed roboris propagator, neque morbus, sed. morbi opifex aut ut rectius dicam, auctor.

LXVIII. Quae nestcam permeant, spectare oportet, an talia qualia sanitate ^ruentibus subeunt; nam quae his minimae sernilia sunt, ea morbostora ; quae vero. bene valentibus similiora, minime morbosa sunt.

Quaecunque toto corpore sanis similis sunt, ea a Hippocrate tum in prognostico tum aliis in libris cientur bonum quoddam portendere, dissimilia vero turium. Hocce nunc is enarrare conatus qui hunc ut ri Imum composuit. Suspicor enim hunc etiam Hippocrate ideam, neque iisdem peraeque pronunciatis ipsiusAccura respondet. Quum enim illud protulit, quae hli minime similia sunt, eamorbosiorn, quia ipsum morbosior^ dic tem non argueret, pro morbosisitma aut summe morbo Adverbium namque minime cum quadam significationis extensione dicitur et magna praeter naturam mutatione. At enim quae praeter naturam sunt singula, quantum a naturali statu recesserunt, tanto sunt deterius a. Quate minime naturalibus similia secundum naturam se habenti bus maxime sunt contraria proindeque morbosisti.ma.

LXIX. Et quibus defectiones st residere permiseris, neque moveri veluti strigmenta subsident. Quod st paucae sint, parvus est morbus; sin multae, magnus^ iis alvum inferne purgari conducit. Quod st alvo non purgata sorbitiones exhibueris, quo plures dederis, eo magis laeseris.

Quae per alvum subeunt consuevit ipse hypochoremata et diachoremata nominare. Atque idcirco nunc etiam quidam concesserunt de iis quae per alvum vacuantur haberi sermonem. Verum quod additum est in textu illud: st residere permiseris, neque moveris, repugnat; hoc enim humidorum est proprium atque ideo alii rursum de urinis ipsum agere censuerunt Utrique iterum inter se dissentiunt, hi namque per ε primam syllabam scribunt ἐφὶστανται, insistunt; illi vero per ν ύφἰστανται, subsident. At neutrum horum verborum urinis adversatur: etenim et per ea quae subsident et per ea quae insistunt sat innatant in urinis tum praesentium aliquid dignoscere tum futurorum quiddam praesagire consuevimus ; in alvi autem excrementis insidere quodam modo magis competit. hou enim quemadmodum in urinis, sic in dejectionibus facilis ac prompta est subsidentium dignotio. In urinis siquidem et ipsum vas ex vitio factum subsidentium naturam ostendit. Quodsi alio quodam vase contineatur, possumus effusa quae supernatat parte ipsum solum sedi In entum in fundo relinquere. In alvi autem excrementis neutrum probabile est. Rursus quod textus serie dicitur illud, veluti strigmenta, excrementis alvum permeantibus congruit, iis vero quae cum urinis quoquo modo sive superne sive inferne educuntur non congruit: strigmentosa namque saepius per alvum deiciuntur atque consueto more non ab Hippocrate fotam, verum etiam ab aliis medicis nominantur, non tamen in urinis. Is igitur nominum et verborum usus improprius hunc quoque aphorismum interjectum esse prodit. Sane vero etiamnum magis, quum his inferne alvum purgari conducere protulit. Non en i su simpliciter, neque ut fors tulerit, cui per alvum strigmentosa subducuntur, huic ipsum purgari conducit, quemadmodum neque ulla laesio eos necessario sequo tura est, qui fio affecti cibum adsumunt. Videmus enim biliosis defectionibus evacuatis strigmenta per alvum excerni, quibus nequem qui sorbitiones accipiunt omnes oblaeduntur, neque eos perpurgare necesse est, si jam quidquid biliosum inerat, vacuatum sit, sed etiamnum magis si quid per urinas seratur veluti ramenta, purgare non convenit. Huc adde etiam esse perarduum dignoscere qualem formam esse velit eorum quae veluti ramenta cum urinis feruntur. Verum qui hos aphorismos interseruernnt ob eam mihi causam composuisse videntur, ut oratio confunderetur tanquam aenigma et multa indigeret inquisitione, in qua se ipsos constituentes interpretes eorum quae his aphorismis dicuntur, apud pueros coriam aucupentur. Quod autem obscurae orationes omnesi sophistis Ioquacitatis argumenta praebeant hocce aphonsmo tibi fiet manifestum. Nonnulli siquidem eorum qui spsum interpretantur negant Hippocratem sic affectis exhibendas prohibere sorbitiones, sed ne copiosiores dentur vetuisse proferunt, quum diceret: et quo plures dederis, eo magis laeseris; ac si etiam ceteri qui sorbitionibus fleant callpiosioribus non laedantur aut consequens non sit eum qui dixerit: quo plures dederis, eo magis laeseris, paucioribus etiam putare minorem fore laesionem. Verumtdmen interpretationis pravitatem sophistis datur facultas rationibus solutiones suppeditandi, praesertim quum quiddatu et addere et adimere et scribendo transponere licuerit: quod in ^obscuri a sermonibus facere consueverunt. Veluti hoc statim aphorismo nonnulli conjunctione et addita, quod abi sequentia aphorismi principium statuunt, hujus finem iaciunt, ut ssa in habeat oratio. Si vero non purgata asso sorbitionem dederis, magis laeseris, et quibus cruda deiciuntur; quasi hos quoque magis laeseris, quo plures dederis sorbitiones. Deinde altero facto orationis principio sic scribunt. Ubi atra bilis inest, si plus adsit, major morbus; Ii minus, minor morbus. Major tamen enarrantium pars aliter interpretantur et scribunt, ut subscripta habet dictio.

LXX. Quaecunque deorsum cruda secedunt, ab atra bile sunt, st plura, major, st pauciora, minor est morbus.

Atque supra quosdam textus aliter scriptos esse di^ ctum est. Licet enim in obscuris cuique prout voluerit scribere, quum nulla sit lex transscribentibus imposita. Saepe vero non propter obscuritatem, sed quod salsa sit oratio; propterea quiddam ab initio inventis addere aut adimere aut scriptionem mutare coguntur; quemadmodum exempli gratia hoc quoque aphorismo, cujus dictionem primi aphorismorum interpretes, e quibus numerantur sierophilus, Bacchius,. Heraclides et i^euxis empirici, in hanc fere sententiam scribunt: quibuscunque cruda deor-. silln secedunt, atrae sunt bilis; si plura, copiosiora; si pauciora, paucioris. Verum quia haec oratio rei cujusdam particularis interpres est, ut de universali tamen enunciatur, propterea dubitationem attulit, quia pronunLatum ipsius quoad dictionem, nullam sortitur dubitationem quaestionemve, scriptore ejus pronunciante. Quibuscunque cruda secedunt, eorum organis scilicet concoquenhbus atram inesse bilem, per quam refrigerata deterius concoquunt et apepsiae speciem a cruditate ortam efficiunt, fiava bile alteram eamque contrariam faciente, per quam male coctam nidorulenta evadunt. Quidam denique hunc quoque aphorifmum de urinis dici arbitrantur.

LXXI. Excretiones in febribus non intermittentibus lioidae, c in en tae, graoeolentes et biliosus, omnes malae. Quum cero probe secedunt, bonae. Per alvum etiam et vesicam et ubicunque quod secedit substiterit, minime purgatum malum.

Hic quoque ; aphorismus supra hoc modo scriptus est: in febribus non intermittentibus exscreationes lividae, cruentae, omnes malae. Pelle tamen st prodeant, bonae tum per alvi excretiones tum per urinas. At st quid eorum quae non juvant per haec loca excernatur, malum. Atque ipsum quarto horum commentariorum explicavimus.

LXXII. Quum quis corpora purgare velit, ea meabilia sociat oportet. Si sursum quidem velit, alvus sistenda; st cero deorsum, laxanda.

Prima quoque hujus aphorismi pars in praecedenti-. bus scripta est,… non additis verbis, si. furtum quidem velit meabilia facere et sequentibus quae aliquis hoc in Iocc adlicere volens curius apborifmttm scripsit cum interpretatione perquam verus esset. Quod autem altera sit quaedam interpretatio hac verior quam nos longa experientia comprobavimus, superius secundo commentariosum proditum esu ….

LXXIII. somnus vigiliae modum, utraque modum excedentia morbus.

Atque hic aphorismus in quibusdam exemplaribus interjectus est supra pronunciato per omnia similis, praeterquam in fine. Hic enim morbus, illic multo rectius scribitur malum. …

LXXIV. In febribus non intermittentibus si partes internae frigeant, internae urantur et febris obsideat, mortiferum.

Hic quoque aphorismus temere scriptus est, medius supra pronundiatus intra hanc additionem, et febris obsideat. Nunc veru ex abundanti additum est et febris obsideat. Quum enim ipse ab jnitio supra dixerit: in febribus non intermittentibus, irrita rursum in peroratione haec appendix: et febris obsideat.

LXXV. in febre non intermittere st labrum aut nasus nar ocu-ius aut tufapee cilium: pervertatur^ usi non uideatssufe non e audiat^ imbecillo jam corpoeepliquidquid horum acciderit, mors proxima.

Hic etiam aphorismus in praecedentibus hisce verbis pronunciatus est. In fabrae non cauter Init tente dt labrum aut nasus autltouulus aut fupeaei Ilum. pervertatur,^ fa Ineat videat, si noni audiat, imbecillo jam aegroto, quidquid horum acciderit, propinqua mors.

LXXVI. Albae pituitae hydrops succedat; su, sui t vale?; A

Quod pronunciatur est hujusmodi^ quibunt plurima in vasis totoque corporum habitnsalba pituitae acervata est; his leucopblegmatias hydrops supervenit,

LXXVII. A diarrhoea, dysenteria.

Ex communi videlicet loquendi consuetudine subaudieudum est supervenit primum abrasis paulatim intestinis, deinde malo profundum subeunte ita demum ulceratis. Supra vero praeclarius i in aphorismo^ hunc in modum scriptum est: a sincera desectione dysenteria, nosque hune aphorismum horum commentariorum- sexto. explicavimus.

LXXVIII. Dysenteriae lienteria succedit.

Hic etiam aphorismus pars est aphorismi superius hoc modo pronunciati. Qui. lienosi dysenteria corripimur tur, his supervenientem longam dysenteriam hydrops excipit aut lienteria et intereunt. At nos quoque ipsum texto commentariorum explanavimus.

LXXIX. A sideratione ojsis abscessus.

Hic quoque ex communi loquutione subaudiendum est, superveniet. Utrum vero ossis sphacelifmum ipsius ossis . sequatur abscessus aut circumstantis carnis non manifestavit. Utrumque tamen vere enunciari potest.

LXXX. A sanguinis vomitione tabes et puris per superiora purgatio.

A phthofi fluxio e capite, a fluxu dierrhoea super-. nae purgationis retentio, a retentione mors. In compluricus exemplaribus et apud plurimos interpretes scriptum est: a. sanguinis vomitu corruptio. in nonnullis tamen codicibus legitur, a sanguinis vomitu phthosi, hoc est tabes. Quare videntur haec quoque male collecta esse atque ex Hippocrati^ quum multis enunciationlbus perperam composita tum maxime ex illis aphorismis : a senguinis sputo puris sputum et fluxus. Quum autem sputum retinetur, intereunt.

LXXXI. Qualia etiam per vesicam et alvum et carnes excernuntur et sicubi alias corpus a natura recedat, inspicere oportet; si parum parvus, si multum malignus, si admodum multum, id hujusmodi letale.

Hic postremus. aphorismus in plurimis exemplaribus scriptus est; in quibusdam tamen alii .etiam adduntur iisdem ordinibus distincti, quibus et illi, quos ex legitimis Hippocrate aphorismis ita esse percensuimus, ut nonnulli ipsa dictione, nonnulli praeter pauxillum quiddam et nonnulli cum brevi additione iis sint similes, qui ab Hippocrate scripti sunt. Unde neque nos etiamnum ipsius addere necessarium duximus. Nam neque is ipse nunc propositus quidquam habet amplius. quam quod saepenumero demonstravit Hippocrates ; et alioquin elocutionis ratio in eo est manifesta. Sed illud: qualia etiam, quae per nestcam et alvum excernuntur, explicationem desiderat. Summa tamen, ut dixi, vera est. Si namque parvus a naturali statu cujuscunque partis fuerit decessus, rumorem morbum, si multus, majorem morbum, si denique admodum magnus a natura decessus fiat, letalem ejusmodi morbum esse augurandum est.