Adversus Lycum

GALENI ADVERSUS LVCUM LIBELLUS. I.

Lyco sane ac omnibus qui adversus Hippocratem scribere voluerint vitio dandum non est. Minus etiamnum censura dignos esse auguror qui quum male [productas in ipsum controversias diluere queant, utrorumque libros tanquam in judicio lecturi defensionem suscipiunt, ac maxime quum qui priusquam ab eo pronunciata didicerint ea arguere ferociunt. Qui vero patrocinatur, in senis placitis eruditus sit oportet. Itaque commentarios scripsit Lycus, quibus Hsppocratis aphorismos. explicat, sed et utrimque viri decreta depravat tum quatenus ea improbat, tum quatenus quaedam eorum quae ab ipso edicuntur laudare censet, in quibus etiam contradicere conatur. Etenim quae ab eo laudantur, Lyci spectra, non Hippocratis decreta sunt, et per quae contradicit se prodit artis Hippocraticae elementa ignorare. Cui ver e non sit elementorum scientia, is multo minus artis illius aut eorum quae ab ipsa prodeunt syllabas noverit. Itaque si primus ego aut sulus dixissem Hippocratem censere animantium corpora ex calido, frigido, humido et sicco constitui, quam primum fortassis verecundius Lycum accusarem, quod priusquam artis Hippocratis elementa perdiscat, librorum ipsius conscribere enarrationes aggrederetur. Neque enim eos qui contrariis decretis addicti sunt, neque qui: haud prima artis praecepta utilia cognoscunt, aphorifmos explicare consentaneum est. Verum quemadmodum. a puerili aetate didicimus ita rursum ipsius decreta laudant aut damnant. Lycus autem artis Hippocraticae adeo imperitus est, ut ego deos omnes teste, primis perlectis ejus in aphorifmos commentariorum explanationibus, nequaquam me reliqui libri lecturam ferre potuisse, tantum mihi a senis sumentia aberrare risus est. At vero quum amicorum quidani rogasset me ca percipere quae hunc in aphorismum ab ipso scripta sunt, in quo pronunciat: qui crescunt calidum innatum copiosissimum habent. Deinde aliis etiam multis, quo illius objectionibus responderem provocantibus, in habe disputationem coactus me contuli.

II.

Quo vero facilius quae a Lyco dicuntur, quae a me. adversus ea dicenda sunt percipiant nobis futuri judices pauca praefari nobis necessum erit. Calorem quidem nobis inesse patet omnibus. Utrum autem is ex cordis et arteriarum motu ortum habeat, an quemadmodum ipse motus cordi innatus est; eodem quoque modo calor fit, dissentiunt inter se medici. Porro quisquis scite perdiscere desiderat, cunctis animalibus ortus esse principia calidum, frigidum, siccum et humidum, is unum a me librum habet conscriptum, quo Hippocratis sententiam explicamus ac demonstramus. Hic autem liber de elementis secundum Hippocratem inscribitur; alii vero qui ipsum sequuntur de temperamentis in quibus quaenam corpora liberatiorem calidi elementi portionem et quae- pauciorem fortita sint, ostendimus, quodque ob ipsum haec natura quidem calidiora, illa vere frigidlora facta sint. Nobis siqui-. dem universis calidum innatum inest elementum a primo ortu, quem tum ex semine tum ex menstruo sanguine consequuti sumus. Hoc tamen ab invicem dissidemus, quod .aliis alii plus minus simus calidi. Enimvero hujus latitudinis quidam sunt..termini, ultra quos temperamento progrediente aut aegrotare nes aur interire necesse est. Etenim magis refrigerati or. rbis frigidis afficimur,iat extra sanitatis planum calefacti in febrem ducimur. Quin etiam febrium ipsarum nonnullae plane siccae sunt, quemadmodum sincere ardentes; quaedam vero summae humidae ut quae typhodes vel eludes nominantur. Quod si quis hisce vocabulis non oblectetur- aut ad rem alteram enunciatas appellationes afferre consueverit, hac ego oratione tum explicaturus, quas febres humidas esse dico. Quum a primo quidem dic aegri rudant ipsisque sudoribus aut aliquantulum aut nullo modo levantur, has ego febres humidas appello ; siccas vero contra illas voco febres, in quibus vehemens urget sitis et lingua arida et cutis tauquam dura ac ingens in universo corpore squalor est. Sunt et sane aliae quaedam febres quae universi corporis transpirationem ita molestam reddunt tangentibus, ut pungi morderique videantur; hocque duobus fit modis. Interdum liquidam quiddam aereum nobis siccum occursat, interdum vero humidum; veluti vapor quidam apparet. Illice ideis inter se etiam disserunt sanorum ipsorum temparamenta, quae profecto intemperata esse .dicimus et naturalem ipsorum intemperiem, quantum fieri possit, emendamus. Id enim pars est hygienes artis non exigua. Quae vero temperata sinat natura corpora, nihil hujusmodi produnt tangentibus. Nam adeo exquisite commoderata sunt ut neque calor ipsis deficiat, qualia sunt feni- bus ac refrigeratis, neque excedat, ut iis qui immoderatius laborarunt vel diutius in aestivo Iule venati fonti At multo tane minus mordacitatis aut molestiae horum calor est particeps. Verum perspicuitatis enunciatorum gratia nihil quidquam deterius fuerit te balneorum metuinisse, in quibus unica quidem est nimirum temperamentorum species, intemperies vero multae. Una namque est balnei intemperies quum pro u tu sit frigidius. Altera si adusque illatam molestiam jam incaluerit. Tertia vero alia qua neque quod frigidius neque quod calidius eristat, id damnantes, vapore repletum esse dicimus ob idque illud improbamus. Quis enim, modo homo fit, non noverit temperatam esse aquam multoties ipsi quoque similitet tum aerem tum vaporem esse? Sic vero et in ipsis balneis lapis temperatus redditur, in quibus volutari. possumus, neque caloris neque frigoris exsuperantia neque ariditate neque humoris copia culpata. Quemadmodum. igitur in aqua et lapide et aere commoderatus comperitur calor, sic et in .vapore qui quum temperatus existens balneum impleverit qui lavantur, balneum quidem hujusmodi moleste ferunt ac de eo conqueruntur, non tamen id frigidius aut calidius appellant. Quod si quid hujusmodi praeterea accesserit, duplici balneum reprehenitone notant qui frigidum ipsum vaporeque plenum esse pronunciant, quemadmodum rursus etiam cum copioso vapore immoderate calidum. Horum itaque ne simus itumemores, neque ab extuberante, quam nonnulli ostenterit sapientia, quae vulgo cunctis hominibus .Tunc cognita depravemus; imo quum aliquam de animali proferentem audivimus hujus quidem calorem temperatum esse; illius vero intemperatum, balneorum recordati non ad aliud quidquam cogitationem transferemus praeterquam ad id quod omnes mortales qui communes notiones servant rutegras quotidie, quum in aliis multis tum certe in bala n eis quorum mentionem ferimus. Balneum itaque catidum et frigidum esse, rursusque vapore plenum aut siccum et aridum singulis his nominibus ..rem aliquam propriam significantes. Porro ad haec commemorata alterum quoddam balneum est fumo plenum coque nae per Jovem permultarum specierum. Alter siquidem ex lignis quereinis, alter vero ex ficulneis aut oleagineis ortum habet et pro unaquaque arbore alius atque alius. Verum ne hactenus his particulatim differentiis agemus, Mihi namque fiat est, hoc universum genus unica tum appellatione tum intelligentia comprehendere, si balnei aerem fumidum esse dixerimus nec in eo aut calorem aut frigus damnemus aut quemadmodum etiamnum, si ita fors tulerit; utrumque accusemus, quod et calidum existat et quod fumidum. Verum missis jam balneis quae quotidie nostris in aedibus nobis accidunt, eorum quaedam ad memoriam revocanda sunt. Alias quidem aedium in quibus degimus humiditatem accusamus, alias vero immoderatum frigus aut calorem. Utrum igitur eodem modo aedium aerem in magnis sub cane ardoribus damnamus atque quum fumo repletae fuerint ? An hic quoque quemadmodum in balneis nonnunquam calore quidem nihil inter se discrepant? Est autem eorum alter quidem idem sane hocce tantum aer calidus, alter vero qui adjungitur fumidus. Sub haec calidus quidem aer lacrymas nunquam evocat, fumo vero infectus etiam si modice calidus sit, eas semper excitat. Quamobrem hic liquido constat calidum mordax non quod magis calefaciat, sed re quadam alia differre. Quocirca quum flammae maximae fumo vacuae proximi stamus, saepenumero ita incalescimus, ut prope aduri provehamur. Nullus tamen mordetur nec excitatur, ut a fumo lacrymas fundant oculi. Miremur igitur si quis in fumo et flamma differentiam percipiat, in nostris vero corporibus interdum vehementissimum calorem, qualis est flammae, interdum qualis est fumi, molestum ac mordacem perfeutiat. Nihil minus etiam miror, si has caloris animalium intemperaturas iis quae in balneis aut aedibus. reperiuntur, proportione respondere non concedat. Ut ergo in aedibus alius quidem aer domus fumidae, alius vero simpliciter calidae, eodem modo arbitror calorem ab his diversum esse, in quo accensarum lucernarum multitudo sit aut facis cum fuligine. Proindeque ut fumidum alterum aerem vocamus, sic et hunc fuliginosum qui ex materii plene perusta fit. Fuligo namque ea ratione a fumo differt, etiamsi utrumque flammae fit excrementum, quod fuligo quidem terreae. sit perustae. materiae exhalatio; sumus vero neque plane perustae ; neque terreae, sed-femjustae et ex humida ac terrea subilantia commixtae soboles. Quisquis igitur in Hippocratis placitis legitime fuerit eruditus, is etiam didicit eam jam pro consuetudine ab omnibus medicis appellatam insensibilem transpirationem qua difflantur corpora, aliam quidem talem esse qualis vapor est; aliam vero aeri sicco similem, aliam denique cum sensibilibus humiditatibus excidentem, Quaedam destderantur.

III.

Haec oratio quidem est ex his quae U Uyco scripta sunt ad adstruendum nihil. alterum ab altero calorem differre, quaeque externam reprehensionem non exspectant, sed se 1pfa destruunt. Quid enim jam .etiam ait ? calidum, qua calidum intelligitur, nullam habet cum altero calido differentiam. Si .igitur nihil in oratione. significet, qua calidum intelligitur,id prorsus detrahatur; si quid praeterea significet, hoc aperte demonstrat hac quidem ratione nihil calidum .a calido differre ac secundum quid aliud differre. Si namque .nulla ratione differat, superflue qua calidum additur. Quod si alia ratione differat, haec .autem non differat, qua in re differt, in ea differentiae percipiendae sunt. Quod si cerni quo modo appellatur, eo unumquodque duntaxat consideretur, rerum omnium differentias evertes. Animal quatenus animal intelligitur, nihilo ab altero animali differt. Planta quatenus planta percipitur, ab altera. planta nihilo differi. Arbor quatenus arbor menta deprehenditur, nihil ab altera dissidet arbore. Num ergo minimae fiant animalis differentiae volatile, pedestre, natatile, aquatile, terrestre et aereum, aut mortale et immortale aut rationale et irrationale aut domesticum et silvestre aut timidum et audax aut aliae quas scimus singulae? Quid longiori oratione opus est? Sic plantarum alia. quidem arbor est, alia frutex, alsa spina, alia herba, alia subsrutex? An potius quum omnia animalia quatenus animalia deprehenduntur, nullam habeant differentiam,: attamen has universas quas receufui ac praeter eas non paucas esse animalis differentias vere quis affirmaverit ? Isa vero et de plantis ; non enim planta a planta differt, quod haec quidem inter alias sit rationalis, illa vero irrationalis ; neque quod volatilis sit aut pedestris; neque ulla demum aliarum pronunciaturum differentia, quemadmodum neque. animal ab animali. d issidet, quod hoc quidem frutex sit, illud vero spina, aliud vero arbor, aliud herba, hoc fussrutex, illud cedrus. Verum hoc in plantarum genere hujusmodi tectio est. Quin etiam Lycus permultas scribit- morborum differentias, etiamsi morbus, qua morbus est, a morbo nihilo differat; quemadmodum neque symptoma a symptomata, quatenus symptoma est. Horum tamen differentias scrihere contendit Lycus, .sicuti pleuritidis .singulorumque aliorum morborum. At vero pleuritis a pleuritide, quatenus pleuritis est, nulla re differt, verumtamen quaedam adusque claviculam permeantem dolorem habet, quae- . dant vero ad hypochondrium. Sic et inter pleuritides cum colorato sputo est altera, altera vero huic contraria, quae a nonnullis sputo vacua vocatur, aliaeque multae sunt differentiae, quibus etiam curationem immutari contingit. Quin immo: et has et febrium ipsarum differentias nos edocere Lycus nititur. Quamquam vero sive illis ob caloris exsuperantiam sive ob qualitatis mordacitatem or-, tus est, febris tamen cum febre, qua febris est, nulla constituitur differentia. Quapropter ineruditam adeo rafionem perquirit Lycus, ut non sentiat te artes universas evertere. In differentiarum siquidem rei cujuscunque cognitione artes .consiituuntur, idque Plato in Philebd statim initio libri. copiote. disseruit ipsiusque sententiam Aristoteles, Theophrastus, Chrysippus et Mnesitheus servat. runt; ac nullus est qui in .opere de arte eandem non habuerit orationem. At verba prima Platonis de- artium constitutione prodita sunt hujusmodi. Socrates. Nox profecto. nobis una est quae- ore prodit ac insumta rursus multitudine tum omnium tum unius cujusque. protdrchus. Quidni ? socratas. Atque horum neutro sapientes firmus,. neque. quod. infinitum illius sinamus, neque quod unum; rest et quot et qualia ea sint noverimus, hoc est quod nostrum unumquemque grammaticum efficiat. protarchus. Verissima. socratas. Atque jam etiam quod musicum efficere contingat, hoc ipsum est. Protarchus. Quomodo? socratas. vox quidem et quoad illam artem spectat, in ca una esu protarchus. Quidni? Socrates. Ponamus autem duo, grave et acutum, ac tertium aequitonum aut. quomodo? protarchus. Ita. socratas. Nondum tamen musicae peritus fueris, si haec stola noveris. Nisi noveris, ut certo verbo dicam, ad haec nullius pretii futurus es. protarchus. Non sane. socratas. Verum, o amice, quum vocum intervalla perceperis, quot sint numero, quod ad acuti et gravis toniorationes spectat et qualia necnon intervallorum terminos et quaecunque coagmentationes ex his factae fuerint, quae qui ante nos fuere quum penspexissient, nobis posteris. suis illos tequutis tradiderunt ipsaque harmonias appellari voluerunt, At rursum in corporis motionibus alias hujusmodi inesse ac fieri affectiones docuerunt, quas numeris dementas ipsas rythmos ac metra nominari voluerunt simnlque instituerunt ut de quocunque uno et multis eandem rationem iniri mus. Quum enim ita haec ipsa perceperis, tunc sapiens evasisti, quumque aliud quidquam eorum quae ad res hujusmodi pertsa nent, hoc modo consideraveris, ita in silis prudens quoque evadis. At sane quidem mentis auditoribus satis haec faerat ex Plutone audisse pro artium universarum constitutionis indicatione. Non enisu datur aliquem rei unius artificem evadere, nisi ipsius differentias calluerit Verum non abs re fuerit, quemadmodum ipse Plato non sola orationis summa contentus perspicuitatis gratia grammaticae ac musices exempta addidit, sic nos quoque unum rursus exemplum artis pictoriae adjicere oportet; sed cui subjecta colorum materia sit. Jus enim hic est dicendi colorema colore qua color est nihilo differre, proindeque universas eorum differentias tollendas esse; quod sane etiam Plato ipse in Philebo per initia declaravit. Socrati siquidem Voluptates distinguenti, qui eum alloquebatur, quum ipsas voluptates omnes inter se discrepare non concederet, quatenus voluptates sunt, illasque simillimas esse diceret ; at . illi lusce verbis occurrit Socrates. Etenim color, o divine, a colore nihil hac ipsis ratione differt, quatenus colon omnino- est; at nigrum colorem omnes novimus, praeterquam quod ab albo differat, esse quoque illi m axime contrarium. Quin etiam figura quidem cum. alia figura secundum idem genere plane unum est;- ipsius tamen partes cum partibus collatae, partim aliae aliis tuaximis fiunt contrariae, partim infinitus quadam differentia inter te dissident et res plerasque hoc. modo comparatas comperiemus. Quare noli fidem adhibere huic ^rationi quae efficit res inter se contrarias unum esse. Ipsa quidem sit de .coloribus ac figuris oratio ; quae vero de voluptatibus haec est. Voluptate quidem affici dicimus intemperantem, temperantem quoque voluptate affici hoc ipso quod temperanter agat. Et vero etiamnum voluptate oblectari dicimus insanientem; ac insanis opinionibus sueque scatentem. Sed et prudenter agentem eo ipso quod prudenter agat voluptatem percipere. Atque si quis has utrasque voluptates inter se esse similes affirmant, num merito insanus declarabitur? Quemadmodum autem voluptatum differentias .hac quidem in oratione paucis Plato demonstravit, plenius vero eas per universum: librum exposuit, sic artium duobus in libris, Sophista et .politico, differentias explicuit. Num igiturscientiarum et volupta-. tum differentiae nullae sunt, ut et colorum et figurarum quique vocibus insunt tonorum. Eodem vero modo et aetatum, .tempestatum anni, regionum, morborum ceterorumque omnium. An vero solis calidis nullae omnino sunt aut haec ab hominibus cognosci .nequeunt? Attamen haec Lyci ratio, ut ipse quidem arbitratur; sed revera etiam rerum aliarum omnium differentias^ tollit; si ipsius rationis vires eodem modo portendi queant. Etenim eademfane de humidis ipsis deinceps dicam, haec nimirum inter se, quatenus humida sunt, non differre. At vero errorum ipsius maximus est, quod artes etiam universas in specierum differentiis suam constitutionem con sequo tas evertat. Ac certe Plato quum summatim prius de artium constitutione disseruisset, exempto rationem operum dum demonstravit quomodo cognitis vocum differentiis ars grammatica constituta sit. At Lyci ratio tum hanc nimirum artem tum peraeque musicam et ceteras omnes tollit, dum vocis hujus, quatenus hoc aliquid intelligitur, unicam censet esse differentiam. Intuere igitur, quomodo Lyci ratio primum eam quae in literis versatur artem, deinde etiam ceteras omnes evertat. Fieri non posse aut perarduum esse mihi videtur, vocem hanc, quatenus intestogitur, consideranti cum altera voce secundum ipsam ptonunciationem dico, differentiam habere proprietate quadam immutantem, qualitate videlicet quae in pronunciatione ponitur. Haec ratio prorsus ipsa est quae per initia orationis scripta legitur, iisque ipsis illius verbis omnibus absolvitur, unico solo nomine calidi in vocis vocabulum mutato. Quare si illa ratio valeat, haec quoque valeat. Sed haec prosectu valida non est, illa proinde invalida. Nisi forte qui Lyci sententiis annuunt arbitrentur ε vocem ab ο alteram neque esse, neque ο ab ω differre. Quod si has quoque inter se diversas esse concesserimus et praeterea tum α tum ι tum ν ac ceteras omnes literas, hae quidem erunt viginti quatuor. Quae vero ars ipsatum novit differentias, grammatica est, quemadmodum et musica leas novit quae inter voces acutas et graves sunt differentias, etiamsi has nihilo minus Lyci tollat ratio. Vox enim a voce, qua vox est, nihil differt; quum tamen mediae chordae tonus lichani chordae mediarum tono acutior sit, gravior vero parameses tono. At rursum inter istas lichani tonus peri pati tono mediarum acutior est; parameses vero tonus semitonio tertiae divisarum gravior. His etiam tum acutiores tum graviores, atque his alii deinceps, quousque ad acutissimum omnium gravissimumque sonum perveniamus. Verum maxime admirabilis Lycus non animadvertit se haec omnia hisce verbis evertere: impossibile ac perarduum esse mihi videtur calidum hac ratione consideranti qua intelligitur ipsa etiam calefactione cum altero etiamnum diversitatem habere. Praeclarum est, si quis colorem a colose, qua color est, non differre diceus, pictoriam artem e medio tollat, quae rubrum, album, nigrum, flavum et hujusmodi quoscunque ceteros colores subjecit oculis. Enimvero quae ipsius est de coloribus ratio, quam quae de calido enunciatur, longe probabilior est. Calidum siquidem a calido discrepare dicimus, non tamen alterum alteri prorsus contrarium e I se. Colorem vero a colore non differre dumtaxat, verum etiam natura albo nigrum maxime contrarium elFe pronunciamus.

IV.

Qua etiam ratione, dicet Lycus, fieri potest ut color, quu color intelligitur, colori sit contrarius? At veritatem quilem per deos proselfurus est arbitratus colorem, quantun ad colorem spectat, alterum ab altero nihilo differre. rer.lm quemadmodum id verum est, sic et illud album vtdeicet a nigro non solum diversum esse, sed etiam tantopere dissidere, ut lili sit contrarium. Quo pacto etiau fieri potest, dicent fortassis qui Lyco primas tribuunt, ut simul rea eadem sit, simul quoque maxime contrusa. Qua ratione nigro album et contrarium et idem dabilu ? Quibus quiddam tanti momenti respondemus, ut, i non detur album nigro simul et contrarium et simul idem esse, eorum alterutrum eligant. Nam Plato, quemdmodum sane et Aristoteles et Theophrastus, fieri posse lxistimat, quum alterum alteri idem sit genere, tantam t.men in specsa differentiam habere, ut ei maxime contrsium existat. Quod si utramque rationem veram esse non censeant, manifestiorem eligant. At tanto manifestius est album nigro contrarium esse, quanto a cunctis hominibus conceditur. Ac sane si hoc verum sit, illi vero utramque rationem fieri non posse censeant, tum hanc quae album nigro contrarium tum illam quae idem esse profert, nequaquam recte sentiunt, quum album, quatenus color est, a nigro nihil differre praedicant. Enimvero qui in Platonis libro cum Socrate disputat, fortassis erat venia dignus, quum Socratem per voluptatis differentias voluptatem dividere prohiberet. Nondum enim liber talis habebatur, qui fieri posse doceret, quum multis multa sint eadem genere, ea tamen eo usque differre, quo maxime contrariam inter se et ideam et naturam sortiantur. At quum in Platone Philebus veritatem docens editus fuerit, si librum hunc non omnino legerit, Lycus, Lyci eruditionem admiror: sed si legerit nec intellexerit, ingenii demiror sollertiam; si vero intellexerit nec concesserit, felix praedico judicium. Proli Jupiter! quis primis dialectices rudimentis ineruditus rationem quaerit? Quis homo Graecus est medicus, grammaticus, rhetor, philosophus aut denique quivis alius rationes scrutaturus Platonis Pbilebum doti legerit? Sed quid Philebum profero? Non enim in boe sese alibro propositam rationem docuit Plato, verum etiam aliis in multis meminit, quorum anum saltem oportebat admirabilem I.ycuin legisse, qui scientificas rationes scrutabaturi .Turpe siquidem est eum qui Hippocratem arguere contendit rationesque coneludentes disquirit, prone censet, illa minime rideri didicisse quae prima inter philosophos tractantur. verum per Iovem, admirandum ipsius de humidis exemplum esta Etenim hoc vult— ea nihil inter se differre, qua omnia sunt humida, qua tamen haec acida, alia acerba, alia falsa, alia. dulcia, hac ratione differre. In his vero rpfe se ipsum non- obaudit. Quum enim qua humida differunt profert, arbitratur nullam ipsis inesse differentiam comprobasse, imo frustra Hippocratem differentiam attulisse, frustra quoque Theophrastum (integrum de succo opus conscripsisse. Quamquam vero id ipsum. nomen succus aliquam humidi: differentiampraese fert, nihilo minus etiam quaedam est humidi differentia, quae. rutilus in alias differentias secari .consuevit. Num admirationis est Lycum ad tantam imperitiam appulisse, ut auguratur adstrtugentem aceto inesse qualitatem talemque adrasus Hippocratem aulum esse controversiam scriptis objicere? Haec enim ita dilucida tum Dioscorides Anaxarbeus novit, tum ceteri omnes qui de materia medica commentarios scripsere, in quibus alia quidem salsa nominant, alia salsuginosa, alia amara, alia dulcia, alia austera, alia acerba, alia adstringentia, alia acria; alia acida. At erniuentissimus Lycus aut acidam qualitatem ab adstringente diserepausem plane non agnoscit .aut depravate est gustu, qui nullas prorsus .saporum differentias percipit. Videtur enim in pyri, mespili, mali et cydonii, ita et aceti sapor deprehendi, quum tamen cuncti homines poma nonnulla acida vocitent, nonnulla styptica, alia dulcia, quemadmodum arbitror et mala punica tum acida- tum styptica .tum dulcia. At vinorum- quidem; quatenus virtus avitis et adstrictio ab acore secernitur, generosa certe sunt styptica. Acidum secundum naturam nullum est. Imo ss paucum ipsis etiam hujusmodi qualitatis acidae accesserit, in acetum eorum mutationem. fore quam primum suspicamur^ Itaque fortassis Lycus neque oxylapathum, neque oxalidem a lapatho et lactuca novit discernere;- quibus adstringe,:tis quidem facultatis ne minimum quidem est, acidae vero ambo plurimum participant. Mirum profecto, si haec ab acida qualitate denominata sint nec ejus quidquam acetum ipsum participet. Jam vero qui ne communes quidem tensus integros servat Lycus Hippocratem audet accusare. Praeterea de saporum numero quaestionem novit. Adhoc enim, ut videtur, sapor physicorum a sapore, quatenus sapor est, nihil differt. Quare ex eo libenter audirem, cujusnam rei sint hujusmodi differentiae, dulcis, acidus, acris, amatus r salsngineus, falsus, acerbus, austerus, adstringens, pinguis. Nisi enim - hae saporum sint diflerentiae,: fortassis erunt aut vocum aut colorum. aut odorum aut tactu in cognitionem Veniunt, Nuo .praeter ecsalium sensum non habemus, sed universi quinque sunt inaequales gustus, auditus, vitus, odoratus et tactus. Quemadmodum autem sensilium alia aliis dignoscimus, sic et gustu sapores. At- vero utiq humidis multae sunt differentiae, sic et in sensibus, etiam si quatenus sunt tensus non differant. Verum in dialecticis maxime versatus. Lycns dicere nos non permittit, neque praedictas esse. in. saporibus differentias, neque.su sensibus, quas omnes agnoscimus, neque in coloribus, album, nigrum, fuscum, flavum, fulvum, rubrum, puniceum, caeruleum. Neque enim color a colore, qua enlor est, disserti lnfaniunt ergo medici omnes et philosophi, qui praedictas colorum differentias esse arbitrantur, saporum vero acidum, amarum, acrem et quoscunque alios paule ante commemoratos, quemadmodum et ipsorum sensuum. Neque enim color a colore, qua color est discrepat, ut neque a sensu sensus, neque sapor a sapore; quemadmodum neque febris a febre differt, quod a calido calidum non dissideat. Itaque medici desipiunt, qui multas subrium differentias scripserunt, ardentem, lipyriam, epialam, typhodem, pestilentem, hemitritaeam, quotidianam, tertianam, quartanam. Imo et ipse Lycus alibi febrium, ut et aliarum rerum prope omnium, differentias scriptis mandarit.

Quid igitur ipsi mentem obvolvit, qui nunc res alias singulas in proprias fecere differentias oblitus est, quique etiam in igne ex paleis succenso, prout iis uti consuetum est, qui aurum elaborant, nullam esse differentiam existimat ab eo qui ex alia materia accenditur? Neque enim ignis ab igne, quatenus ignis est, sed majoris minorisque ratione differt: vehementem enim ignem aliquem et imberillum esse leonceditur ; igneum vero ex paleis facee ntum imbecillum lesse ratus eum ad aurum elaborandum ait maxime idoneum esse. Ipsum namque liquefieri ac dissuere oportetj - si- vehementiori flammae admoveatur. Sed o praeclarissime Lyce quisquam auguror, ipsum inter-.. pulsaverit, si physicos philosophos, quomodo flammae procreentur, disserentes audivisses, eorum mea quidem sententia differentias intellexisses. Quare ego verbis quam potero brevissimis concidere - non parvam de iis quaestionem tini tum explicaturus. Cernis, opinor; dum uritur materia, quandam evaporationem in separatis ab invicem partibus excitatam, ui uter quas medius quidam aer intercipitur, qui tane necessario calefit, maximam tamen pro majoris et minoris ratione differentiam consequitur. Sed et corporum quae efferuntur interstitia flammis omnibus aequalia non sunt, quemadmodum neque ipsius exhalationis natura, sid tum magnitudine tum pravitate inter te differunt, quae ex accensa materia evehuntur particulae, tum etiam densitate tum raritate; quodque^ hae quidem semjustae sint, illae vero prorsus adustae, aut denique quod hae magis, illae minus accendantur. Quum igitur hae tantam differentiam obtinere conspiciantur tum vero qui eas excepit aer, interdum magis, interdum etiam minus ab ipsis excalefiat, arbitror quam plurimam diversitatem, neque paucas flammarum necessario esse differentias. Mixtinnis enim inaequalitas differentiarum multitudinem efficit.

VI.

Quemadmodum autem quae de igne imperite a Lyco pronunciata sunt, ad eundem quoque modum opinor, posteaquam trifariam protulit copiosum calidum accipi, unumquodque significatum enarrat. Aliud enim copiosum catidum secundum substantiam dicit intelligi ; aliud vero secundum qualitatis intensionem, aliud denique secundum propriae^ actionis robur. Verum neque secundum substantiam iis qui crescunt copiosum calorem esse, in exigua scilicet corporis mole, neque secundum qualitatis rncrementum: non enim in vigentibus calidior apparet; calorem tamen in propriarum functionum robore iis qui crescunt excedere concedit, sed non proprie dici. Porro ipsius oratio qua haec explicat amplissima esu. Verum ego ut in superioribus scriptis egi, sic et nunc acturus videor. Quum enim longissima esset illius oratio, non universam descripsi; sed eam solum illius partem elegi quae esset opportunissima. Sic igitur in hac agatur et quae pars ipsius ad propositum maxime conferat, ea scriptis prodatur. Enimvero altera quidem mihi oratio finem. habet, ad reliquam vero accedamus. Meminisse siquidem oportet duas statim ab initio quaestiones a me luisse propositas; alteram quidem an recte Hippocrates innatum apposuerit, alteram an recte pronunciaverit plurimum iis qui crescunt esse calidum. Jam ergo prima quaestione absoluta ad residuam veniamus atque contemplari aggrediamur, rectene dictum sit: crescentibus plurimum caloris estes Porro ad alterum calidum cum altero explorandum tria emergunt, quae disquisitionem desiderant, etiam plurimum inter se distantia. Primum est quid sit copiosius aliud alio culidum esse; alterum quid sit aliud alio calidius esse; tertium quid sit calidum aliud alio validius. Si quis igitur forte nos roget, quale quid sit copiosius aliud alio catidum esse, simili analogia respondere debemus, ut etiam alteri interroganti, qualenam sit quod alterum altero est exuberantius respondebimus. Quemadmodum enim primum huc interrogatio ad id quod enunciatum est tendit, nihil quidquam respondendum est aliud, praeterquam hoc solum nimirum ipsa substantia exuberare copiosius, plus siquidem humoris amphoram dimidio continere quisquam dixerit. Sic vero et in calido, si quis hac eadem interrogatione perquirat, qualenam sit calidum quod altero amplius est, nihil quidquam aliud recta respondebimus, quam quod substantia sit amplius, quod nimirum plus in eo sit substantiae et ampliorem locum occupet. Atque etiam nihil prohibebit in eodem et plus esse calidi et minus tamen caloris; quemadmodum etiam humidum, quod plus substantia, minus tamen fusum esse potest. Ergo ad hanc interrogationem quivis recte respondebit. Illi rursum ubi quaeritur, qualenam sit quod alterum altero est calidius; recte responderi potest, quod etiamsi minus habeat substantiae, intensiori tamen calore constat. Quemadmodum enim interroganti, qualenam sit quod alterum altero candidius est, recte respondere licet quod sit ad albam qualitatem adaucti us, proindeque nix, etiamsi exigua sit mole, eam tamen ipsam quivis quocunque alio albo candidiorem esse affirmaverit. Quemadmodum etiam quaerenti qualenam quod alterum altero sit humidius, ferte respondebis tur, quod fusum magis sit, veluti aqua, melle ac pice, quamquam aqua quidem in pauca substantia conspicitur, met vero et nix in exuberantia. Sic etiam de calido interroganti quale sit quod alterum altero sit calidius jure respondebitur quod in colore maxime sit adauctum, qualis ignis non .in pauca substantia conspicitur, illique alterum quoddam calidum opponitur quod sit tepidum, sed ampliorem quam hoc sortitum substantiam. Ergo ad interrogata hae sunt responsiones. Sciscitanti vero qualenam sit alterum altero validius calidum, non eaedem ac superiores sunt responsiones. Neque enim quod in calore intensiore sit respondemus, neque quod in substantia majori conspiciatur, sed quod in operis perfectione excedat. Ceterum quod dico ita statuitur. Coloris sane opera multa sunt. Quaedam enim eo funduntur, alia coguntur, plurima quoque ille transmutat, atque ut sigillatim dicam in uostris corporibus, in ventriculo et intestinis alimentum concoquit operamque in corpus deducit, ad corpus immutat ipsam que nostris partibus magis tum ad nutritionem tum ad incrementum inserit. Ergo validius est alterum altero calidum, quod ista praestare valeat opera. Id nequaquam semper consequitur, quod aut qualitate intensius sit aut substantia copiosius. Nam plerumque quod paucioris est substantiae et paucioris caloris ad opus obeundum esa efficacissimum. Ut enim prius loquebamur ad propriorum operum conjectionem calidum, non quod maxime adauctum, sed quod maxime commoderatam est, validius existit. Quare calidum ipso calore protensius interdum etiam functiones laedit. Quae vobis superius ego de calidi proprietate disserui, haec ad fidem faciendam maxime digna sufficiunt. Quum autem haec ita se habeant sintque tria, ut prius dixi, quae in alterius calidi cum altero comparatione disquiruntur; quomque Hippocrates hic pronunciaverit: quae crescunt calidi innati plurimam habere, ex tribus unum commisisse necesse est. Aut enim proprie hac loquutione usus falsum aliquid protulit aut plane hac loquutione abutitur et aliquid falsi enunelevit aut ut verum aliquid attulisse videatur, ipsum tamen hac sententia belle usum esse oportet. Si namque calidi plurimum crescentibus esse pronunciat secundum substantiam videlicet, veluti si quis in amphora humidi plurimum esse protulerit, quod duplo vas humido sit amplius. Hac quidem loquutione recte usus esse videtur, falsi tamen quiddam ipsum pronunciasse maxime necesse est. Non enim crescentibus secundum substantiam inest calidi plurimum, quum his non insit major corporis moles quam aetate florentibus ac senibus. At calidum innatum universo corpori expanditur. Quod si rursus pronunciet adolescentibus majorem cumque intensiorem inesse calorem, fortassis altero calidiorem, quemadmodum si quis protulerit, quum nivem re alia candidiorem affirmare veiit, non illam esse candidiorem, neque magis candidam, sed in ea esse plus candoris, in utroque aberrare apparnerit Hippocrates, tum quod loquutione non probe sit usus tum quod alias falsum quiddam enunciet, Quod loquutione probe usus non fuerit, is aberrare conspicietur, quum in majore substantia explicanda positam hanc loquutionem statuerit, dum intensiorem caloris qualitatem ostendere nititur. Falsum autem quiddam pronunciasse videbjtur, quum calidum crescentibus qualitate minime sit intensius, neque hac in aetate jure calidum quam in alia quapiam sit calidius. At ille crescentibus maxime intensum esse pronunciavit. Quod autem falsum sit crescentibus intensius esse calidum omnibus scire facile est. Nullum siquidem compertum est indicium in corpore eorum qui crescunt, praesertim ratione caloris, intensionis calidi. Nam quod ab eo in libro de natura humana pronunciatum est ad probandum crescentibus plurimum calidum esse plane irritum est, videlicet primo aetatis tempore hominem esse calidiorem affirmare ducta ab incremento, quod tunc plurimum peragitur, conjectura. Non enim vi,inquit, et praeter naturam ferretur alimentum contra fui ponderis propensionem, dum augetur corpus, nisi quid validum sit quod cogeret. Hoc enim hujusmodi non quod ratione caloris magis intendatur, calidum indicium est, sed quod sit validius. At validius, ut paulo ante protuli, non id est quod sua ipsius qualitate maxime intensum, sed ad opus conficiendum. contemperatissimum est. Quando igiturlliunc in modum se habent, si ita loquatur Hippocrates : quae crescunt calidum .innatum habent plurimum, in utroque caespitat tum quod non probe vocabulis utatur tum quod aliquid falsum alias pronunciaverit. At si, ut in tertio dicebam, crescentibus plurimum esse calidum, peraeque ac validissimum sit ad operis perfectionem proponat, quod ex eo potissimum oboritur, quia commoderatum est, non quia ex substantia copiosiore constat aut ex calore protensiore procedit. Hac itaque loquutione non recte usus esse .videtur, quia plurimum esse calidum protulit, quod validissimum. dixisse debuerat, id tamen ab eo recte pronunciatum esse videtur. Quemadmodum enim ab innato calido incrementa perficiuntur, sic ratio dictat fieri minime posse, quin id adolescentibus validissimum Iit. Atque id mihi praeclare pronunciatum fuerit, quod in libro de natura humana scribitur. Quod enim crescit atque vi procedit corpus, id calidum ipsius validissimum habere necesse est. Qualiscunque fuerit Lyci oratio in prolixitatem protenta nihil amplius quam quae a me prius commemorata sunt explicati Si namque substantiae molem metitus Hippocrates, copiosius crescentibus esse calidum pronunciavit, ipsum aberrare censet, quum perspicue puerulis minus corpus existat. Si vero intensioris caloris ratione etiamnum quae huic apparent id oppugnare denunciat. Si denique quod in opere perficiendo validius sit, veram quidem sententiam dixisse concedit, ipsum famen loquutione non prope usum fuisse asserit. Non enim copiosius calidum ; sed validius ad opus perficiendum in iis qui crescunt pronuntiasse oportuerat.

VII.

Verum, o Lyce clarissime, protulerit mea quidem fententia quispiam illis ad hominem responsurus, quibus ipse Hippocratem calumniatur, haec non esse prava quae ab eo pronunciantur. Jam primum enim calidum copiosius secundum substantiam non absolute universi corporis mole diiudicatur, imo ut ipse Lycus alibi proterebat, maximum homini cerebrum esse non accepta absolute magnitudine, sed ex animalis tum animali analogia loquutus est. Quemadmodum igitur pusillum adeo puerulum maximo elephante majus habere cerebrum pronunciavit, non toli corporis moli mente adhibita, sed et addita ejusdem rei analogia, sic etiam illum in calido corpore fecisse oportebat speculatum, quale sit quod nostris corporibus innatum existit, hoc est primigenium. I ple namque scit hoc nomen Hippocraticis libris scriptum esse illudque corpus quod ab exordio procreandis insitum est coaluisse, hoc est ex quo illa primum ortum habuere. Utrum igitur quiddam hoc aliud existit praeterquam menstruum et semen? Equidem tertium nullum novi. Verum quoniam corporis substantia ex his constat principiis, plane prima constitutio non ex pluribus quam commemoratis usque fotis corporibus constare praedicabitur. Quid autem plane primum profero? Si namque qualem exposuerit sextanum genituram Hippocrates in mentem revocaverimus, dilucide percipiemus etiamnum innatum in ipsa corpus permanere. Priusquam enim aliqua ossis aut venae aut arteriae aut nervi aut cartilaginis aut ligamenti in fetus natura appareat, solum ipsis corpus calidum innatum est. Informis enim quaedam caro mollis sanguinis grumo similis primam fetus formam quandam in se suscipit tanquam sugillationes haemalopas, ut Hippocrates nominavit, ex seminis tubstantia quae ipsius candoris est effectrix, deinde vero permultam quae assidue fit mutationem quaedam ossis delineatio, cartilaginis, ligamenti, nervi, arteriae et venae absolvitur, quo jam tempore adhuc innatum calidum corpus conceptis permanet, quod tamen dum crescunt fetus semper copiosius ac majus redditur. Ceterum innatum ipsorum calidum quod sanguis fuerat et semen imminuitur. Adscititiorum quoque corporum accedit varietas. Commemoratorum enim nullum animalibus innatum est, sed adscititia omnia. Quod si posset universum animal osseum fieri aut nerveum, sic utique innatum calidum interiret. Verum id fieri non potest. Probabile tamen est ossium, cartilaginum, ligamentorum, nervorum et arteriarum substantia exsuperare. Unde quae ad extremam senectutem animalia pervenerunt, quum sanguineae naturae minimum sortiantur ex folia propemodum ossibus, nervis, membranis, ligamentis, arteriis, venis et cartilaginibus conflent. Ex omnibus siquidem animalis partibus stola caro sanguinea est, quam quae consenuere corpora minimum habent quae et pauci sanguinis ac dura est. Aliarum vero partium commemoratarum sanguinea nulla est. Non ergo absolute innati corporis quantitas substantiae mole metienda est, quod ab efficacissima quae in eo est qualitate, catidum innatum nominatum est, sed facta cum iis quae minime innata sunt comparatione, analogia perpendenda est. Quemadmodum enim in balneo vaporem aut etiam fumum aut hujusmodi alterum multum esse dicimus, non absolute ad aedium magnitudinem referentes, sed ad peculiarem balnei aerem, sic et in homine aut plurimum aut paucum innati calidi substantiam esse dicemus, instituta cum minime innatis corporibus comparatione. omnia namque infans habet quam maxime sanguinea, etiam adusque ossa quidpiam hujusmodi conspicitur. Contra vero senibus adusque carnem exsanguia sunt omnia. Etenim his carnibus minimum subest sanguinis. At si calidum innatent corpus sanguis est, colligetur sane ex his plurimum quidem inesse calidi innati corporis crescentibus, senio vero confectis minimum. Sic etiam semen ex scroto humore et qui in eo est spiritu constitutum, in fanium lapsis quidem paucissimum, crescentibus vero corporibus copiosissituum et inter haec potissimum natu minimis, ut in commentariis de semine demonstravimus. Num igitur ambiges, an eorum qui crescunt facile corpus absumatur ac dif-. fluat? Enimvero in aliis non ignoras aquam calidam aut oleum aut si quid aliud ita humidum paucissimo tempore totum in habitus resolvi, non autem terram; neque lapidem, neque aliud natura frigidum et siccum, Duae namque rebus omnibus intuor qualitates ad resolutionem in halitus maxime idoneae, calor atque humor. Contra vero. duae ad mansionem, frigus et siccitas. Quare admirandum non est, si puerorum corpora ob humorem et calorem facile difflantur resolvanturque ; fenum vero prae siccitate et frigore induratam substantiam consequuta non facile. Quapropter, I.yce optime, de quibus te arguere oportebat, de his crimen intentas, proindeque unum quoddam idque primum documentum ignorare videris, quod eorum qui in disciplinas legitime introducti sint neminem latet. Copioiam siquidem substantiam corporis moles simplicem indieat, compositam vero ex diversis mixtis constantem analogia; quemadmodum cerebrum aut aliarum partium aliquam, sic sane qui bibendi gratia, vinumaquae miscent aut plus vini aut aquae. aut neutrius esse dicunt, quum ad mixtionis commoderationem veniant. At ita stupidus nullus- est, ut injecta in vini dolium aquae hemina, plus aquae dicat .in dolio esse quam in exiguo sit poculo, quum verbi gratia ex tribus qui in eo continentur cyatbis, unus aquae et duo vini exstiterint. At Lycum arbitror medicamentum quoque. tetrapharmacum appellatum ex cera, adipe, pice et resina, aequis omnibus compositum non plus continere picis dicturum, -si quis picem ceterorum duplam iniecerit. Verum hic animadvertat, utrum universum dolium tetrapharmaco. medicamento plenuur sit vel parvum aliquod vasculum, mox dolium quam vasculum plus continere picis dicturus est et etiamsi medicamentum in dolio ex aequis quatuor constet, vix autem in vasculo aliorum dupla sit. Itaque si hujusmodi omnia errata sunt aliorum qui per analogiam ac commixtionem id multum ab eo quod communi mensura absolute ita appellatur discernere nequeant. Num eadem est ratio,. qua Lycus Hippocratem reprehendit? Nam et innati calidi substantia crescentibus plurima est, aliorum videlicet comparatione et cum ipsa similiter qualitas. Quandoquidem propriae qualitates a substantiis minime funi separabiles, quemadmodum neque facultates. Sic igitur si in tetrapharmacum aliorum comparatione plus picis infeceris, non picis modo substantiam, sed et qualitatem et facultatem ampliorem detulisse dixeris, proindeque etiam quemcnnque picis humorem increvisse. Ergo patet tribus multi significatis a Lyco scriptis tam picis in tetrapharmaco . quam innati calidi in animantibus plus esse dictum iri. Quin imo in quibus quae miscentur, ea tota inter se per tota non contemperantur, alterum altero secundum tres modos a .Lyco proditos liberalius dijudicari manifestum est, quemadmodum in hoc medicamento quod maxime usu fertur quodque ex iride, aristolochia, ervi farina et thure aequali omnium pondere compositum est; poterit quis ceteris paribus ex bis unum duplicatum factum i mmiscere, ut exempli gratia aristolochlam. Itaque verum est in eorum commixtione affimare aristolochiam et substantia et qualitate. et facultate cetera exsuperare, quod copiosior ipsa sit. Hoc idem Iane in balneo quispiam afferuerit, quod non fusum contemperatum aerem sortiatur, sed et fumi et vaporis aliquid admiserit. Fieri namque potest ex bis interdum fumum, interdum vaporem, ut et naturalem balnei aerem copiosiorem esse. Id autem absolute non majori secundum substantiae exsuperantiam mole dicimus, qua et qualitatem et ipsam quae ex ea prodit facultatem simul adaugeri necesse est. Supponatur ergo fumi substantiam reliquis dumus copiosiorem esse, tunc recte et sumi qualitatem et facultatem quam asserum ampliorem eire pmnuncistnrus es. Conceditur autem qualitatum qualitate majorem non effici, sed vehementiorem, quemadmodum et imbecilliorem, non minorem. Quum is vocabulorum usus in universa vita et in omnibus artibus sit frequentissimnsi Ecquid opus est aliorum mentionem facere, quum manifestum hnjusce orationis testimonium in ipsis febribus habeamus, quas quotidie omnes interdum majores vel minores inter sc factas esse, interdum etiam eadem ratione alium alio fieri qualo hodie plus aut minus febricitare proferunt. Sic igitur supponatur plus secundum qualitatem dici, nihil mirum, in quo bala neo plus est substantiae fumi, plus quoque qualitatis esse pronunciari, etiam facultatis; quam, si proprie loquamur, et validam et vehementiorem, si vero ab usu; tum uiajorem tum copiosiorem nominabimus. Fumus enim quo plus augebitur, ipsius substantiae eo magis oculos morini laedit. Quapropter quum semper usia cum substantia propriae augeantur qualilates ac facultates; vere quivis affirmaverit in hujusmodi balneo fumum esse plurimum, supponamus in balneo, ut dicebamus, aequas et vaporis et fumi partes esse, plurimum autem propriae aeris substantiae, quae proportione respondeat ac generetur. Etenim dicetur etiam nunc in balneo proprium calidum esse plurimum. Utrum igitur ab hoc aliquatenus alienum est, quod in animalis humoribus perpenditur, ex quibus vaporantibus calor exterius tangentibus occurrit? Etenim alius quidem a sanguine calor exsuscitatur, alius vero ex pituita, alius ex bile tum flava tum atra. Ergo pueris substantia sanguinis inest plurima pro mixtionis analogis. Hoc ental eos meminisse semper oportet, qui tanquam lethargo detenti talia vagantur, qualia Lycus scriptis tradidit. Et quae simul increscit qualitas optima et amica est nec tam gentibus molesta nec mordax. Facultas quoque qua coctiones neque indorulentae, neque etiam ut ex pituita acidae efficiuntur. Quamobrem modis universis, Lyce generosissime, plus est crescentibus calidum innatum, proindeque nequaquam aberraverit Hippocrates, rest tu potius calumniari deprehenderis. Nam quae scripsisti, ex his planum fecimus te a nullis omnino Hippocraticis praeceptoribus introductum fuisse, ut aliquod Hippocratis decretum percipere potueris et quae prorsus ignoras, ea etiam manifesto arguere et controversiam moliri imperitiae plenissimam declaratus es, qua universae artis statum evertere sis aggressus, neque noveris, quae de his saepius Plato literis mandavit, tibique ipsi pugnantia profers in juvenum detrimentum quicunque peraeque ac tu in logica speculatione exercitati non fuerint, veras a falsis rationes distinguere nesciunt. His autem in omnibus tum audacissimus tum simul nugacissimus vitus es, qui decretorum Hippocratis explanationes scribere aggressus es, priusquam .ipse didiceris.