In Hippocratis Prognosticum

HIPPOCRATIS PROGNOSTICON ET GALENI IN EUM LIBRUM COMMENTARIUS I. I. Medicum providentiae studio incumbere optimum esse mihi videtur.

Pro praenotione dixisse providentiam perspicuum est. subjungit namque, praenoscens enim et praedicens apud aegros. At huic operi praefationem praetexuit necessariam, quamquam non admodum utatur praefationibus, ob quosdam ut par est medicos, qui illius saeculo extiterunt, quales et nunc fiunt qui sese methodicos nominant, asseruntque medici officium esse aut praesentem tueri santiatem ut bene valentibus aut ut aegrotantibus deperditam restituere, vatis vero praedicere futura. Itaque Hippocrates hac praefatione demonstrat perutilem medico praenotionem esse ast tres praecipuas causas oratione deducta : prima quod aegrotos mandatis suis magis obsequentes ha-. luturus sit: secunda, quod qui praeviderit aegrotantibus eventura, multo se ante tempore adversus ea apparaverit : tertia, quod mortis aegrotantium auctor ipse non aestimatus fuerit. Vult autem haud id minus ipsi esse ac sanitatis causam aestimari. Jam itaque verbis mentem adhibeamus, quibus praecipuas illis causas adstruit.

II. Praenoscens enim ac praedicens apud aegrotos et prae/entia et praeterita et sutura, quaeque aegri praetermittunt exponens, res utique aegrotantium magis agnoscere credetur, adeo ut sese homines medico cominii tereaudeant.

Primam rationem hoc loco constituit dicens, audere magis homines siesu medico credere propter praedicendi certitudinem. ob eam namque medicus certo putatur res omnes aegrotantium ad unguem nosse, hoc est qualifnam fit morbi quo tenentur constitutio. Est autem demonstratinnis structura ejusmodi. Medicus ex his quae praedicit hanc sibi fidem conciliat, ut morbi naturam novisse videatur. llle de quo concepta talis opinio est, aegros magis obsequentes habet. Cui magis aegri parent, is facilius morbos curat. Et quae illi praetermittunt exponit. Praetermittunt aegri non ea quidem quae prorsus ignorant, ut interpretum quorundam sententia est, nempe locos imo in corpore affectos aut earum causas et dispositiones, .sed potius ex causis quidem antecedentes tantum, quas προκαταρκτικὰς appellant, e corporis autem symptomatis ea quae conspicua sunt; veluti genae rubrae in peripneumonicis ; horum enim quaedam praetermittunt. Quorum aliqua a medicis recenseri si aegri audierint, quae ipsi inter narrandum omiserant, eos merito admirantur. Quod qua ratione fieri possit progressu sermonis explicabo.

III. Curationem autem optime instituet qui ex praesentibus affectibus futuros praeviderit; sonos etenim omnes aegrotos efficere nemo potest. id enim furet praestantius quam sutura praenoscere.

Urum praecognitionis secundum hoc loco explicat; nam explorato diligenter aegrotantis affectu, alios quidem affectus isti succedere Inlitos vetabit, aliorum vero magnitudinem imminuet. Breviter omnibus strenue adveriabitur, multo jam ante instructus, perinde ac bonus gubernator imminente tempestate.

IV. Quum vero homines intereant, alii quidem vi morbi prius quam medicum arcessent detenti, alii vero etiam io- cato medico repente, hi intra primum diem, illi post plures aliquot dies moriuntur, prius quam medicus adversus singulos morbos arte resistat, debet utique medicus morborum ejusmodi naturas cognoscere, quantum corporis vires exsuperent, simulque et si quid in morbi, divinum insit, hujus providentiam ediscere. Debet an- t em differentias morborum a/stdue in vulgus gratantium cito animadvertere neo temporis statum ignorare. Aic enim eum omnes merito admirabuntur et medicus optimus censebitur. Namque et eos qui servari possent multo etiam melius servare poterit, longe ante singdlorum curationem praemeditatus et eos qui tum obituri mortem, tum evasuri sint si praeviderit; praedixeritque, omni prorsus culpa vacabit.

Hac oratione duos, quos ante explicavimus praecognitionis usus, denuo confirmat : atque tertium insuper adjecit, medico neminem vitio daturum, si eos qui mortem evasuri sunt et obituri praedixerit. Nuper enim ex medicis quidam adolescentem cui jam madores, quales in animi deliquiis sicut, toto corpore prodire coeperant, ignarus in balneum intromisit. Deinde quum linior copictus provenisset, ipse sibi vehementer gratulatus est, quasi lavandi opportunum tempus optime conjectasseti Verum juvenis ipse non multo post obiit, ejusque assines medicum de caede postea accusarunt. Hactenus prae-, sationem excepta tantum divini significatione brevissime interpretati sumus; quod quidem interpretandi genus iis convenit, qui prima jam callent voluntque statim ex libro fructum capere. At qui linguae Graecae ignari funi vel orationis consequentiam non intelligunt vel optima quidem negligunt, in sophisticis autem etiam nunc aride versantur, alius magis convenit interpretationis modus, qui longioribus verbis absolvitur, quem tamen totum illis licet qui compendio utilitatem quaerunt praetermittere, si quae in hujus libelli medio scripta funi praetereant usque ad haec verba. sunt autem haec in acutis morbis consideranda. Medico providentiae studium, ut mihi quidem videtur, optimum esu Non videtur Hippocrates communi Graecorum more usus esse providentiae vocabulo. Hoc enim nomine curam et sollicitudinem significant, quomodo etiam- videtur hoc versu Euripides usurpasse :

At illi sum moriens tamen sollicita multum est conderentur ut cadat.

Quin etiam providere verbum secundum omnes modos infinitas habet apud Graecos significationes. Significat enim .et. curam habere et quod utile sit ante praeparare. Sed et vulgatum illud problema, mundum προνοία; providentia, gubernari, eandem significationem habet. Verum Hippocrates non hoc modo, sed τὴν πρόνοιαν pro praecognitione usurpavit, nec id quidem uti mihi videtur simpliciter, sed ex significato quodam, quod communiter utrique appellationi inest. siquidem verbum προνοεῖσθαι atque item τῆς προνοίας, hoc est providentiae, nomen ab Humero inventa sunt, ἀπὸ τού νοῆσαι τὰ πράγματα πρὶν ἔσεσθαι, hoc est quod res ante quam fiant videamus. Eandem vero originem habent τὸ προγνῶναι καὶ ἡ πρόγνωσις, hoc est praecognoscere et praecognitio. Quaecunque igitur natura quidem sub tensum cadunt, prius autem quam ipsa oculis intueamur, ratione inquirimus, haec merito προνοεῖν,; hoc est praevidere, dicimus, verbo. ipso indicantes τὸ πρὶν ἔσεσθαι νοεῖν, id est quod ea ante quam sint videamus. Quocirca et res eas, quae derepente fiunt,, ἀκούσια καὶ ἀπρονόητα, id est invito et improviso, quae autem consulto ἐκ προνοίας factas esse dicunt. In eadem porro significatione sumptum est quod a Solone dicitur, judices autem Areo panitae cognoscant de caede, vulnere, incendio ἐκ προνοίας, hoc est providentia consultoque perpatratis, deque eo, qui exhibito medicamento homicidium fecerit. Sed antiquos etiam rhetoras videas nominibus verbisque istiusmodi frequentissime usos, apud quos quae ἐκ προνοίας facta sunt, illis quae nullo ante initu consilio provenere opponuntur. Veluti si: quis nolens aliquem mutilaverit aut iratus percusserit. Haec enim non ἐκ προνοίας, hoc est providentia consultoque facta esse dicunt. Si autem aliquis multo ante meditatus rationem sucum inierit, qua facinus auderet, admiferitque ἐκ προνοἰας, jam factum id fuisse loquuntur. Est igitur τῆς προνοίας nomen apud Graecos commune rebus bene maleque gestis nec, ut aliqui putant, in bonis tantum solet usurpari. Nam hoc ipsum problema quo quaeritur mundusne fortuna gubernetur, an ἐκ προνοίας, hoc est providentia secundum communem significationem dictum est, id quod ex fortunae oppositione patet. Quamquam sunt qui non fortunam, sed casum τῃ προνοια adversum statuant, idem plane utroque nomine significantes. Praeterea saepe dicitur a philosophis mundum τῃ τοῦ βελτίοτου προνοία gubernam. Addunt autem τοῦ βελτίστου, id est optimi, propterea quod providentiae nomen boni malique commune esse intelligunt. Itaque si τῆς προνοίας nomen hoc modo commune sit, perspicuum est ἀπὸ τοῦ πρὶν ἐσεσιθαι νοειν inditum illi nomen fuisse. Est vero τῆς προγνώσεως, hoc est praecognilionis, origo eadem. Nam quae cum sensibus apprehendere possimus, signis tamen quibusdam investigamus, merito talia προνοεὶν, hoc est praevidere dicimus, perinde ac si diceremus ea nos videre animoque concipere prius quam oculis subiiciantur et spectentur. Mihi vero videtur eam πρόνοιαν, quae fortunae ex adverso opponitur, non habere communem illam significationem. Talis enim πρόνοια bonorum tantum est, quando universi πρόνοια malum opus esse non potest. Est igitur rerum secundum tria tempora, non tantum futuri praecognitis Nec vero minus laudis meretur vates, qui praeterita quae non viderit perinde ac si nunc essent recenset, quam qui futura praedicit. Sed et qui ea dicit, quae nunc fiunt, prius quam viderit, nulla in re illis interior vates est. Id quod ipse Hippocrates his verbis indicavit: nam qui praecognoscit et aegris praedicit, quae praesentia sunt, quae praecessere quaeque sutura sunt. Itaque ejusdem artis est praeterita, quae nunquam videris dicere, quemadmodum facta sint et praesentia futuraque exponere. Issa tamen permultum inter se disserunt. Est enim futurorum praecognita utilissima, praeteritorum autem cum ad alias quidem res inutilis sit, illi modo, qui artem suam ostentare cupit, utilia esse potest. Caeterum quae hactenus a me dicta sunt etsi minime ad artem medicam pertinent, non sunt tamen ab enarratione aliena, quae nominum significationes exponit. At vero illa quae interpretum plerique de auctoris moribus prodidere, ut aliqua in re utilia sint, enarrationis modum excedunt, veluti quum hoc loco ejus modestiam commendant, quod dixerit sibi videri optimum esse. Ajunt enim eum sic dicere potuisse. Medico providentiae studium optimum est. Ipse tamen addidit sibi videri, quamvis id ipsum postea demonstraturus esset. Verum quae Herophilus de discrimine praecognition is et praedictionis. disseruit, non modo nihil utilitatis habent et improprie dicta sunt, sed etiam sophistica sunt atque falsa. Atqui ipse rerum differentias se tradere, non novas significationes comminisci arbitratur. Qua in re boe primum ille quidem peccat, quod ignoret se de nor minum significatione, non de natura rerum quae ad me-dicinam conferunt disserere. Siquidem cognitio quae in praecognitionis nomine continetur, ut plurimum in re certa flabilique solet usurpari, quae tamen si quid etiam aliquando illi deest, quo minus certissima sit, ne tum quidem nomen -amittit. Itaque qui eam exponunt, aliquando cum adjuncto vel exactam vel certam vel firmam vel etiam perpetuam cognitionem appellant; ex adjuncto ipso indicantes non semper certam rem cognitionis nomine de-. signari. Est igitur et praecognitio gemina certa quidem, ut post hiemem futurum ver deinde aestatem, postea aualumnum, non certa autem eorum, quae de luna scripsit Aratus :

si bene promineant sublimia cornua, rim Porcae exspectes, austrum resupina ciebunt.

Sic enim ut plurimum evenire observatum est, sed tamen aliter nonnunquam accidit, Existimat autem Herophilus praecognitionem quidem certam esse, praedictionem vero non item. Dicit enim multa praedici, quae non eveniunt. Quasi vero praedicere aliquis ea possit, quae non auto cognoverit aut aliquid voce enunciare, quod animo prius non perceperit. Quod si nolint cognitum appellare, utique δοξαζόμενον, id est existimatum vocabunt, ita tamen ut primum in animo extiterit praedicentis, atque si non praecognitionem, at certe προδόξασιν, hoc est si dicere si-ceat, praeexistimationem, quo tamen nomine ut Graeci nunquam usi videntur, sic nec ipse Herophilus, etiamsi plurimum barbare loquatur. Itaque vel nomen. istud προδοξάσεως imponat, quod aliquid a praecognitione diversum significet simulque hominibus persuadeat, ut novum hoc nomen recipiant vel si efficere id non potest, significationes nominum intelligat et longo jam usu receptas admittat. Usitatum vero receptumque est spem quae de futuris ut plurimum habetur et eam quidem certam vocari praecog ultroneus. Verum non decet praestantem medicum disqui-.rendis ejusmodi rebus distineri; sed rationem potius inire, qua praedicens aegris futura, saepe vera dicere et raro. aberrare possit Haec quidem vox una. est, qua dicitur ut plurimum, sed quae res plurimas magis minusque differentes et -multiplices comprehendat. Si quis. enim-. ex viginti praedictionibus unam mode falsam proferat, verum. quidem perpetuo non dixit, attamen .illi praestat, qui bia, aberravit atque iste illi, qui ter, ut et is rursus illo qui quater male praedixit longe verior esu .Inter se tamen omnes conveniunt, sic rem ut plurimum cecidisse, quomodo praedixerant. i itaque praecepta ejusmodi ex quibus. verius allero praedicere quis potest, amplecti et tractare convenit, inutile autem supervacaueumque illud de nominum significationibus studium aversari et fugere, quod Prodiens ille. tantus sophista quia plus aequo amplexatus est, doctorum omnium odium in se. concitavit, atque apud . Platonem scommatis a Socrate saepissime lacessitur, vir alioqui multum. celebris et laudatus. Sed ego fortasse reprehensione. dignus sim, qui statim ab initio Herophili mentionem fecerim. Siquidem his qui ad artis operam.: festinant, veritatem quam celerrime exponere praestat .nec ipsos decet sophistarum nugas partim exponendo, partim etiam refellendo remorari. Itaque commodissime facturus videor, si his commentariis utilia tantum persequar, postea vero. alio opere, quum plus erit otii; quae Herophilus contra Hippocratis prognosticum conscripsit examinem atque explorem. E; quae illi praetermittunt exponit, creditur aegrotantium res rectissime intelligere. Qui ali- . quid ejusmodi explicare conantur, eos non prius decet animum ad scribendum appellere quam opere id ipsum demonstrarint. Est enim facile cuivis quod voles scribere, sed difficile admodum est rationem viamque ejusmodi explicare, ut qui aegrotantibus non modo praedicit futura, verum etiam praeterita refert, quibus dum fierent non r intererat, atque illa similiter quae nunc aegro accidere, quae nec ab illo intellexit nec ipse vidit magna ex parte verax sit. Sed scriptis quidem nostris fides haud temere adhiberi potest, ut qui re ipsa quam vera .sit haec contemplario ante comprobaverimus. Verum ne quae scripta sunt a nobis in hujus praefationis expositione, postea quum particulatim singulas sententias interpretabimur denuo feribere compellamur, optime facturus rideor, si de his omnibus dicere supersedeam donec medica vocabula quae hoc in libro passim habentur enarrem, eoque potissimum quod quum apprime necessarium id sit nemo ex interpretibus praestitit. Quid enim sit in quo Hippocrates medicum exerceri cupit, hoc quidem loco praetermisit nec .-ostendit quoque praeterita aut praesentia quidem, sed quae nullo sensu agnoverimus, praecognoscere oporteat. .simulque praevidere si quid in morbis divinam insit. Quidnam divinum hoc sit quod Hippocrates vult praevideri, non convenit inter hujus libri interpretes. Sunt enim quiorbitrentur ira aliqua demum homines morbo corripi, cujus rei faciunt quidem ex historiis fidem, sed nullam rationem adducunt, nec probant eam mentem Hippocrati -fuisse, quod tamen bonus interpres facere debuisset. Neque enim interpreti protinus dicendum est quicquid ipsi verum esse videtur, sed quod cum auctoris sententia congruat, etiam si fortasse falsum est, dicere oportet. Atqui Hippocrates nullo prorsus in libro visus est morbi causam ad Deos retulisse, quippe qui tum libro de victu in morbis acutis, de quo certe nullus dubitat, quin germanus sit, cur quos Graeci vocant βλήτούς, id est numine percussos, veteres sic appellarint exposuerit, tum libello quem de sacro morbo scripsit, plura contra eos dixerit qui morbos a diis immitti arbitrantur. Quamobrem nec epilepsiam nec amorem sacros esse divinosque morbos putamus. Nam hi quidem quibus amorem ejusmodi esse risum est, veram quidem historiam recitant regis silium prae amore aegrotasse, usque ab Erasistrato deprehensum fuisse. Non tamen ostendunt Erasistratum aut Hippocratem aut alium quemuis medicum amorem divinum nuncupasse. Verum eos qui prae amore vel emaciati sunt vel pallent vel vigilant vel etiam febricitant sub eo libri capite veteres comprehendunt, quo de antecedentibus causis tractatur. Quae quum genere plures sint, inter eas moeror annumeratur. Moesti autem sunt alii ob mortem liberorum, familiarium, cognatorum aut amicorum, alii quod se fotos malo affectum iri aut totlus etiam patriae eversionem metuant. Moeror quoque pecuniarum cupidos corripit si pecuniam perdant, similiter ambitiosos si honorem, atque alios eodem modo. Sunt autem et qui propter amorem moerore afficiuntur, nihil quidem divini perpessi, sed humanitus affecti. Nisi forte Anis fidem adhibeat fabulis et credat a parvo quodam et recens nato daemone ardentes faces gestanti homines aliquos in hunc affectum trahi. Qui autem dies decreturios divinum illud esse asseruit, animum quidem. tuum explicavit, mentem tamen Hippocrati^ non exposuit. Non enim quaecunque incognitas aut ab omnium opinione multum diversas habent causas, simpliciter divina nuncupamus, sed forsitan admiranda dumtaxat recte dici postsunt. Neque vero Hippocrates dierum decretoriorum causas ignorarit, sicut a nobis in libris quos de ipsis edidimus, demonstratum est. Caeterum quod ante dixi non esse his commentariis omnia quae perperam dicta sunt inserenda, sed quae aliquam habent cum vero similitudinem, qua ego de causa adductus. ea quae Herophilus in Hippocratis proguosticum falso objecit, discutere impraesentiamur nolui, id ipsum nunc quoque et toto hoc libro praestabo, aliosque qui in haec inciderint idem ut agant rogabo, ne mihi succenseant, quod multa ab interpretibus. perperam dicta praetermittam. Quod si diligenter scripta nostra legant, de illis ipsi per se statuere et judicare poterunt. Quamobrem omissis illis qui de divino nugantur demus operam ut quid Hippocrates senserit reperiamus. Quod igitur. divinum illud prorsus ad medicam artem perlineat nec cognitionem ipsius ab Hippocrate probatam modo esse, verum etiam proditam omnibus manifestum esu lneptus enim sit omnino auctor ille oportet, qui. rei alienius cognitionem commendat, quam penitus non docuerit. Itaque scriptam esse ab Hippocrate divini ipsius praecognitronem necesse est. Audeamus igitur dicere id non esse aliud quam ambientis nos aeris constitutionem, de qua scripsit hunc in modum in aphorismis: st hiems sicca septentrionales ventos habuit, ver autem austros et pluvias exhibet, necesse est aestate; acutas febres, ophthalmias et dysenterias excitari maximeque in mulieribus et humidioribus natura corporibus. Haec et quae postea foribuntur praecognitiones sunt eorum quae in nobis circumfusus aer suscitat ; de quibus brevissime quidem in aphorifmis, multo autem copiosius in libris epidemion disseruit Quae tamen in hoc ipso proguostico prorsus omisit, quamvis ad praesentem speculationem pertinerent. Praestitisset igitur causam inquirere cur .nihil de divino dixerit quam male interpretari. Sed mihi quidem videtur propter instituti operis magnitudinem huic libro mor- ; horum vulgarium disciplinam non inseruisse; namque isto jam absoluto haec ad extremum subjuuxit: oportet autem perpetuo adventantes populares morbos protinus agnoscere . . nec ignorare temporis anni constitutionem. Quibus verbis ostendit medico, ut alia omnia quae ad praemonitionem maxime conducunt, sic morborum populariter vagantium generationem cognitam esse debere. Eam autem ipsis feorsum docuit in aphorismis quid em compendiose, quemadmodum diximus, fusius autem multo in libris epidemion, eam que ob rem interpretum plerique merito post librum hunc epidemion libros enarrarunt, quos certe hac in re etiam imitabimur.

V. sunt autem haec in acutis morbis consideranda; primum quidem an ejus qui aegrotat iacies similis sit bene valentium, sed maxime an sibi ipsi; talis namque optima est. Pejsima autem ea quae simili prorsus contraria est.

Dicturum se hoc libro de morbis acutis ostendit evi-. dentissime; incipit autem a signis quae in facie conspiciuntur, quod ea tum cernantur primum tum vires magnas habeant. Ea quidem prima videri omnibus perspicuum est, quantum autem ad praesagiendum conferant, ex sequentibus intelliges. At primum in memoriam velim revoces ipsius praefationem universae arti communem; quae scripta est in libro cui titulus est καἀ ἰητρεῖον. An similia an dissimilia primum a maximis, deinde a facillimis ab iis quae ex tuto et usquequaque accedunt et quae contueri licet visio, tactu, auditu, lingua et animo usirrpare. Siquidem non modo praecognitio, sed etiam agendorum indicatio ab illis initium desumit. Ac de his quidem quae agere convenit dictum est in libris methodi medendi. De praecognitione autem hoc ipso libro rideto, istud rursus memoria tenens, non futura modo, sed quae etiam praecessere, quaeque nunc in corpore sunt signis quibusdam investigare ad partem medicinae prognosticam pertinere. Verumtamen praesentium rerum cognitionem proprio nomine διάγνωσιν, hoc est dignotionem, appellare. consuevimus. Caeterum jubet Hippocrates aegri faciem primum considerandam esse similifne sit an dissimilis ab ea quam sani gerunt, praesertim vero an sibi ipsi. Hoc enim ex placitis Hippocrati^ est, omnia non solum ex natura quae communis est, sed etiam ea quae cuique est peculiaris secundum artum expendenda esse. Namque ubi praecepit affectas partes cum sanis comparare, non confutuit aliorum inspiciendas esse, sed ejus ipsius qui morbo correptus .est, Itaque illius fames optima est quae sibi .ipsi quam simillima perseverat, pessima vero quae ab ea longissime distat; quae vero in medio optimi- pessimique sunt,…tibi jum incumbit definitis extremis qualesnam sint judicare. Nam quae ad optimam magis accedunt meliores sunt, quae vero ad pessimam pejores. Sunt autem inter utramque mediae, quae ab una magis quam altera.nou recedunt. Quare optimam .faciem breviter complexus est et designavit: quae enim naturali quam simillima est optima censetur : pessima vero quae maxime contraria est; ut quae nebis non fit congenita. Quae vero ex his prae.fagis habeantur, ipse ex particularibus notis ostendit, de quarum singulis seorsum postea edisseram.

VI. Fuerit autem ejusmodi nasus acutus.

Inter signa mala hoc unum primum, acutum nasum, commemoravit. Sed illum cum eo qui cuique secundum naturam est, quemadmodum ante diximus, conferre oportet. Nam et qui natura simus est et qui aquilinus et qui rectum etiam habet, illi prorsus nasus acutior videbitur. Hoc autem perpetuo tenendum. est, ut quantum ipse a naturali forma recesserit, tanto deterior existimetur. Apparet autem manifesto nasus acutior iis, qui ex diuturno morbo maciem contraxerunt, item nimio labore accisis aut alio quovis modo exsolutis aut animo deficientibus atque adeo mortuis omnibus. Ex quo non absurde possit aliquis communi omnium hominum ratione usus epilogifmo concludere malum hoc signum esse, quoties in maligno aliquo affectu acciderit. Quaenam autem illa asseetio sit, in qua nasus acuitur, jam ad dogmaticam speculationem attinet, tantumque analogismo deprehendi potest. Analogismus vero ratio est, quae ab evidentia auspicatur rei obscurae faciens cognitionem. Epilogrsmus vero communis ratio est et omnium assensa conspecta. Sed primum epilogistice de singulis consideremus indiciis ; rectius enim est ex confessa communione omnium hominum ratione facere principium doctrinae, quam statim inter luitia ad analogismum venire.

VII. oculi concavi, tempora collapsa, aures frigidae et cont raetae et imis partibus inversae. Ad haec cutis circa spontem dura, intenta et arida, colorque totius faciei niger aut etiam pallidus et lividus aut plumbeus.

Et omnia quidem signa haec in diuturnis morbis et laboribus et animi deliquiis et .morte potissimum apparent in facie. Licet autem facile epilogismo colligere, quae .a naturalibus dissimilia sunt, aliquid mali designare posito eo, quod statim ab initio nemo non potest nem fateri, nimirum letalia esse quaecunque naturalibus: adversissima funi, similia autem salutaria. Haec ergo de illis epilogistice dicta sint a nobis. Jam vero universam eorum naturam diligenter expendamus. Proveniunt quidem ii asseotus aut ab. aliquo, quod exedit et carnosas animalium partes absumit, aut imbecillitate caloris nativi, qui ad extremas usque corporis partes proferre se et exserere non potest, sed solis in vlsceribus exiguus remanet. Quo sit ut tantum sanguinis spiritusque in extremas corporis partes amplius non influat, quantum antea quum secundum naturale se habebant, influebat. Eam igitur ob causam facies a naturali permultum immutata manifesto cernitur. Quum etiam partes tum osseae tum humidiores tum carnosae sibi mutuo adjaceant ac osseae quidem quod terrena earum substantia sit, sibi similes perpetuo existant, humidiores autem atque carnosae absumi facillime possint et spiritus atque sanguinis inopia in se ipsas concidere, affectus evidentissimus est. Siquidem nasos tantum qua alas habet carnosus est, reliquis autem omnibus partibus osseus. Quare quum vel carnosa ejus portio contabuerit vel vacuata conciderit; extrema sui parte non fine. causa tenuis apparet. Ad eundem quoque modum, si sit vehementer etiam refrigeratus, sicut illis accidit qui vita functi sunt. Namque carnosae partes frigore densatae, haud immerito summis partibus extenuantur. Nec vero alium acutum nasum dicimus quam qui extrema parte tenuis est; hae quidem sunt acuti nasi causae. Oculi porro ab iisdem causis excavantur, sed tanto magis. quanto sunt extremo nato humidiores atque molliores. Quin et illi plurimum animalis. spiritus et calorem,non exiguum continent, quibus si quando destituantur, non: praeter rationem contrahuntur. Id autem est oculorum caritas. Ad eundem vero modum etiam tempora collabuntur, musculos: enim ex universo capite sola habent, quos κροταφίτας, hoc est temporales appellant, quum reliquum omne caput. carne prorsus careat. Aures porro. frigent et contrahunttur, quod cartilagineae et sine carne sint, parumque sanguinis habeant. Itaque ocissime: refrigerantur, ad asse-, ctum sua natura propensae. Verum quid causae est cor imae. earum partes invertuntur ? an quod mollior sit illaru m substantia quam reliquarum partium, quae non aliud sunt, quam tenuissima cartilago tenui cute obducta? Ob has quidem praedictas causas infimae aurium partes ex. tenuantur; invertuntur, sicciores densioresque evadunt. Deinde retrahuntur et quam maxime possunt ad originem nervorum recurrunt, a quibus tensum accepere. Convelli namque coriaceis omnibus exsiccatis commune est, ad partem autem illam reflecti potius et reverti. Unde nervi qui in ipsam inseruntur originem ducunt, prorsum est singularum corporis partium. Hoc namque etiam in digitis apertissime potest rideri. Nam si tendo internus aliqua de causa male affectus fuerit, rideas aperte digitos inflecti, si vero externus, distendi. Est autem illa ipsis siccitas adstrictioque causa cur tota cutis faciei dura tenstupre sit. Quod tamen in fronte multo cernitur evidentius, quoniam illic caro admodum tenuis cuti subjecta est. Afficitur vero a praedictis causis multo facilius caro quam cutis. At vero coloris mutatio in nigrum quidem omnium pessima est, ut quae sanguine refrigerato proveniat. non aliter quam quum extra vasa effusus in grumos concrevit. Quae vero ad eum sit colorem, quem Graeci χλωρὸν vocant, mitior multo est. Sic autem veteres vocare con-, sueverunt alias pallidum, alias viride, quomodo multi brassicam et lactucam virides appellant, qui certe color nigrior est quam ruber et veluti initium quoddam nigritiei et livoris, a .frigiditate sumit et color niger prove-. mens. Quamobrem haud temere facies his omnibus, quae dictae funi foedata notis, letalis censetur. Atque in longis quidem morbis saepenumero per initia autem morborum raro talis evadit, eamque ob causam periculosissima est, ut quae temporis longitudini accepta referri non possit. Namque mora temporis longiore et corpus contahescere et extremas aliquot corporis partes refrigerari, non debet cuiquam mirum videri. In recenti vero morbo maximeque acuto omnino exitiale est, ussi forte talis aliam quandam ob causam evaserit; quae autem id efficere possint, ipse postea dicturus est. Nunc autem quod ab eo praetermissum videtur quodque adliciendum a me est, prius ausculta. Nam quemadmodum per longos morbos faciem talem evadere non est admodum perniciosum, ita nec in regione frigida et hieme et frigido caeli statu et fenili aetate; sicut in aphorismis didicimus, in morbis minus periculi esse, qui naturae, aetati, habitui, temporique anni magis congruunt, quam qui nulla in re cum istis conveniunt.

VIII. Itaque st principio morbi faciet talis est et nondum potest aliis ex notis ulla haberi confectura, interrogare aportet, an vigilia praecesserit, an ventris resolutio, an in-edia. Ac si eorum aliquid fetentur, minus periculi subesse arbitrandum est. An vero eas ob causas /acies talis evaserit, una die nocteque judicatur. sin autem negat quicquam horum praecessisse nec intra iempus praedictum desinit, signum hoc mortiferum esse dubitandum. non est.

Periculosissimus morbus est et prorsus incurabilis, in quo. statim a principio facies letalis nullam externam ob causam evasit. Si vero evidens aliqua causa, ut immoderata vigilia aut inedia aut alui profluvium antecesserit, minus inest periculi. Nam praestaret quidem nec ab his causis vires per initia morborum tantopere exsclutas esse, at multo minus periculi fuerit ab- aliqua ejusmodi causa quam a morbi malignitate exsclutas fuisse. Quae autem corporis affectio sit, quae primis diebus faciem tam deformem reddit, jam tibi aperte breviterque exponam. Quum retentrix, quae in animali est, facultas imbecilla extiterit, simulque humores tenues cum febre calida fetuper quidem aliquid, quod propter pravitatem oculis cerni non potest, effluentibus nimirum tenuibus humoribus extra cutem vacuatur, febris vero tenuissimos quidem humores etiam magis absumit, crassiores autem extenuat, adeo ut mora nulla vacuationi interponatur nec multum differat ab assiduis vomitibus aut profluviis alvi aut immoderata per urinas vacuatione, nisi quod hae fenta deprehendi possunt, et in hoc quidem posita est eorum differentia, illa autem de qua modo dixi propter eorum quae vacuantur tenuitatem vitum. fugit. Nunquam ergo facies talis contigit in morbo pituitosc, ubi nec in plethorico, propter sanguinis redundantiam. -lndigentiam potius in corpore esse et labores curasque praecessisse oportet. Sic enim aliquis plurimum biliosi humoris accumulat. Si vero regio praeterea calida est et tempus anni aestivum- caelique status calidus et siccus, tunc certe etiam facilius est affectu isto prehendi, et mullo adhuc magis si homo sua natura ad bilem propensior est. Sunt autem et quorum corpora resolvuntur atque difflantur perfacile, sunt etiam qui ventriculi os imbecillum habent, quae si cum lupe- t rictibus concurrerint, eo affectu corripi facillimum est, a quo letalis hic vultus nascitur.: Itaque qui ista noverit, non modo momentum magnum: ad praecognoscendum, verum etiam ad curandam erit consequutus; scopum hunc habens cibis ventriculo optimis, εύστομάχονς Graeci vocant, vires confirmare. Verum ista quasi viae haud breve. diverticulum dicta sinti Jam vero de externis causis aceoratius disserendum. Sunt autem illae quas ego nominatim recensui, inedia, vigilia et alvi resolutio. Quibus addes, su libet, alsa ipsis similia, ut immodicam sanguinis e naribusant utero aut haemorrhoidibus aut vulnere aut alio quovis modo yacuationem. Praeterea tristitiam magnam quaecunque eam occasio. invexerit. Sed hanc forte sub vigiliis ab Hippocrate comprehensam non absurde existimari possit. Namque ut alias oh causas, sic sclent etiam .et multo quidem frequentius a tristitia excitari. Quamobrem illam sub vigilia contineri recte dici potest. Sic et alvus plurimum profluens omnis -immoderatae va-. errationis exemplum est. Ac ille quidem qui: diligenter in artis operibus venatus est et in singularum rerum turma multum tritus exercitatusque, causam. saepenumero agnoscit quae faciem ejusmodi induxerit, earum tamen notas verbis explicare difficile est, ob idque ex medicis permulti quamvis nossent, scripto tamen docere destiterunt.^ Nos autem omnes propriis locis, ubi eas tractari oportuit,. explicavimus. Quas tu quoque si nosti, poteris aliquando ad aegrum accedens causas illi aperire, a quibus facies ejusmodi profecta est, maxime si nota tibi iit victus om-, mis ratio quam tenuit, atque insuper attenderis: qualenam: sit ipsius temperamentum et multo etiam facllius, sterte-. viarum motum et febris qualitatem habueris exploratam. Esto enim, exempli gratia, qui aestate calido siccoque, caeli statu, aetate juvenis et natura biliosus ex labore et inedia et moerore coeperit aegrotare. Esse praeterea calor ejusmodi qui tactum nostrum vehementer mordicet, urinabiliosa, pulsus denique virium imbecillitatem prae se ferat,eum quidem sic affectum iri quemadmodum hic dicitur, faciemque mortiferam brevi habiturum existima, nisi prius opportune alatur. Age vero ista nec praecesserint in aegro nec primo et secundo die apparuerint, sed tertio ubi ad eum accesseris, facies qualem nunc Hippocrates descripsit videatur. Scito hunc externam aliquam ob causam sic affectum fuisse. Tecum igitur expende quid potius illi accidere potuerit, magnane aliqua vacuatio an vigilia. Namque ex inedia talis derepente non evaserit, nullo ejusmodi morbum praecedente quale recensuimus nec ea quam descripsi natura praeditus. Ac si quidem eum pridie videras, latere te non potuit magna sponte sua vacuatio ventura, quippe certissimae sunt ipsius notae et a nobis traditae libris^ de crisibus, atque aliis in quibus docetar, quae sit ex pulsibus praecogniti^. Itaque quum p rimum videris hominem, constanter asseverare potes eum maxime pervigilem fuisse. Siquidem oculos ejus permultam siccos intueberis, quod ab immodicis vacuationibus quae sensibus usurpari possunt, sicut a vigilia provenire non solet. Ad haec videbis palpebras vix attolli posse, sed demitti et immotas manere, ium aliter quam in vigili sopore, qui κῶμα a Graecis nuncupatur. Ac quamvis tunc primum et nunquam ante aegrum videris, tamen et ex notis ejusmodi atque etiam pulsibus poteris judicare. Si namque hanc faciem vacuatae immodica conciliavit, super-. erit procul dubio, etiamsi parvum id signum est, in pulsu aliquid quod ipsam prodat. Sin autem vigiliae salem invexerunt, intentae chordae speciem feret. Cui vero ex inedia tela facies talis evasit, nulla ex praedictis signa ad-sunt, quae vel t amationem vel vigiliam testari solent. Quare ex iis potius, quae accidere, quam ex propriis notis eorum quibus cibi abstinentia faciem hunc inmodum affecit petenda praecognitae est, maxime si diligenter considerandi tibi caloris in halitum digerentis proprietatem febris non vehemeus esse videatur. Nam si talis apparet, ab ea potius quam aliaulla externa causa faciem tam gracilem factam esse existimandum est. Decet autem tangentem diutius immorari, totaque manu aegri non modo brachiale, sed superiores etiam partes apprehendere, atque animum diligenter advertere, an non iolum acris sit, verum etiam. coniciam tecum substantiam corpoream instar flammae evehat, quae et manus tuae; qua aegrum tangis, cutem pervadat et in imam quoque manum manifesto subeat et penetret. Febres enim a quibus praedicta facies inducitur ejusmodi sunt. Haec autem quemadmodum dicebam, doceri quidem difficulter possunt, non tamen nullo prorsus modo explicari aut ab exercitatis cognosci, atque ab illis etiam qui saepius ea me praefagientem viderunt, ac potissimum quibus curae fuit ea, quae ex prognosticorum commentariis didicerunt facto explorare. Qui Iane quum vident ea evenisse quae praedicebantur, re ipsa intelligunt fieri illa posse nec animum interdum despondent, qum haec aliquando cognituri sint, quorum cognitio principio perdifficilis videbatur. Nemo enim geminos inter su simillimos fratres semel tantum atque iterum visos discernere. potest, quos tamen nemo domesticorum non dignoscit. Ista quidem a me dicta Iun t, quo Iuvenes. adhorter eos praesertim, qui me talia praedieentem non spectarunt. Nam non solum ad vigilias causam referre possunt, sed etiam ad tristitiam hac vel ista de causis contractant. Erasistratus enim non propterea juvenem amore captum deprehendit, quod cornices aut corvos volantes vidisset nec quod juvenis arterias, ut pleri que scripsere, sensisset amatorium quiddam pulsantes, nullus enim pulsus est amori proprius et peculiaris, sed quemadmodum ego quoque aliquando comperi, posteaquam manum brachiali laborantis admovissem et ipse mulierem quandam inter alias domi vidisset. Nam confestim tuaequalis et inordinatus pulsus evasit, paulo autem posteaquam illa discessit, in statum rediit naturalem. Pulsus namque hoc modo immutatus, affectu aliquo in universum aegri animum perturbatum esse testatur. Quis vero ille sit; ex his quae cum ipsi, partim dicuntur partim videntur investigare convenit. Nam dictis etiam quibusdam pulsus inaequales fiunt, aegris ob ea quae audierint perturbatis. t Sed de his quidem alio libro particulatim. a me dictum est; qui de praecognoscendo inscribitur. Nunc. ad institutum redeamus. Erat autem ejusmodi; medicumlau. dem magnam posse apud aegros consequi. si multa quae ante facta- tunsi, quaeque adhuc fiunt exponat, sicut. ea de quibus nunc dicebamus, vigiliam, alvi. profluvium ec famem. Sed eorum quidem unum determinate dicere difficile interdum est. Duorum vero alterum aut ex tribus omnino unum esse facile praesciri potest. Nam et ab audientibus laudatur is, qui praecognoscendi causa interrogat hunc in modum. Nonne quod nimium vigilaverit aut diutius cibo abstinuerit sic extenuatus est? Et saepe quidem utrumque .annuunt et medicum duas ob causas admirantur. Nonnunquam vero alterum tantum respondent et in hoc etiam admirantur. Hoc igitur est quod ab Hippocrate dicitur interrogandum esse in vigilia, an ventris magna resulutio an inedia praecesserit. Deinde quid ait? Ac si eorum aliquid fateatur, minus periculi subesse arbitrandum est. Praestaret enim vires tam vali- . das esse, ut nulla externa causa dejici possint, Minus tamen mali fuerit ab aliqua earum, quam morbi malignitate faciem in tantum contabuisse. Quum vero et externa aliqua causa, ut dictum est, corpori infesta et febris quor que eolliquans simul esse et concurrere possint, die nocteque sequentibus id ipsum discernito. Nam si ab externa dumtaxat causa facies qualem descripsimus provenerit, diei noctisque unius spatio emendari potest: si vero eam corporis affectus excitarit; vel similis perseverabit aut deterror etiam evadet. ille quidem omnia rectissime videtur dixisse Hippocrates. Cur vero dixerit: itaque si principio morbi facies talis est et nondum; potest aliis ex notis ulla haberi conjectura, deinceps expendamus. Duorum enim alterum consequi necesse est, signis ejusmodi non posse res dubias explicari, vel quod non existant ab initio vel quod nihil certi denotent. Et mihi quidem videntur illa nec fieri perpetuo nec si fiant certo aliquid prodere. Quod ita se habere in horum quae sequuntur verborum interpretatione docebo.

IX. Si vero morbo jam vetustiore quam triduo aut quatriduo series talis est, tum ea quae praecepi quaerere conveniet, tum signa etiam alia considerare, quae et in tota facie et in corpore et in oculis.

Principii nomen tum primam illam morbi accessionem significat, quae nullam prorsus habet latitudinem, tum eam etiam quae ad aliquod temporis spatium, non tamen multum producta est. Praeterea primum illud morbi tempus, a quo secundum numerant incrementum, tertium summum vigorem et quartum declinationem. Quare quum paulo ante Hippocrates dixisset: itaque si principio morbi facies. talis est, illic quidem non ostendit, quodnam ex .tribus: illis principiis intelligat. Nunc autem quum leri-. p ferit: . si vero in morbo vetere iam plus quam triduo aut quatriduo facies talis est, manifesto indicavit verba se prius de illo fecisse; quod habet latitudinem; hoc enim ad tertium usque diem producitur. Tunc autem notis illis quarum antea fecit mentionem, vult alias quoque ab universo corpore adjungr, de quibus dixerat, et nondum potest. aliis ex notis ulla -haberi conjectura. Eas autem deinceps enumerat scribens hunc in modum.

X. si namque lumen refugiant aut sine voluntate illacrymens aut. pervertantur aut unus altero minor sit aut quae in his alba esse debent rubescant atque in iisdem venulae lividae vel nigrae sint aut sordes circum ocubos appareant aut facti sublimiores sint vel promineant vel vehementer subsederint aut supercilia curva aut rigida maculosa aut visus siqualidus et sine splendore et vultus lividus et adspectu terribilis et dentes lividi stant aut calor totius faciei immutatus su, haec omnia mala esse et perniriosuexistimandum esu - t

Quae recensuit symptomata commune quidem hoc haHent quod praeter naturam sint. Differunt autem ab invicem quod alia iis quae secundum naturam sunt adversa tantum sint, alia vero quemadmodum ipse prius dixit adversissima. Quamobrem per communem epilogismum omnia quidem perniciosa esse putare oportet, prout vero magis minusve adversa fuerlut, etiam magis minusve perviciosa esse. At vero affectus a quibus haec oriuntur ex— . pendere praestiterit, a placitis Hippocratis non recedentes Itaque lumen refugere hoc est aversari ab imbecillitate facultatis -videndi provenit, interdum quidem ob i n sim- r mensorum affectionem laborantis, quemadmodum in inflammationibus oculorum, interdum vero, et tunc quidem exitiale signum est, per. se ipsam affectae. Similiter etlacrymae si inflammatis oculis decidunt .aut ex fluxione aliqua d capite oriuntur, contra naturam quidem est, non tamen prorsus mortiferum. Si vero ab imbecillitate retentricis facultatis, perniciosum -atque letale est. Porro oculi: pervertuntur convulsis a quibus moventur musculis, qui affectus si illorum tantum est, susque deque habendum, si vero- principii nervorum, id est cerebri, extremam perniciem significat. Siquidem principii passiones proximi^ nervi ante alios sentiunt, modo quidem illi qui in oculis siti sunt, de quibus nunc loquitur, modo vero temporales, qui a Graecis κροταφῖται dicuntur, de quibus libro de articulis tractavit. Quin etiam alterum. oculum minorem esse quam -natura factus sit, symptoma mortiferum est, ut quod indicet eam qua regebatur facultatem periisse. oculorum vero alba rubescere, quemadmodum per eorum in-. flammationes et plerisque. temulentis accidit, magnam cerebri atque meningum. plenitudinem prodit, ac nonnunquam etiam in illis excitatam inflammationem. Siquidem utroque in affectu sanguis ad oculorum venas truditur et proinde quae in illis alba esse debent rubra videntur. Est autem album oculorum pars ea quae vocatam coronam ambit, cui scimus ex anatome omnes oculi membranas tuuicasque conjunctas esse. Scimus vero et in eam membranae extremum quae calvariam ambit una cum ve-, nis quas continet excurrere. Quod autem ab his quoque candidum oculorum rubere intellexeris, ex iis quae subpinxit indicavit apertissime, atque si in iisdem venulae lividae vel nigrae sint, id quod omnium perniciosissimum est. Siquidem venae illae rubent vel a copia, sicut dicebam, vel cerebri inflammatione. Nigrae vero livrdaeque fiunt quia refrigerantur. Refrigerantur autem quod in propinquo mors sit. Quare colores ejusmodi nunquam non exitiales sunt. At vero sordes circum oculos tum insitamentis ipsis affectis, et nunc quidem nihil habent periculi, ut inflammatis oculis aut alio morbi genere laborantibus tum ab imbecillitate naturalis quae oculum moderatur facultatis eorum alimentum concoquere non valentis excitari scimus. Ostensum enim est eas semicocti nutrimenti excrementum esse. Atqui inflammatis oculis tam propter humoris qui praeter naturam est copiam quam organa ipsa male affecta, eorum alimentum recte concoqui non posse haud absurdum videtur. Quum vero penuria quam cavitas prodit manifesta est, tunc ad copiam causa referri nullo modo potest, sola autem superest facultatis imbecillitas et ea quidem non levis, sed prorsus maxima, ut quae vel modicum oculorum nutrimentum concoquere non possit. Caeterum oculi sublimes qui hoc loco ἐναιωρούμενοι ab Hippocrate dicuntur, hoc est instabiles et perpetuo. motu agitati, delirium vel musculorum oculi tremorem designant, quorum .utrumque in proposito affectu mortale est. Deliria namque gravissima sunt quae ob defectum proveniunt. Tremores item qui ab instrumentorum siccitale oriuntur prorsus sunt incurabiles. Praeterea prominentes oculos vel- qui vehementer subsoderunt cavique sunt damnati Prominent autem aliquando etiam principio morbi iis praesertim, qui post ciborum potusque ingluviem evomuerunt. Non tamen hanc ob causam multum subsidere talent. Quo factum est ut neque id neque illud initio adscripserit, quum dixit: nasus acutus, oculi concavi. ll.lud enim nunquam. in letali vultu principio apparet, nam qui fieri potest oculos simul cavos lesse et prominere? hoc vero tunc nullo modo effici potest. Sed forte quod de prominentibus oculis dixit, cum praecedentibus pugnare videbitur. Quum enim de letali vultu dixerit: nasum acutum. et oculos concavos, deinde illa certius drjudicet et discernat iis quae tertium post diem apparent, non recte prominentes adsumti Verum quid bis. verbis sensisse Hippocrates videatur, id jam ego immutatis hunc in modum ipsius verbis explicabo. Ai vero morbo vetere sum plus quam triduo facies talis est tum ea quae praecepi quaerere conveniet tum signa etiam alia conside- rare, quae in reliquo corpore et in oculis apparent. Sunt autem haec in oculis signa post tertium diem letalia, lucem refugere, illacrymari, perverti, unum altero minorem esse, eorum alba videri rubra, venas habere vel nigras vel lividas, sordibus scatere; sublimes esse aut prominentes vel vehementer subsedisse, atque immutatum esse tutius famei colorem. Haec enim omnia mortifera sunt, quorum si aliquod in descripta facie emerserit, non parvum praebet futurae mortis argumentum. lsto quidem fenta etiam prominentes oculos una cum aliis signis, quae in letali vultu simul concurrere possunt, videtur mihi annumerasse, etiam su una cum aliis nequeant existere propterea quod non solum de iis, quae simul in letali vultu concurrere possunt, dicere instituerit, verum alia etiam omnia mortalia quae in facie cernuntur signa re-. ceufere. Quare si non modo unum, sed etiam plura eorum quae enumeravit, non possunt simul in mortifero vultu convenire, non videtur sucum Hippocrates pugnare, quippe qui ad doctrinam omnium signorum exitialium orationem jam converterit. Quod autem recte ab eo dictum sit, et nondum potest aliis ex notis ulla haberi conpectora, hac una brevi comtnunique ratione adducta faciant ut intelligas. omnia quae dicta sunt aut non fiunt recente morbo aut non semper letalia sunt; id quod verissimum esse judicabis, si lingula scortum expenderis. Nam plerumque ex potu largiore et magnis vomitionibus aegri lucem quum primum aegrotare coeperint refugiunt et illis aeque oculi illacrimant, pervertuntur, sublimes sunt aut prominent vel venas habent rubras. Atqui lividae aut nigrae per initia morbi venae nunquam evaseritrtnec similiter immensa illa cavitas nec sordes provenerint, ut quae dies ad. minimum tres aut quatuor ad generationem requirant.

XI. sed et ipsos praeterea oculorum hypophasias per somnos in hunc modum contemplari oportet. si namque palpebrae non committuntur, sed inter has ex albo oculo.. rum aliquid apparet, neque id stuens alvus aut medicamentum expresserit nec aeger hoc modo dormire salitus sit, signum malum et admodum exitiale est.

A verbo ύποφαίνεσθαι Hippocrates τὴν ύπόφασιν nomen fecit, cujus pluralis est αἱ ύποφάσεις, ex quo per divisionem Ionicam αἱ ύποφάσιες. Sed nescio quid Artemulorum et Dioscoridem impulerit, ut ύποφύσιας cum n scriberent, quum quid ipse Hippocrates dicat perspicuum sit. Explicavit enim quid per ύπόφασιν intelligat dicens, si namque palpebrae per somnum non committuntur, sed inter has ex albo oculorum aliquid apparet. Quod ut melius etiam intelligeretur, adjecit ad distinctionem: neque id stuens alvus aut medicamentum expresserit. Convenit autem praeterea alia quoque omnia, quae pares cum istis vires habent, subaudire. Dicere enim aliquis omnia verbo uno complexus possit, ab imbecillitate palpebras moventis facultatis symptoma istud excitari. Quod. sane quum nulla ipsum externa causa invexerit, perniciosum est. Haec autem procul dubio natura oportet esse ejusmodi, ut vires exsolvant, sicut alvi profluvium est aut purgatio. per medicamentum aut tristitia ingens aut vigiliae aut alimenti penuria aut copiosa sanguinis profusio aut alia brea viter immoderata vacuasse. Quod autem paulo ante dis cebam recenseri ab eo signa omnia mortalia non ea tantum quae exitioso in vultu oriuntur, hoc loco ostendit evidentissime adjiciens istud nec alvi profluvio nec medicemento accidisse. Hac enim etiam prius in mortifero vultu exceptione usus erat, quum dixit, an ventris refolotio praecesserit. Resolvitur enim alvus tam profluvio quam medicamento. Quia vere rarius alio sumpto exor- . dio signa omnia exitialia recenset, recte singulis proprias adhibet exceptiones.

XII. si vero palpebrae aut labra aut nares una cum cujusdam alterius signi accessione pervertantur aut livescant aut palleant, mortem non longe abesse scito. Mortale vero est et labra resoluta, suspensa, frigida albaque videri.

In plurimis quidem codicibus sic habet hujus fentenriae initium. Aliqui vero non καμπύλον recurvum, sed ῥικνὸν rigidum habent, ut hac voce contractum significetur, sicut a gelu vehementer refrigeratis accidere sidet. Hoc igitur extincti emortuique caloris signum est aeque ac lividum. Perversum vero vel tensionis cujusdam convulsoriae vel resolutionis unius aut alterius musculi qui oculum claudit. Caeterum utrumque perniciosum est, si aliorum etiam signorum testimoniis confirmentur, quod ipse ostendit. dicens, una cum cujusdam alterius signi accessione, quasi unum ex his solum mortem non possit certo denunciare.

XIII. Debet autem medicus aegrum deprehendere in dextrum aut sinistrum latus /acentem, manibus collo cruribusque parum reductis et toto corpore humentem. sic enim pla- simi sunt cubant. Cubare autem quo modo fani solent optimum.

Et hoc quidem argumentum est in hae tota libri parte mortifera signa recenseri, Apte namque hoc etiam loco de signis quae tuto corpore emergunt non fusi alio titulo disserere, sed ea eum prius enumeratis conjungere manifesto videtur. Quum enim antea letali in vultu admounisset alia insuper signa esse consideranda, quae tum in universo corpore tum in oculis consisterent, de omnibus deinceps perpetua oratione disserit. Quod vero ait aegrum a medicis qui eum invisunt non supino corpore ceu resolutis viribus jacentem, sed in alterum latus quo tempore medicus ad illum accesserit reperiri debere, signum quidem propterea bonum est quod robur facultatis significet, quae corpus per musculos firmat et stabilit, sicut e contrario imbecillitatis argumentum est, si in alterum latus facere non possit. Porro autem Hippocrates communem addidit epilogismum, dicens hoc modo permultos fanos cubare. Quod quidem de tempore quo medicus ipsos invisit intelligendum esse perspicuum est. Imo vero id in hac oratione subaudire praestiterit, ut quod potestate ab eo dictum sit et sub his verbis comprehensum quibus ait, aegrum cubantem a medico deprehendi debere. Neque enim nude dixit hominem in latus cubare oportere, sed hoc modo jacentem a medico deprehendi. Addit autem: manibus collo cruribusque parum reductis. Sic enim plofimi fani cubare consueverunt. Caeterum quum plurimos adjecit, aliam tibi exceptionem significavit per quam magnus saepe est ad praecognoscendum usus, quaeque metuo-. tria tibi tenenda semper est, etiam si aliquando fuerit praetermissa. Quae autem illa sit jam dicam. Quae duivis aegro praeter caeteros propria et peculiaria sunt, illa haud perfunctorie contemplari convenit. Etenim si eum cubantem reperias: quo modo sanorum plerique cubant, probandum: sin plane. aliter, non protinus .ut malum signum damnandum, sed num aeger hoc modo jacere solitus sit interrogare conveniet. Quod autem corpore humentem jacere dixit, ad ejus differentiam qui artus quatuor distentos habet dixit, perinde ac si ita scripsisset; crura manusque parumper reducta sint, totumque corpus similiter .jaceat, nulla extrema figura compositum. Dicun- . tur autem extremae figurae, quae summam extensionem aut flexum habent, sive artuum sint sive spinalis medullae cujus pars fiunt ipsae colli vertebrae. Itaque extremae quidem figurae extensis supra modum nervis fiunt, sicut in libello de motu musculorum ostendimus. Quae vero inter extremas media est tonsionem non habet, atque .idcirco eam humidam appellavit. Quippe humida corpora tendi natura non solent.

XIV. .supinum vero /acere manibus costo crursousque porrectis minus bonum.

Decubitus iste nullo modo -bonus est, proinde nec minus bonus recte dici videtur. Nam qui bonus esse nullo modo potest, quomodo recte minus bonus esse dicatur? Quod autem nullo prorsus modo bonus sit, adscriptis deinceps verbis etiam ipse profitetur: quod si declivis est et a culcitra ad pedes delabitur, pejus. Sic enim hunc pejorem esse dixit, quasi malus esset qui ante dictus est. Verum mea quidem lenientis decubitum hune inter ambigua signa reponit, quae nec ad salutem nec ad perniciem magnopere pertinere possunt, sed vel exquisite media sunt vel non multum in alterutram partem propensa adeo, ut qui de ipsis negligentius dicat cum ambobus ea possit comparare. Quod et hoc loco Hippocrates fecisse videtur dicens decubitum ejusmodi minus quidem eo, quem ante descripserat, bonum esse, sed tamen illo pejorem alium de quo postea dicturus esset. Ubi et hoc interea admonet, in omnibus ejusmodi distinguendum esse num aeger lupinus jacere consueverit. Nam si ita res habeat nec magna illi cura. sit ingredientis medici, tunc ne medius quidem hic inter bonum malumque deculutus recte censebitur, sed potius inter bonos numerandus venit. Sin autem aeger nec hoc jacere modo et medicum revereri solitus est, haud bonum signum est, praesertim si ipse natura pudoris multum habet. Quare talis jacentis habitus quantum ad ipsum spectat, inter bonum .malumque collocandus est, qui tamen in utramque partem pro natura ejus qui aegrotat concidere et transferri potest.

XV. Quod si declivis est et a culcitra ad pedes delabitur pejus.

Ut jacere in latus aliquid adhuc roboris prae sc fert, sic et supinus in summa lecti parte decubitus, quomodo omnes quoque cubamus. Proinde etiam si cadaver in latus alterum collocaveris, pronum tamen aut supinum omnino recidet, ^quemadmodum si summo quoque in lecto sublime statueris. In pedes namque etiam sic relabatur. Jure igitur signum hoc perniciosum esse dixit, quod facultatis corpus gubernantis interitum declaret.

XVI. si vero nudis etiam pedibus deprehendatur nec tamen multum .calidis et manus, collum cruraque inaequaliter disperse et nuda habeat, malum. Inquietudinem enim . significat, hoc est summam in stomacho molestiam.

Rectissime exceptionem hanc sermoni adjecit: nec tamen multum calidis, siquidem in febribus calidissimis una cum reliquis partibus etiam pedes peruruntur: quo fit ut nudare se aegri cogantur. At si febris tanta non est, is qui pedes nudat se vel mollem vel inquietum. arguit. Si vero manus, collum, cruraque non eo modo composita habere videatur, sicut ante exposuit, sed ea inaequaliter dispergat, signum malum est. Ait enim ex eo ἀλυσμὸν, hoc est .inquietudinem, significari. Quo quidem nomine intelligit molestum gravemque esse omnem situm et subinde mutari. Ac siquidem tecpraefeute aeger eo quo drctum est modo cubans protinus se in aliam figuram invertat et artus praeterea collumque inaequaliter jaetet, scito orium vel. vitio oris ventriculi vel propter virium imbecillitatem sic inquietum esse, modo prius diligenter expenderis, num animo molli sit et delicato et vel levissima de causa statim remisso fractoque.

XVII. Letale autem est etiam ore hianti assidue dormire.

Ex hoc quoque iusirmos esse musculos testatur, qui os claudunt, quemadmodum paulo ante deliis dictum est, qui palpebras committunt. Sic quidem scriptum^ suit, quemadmodum nunc a me scriptum est, nec aliud habetur in vetustis exemplaribus. Aliqua tamen, ut ea quibus est usus Dioscorides, non eo molo, sed isto habent: grave autem est etiam ore hiantidormicescmpem In qua duo simul pinguntur signa, unum hiare semper, alterum dormire semper. Quod quidem malum esse, etiam si nullus hiatus sit, ex eo ipso aphorismo perspicuum fecit quo scribite somnum atque vigiliam ambo mala esse, si modum excesserint. Sed verisimilius est hiatum illum oris inter dormiendum intelligi. Sic enim frequenter videtur fieri. Quod si quis non dormiens nihilominus hiet, malum certe multo majus judicabit.

XVIII. Eoque supino jacente crura multum contracta disiuncta. que esse.

Participium quo utitur Hippocrates potest eum γ vel eum λ utroque modo scribi. Significat autem plurimum inter se distantia. Sed isto quidem modo decumbere perabsurdum est, adeo ut delirium portendat, quum nemo sic jacere consueverit. Nec vero aliter judicandum, si περιπεπλεγμἐνα, hoc est implicata, scribatur. Nam et hic jacentis habitus longe anesum more abhorret, ut quis fupinus ;aeens contrahat crura sibique invicem implicet..

XIX. Pronum vero in ventrem cubare, si modo per sanitatem non ^/sueverit, aut delirium aut partium ad venirem attinentium dolorem designat.

Perpetuo nobis in memoriam reducit exceptionem illam quam rebus in omnibus adhibet, ut spectemus an sit consuetum. Nam nunc quoque in ventrem praeter morem procumbere vel delirium quemadmodum et ante dictus decubitus portendit vel dolorem aliquem qui sitas illic partes quasdam fatiget. Est enim manifestum plurimis quibus dolor ventrem occuparit ejusmodi situm placere.

XX. Quod st dum morbus viget aegrotus velit residere, hoc in omnibus quidem acutis morbis malum, in pulmonis vero inflammationibus pessimum est.

Qui pulmonis inflammatione laborant, queruntur angustia te magna in thorace et pulmone premi, si quando supini jaceant, facilius autem multo, si resideant, spiritum ducere. Supinis enim pectus quodammodo in spinam procumbit, eamque ob causam et pulmo majori in angustia est nec potest sufficientem aerem inspirando admittere. At per alios morbos dum vigent quidem illi, namque hoc non temere adjectum esse existimare debes, aegrum resi- dere velle pessimum est. Etenim qui laborant, solent id maxime temporis immoti jacere, ac si quis eos excitet, indignari. Itaque si vigente morbo aeger sedere cenabis tur, conficito id vel a magna Intrandi difficultate vel in-. quietudine vel delirio procedere.

XXI. stridere autem dentibus nisi quis a puero consueverit, insumam et mortem. portendit. sed quantum quidem ab utroque periculi immineat praedicendum. Si vero etiam delirans hoc agat, id sum valde perniciosum est.

Dentium stridor provenit musculis tum temporum tum maxillarum eonvulsorie motis. Idque interdum ipsis felis vel a prima generatione vel postea aliquam ob causam affectis, interdum vero nervorum principio in affectus ejusmodi consortium eos trahente, unde qui ab ipso nascuntur nervi maxime convelli possint. Contemplari enim et considerare oportet cujusque particulae constructionem, quam ab initio peculiarem obtinuit, de qua quoniam alibi copiosius disputatum est, nunc uno verbo dixisse sufficiet et monere ut reliqua diligenter pensitamus, ne mirari rubeat, quomodo communi nervorum omnium principio affecto musculus alias alius aut tremore corripiatur aut convulsione. Nam sicut manifesto cernimus aliis quidem corporibus crura optime. composita esse, aliis vero statim ab ortu pessime, sic ut illi quidem ocissime currant, isti vero vix pestibus consistant, atque alias firmiter corporis partus, ad eundem modum quod vel levissima occasione in nonnullis crura prompte noxam sentiunt, in aliis vero imi pedes aut oculi aut caput aut alia quaevis particula facile offendatur, id certe a primo naturae exordio ob vitiosam corporum constitutionem provenit. Non igitur mirum si ex musculis quoque nunc quidem illi qui oculos agunt, nunc vero quibus maxillae moventur quibusdam imbecilli sint, adeo ut horum quidem vitio vel semper vel exigua saltem de causa dentium stridor oriatur, illorum vero perpetuus sit oculorum motus. Dentibus enim a natura stridere persimile est affectioni illi oculorum quam introi, hoc est equum appellant, una cum quibusdam genisae et ex utero simul prodeunti per quam ne temporis quidem momento oculi firmari et quiescere nequeunt, sed quasi trementes perpetuo dimoveatur. Caeterum per febrises morbos eos male affecta sua origine convelli, persimile rursum est illi musculorum qui in oculis sunt constructioni, de quibus dixit, aut facti sublimiores sint. Sunt enim corpora quaedam in quibus oculorum musculi proclivius affecta prima origine noxam participant, alia vero in quibus temporum aut maxillarum. Quare rectissime dixit symptoma hoc insaniam mortemque portendere. InPaulam quidem perinde ac si maximam mentis desipientiam dixisset; mortem vero, quia prima origo laesa sit. Sed non absurde quaeri potest cur quum dixerit ab eo pertendi insaniam tamen subjungat, si vero etiam delirans hoc agat, id jam valde perniciosum esse. Nam si dentium stridor delirium denunciat ubi jam delirare coeperit, non modo non desinet, sed etiam ingruet vehementius, praesertim quum alios insuper quosdam musculos idem malum pervaserit. Quamobrem quod ait sic intelligendum videtur. Dentium stridor qui praeter morem est, symptoma est futuri delirii. Quare si quando ad aegrum accesseris et delirantem stridentemque dentibus rideris, tam morti propinquum esse con licito. Verbis ergo prioribus quando scilicet aeger nondum delirans stridet dentibus, id susum. simpliciter indicatur, insaniam nimirum mortemque signi-sicarie Quum vero jam delirat simulque stridet dentibus, haud procul abesse mortem. Id quod evidenter ipse ostendit addens jam. Siquidem mortiserum hoc symptoma esse .verbis etiam prioribus dixerat. Posterioribus autem addidit valde et jam dicens, valde jam perniciosum esse, hoc est admodum perniciosum, quod videlicet non multo post, sed perbrevi aeger interiturus sit.

XXII. Nec vero ignorandum an ulcere vel ante morbum vel in ipse morbo nato laboret. Nam si aeger moriturus est; lividum et siccum aut pallidum et siccum ante evadet.

Siccum quidem omnino erit ulcus ob imbecillitatem .corpus alentis facultatis. Color autem nunquam semper unus erit, sed eum partim quod plurimum corpora humotribus a se invicem differant, partim ob noxae magnitud in em immutari necesse est. Si namque humores biliosi exsuperent, color erit pallidus; si vero melancholici aut lividus aut altero τού χλωρού significatu aeruginosus. Diximus vero antea idem nonnunquam τὸ χλωρὸν significare quod pallidum, aliquando vero colorem fere aerugini siutilem, quo quidem significatu etiam brassicam homines Graeci χλωρὰν dicere solent. Ad eundem modum ipsa quoque noxa major quidem colorem lividum, accedit enim is ad nigrum, minor vero rubrum atque pallidum generate Eamque ob rem plerique extremum sententiae scribunt hoc modo ἢ ῶχρόν τε καὶ ^ηρὸν, id est aut palfidum et siccum, alii vero illo ἢ χλωρόν τε καὶ ^ηρόν.

XXIII. Caeterum de manuum gestibus sic statuendum est. Quoties in acuta febre aut pulmonis inflammatione aut insania aut capitis dolore aegrum nidoris manus ante suciem attollere et quasi muscas inani opera cenari et festucas carpere atque stoccos a cestibus oel ab adiuncto pariete, st qua minuta eminent vellere, ea omnia mala esse et mortifera censendum.

Gestus manuump hoc est actiones et motus, quos hoc loco recensuit, eodem modo atque in his qui suffusione, quam ύπόχυσιν Graeci dicunt, laborant ab imaginatione proveniunt. Cuncta enim quae inter crystallo similem humorem et corneam quae pupillam ambit tunicam hi vident, foris posita esse arbitrantur, propterea quod dum recte valerent, omnia soliti semper erant in adverto aere conspicere. Illi vero de quibus nunc Hippocrates scripsit, eodem modo in febre acuta, pulmonis inflammatione, insania, quae Graecis φρενῖτις dicitur et dolore capitis ea quae intra oculos sunt, quasi extra sint videre sibi videntur. Ostensum enim est spiritum illum quo videtur splendidum lucentemque assimilare sibi humorem illum, qui inter tunicam crystallo similem et pupillam medius continetur, tenuem procul dubio purumque et illi persimilem quem ovis inesse cernimus, quo etiam contra oculorum inflammationes utimur. Demonstratum vero aeque est spiritum ipsum per humorem hunc perque pupillae foramenis circumfusum nobis aerem, cui contiguum illud est, deferri. Quod vero etiam aere isto pariter lucente utatur tanquam congenito instrumento, eandem prorsus vim hafiente, qualem in corpore nervus habet, demonstratum est, conscripta privatim de visu disputatione libro uimirum decimo tertio de demonstratione et septimo de placitis Hippocratis et Platonis. Quin etiam decimo de usu partium libro non pauca de ipso diximus. Itaque quemadmodum cerebrum affectus, verbi gratia, digiti pedis, per nervum tentis, sic per circumfusum aerem res visibiles foris positas quae longius quam par sit non distant. Ac suffusiones quidem in eo humore quem candidae tenuiorique parti evi consimilem esse dicebamus, quique inter pupillam et alterum crystallo similem medius est exuitantur. in eodem vero nonnullis etiam qui male concoxerunt imaginationes suffusis aut dissimiles oriuntur. Quum enim humor aliquis niger aut crassas medium sese opponens vetarit quominus visivus splendor foras exeat, illic nascuntur imagines pro natura impacti humoris. Siquidem interdum velut pilos quosdam vel tomentum vel stamen vel filum ; interdum nigros culices aut muscas praetervolantes videre se imaginantur, aliquando vero alia lentibus miliisve nigris similia. Sic certe quidem accidit per febres acutas inflamma tionesqu e pulmonis ut sublatis in caput humoribus, eorum vapore humor etiam ille purus quem pupilla complectitur, inficiatur. Quo autem ipse modo locoque turbidus effectus fuerit praedictae imagines oboriuntur. Verum in vehementi dolere capitis et insania similiter illa eadem symptomata fiunt, partim ob capitis repletionem, partim etiam ^uo humores in oculos conscenderint. Et inde quidem verba illa a Graecis medicis in phreniticis maxime usurpari solita κροκυδίζειν atque καρφολογεῖν, quae significant tomentum et festucas Legere, originem acceperunt. Sed enim plerique nobis fomentorum et stipularum ejusmodi imaginationem tum interim dum fieret:, tum postea quam facta. esset, ejus etiamnum memores exposuere, Habent autem duplicem differentiam. Alii namque scnsifioa lacu state laesa delirarunt, incolumi salvoque judicio, alii vero sunt qui cum judicio parum vacillarint, ob eximiam tamen qua praediti sunt prudentiam, non multo post judicandi vim receperunt et recuperarunt-adeo, ut vincerent, profligarent et intelligerent, quaecunque accidissent. Et illi quidem ipsi nobis indicarunt quibusnam visis manus movissent, sicut Peribit Hippocrates. Vestium enim villi multis locis excedere illis videbantur et stipulae parietibus haerere, faece vero etiam festucas plurimas per stragula sparsas cernere, atque ante oculos parva animalis praetervolare. Quae dum sectari et comprehendere conantur, circumserunt manus, alia vero quae ipsi eminere putant, partim a vestimentis tollere, partim ab adjuncto pariete avellere contendunt. Caeterum graves sunt merito affectus illi qui pariunt ejusmodi symptomata. Nam .febris quidem acuta et pulmonis inflammatio et dolor: capitis propter humorum abundantiam illa parit, insania vero propter affectae partis. dignitatem. Haec enim toto genere pestifera est, febres autem et pulmonis capitisque dolores, sicut ante dictum est ob magnitudinem.

XXIV. porro autem spiritus faequens quidem dolorem aut partis alie usus supra septum transversum inflammationem signistcat. Magnus vero et longo tempore inspiratus deli- viam ostendit. Quod si vero /rigidus naribus et one exspiretur; id jam valde perniciosum esi.

Totam hanc sententiam accuratissime libro secundo de spirandi difficultate explicavimus, proinde stola nunc capita persequar. Spiritum hoc loco Hippocrates totam respirationem appellat, quam quidem si frequens sit, in. terdum dolorem significare dicit, interdum vero inflamma-tionem, quam φλόγωσιν Graeci nuncupant, partium quae intra thoracem continentur, cordis scilicet et pulmonis, quae sunt supra transversum septum collocata. Siquidem φρένας atque διάφραγμα idem Graeci veteres appellabam. Ac in doloribus quidem ostendit spiritum parvum frequentemque duci, in phlogosi autem, quam inflammationem interpretere, namque phlogosin veteres phlegmonas solent vocare, frequentem et magnum. Spiritus vere rarus, hoc est longis intervallis repetitus, cum magnitudine quidem delirium, cum pravitate vero exstinctum calorem nativum . prodit. Sed et hanc sane affectionem ex accidenti indi- . cavit scribens. Quodsi suigidus naribus et ore exspiretur, id jam valde perniciosum esse. Quod autem in prognostico de morbis acutis. disserens has tantum spirandi difficultates breviter exposuerit, libris autem epidemion de pluribus aliis fecerit mentionem, libro sic difficultate spirandi tertio ostensum est.

XXV. spirandi vero facilitatem existimare oportet valde magnam vim ad salutem habere in omnibus acutis morbis quibus conjuncta febris est, quique diebus quadraginta judicantur.

Respirationem secundum naturam intrandi facilitatem appellavit, ex qua nec thoracem nec eor nec pulmonem nec praecordia nec ullam aliam partem quae ipsis connexa sit, dolore vexari cognoscitur. Nam sive tententur phlegmone sive alio quovis dolorifico affectu teneantur, dolent quum per .respirationem noventur. Haec autem fiunt ventriculus, lien et jecur. Si quando igitur nulla earum laborat nec caloris copia tanta est ut exuri atque ardere videatur, nec contra penuria lenta ut jam exstinguatur nativus calor, quis non fateatur permultum: aegro spei esse ad recuperandam etiam ab acutis. morbis sanitatem, a quibus vel ob magnitudinem febris vel dietam proprie phlegmonem pericula imminent? Diuturni tane morbi quamvis horum expertes quia tamen vires dissolvunt, non carent periculo eamque ob causam ipsos excepit Hippocrates, folosque acutos morbos nominatim expressit. Quorum quum sit duplex differentia, sirnt enim alii simpliciter primumque acuti, alii autem ex istis decidui funi, utrumque ipse complexus est, scribens quibus conjuncta febris est, quique diebus quadraginta judicantur. Ubi conjunctam quidem febrem esse addidit, quo eos separaret a convulsione; distentione, cholera, atque aliis acutis morbis qui febris expertes sunt. Addidit vero et diebus quadraginta judicari, ut acutos morbos ex aliis deciduos, una cum his qui simpliciter et proprie acuti dicuntur, annumeraret. Sunt autem illi initio quidem acuti, postea vero decimo et quarto die vel etiam maturius crisin imperfectam experiuntur, atque ex ea reliquiae quaedam morbi ad diem quadragesimum supersunt. Morbi namque acuti qui imperfecte judicati suere, non in eos modo, sed etiam in diuturnos et maxime in marafmum, quartanam, suppurationem, phthoem, atque hydropas degenerant. Sed hos tamen impraesentiarum Hippocrates excludit, asserens solis simpliciter acutis quibus conjuncta febris est, atque aliis pariter deciduis qui ad quadragesimum diem perveniunt, signum optimum esse spirandi facilitatem non autem acutis omnibus qui febre carent nec item longis, itaque tria sunt omnia morborum genera temporum spatiis differentia : acutum quidem unum quod diebus quatuordecim judicatur, cui ex adverso oppositi sunt diuturni p tertium vero ambiguum et veluti in utriusque confinio positum, cujus extremus inter eos qui judicandi vi pollent quadragesimus dies est. Haec quidem in aegris tam manifesta fiunt ut .nemo illa non fateatur: quae. si quis diligentius in illis expenderit, intelliget plane rem se isto habere modo. Caeterum qui dicunt antiquum illum vi- . rum, quum scribit acutos .morbos diebus quatuordecim judicari, docere nos dierum judicantium numerum, non, modo non noverunt. quae maxime eos scire oportuit, sed ne dictiones quidem ipsas intelligunt. Si namque hoc ipsum diebus quatuordecim acutos morbos judicari designat dierum judicantium multitudinem, certe et quod nunc ait intra dies quadraginta judicari, dierum judicantium numerum significabit. Quaerant igitur an quod in quatuordecim diebus faciunt usque ad quadragesimum, idem in dictis quadraginta diebus efficere possint.

XXVI. Sudores in omnibus acutis morbis optimi sunt, quum et diebus criticis proveniunt et febrem prorsus auferunt. Boni quoque qui toto corpore manant faciuntque ut homo sucinus ferat morbum. Qui rero nihil eorum fecerint, haud quaquam commodi indentur. Pessimi autem sunt frigidi et qui circum caput tantum et faciem et cornicem oriuntur. esti enim cum febre quidem acuta mortem, cum mitiori cero morbi longitudinem denunciant. Similiter et qui in toto corpore eodem, quo et in capite modo proveniunt. At qui milii instar prodeunt quique solo in collo emergunt mali sunt. Boni vero qui guttatim stillant et naporem tollunt. Ceterum seuoersalem sudorum rationem notasse oportet. Alii namque exsolutis corporibus, alii vero propter phlegmones vehementiam salens excitari.

Sudoris optimi duas notas scripsit, tertiam vero praeternrisit, quasi neqessario priores consequatur. Qui enim tum criticis diebus fiunt tum aegro febrem prorsus adimunt, tuto profecto corpore manant. Verum inter notas boni quidem, non tamen optimi sudoris scribens eum toto corpore prodire et partem aliquam morbi adimere, nihil praeterea de diebus criticis adjecit, quasi id etiam necessario fudores bonos. concomitaretur, Porro alius ordo tertius est sudorum qui modice mali ruat, de quibus dixit, qui vero nihil eorum effecerint, haud quaquam commodi ridentur, hoc est nisi toto corpore profluxerint et aeger postea morbum facilius ferat. Perspicuum autem est fudores illos quibus nihil tale acciderit deterlores esse, quibus. vero alterum tantum, meliores. Ex his rursum meliores illos esse, qui morbum reddunt tolerabiliorem, quamvis toto corpore non diflluant, deteriores vero a quibos ingravescit morbus etsi toto corpore ludetur. Ac omnes quidem ii sudores calidi sunt, eamque ob causam dum tres eos ordines statueret, id ipsum non expressit, quippe qui ea quae necessario aliqua consequuntur quaeque facile ex eorum quae subiiciuntur oppositione intelligi possent, praetermittere consueverit. Atqui sudoribus omnibus de quibus primum hoc in loco dixit frigidos opponit scribens ad hunc modum, pessimi autem sunt frigidi; atque simul cum illis malos esse commemorat qui circum caput tantum et faciem et cervicem oriuntur, etiam si frigidi non sint. Hi namque animi deliquium minitantur. Qui sane partibus etiam istis, si frigidi videantur, omnium pessimi sunt. Neque enim amplius suturam syncopen, sed jam incipientem ostendunt. Caeterum ex febris vehementia distinguuntur. Quippe si febris acuta est, tam frigidi illi sudores, etiam si toto e corpore prodeant, quam alii qui cervicem tantum atque caput quamvis sorte calidi occupant, certam perniciem afferunt. Sin autem mitis est poterunt tandem vires vitiosos humores spatio coquere, modo ne prius fabris vehementia pefsumdentur. Nullam vero Hippocrates, quum de aliis sudorinos diceret, mentionem dierum criticorum fecit, de quibus tamen initio loquutus erat, cum optimos describeret, tum quod dierum judicantium vim proprio libro explicaturus esset, tum quod in hac ipsa quam interpretamur .. sententia eos non obscure subiudicarit. Est enim eorum virtus una crisin fidam proferre, sive bonus sive malus exitus illam consequatur. Sciendum autem est propositae nobis sententiae extremum a Dioscoride scribi hunc in modum : pessimi autem sunt frigidi et qui circum caput tantum cernicemque oriuntur. Mortem enim aut longitudinem morbi stgnstcant. Quo quidem modo perspicuum est omnia dici compendiosius quam alioqui supra foriptum est, vim autem utrinque eandem esse et interprett addendum id, quod priore modo jam expressam est, suilictt cum febre quidem acuta mortem, cum mitiori vero morbi longitudinem. Adscribuntur postea nonnulla de sudoribus quae in omnibus codicibus non reperias et quae recte cum alii tum vero Artemidorus et Dioscorides tanquam notha exemere.

XXVII. Optimum vero est st hypochondria sine ullo sensu doloris aequaliter mollia in utraque parte sint. Sin autem phlegmone laborent aut dolorem asserant aut tensa sint aut dextrum a sinistro narium aut sinistrum a dextro et inaequale haec omnia oereri conveniet.

Perbrevi quidem oratione rem totam complectendo dici potest optime praecordia se habere, quae naturalibus quam simillima sunt. Verum Hippocrates sigillatim notas omnes persequitur, quarum primam ex his desumit, quae non insunt quae recentiores medici ἀποσυμβεβηκότα solent appellare. Reliquas autem duas ab his quae praecordiis accidunt. Doloris namque expers esse sumptum ab eo est quod non accidit, molle vero et aequabile ab illis quae insunt; sed molle quidem ex moderato renixu cognoscitur. Huic enim contrarium quod scilicet vehementer renititur, durum est. Aequale vero non hac modo nota^ deprehenditur. Nam possunt quidem omnia aeque mollia esse, quae tamen vel aliqua parte doloris erunt expertia, alia vero dolore afficientur vel alio loco calidiora, alio frigidiora quam debeant aut sublimiora uno et altero magis depressa sunt. Quare optimo et aequali opponens notas pessimi atque inaequalis: sin phlegmone, inquit, laborent aut dolorem asperant aut tensa sint aut dextrum a stnstro aut sinistrum a dextro narium et inaequale. Ubi quod dixit phlegmone laborare de hypochondrio intelligitur. Est autem phlegmone laborare idem quod uri, inflammari et succendi. Aeque vero et dolorem afferre de toto dicitur hypoehondrio, quemadmodum et tensum, quod de ipso etiam toto dictum est. Dicitur vero inaequaliter affectum esse, quoties totum hypochondrium eandem non habet vel caloris vel frigoris vel doloris vel indolentiae Vel gracilitatis vel laxitatis vel tensionis affectionem. Tenditor enim plerumque hypochondrium, ut tamen proprie dicta phlegmone nulla sit, idque vel ob insignem quandstm siccitatem non ipsius modo hypochondrii, sed etiam membranae costas succingentis et septi transversi vel quod musculi hypochondrii phlegmone, quae tumorem excitet nec tamen proprie phlegmone sit, quae dolorificus tumor est afficiantur.

XXVIII. (laod st in praecordiis pulsus quoque insit, perturbationis vel delirii indicium est. Ferum oculos eorum intueri oportet. a^i namque crebro moveantur, exspectanda insania est.

In quibusdam exemplaribus non pulsus, sed palpitatio scribitur. Eam autem a flatulenta spiritu generari comportum habemus. Verum plurima pullum scriptum habent sive ille sit, qui magnas inflammationes comitatur, sive ille aegro sensibilis motus arteriae ^magnae qua spinam peroptat, ut vir ille dixit libro secundo epidemion: quum vena quae in cubito est pulsaverit, insanum foribundumque est. Certum enim est pulsum etiam ab eo appellari magnum illum et vehementem arteriarum motum, quem vel solus aeger vel qui lili assistunt non admota etiam manu manifesto percipiunt. Sed quidquid horum acciderit non bonum signum est, siquidem tum magna arteria tum ventriculus tum jecur atque ipsum adeo transversum septum inter partes principes habentur, quorum anum necessario affectum esse oportet, sive palpitationem fiVe pulsum legerimus. Verumtamen transversum septum delirium promptissime suscitat, eamque ob causam φρένας, quod mentem interpretere, vocatum a veteribus esse dieunt, atque ipso non minus ventriculi os, si quando magna ipsum phlegmone invadat. Reliquae vero partes quae illic sunt, si aliquo ex praedictis affectibus corripiantur, plurimum habent periculi. Itaque Hippocrates ab hoc symptomate vel perturbationem vel delirium impendere haud temere videtur affirmasse: perturbationem quidem quod haec pericula omnia ex aequo consequatur, quibus non aegri solum, verum etiam medici perturbati solent: delirium vero propter septum transversum et os ventriculi. At vero de hypochondrii musculis considerandtlm est, hi enim nec pulsantes nec palpitantes delirium sat periculum necessario arcessiunt. Quare non est vulgari sensu verbum insit interpretandum, quo usus est hoc ia loco Hippocrates scribens, quod si in praecordiis pulsus quoque insit. Quippe eo verbo palpitationem aut pulsum qui in ima praecordiorum sede fiat, designare voluit. Verum oculos eorum intueri oportet. Si namque crebro moveantur, exspectanda insania est. Nam cum eo symplumato perturbationem vel delirium portendi dixisset, nunc distinguit et docet, quando delirium, quando perturbalio consequatur. Est autem distinctio ab oculorum motu, quos non nunc modo, sed aliis omnibus in symptomatis a quibus delirium fore metuis diligentissime contemplare. Ipsum enim instabiles illi praesagiunt. At hoc loco non solum simpliciter delirium, sed insaniam exspectandam esse pronunciavit, indicans ab his notis vehemens delirium venturum. Quod autem creber oculorum motus delirii suspicionem confirmet, potes, ut ego arbitror, facile ex iis colligere, quae modo retulimus quum musculos affectiones cerebri primos sentire ostenderemus. Cerebrum vero ipsum cum ab aliis nervosis partibus tum a septo transverso et ose ventriculi afficitur. Quum enim ab eo nervi omnes oriantur, quae partes nervos plures aut maximos recipiunt, illae principium suum in consortium mali haud fine ratione pertrahunt.

XXIX. At vero tumor in hypochondrio durus et doloristcus pestimus est, st totum hypochondrium occuparit. Sin autem alteram tantum partem pervaserit, periculi minus habet qui stntstram.

Hippocrates οιδημα, quo nomine hic est usos, nos tumorem vertimus, vocare consuevit tumorem omnem praeter naturam. Medici vero recentiores unum tantum, qui si comprimatur nullum dolorem infert et mollis est. sursum quam illi proprie appellant phlegmonen, eam Hippocrates composita dictione durum et dolorificum tudiorem vocat. Namque phlegmones nomine pro phlogosi utebatur. Perspicuum autem est hujusmodi affectum in praecordiis excitatum parte quidem dextra propter jecur deteriorem esse, sinistra vero mitiorem propter lienem, simul vero in utroque latere consistentem pessimum.

XXX. Verum tumores ejusmodi per initia quidem nati mortem brevi suturam stgnipcant.

Scribit Hippocrates tumores illos duros et dolorem cientes, quos recentiores medici proprio nomine phlegma- nas appellant, qui praecordia occupare dicebantur, mortem brevi futuram portendere. Quod sane falsum est, nisi internarum quoque partium aliqua simul affecta fuerit. Internas vero esse novimus jecur, ventriculum, lienem et septum transversum. Musculi namque praecordioruat phlegmone obsessi tollere hominem e vita non polfunt, nisi, quod raro accidit, vel phlegmones magnitudo eximia fuerit vel vires admodum imbecillae vel perperam caretur a medicis vel ipse etiam aeger deliquerit. Proinde confuse et indistincte scripta haec sententia est.

XXXI. Si vero febris vigesimum diem superet nec tumor interea confidat, in suppurationem uertitur.

Omnes praeter naturam tumores resolutis a quibus fiunt humoribus, curantur atque considunt Quare si non consederint humores procul dubio remanent, eosque tandem secundum qualitatem immutari necesse est et vel putrescere, si natura veluti in morticino corpore, nullam eorum concoctionem prae imbecillitate moliatur aut, si illa valida est, in pus converti. Quamobrem rectissime dixisse Videtur Hippocrates : st partes phlegmone laborantes non resederint stmulque febris detineat, in pus mutari. Sedata namque febre videndum ne phlegmone aliqua scirrhodes oboriatur. Sic enim plerumque accidere solet, quum teunior quidem humorum portio, qui phlegmonem excitarunt, in ambientem evanuerit; crassa vero tantaque in ipsis affectorum corporum majoribus spatiis minutatim impacta est. Cur vero vigesimum diem talium abscesseum suppurationis terminum statuerit, dicemus libro de diebus oriticis secundo.

XXXII. Accidit autem his in primo circuitu etiam sanguinis e naribus prostuvium, et plurimum confert, interrogare cero oportet an capite doleant aut hebetes sentiant oculos. sSi quid enim eorum adsit, illuc fertur.

Quod quidem de praecordiorum phlegmonis indistincte loquutus sit ex his etiam verbis perspicuum est, quibus eas ipse distinguit. Nam et in ipsis sanguinis e naribus lssofluvia dicit evenire et inde juvari plurimum. Quod eerte illis praesertim inflammationibus accidit, quae jecur et lienem occupant. In quibus etiam alibi sanguinis κατ’ ἴξιν, hoc est e directo, fluxionem commendant, eam autem quae ἀνάπαλιν, hoc est e contrario, fit, vituperat exponens quid per τὸ ἀνάπαλιν intelligat, sicut quum in magno liene sanguis e dextra nare disiluit. Scribit autem in Inmo circuitu, dierum videlicet criticorum, sanguinis acFidere fluxiones, quod duobus scribitur modis, singulari atque plurali numero: singulari quidem in primo cirusta, plurali vero in primis circuitibus. Si numero sinsaliri scriptum est, septenarium circuitum indicat, sin plntaliter, potest quidem et septenarius ipse significari: quisasdam enim secunda etiam septimana sanguis fluit: vetumtamen quaternarii circuitus videntur potius intelligendi. Quidem plurimis sanguis profluit primis septem diebus, Illicis nono atque undecimo, paucissimis decimo quarto. sano quod sursum humores serantur, ex quo sanguinis fluxiones fieri solent notas adjicit, tum capitis dolorem tum oculorum hebetudinem. Sed de his postea absiolutius disseret, quo loco nos etiam disputationem omnem de sanguinis fluxione absolvemus.

XXXIII. Verum potius in iunioribus qui trigesimum quintum annum agunt, sanguinis prostunium exspectandum, senioribus vero suppuratio.

Docet quomodo ex aetate fluxio sanguinis praevideri possit. Sperandas videlicet magis esse sanguinis fluxiones in junioribus, qui quinque et triginta annos agunt. Siquidem id aetatis tum sanguinis plurimum est tum vires valentissimae tum calor exuberans.

XXXIV. Tumores vero molles et doloris expertes quique digito dum premuntur cedunt, multo tardius judicantur, suntque minus quam illi perniciosa

Isti sunt quos recentiores medici oedemata proprie appellant, quos quum veteres nominare volunt, hoc tantum dicunt tumores mollis, interdum vero addunt doloris expertes; quod si quando omiserint, id tanquam a molli subindicatum omittunt. Mollia namque non cient dolorem. Hippocrates autem non istud modo sed et cedentes addidit, ratus mollis etiam nomine ista omnia comprehendi. Nisi forte quae compressu cavantur nunc intelligat, id quod non omnibus simpliciter accidit, quae cedunt, sed a quibus cutis ipsa intumuit. Quia vero omnes ejusmodi tumores pituitosi sunt, idcirco et diutius perseverant et minus habent periculi. Ac diuturniores quidem luat, quia frigidiores. Calore namque concoctio perficitur. Minus vero periculosi, quia nihil habent doloris. Dolor enim vires exsolvit.

XXXV. Quod si febris ultra sexagesimum diem detineat et tumor inierim non resideat, in suppurationem vertendum esse … indicium est nec eum quidem modo, sed illum similiter qui in reliquo ventre constiteris.

Prius dixerat in oedematis phlegmonosis ut quae calidiora sint suturam suppurationem, si subria post xigesimumdiem non desierit; nunc vero in frigidioribus sup- putationis terminum sexagesimum diem statuit. Sunt autem et alii. quidam inter istos medii, quorum terminus ast quadragesimus dies. Sed de his quidem omnibus, donec de diebus decretoriis tractemus, dicere distuli. Caeterum non eos modo tumores qui diutius in praecordiis immo. rantur, in pus vertendos dicit, verum illos etiam qui in reliquo ventre constiterint, quasi secundum aliquam significationem etiam praecordia inter ventris partes ceufeantur.

XXXVI. Itaque qui tumores dolorem cient et duri magnique sunt, mortis periculum haud longe abesto significant. Qui vero molles sunt et expertes doloris et digito compressi cedunt; illis diuturniores existunt.

Nihil praeterea his verbis docet quam quod docuerat superioribus, nisi quod dolorem cientibus et duris ad.jecit magnitudinem, quam nos etiam ante adjeceramus, quum diceremus musculorum hypochondrii inflammationes nihil prorsus afferre periculi, nisi tupm modum magnae fuerint.

XXXVII. Qui vero ventrem occupant tumores non tam abscessus faciunt, quam - qui consistunt in praecordiis. Minime vero omnium qui sub umbilico sunt in suppurationem vertuntur.

Tumorum qui digesti non sunt suppurationes .. non modo citius, sed etiam magis in hypochondrio contingunt, propterea quod calidior Iocus ille -sit, a quo quicunque longius ad insumas partes recedunt, etiam serius minusque suppurant. Quare qui sub umbilico est, raro .in pus convertitur,

XXXVIII. sed sanguinis prostuvium e supernis partibus maxime exspectare oportet,

In quibusdam exemplaribus adscripta est conjunctio et, per quam significatur sanguinis e naribus effluvium non affectis modo praecordiis, verum aliis etiam partibus inferioribus futurum. Sunt-.. autem quae conjunctionem et non habeant, quod illis quoque, sed minus significati In aliis vero exemplaribus adverbium maxime non habetur,^ sed hunc in modum legitur: sed sanguinis prostuvium e supernis pavtibiis exspectare oportet. Neque enim ttrmores qui iufernas partes occuparunt censet sanguinis flo- xiones excitare. Sic autem veritas habet, a tumoribus qui umbilicum circumstant, sanguinis fluxiones contingere, sed si illi quidem in superioribus partibus consistant, magis, si vero in supremis, maxime. Dicet autem etiam postea de sanguinis profluvio, quo sane loco disputationem omnem retexemus et absolvemus.

XXXIX. omnium autem tumorum, qui diutius istis in partibus mansurint, suppurationes contemplari oportet.

..v Uno verbo complexus est omnia quae sigillatim ante explicaverat, proinde non eget hic Iocus nova interpre talione.

XL. Porro suppurationes quae ab ipsis prodeunt expendet hoc modo. Quae forus quidem abscedunt, tum quae parcae sunt et permultum prominent atque in acutum attolfantur optimae sunt. Magnae vero et latae nec in acutum sustigiatae pessimae.

Quod quidem Hippocrates quum pus universum tumore aliquo praeter naturam concocto collectum fuerit, symptomata ejusmodi ἐμπυὴματα atque διαπυὴματα, hoc est suppurationes appellet, facile intelliges, si totam eam sententiam perlegeris, qua ipse de praecordiorum tumoribus disseruit. Ceterum puris in eo fit abscessio, interdum quidem sub cute, saepe vero in prosnndo, idque geminam ob causam, quod vel pars quae suppurat intra peritonaeum posita sit verpus ipsum etiamsi musculus sit qui laborat, tuli involucris ejus detineatur, nec possit foras propter lentorem aut crassitiem aut tunicae, quae ipsum comprehendit, densitatem egredi. Siquidem natura pus excernere et ab afflictis partibus abigere nititur, idque persaepe illa efficit, quum ulmeos ad excernendum meatua ceu canales quosdam nacta fuerit. Verum quum talea non semper habeantur, in propinqua spatia pus propellit, quae si exigua fueritis, integumentum eorum erodit, quodque illi subest spatium dilatat. Ex his igitur quae hoc medo suppurant, illa multo leviora esse perspicuum est, quae feras et non intro abscedunt, tum quae non magnum occupant locum nec late extenduntur, test ita contracta funi, ut in fastigium tendant et coni figuram repraesentent. Haec autem et robullam esse facultatem ostendunt quae pus foras propellit et non magnam corporum quae exedunt partem corrumpunt. Verum sive hoc loco scriptum sit ab Hippocrate εἰς όξύ ἀποκυρτούμενα sive εἰς ὸξυ ἀποκορυφούμενα, palam est idem ab utroque sig.nificari.

XLI. Quae vero interius rumpuntur optimae quidem illae sunt, quibus cum externo spatio communicatio est. sunt auorem ea contracta et doloris expertia, totaque loci facies exterior, concolor apparet.

Suppurationes istae non sunt simpliciter optimae, sed inter eas optimae quae interius exteriusque rumpuntur. siquidem deteriores illae sunt his quae foras exeunt. Namque illa in multo nobiliores praecordiorum cute partus eruptio fit. Praetereaque curent medicamenta intus ruptis aeque admovere non possumus et pus dum per lutestula vacuatur, ea mordet et abradit dyscnteriamque concitat. Ac si forte per jejunum aut tenuia intestina feratur, cibi in corpus digestionem vitiat, si vero per ventriculum, etiam ipsi concoctioni detrimentum affert. Itaque perspicuum est eas omnium pessimas esse, quae in partem utramque, tum internam tum externam, erupere. Sic enim geminatum malum est. Nullam namque tune habet natura sedem nullumque, ut ita loquar, principium renutritionis, quo ruptis possit opitulari et veluti in solo quodam firma jacere regenerandae carnis fundamenta.

XLII. Est autem pus optimum quod album aequale laeveque est et minime suendum, quod autem e contrario su habet, deterrimum est.

Quod quidem pus minime foetidum esse oporteat, manifestum est. Namque immensus foetor putredinis potius quam concoctionis nota esse sisset. Quod vero etiam album esse debeat, si generationem ejus noveris, ex iis, quae alibi demonstrata funi, intelliges. omnia siquidem omnibus locis demonstrare, sutilia notius dicentis est quam docentis. Sunt autem haec aliis demonstrata .libris, ut libro quidem de facultatibus naturalibus, earum unam alteratricem esse, quae alimentum tum in ventriculo tum in jocinore concoquit, in hoc quidem ipsum in sanguinem convertens, in illo vero succum ex alimento gignens Ian. guini faciendo accommodum ; praeterea singulas animalis partes in Iuam naturam succum ipsis proximum convertere., Novissima enim. concoctio nutrientis appositione cumque eo quod alitur, assimilatione .perficitur. Quamobrem quo similitudo ista concilietur, non est dubium multo illud ante tempore praeparari oportere. Diximus autem etiam in libris de semine in vasorum tunicis ex quibus testes nutrimentum hauriunt, saepenumero sanguis neorjam ante in- semen commutatum manifesto videri. Neque enim falas vasorum tunicas alio quodam nutriri .verisimile est. Et eum quidem humorem ex Graecis me.dicis nonnulli θορώδη appellant, atque ob id sumen etiam ipsum θορὸν vocant, illi praesertim qui σπέρματος, hoc est seminis nomine non corpoream quidem substantiam, sed ipsius vim facultatemque significari volunt. Enimvero phlegmonas quoque ostendimus sanguine in partes phle^mone laborantes decumbente excitari, qui primum quidem ipsa solum vasa repleat et distendat, mox vero etiam vicina ipsis inania spatia, quae singulis in partibus plulima exiguaque sunt occupet. Sunt autem eq a nobis demonstrata libello de tumoribus praeter naturam et dictum aeque de illis in eo, quem de inaequali intemperie scripsimus. Sanguis igitur ille qui in partibus phlegmone afflicti^ per minimas particulas dispersus est, redire quidem in priorem naturam non potest, ut qui extra vasa sua fit, immutatur autem et putrescit, non aliter quam omnia quae alieno in loco vehementius incalescunt. Itaque si nativus quidem calor a propria temperie plurimum recesserit, sanguis ut in morticino corpore putrescit. Sin autem ille vim adhuc aliquam retinet, mixta quaedam linguinis mutatio fit, partim quidem ab ea quae praeter staturam partim vero ab ea, quae secundum naturam causa est. Quarum ut illa pulresacit, sic ista concoquit. Earum vero utravis praevaluerit, protinus indicia tum in colore tum in odore tum in substantia necessario consequuntur. Quum ergo ista aliis commentariis, quemadmodum dixi, demonstrata sint, consequens est an recte sanguis in pus versus sit ratione investigare. Cujus sane rei primum testimonium est, quod non computruerit, sed potius concoctum sit; secundum quod tametsi notae quaedam putredinis praeter naturam conceptae in eo appareant, leves istae quidem sint et, sicut ait Hippocrates, minimum foeteat. Nam quod ipse dixit ὥς ῆκιστα, significat idem quod ὼς ἰλάχιστα. Ad haec colore ipsum decet esse semini persimile nec tamen tam exacte candidum quam nix ipsa videtur. Siquidem tum semini tum puri natura coforem solidorum corporum inducit, sed illi quidem exquisitum, huic vero ad certum quendam modum. Nulla namque in semine causa praeter naturam est, quae ipsum afficiat, in pure autem ut non semper vis ejus par, sicut diximus, ita certe aliquid prorsus inest, quum sanguis extra sua vasa j aceat. Et haec quidem causa est, cur et. semen et pus alba .fiant. Nam pus quoque solidis etiam corporibus. quodammodo assimilatur; quae sunt vasorum tunicae, nervi, ligamenta, membranae, cartilagines et ossa. Est vero eandem etiam ob causam candidum quod in urinis subsidet. Habet enim puri similem originem, nimirum illius et humorum qui. secundum naturam sunt mediam. Quidquid enim alimenti dum in sanguinem verteretur, naturae aetionem declinavit, subsidet in urinis non immutatum quidem a natura, sicut sanguis, nec tamen ut pus a causa praeter .naturam in ipsa generatione vitialum.

HIPPOCRATIS PROGNOSTICON ET CALENI IN EUM LIBRUM COMMENTARIUS II. c .sum . I. Aydropes ex acutis morbis omnes mali, neque enim fabrem solvunt et cum dolore sunt vehementi ac letales. Incipiunt autem plurimi ab ilibus et lumbis, quidam vero a jecore.

Dixerat Hippocrales initio hujus libri; sunt autem haec in acutis morbis consideranda, primum quidem an aegri facies similis sit, bene valentinus. Ex quo plerique existimarunt non de mortifera facte tantum in acute morbo contracta, sed etiam de reliquis omnibus institutam ab eo disputationem suesse. Sed non legere, arbitror, quod ipse extremo libro subjunxit his. verbis-: haec autem dico de morbis acutis atque aliis omnibus qui ex ipsis habent originem. Attamen et de suppurationibus loquutum esse constat, non iis modo quae vigesimo die- abrumpi debent, verum illis etiam quae est trigesimum, quadragesimum et sexagesimum diem producuntur, atque item de morbis qui usque ad quadragesimum diem differuntur, ubi ait: spirandi- vero facilitatem existimare oportet valde magnam vim ad salutem habere in omnibus acutis morbis quibus conjuncta fabris est, quique diebus quadraginta Indicantur. Et nunc quidem non de muni specie aquae inter cutem, ad ea dumtaxat quae acuto morbo supervenit, dicturum se manifesto pallietur. Quin etiam de purulentis et tabidis atque insuper de quartanis postea dicet, quos sane morbos nemo est qui diuturnos non esse fateatur. Itaque aquam omnem inter cutem quae acuto morbo supervenit malam esse dixit, ut quae nec febrem discutiat et dolorem perpetuo excitet. Ejus autem ortum etiam ostendit, dum et jecoris nominatim facit mentionem et illas quae in ilibus continentur partes uno communi vocabulo complectitur, quae sunt jejunum, lactes tenuiaque intestina. Namque verisimile est omnes eas partes ab Hippocrate κενεῶνας appellari, quae inter extremam thoracis costam et coxendicis ossa continentur. Siquidem inanis tota illa regio videtur, si tam cum infernis quam cum superis partibus utrisque osseis contuleris. Est vero etiam pars illa tota gracilis, modo quis non parum ante cibum potumque sumpserit. Hasque ipsas propterea partes poeta λαπάρας, nam λάπαρον gracile significat, vocare videtur. Enimvero omnis inter cutem aqua vitiato sanguificationis opere aeque provenit. Tanquam enim in ventre cibi eoquuntur, sic in iocinore et venis alimentum, quod prius in ventriculo concoctionem adeptum fuerat. Quin etiam sicut in ventriculo plus minusve vitiata concoctio est, ita et in iecinore. Nam ut venter, sic etiam jecur nunc per se primum, nunc ex consensu cum aliis partibus afficitur. Est autem evidens omnia quae mutuo sese afficiunt vel propter vicinitatem vel quod magnum inter se habeant per vasa et nervos commereium assim. Sic quidem jecur cum liene, ventriculo^ et intestinis, magnis venis connecti videtur, ac praeterea illis esse tam vicinum, ut ex hia aliqua annexa, aliqua propemodum contigua sint. Verum Hippocrates nullam lienis mentionem fecit, quod ipse de morbis acutis dicere proposuerit. Apparet tamen id viscus, si quando in veteri morbo scirrhosam ut i q Iba m affectionem contraxerit, tum jecur ipsum similiter afficere, tam ejus occasione hydropas in corpore universo excitare. meminit autem jecinoris et partium inanium et aquarum inter cutem, quas illae pariunt, differentias exponit, id quod erit ex iis quae sequuntur dilucidum.

II. Quibus ergo ab ilibus et lumbis principia stunt hydropum, pedes tument et diarrhoeae diuturnae detinent, quae neque dolores ex ilibus ac lumbis obottos salvant neque ventrem molliunt.

in omni specie aquae inter colem aeque tument pedes. Nam id quoque Hippocrates evenire dtcit, ubi vitio jecinoris provenit. Quod autem etiam si a liene oriatur atque aliis item omnibus ut verbo uno dicamus, idem malum contingat, certo compertum nobis est. At ventris profluvium proprium peculiareque est ejus aquae inter cutem quam inanes partes jejuno intestino vel mesen terio phlegmone laborantibus excitarint. His enim maxime imbecillae venae sunt, quibus jecur ad se trahit alimentum adeo ut nec visceri ad digestionem subserviant nec intuentum in jejuno et tenuibus intestinis morari possit. Quae si infirma quoque fuerint gravata alimento, id omne confestim deorsum propellunt. Et haec fluxus ventris causa est. Sed et nutrimentum corrumpi et plurimum excrementi biliosi acervari, propter partium quae phlegmone torquentur caliditatem verisimile est et inde quidem vehementer morderi intestina et irritari ad excretionem eorum quae in ipsis continentur. Est autem haec altera fiuxus ventris causa. Sed eum quidem haud temere nec dolores sedare nec ventrem subducere dixit, nam verbum λαπάττειν, quo usus est Hippocrates, significat vacuare et ventris tumorem ad aequalitatem redigere, ex quibus etiam Verbis ostendit eos, qui sic affecti sunt, cum dolore reddere alvi excrementa et imum ventrem totum ipsis in tumuisse. Quippe dolores excitari necesse est tum propter pblegmonas tum propter morsos. Ventrem autem totum intumescere, quod intestina flatuoso spiritu plena sint, ex cruditatibus, ut est rationi consentaneum, originem ducente. Quod autem intus non moretur, propter imbecillitatem retentricis facultatis intestinorum accidit.

III. Quibus vero ab hepate hydropes fiunt, tusas et tussiendi cupiditas ipsis innascitur, nihilque essatu dignum exspuunt ad pedes tument venterque non dejicit, nisi et dura et ad necessitatem et circa oentrem tumores prodeunt, qui partim ad dextra partim ad sinistra tum consistunt tum desinunt.

Quod Hippocrates ^υμὸν dixit, nos cupiditatem verti.. mus, ad tussim propensionem significat, ad quam illi tanquam adversus symptoma irritantur, sed confestim vix etiamnum tussire aggressi conquiescunt. Nam jecinoris moles transverso septo incumbens, pulmoni parit angustiam. Quae quidem affectio quum verae illi angustiae similis sit, qua pulmo tum phlegmone occupatus tum distillatione, ex capite obrutus premitur, idcirco tussire quidem affectant, sperantes eo quod molestum est vacuato angustiae se mederi posse. Verum protinus ut coepere desistunt, ex^ parientia ipsa affectum suum certo agnoscentes et ex se ipsis intelligentes frustra se eam spem concepisse. Sed et ipsa per se natura nobis etiam non molientibus tussim sosicitat, ut saepe difficile sit resistere et ne accidat prohibere. Nunc igitur quando ob angustiam frustra aegri tussiculas movent, tanquam malum aliqua ex parte levatuli, tamen facultatis naturalis auxilio destituti, protinus desinunt. Siquidem aegros eam ob rem tussiendi cupiditas incessit, sed diu tussia non detinet, quod nihil dictu dilinum exspuant, sed quantum modo serosi tenuisque humoris ex vasis serosum sanguinem continentibus in aspeEam arteriam, sudoris cujusdam instar, exprimitur. Et bis quidem notis aqua inter cutem a jecinore orta distinguitur a praedictis. Praeter has autem aliud etiam discrimen est a paucitate siccitateque eorum quae infra dejiciuntur. Ilii enim affectis scilicet vel intestinis vel mesenterio crebro irritantur. Quibus vero jecoris vitio aqua inter cutem provenit, tanquam non male affectis illis partibus nec corrupto alimento nec gravatis ab eo memhris, valent enim, venter non fluit, sed illic diutius alimenti reliquiae immorantur, partim ad intima peritonaei spatia immissae, partim vero a jecinoris phlegmone quodummodo adustae. At vero etiam cutis universa, quod pituitoso sanguine alta sit, tumet, ac si digito eam compresseris, extemplo cavatur parumque postea ad pristinam aequalitatem redit. Quod tamen non accidit statim, ut morbus ex acuto degeneravit, sed pedes primum, ut qui a calidissimis partibus absunt longissime, tumorem contrahunt, a quibus sursum conscendens malum, totum etiam ventrem similiter occupat adeo ut si tumorem digito premas, locus ipse cavus quasique defossus appareat. deinde paulo post in priorem sudem reverti videatur. Id quod Hippocrates dixit scribens: atque circa ventrem tumores prodeunt qui consistunt et desinunt. Quamquam hoc etiam possit ab eo dictum esse de primo ipsorum ortu. Nam quando emergere incipiunt plerumque considunt, ut prorsus desiisse videantur, deinde vero exsurgunt denuo rursumque considunt atque iterum postea renovantur. Verum temporis spatio permanent nec amplius sidunt. Verum isti ab illis differunt, quos ab inanibus prodire diximus, quod ab humore pituitoso, non autem a flatu o so spiritu, sicut illi geniti compressu excavantur.

IV. Quod st caput et manus pedesuue scipeant ventre et lateribus calentibus, malum.

In longis morbis per hiemem praesertim et senibus non salum in principiis accessionum, ἐπισημασίας Graeci vocant, verum etiam quum morbus intermisit, si extremae corporis partes, quae et minime carnosae sunt et longissime absunt a visceribus, refrigerantur, non debet mirum videri. Sed quum hoc libro Hippocrates non agat de morbis longis, necesse est aliam quandam subesse causam, cur in acutis morbis partes istae refrigescant, illi contrariam, quae per veteres morbos partibus his frigiditatem inducit. In longis quidem morbis nativus calor propter imbecillitatem non potest usque ad ultimas animalis partes devenire. In acutis vero ob magnitudinem phlegmones qua viscera opprimuntur, paucus admodum sanguis in corpus universum permeat, sed plurimus in partibus phlegmone affectis intereluditur. Quamobrem mediae corporis partes thorax et venter multum calidae sentiuntur. At prehendit tamen aliquando in acutis accessio, quum horrore aut refrigeratione tanta, ut non extremum modo corpus, sed ipsa etiam thoracis ventrisque cutis inalgescat. Verum haec nullum in visceribus vitium arguit. Si vero partes quae lateribus et ventre continentur calidae permaneant vel etiam quam natura esse solebant calidiores evaserint, corpus autem extremum resiluerit, viscera jam ingenti phlegmone detineri indicium estr Praestiterit autem fortasse quod dixit Hippocrates, ventre et lateribus calentibus sic accipere, ut haec longe calidiora, quam cum se haberent secundum naturam, intelligantur, cujusmodi sebrem illam esse novimus, quae a Graecis λειπυρίας dicitur.

V. Optimum vero totum corpus calidum et molle aequaliter esse.

Quum pessimo in statu morbum esse dixerit, quando medio corpore calente extrema algent, nunc ei ex adverso optimum qui nobis contingere potest, comparat, in quo totum corpus calidum aequaliter est atque etiam aequaliter molle. Aequaliter enim amborum commune esse Nam calidum quidem aequaliter corpus est vel in ardentissimis sebribus, at tunc non molie, sed mordicans et aridum manifesto videtur. Quod si molie simul et catidum aequaliter sit, testatur corporis optimam esse asseetio nem.

VI. Oportet autem eum qui laborat, sucile conoerti et in asu surgendo alacrem esse.

Totius quidem praecogni tinnis eorum qui ex morbo vel interire vel servari debent caput est magnitudinis morbi cum aegri viribus comparatio. Morbo siquidem praevalente aeger nullo modo effugere mortem possit. Sin autem vires illi sunt morbo superiores, modo nulla in re peccet, nunquam intereat. Id quod ipse isto etiam aphorismo prodidit, cujus initium est, consectandum vero est an victus aegro sufficiat ad summum morbi vigui. rem. Haec igitur est prognosticae considerationis summa. Verum quum tres genere facultates sint in tribus positae principiis, cerebro, corde et Iecinore, eorum tum infirmi-^ tatem tum robur ex singularum actionibus deprehendes. (Sunt autem ab illo quidem quod in cerebro est principio proficiscentes actiones aliae principes quae in memoria dt ratiocinatione versantur, aliae vero ministrae, quae sentiendo et secundum appetitum movendo perficiuntur. Ema.nant autem ab leo quod in corde ess, motus illi quos arteriae edunt. Ad hoc autem cujus jecur sedes est, sanguis et humores pertinent. Itaque quum in haec fumum capita prognosttca contemplatio sit divisa, videndum etiam atque etiam est, ad quod genus singula signa, quae Hippocrates tradiderit, referre oporteat ; veluti hoc de quo sermo nunc habetur, eum qui laborat facile converti et dum assurgit se alacrem sibi videri. Sunt enim haec virtutis, quae secundum appetitum corpus movet, testiumtria,.. Nec vero hic interest secundum appetitum verteeundum electionem aut voluntatem dicere. Erant autem ejusdem generis et illa quae ante dixit de decussi tu, quovum initium est: caeterum medicus debet aegrum deprehendere in dextrum aut sinistrum latus jacentem. Ostendit enim hunc jacentis habitum et illum aeque qui rectus est annitentibus musculis fieri. Hanc autem musculorum actionem tonicam solent appellare, de qua plurima diximus in .libro de musculorum motu. Dicebat autem et Diocles animalium corpora ex ferente et eo quod fertur constare. Facultas quidem ipsa est quae fert, corpus autem id quod .fertur. Tanquam igitur illi. qui onus portant vel oppressi pondere, vix moveri possunt vel leve esse ducentes sine molestia ferunt; sic facultas, siquidem robusta est, corporis pondus facile sustinet, ut nihilo segnius deteriusque mt,veatur, si vero infirma est, vix potest corporis spartes pondere oppressa attollere.

VII. sin autem tum reliquum corpus tum manus pedesuue graves esse videantur, malus periculum .su

Quum aeger voluntarias actiones obire conatur, partium gravitas tunc se manifesto prodit. Crurum quidem aegro surgere cupiente vel ambulare vel ipsa etiam dum jacet transferre. Et manuum ad eundem modum, quum accipere aliquid et dimittere et loco movere contendit. Aeque vero et colli et spinae dum molitur per has partes corpus in alium habitum invertere. Est autem maximum et praecipuum imbecillae virtutis argumentum partium gravitas, non omnis quidem, ut ante dictum est, sed ejus modo quae in nervis et musculis residet.

VIII. Res vero proxima sum periculo est, si praeter gravitatem ungues digitique lividi evaserint. .

Quod quidem facultates quae vitam animalis moderantur simul intereant et quamdiu earum aliqua^ restat, superstitem prorsus esse hominem, alibi a nobis demonstratum est. Itaque post adducta exsolutae virtutis testimonia, per quam musculi moventur, nunc illis adsuit alterius fa- collatis exstinctae peculiares notas; lividitas enim exstincti caloris nativi, qui a corde proficiscitur, signum est. Quare non simpliciter ex lividitate ad corporis gravitatem accedente mortem portendi dixit, test confestim et ubique mora id futurum, quod jam utriusque facultatis emortuae manifesta signa appareant.

IX. pedes autem digitique penitus nigri minus perniciosi sunt lividis. sed et alia signa considerare convenit. Nam si aeger malum leviter ferre videatur atque signum aliquod salubre praeterea su ostentet, morbum in abscessum versum iri spes est, ex quo homo quidem incolumis evadet, partes autem corporis quae nigredinem contraxere decident. .

Non erat dicendum minus perniciosos esse lividis, sed interdum quidem nullo modo, interdum vero maxime perniciosos esse- Quod tamen Hippocratem ignorasse forte aliquis suspicabitur propterea, quod dictione non proprie usus sit. Verum quum ipse postea distinctionem adiecerit et aperte declaraverit utrumque eorum, quae dixi, palam est cognitam quidem ab eo veritatem fuisse nec tamen diserte expressam. Nigrescit enim pars aliqua alias staxione in eum decumbente, alias vero exstincto in ea calore… Quod quomodo deprehendi possit manifesto ostendit. Nam si malum leviter ferre videatur, hoc est facile aeger toleret, unaque aliud salutiferum signum accedat, defluxio est, sin autem contra eveniat, demortuam partem esse indicium esu.

X. Testes et pudenda retracta vehementes dolores. et mortis periculum significant.,

Videntur partes istae tum dolore excruciatis tum etiam morientibus convelli. : Neque id fieri sine ratione. Siquidem eum facultas vitalis deperit nec se potest eam ob rem ad extremas corporis partes extendere, sed perturbata se ad tuum principium recipit, necesse est una cum ipsis facultate partes quoque intro se referre et mediis corporis partibus adjungi. Quod autem, et dolores efficiant ut se facultas in se ipsamcon trahat saepe jam didicimus, ut non amplius dubitandum sit etiam ob.dolorem partes ad principium retrahi.

XI. somnum inire oportet eodem modo quo per naturam consuevtmus, ut interdiu quidem vigilia, noctu vero summis accedat. Quod si contra stat, malum est. Perum miitus incommodi attulerit, qui matutino tempore ad ter-, viam diei partem, deterior autem qui ab eo tempore invadit.

Non solum recte de- signis quae ex somno haberi possunt Hippocrates dixit, verum causam etiam ipsorum adjecit, omnium quidem quae prosunt causam ad naturalem habitum referens, contraria autem eam ob rem damnans, quod praeter naturam sint. Est .autem et consuetudinis eadem ratio. Consuetum enim bonum, malum vero quod praeter consuetudinem - est. Verum llippocratis faeculo non aliud secundum naturam erat et aliud ex consuetudine. Nunc cum in aliis quibusdam tum in somno praepostere divites agunt qui interdiu. quidem dormiunt, noctes vero insomnes ducunt. Ergo in illis ut qui prae-. ter naturam vivere consueverint, non est verum quod nunc ab Hippocrate docetur..: Consuetudo enim istis quidem temporibus non modo in divitibus mulieribus, sed viris etiam non paucis majoris est quam natura momenti.

XII. Pessimum autem est st somnus neque noctu neque interdiu corripite dd enim a dolore laboreque provenit aut delirii futuri nota est.

Neque interdiu neque noctu dormiunt, qui dolore aliquo divexantur, quique delirare incipiunt. Nam et delirium ob siccum cerebri temperamentum vigilias solet excitare.

XIII. Alvi excrementum optimum est, quod reddit neuter molle concretum, eodem fere tempore quo secunda valetudine assuevit, modoque conveniens his quae assumuntur. Falis enim detectio inferiorem ventrem valere ostendit.

Dejectionem optimam ab excrementorum concretione et modo et tempore quo reddi solent judicat. Pessimam rem non ab his quidem solis, sed a colore etiam et odore et sono insuper quem dum excernitur emittit. Concretionem igitur habent, eam quidem quae secundum naturam est, quaecunque nec prorsus dura sunt, velut lapidea, nec admodum liquida ut diffluere possint, sed eatenus mollia ut adhuc compacta permaneant. Esto autem et eorum modus his quae assumpta sunt conveniens ac tempus etiam quo aeger excernere consuevit. Adsint quoque et color et odor qualis secundum naturam esse solet, quae etsi Hippocrates diserte non expresserit, facile tamen potes ex iis notis quas praeter naturam esse dixit intelligere. Id enim illi familiare esse saepe a nobis ostensum est, ut ex contrariis contraria quorum nomina praetermiserit, indicet. Porro inferiorem ventrem valere dixit, ad differentiam pectoris ut nomine inferioris ventris tum Ipsum ventriculum tum jejunum reliquaque intestina ossinia audiamus. Verumtamen si forte aliter reddita sit dejectio, non est protinus judicandum praeter naturam esse. Id enim nec ipse censet nec est alioqui verum. Valere siquidem potest venter inferior et tamen ex jecore aut liene aliquid in eum deferri, a quo non ipse^modo color qui secundum naturam est, verum etiam concretio odorque excrementorum vitiatur. Quin et modus eorum saepe non servabitur, inmixtis aliis qui affluunt humoribus. Unde fieri quidem potest ut nec illo etiam tempore ea reddat alvus quo assueverat. Itaque alvi delectio naturali quam simillima non ventrem modo inferiorem optima faditate frui ostendit, sicut ipse dixit, sed nihil etiam ex illis visceribus in ipsum regurgitare. At quae contra naturam est, significat quidem aliquando ventrem dumtaxat affectum esse, saepe vero confluentis in eum aliunde humoris notas habet. Et varia quidem ejusmodi dejectio est, propterea quod jecur non sua modo excrementa et laniem humoresque quos praeter naturam continet, in ventrem refundit, sed universi etiam corporis. Nam per ipsum venter omnibus corporis partibus annexus est, perque ipsum eorum excrementa recipit, alias quidem decambentis in eum fluxionis modo totum corpus expurgsatia, alias vero ab una parte aut duabus aut pluribus simul prodeuntia, saepe vero tanquam symptomata, quae vel corporis totius vel partis alicujus aut etiam plurium affectus testentur. Jam ergo animum iis quae deinceps de istis docet advertamus.

XIV. Ferum st alvi excrementum liquidum est, id nec stridere nec crebro et paulatim excerni expedit. Lessus enim homo ex continua e.osurrectione succumbens insomnis set, st cero affatim saepe deficiat, desectus animi periculum est.

Nemo est qui dubitet dejectionem liquidam fore, quum vel e ventre in jecur digestum non est alimentum vel ex jecinore aut liene humoris aliquid excrementitii in ipsum confluxerit. Sed commodum quidem id esse potest, si aut jecur aut lien et universum corpus per jecur expurgetur: incommodum autem, si id velut symptoma acciderit, non probe digesto cibo vel humoribus qui a jecinote in ventrem dilabuntur vitio aliquo infectis. Ea autem ipse discernes si non strideat, quod Hippocrates τρύ^ειν dixit, quod quidem et cum σ et sine eo scribi potest, estque verbum, utrovis scribatur modo, a sono qui editur, effictum. Ad haec si non cumulate et paulatim descenderit. Nam quae sic exeunt rationem habent symptomatis. Quae vero longiori mora interposita cumulate excernuntur, saepenumero utiliter excerni solent, quum natura ea modo aut qualitate superflua deponit, aut totum animat vel aliquam ipsius familiarem portionem vacuat sive expurgat. Voco autem familiarium quidem vastationem, quando copia exsuperant, purgationem vero eorum quae lant aliena qualitate. Caeterum ejusmodi dejectionibus aha quaedam superveniunt, quae bis verbis declaravit Hippocrates. Labor enim qui hominem crebro e cubili sugentem sutigat, uigilias inducit. Quin etiam plurima siepe excernere non probat, quod inde vires exsolvantur. sistro enim ejusmodi vacuationes srugiserae sunt quibus scilicet virium resolutio, quae nunquam bona fuit, conjancta est, aeque ac immoderatis, etiam si criticae fuerint, linguinis eruptionibus.

XV. Sed oportet pro assumptorum copia aut bis aut ter interdiu deiicere et noctu semel. Sed mane plurimum ut naturalis homini consuetudo est.

Et hoc quidem ante scripserat. Verum praestaret ipsum de iis quae critice quidem, sed cumulate excernuntur hoc loco dixisse idem quod ego modo dixi. Nec vero probare possum quod scripsit: bis aut ter interdiu et semel noctu et quae postea subiunxit, quia superflua sint. Satis enim erat id modo dixisse, quod est positum ab eo in fine sententiae, ut homini consuetudo erat, quod quidem in quibusdam codicibus scriptum invenitur cum verbo ύπείτα, in aliis vero absque eo hunc in modum, πλέον ύπὸ τὸ πρωὶ ὥσπερ σύνηθες ὴν τῷ άνρρώπῳ, id est plus matutino tempore ut homini consuetudo erat. Verum nihil in-. terest hoc an illo modo scriptum sit, servatur enim utrobique eadem sententia, optimum id esse cui maxime assaevimus.

XVI. Crassiorem autem fieri defectionem oportet procedente ad crisin morbo.

Crassius quidem esse oportet id quod^ aquosum dilutamque non quod crassam durumque erat. Itaque de iis nunc loquitur, qui incipiente morbo liquida dejiclunt. Verum id antiquae brevitatis est et maxime Hippocrati familiare, ut quae ipse nominatim non expresserit, per opposita nonnunquam significet.

XVII. Sit etiam subsulna neque admodum graoeolens desectio.

Decebat haec principio dicta esse, quum de alvi excrementis disserebat et hunc in modum scribere. excrementum optimum est, quod reddit venter molle, concretum, eodem fere tempore quo secunda valetudine assuevit, m o do que conveniens his quae assumuntur, atque item subrufum nec foedi multum odoris. Ut quemadmodum ego dicebam, ipsorum concretionem et modum et vacuationis tempus et utrasque qualitates, quae tum visu tum odore sentiuntur, simul definiret. Quod vero secundum naturam se habens excrementum subrufum sit, bilem quae a iecinore in ventrem confluit, qualitate quidem moderatam et quantitate exiguam excipiens, medicis omnibus apertum confelsumque est. Nam si meracior vel copiosior affluxerit, flavum aut rufum efficit. Sin autem nullo modo feratur in intestina, id quod descendit album erit, sicut in iis cernitur, qui regio morbo laborant.

XVIII. Sed et lambricos teretes morbo judicium subeunte una cum excrementis prodire utile suerit.

Quando una cum reliquis excrementis lumbricos quoque istos natura deorsum pessumdat, melius est quam si per superiora rejiciat et simul cum aliis se prodant, ut symptomata. Verum fusius in libris qui de crisibus conscripti sunt differentiam omnem eorum quae eri lice proveniunt exposuimus.

XIX. sit omni autem morbo ventrem mollem esse et proba mole donatum oportet.

Molle intento aut pleno modice tumidum emaciato opponitur, ut primum quidem eorum quae intra ventrem, alterum autem ventris ipsius habitum declaret, perinde sc si ita loquutus esset. In omni morbo vacuum justo modo ventrem esse oportet, ipsum autem sua substantia modice tumidum nec nimis extenuatum.

XX. At valde aquosum aut album aut ex viridi pallidum aut vehementer rubrum aut spumans deiicere, mala haec omnia.

Quod descendit perliquidum cruditatis signum est t albidum autem sicut dictum jam ante est, nihil pallidae bilis a iecinore in partes ad ventrem attinentes descendisse significat. Quod vero colorem eum habet, quem χλωρὸν dicunt, quoniam id duorum colorum, sicut ante diximus, nomen est, altera quidem significatione pallidam bilem affatim immixtam esse, altera vero aeruginosam denotat. Porro spumans alias quidem spiritum flatuosum humori vix solubili mixtum esse, alias vero caloris copiam ostendit. Nam in rebus etiam externis sic fieri animadvertimus, in mari quidem ob ventorum impetus, in lebetibus autem, qui aliquid coquunt, a multo calore.

XXI. Sed malum quoque est et exiguum et glutinosum et album et subpallidum et laeoe.

Duas hoc loco excrementorum species explicat, quarum utraque quidem ex colliquatione provenit, disserunt autem inter se quod exigua et glutinosa et alba dejiciuntur, pinguedine a calore quidem igneo, sed non admodum maligno, liquata, subpallidum autem et laeve id quod excernitur est, pinguedine quidem etiam liquata, sed vel propter calorem longe vehementiorem vel quod pinguedo ipsa vetus sit et quodammodo semiputris. Nam non ipsa modo pinguedo, verum etiam sevum temporis spatio prifimum suum colorem mutare et subpallida fieri manifesto ridentur. Ac si quidem id quod descendit subpallidum fuerit propter aeruginosam bilem, nam ut ostendimus id alterum est τοῦ χλωροῦ significatum, maximam prodit colliquationem. At vero laeve fit, quidquid extra corpus emitti potest vel quod aequaliter coctum sit, ita ut nulla ejus pars naturae alterationem effugerit vel a tam vehementi colliquatione ut nulla humoris qui illic sit portio intacta remanserit. Itaque sicut omnia quae bona sunt, censentur meliora, si bona aequaliter sint; eodem modo quaecunque mala sunt, ut sunt aequaliter mala, sic pejora videntur. Eorum enim utraque per se tota cernuntur, ista quidem naturae ornamentis insignita, haec vero prae malignitate turpia atque foeda. Quod vero glutinosum aliquid saepe evadat, immodice excalefactum perspicuum est. Nonnunquam vero etiam ciborum qualitas succos tales efficit. Sed hi quidem haud exigui vacuantur. Quod vero glutinosum exiguum excernitur, non est quidem generis ejusdem, sed ad modicas colliquationes accedit. Quamquam interdum vehemens etiam colliquatio permulta glutinosa excrementa pariat. Sunt autem tales foedi prorsus odoris eoque discernuntur a crudis humoribus qui nullam habent odoris foeditatem.

XXII. His autem alui excrementis magis letalia suerint nigra aut pinguia aut livida aut aeruginosa aut foetida.

Quae nigra dejiciuntur ab atra bile immodica colorem ejusmodi contraxere. Sin autem ea et modica et modice iis permixta fuerit, evadunt livida. Pinguia autem ex^emuntur colliquata pinguedine ab igneo calore. Quae reso foetent, putredinem arguunt.

XXIII. sibi vero naria excrementa reiiciuntur, longioris quidem morbi notae sunt nec tamen minus habent periculis Sunt autem ea strigmentosu et biliosa et sanguinea et porracea et nigra eaque alias universa, alias particulatim asinis essundite

Varia multiplices affectus subesse produnt. Quare temporis spatium requirunt ad concoctionem. Quando inter tam multos affectus aliquos diuturnos esse verisimile est, si non ex se, at certe quod ad naturam, quam quidem ut contra multos adversarios depugnantem plurimum tempms insumere oportet.

XXIV. optimum autem est statum absone sano et crepitu exire, sed eum tamen praestat cum sano prodire quam ibi revolvi. Et sic quidem prodiens hominem oel dolore essligi vel delirare arguit, nisi ipsa surtasus de industria crepitum emittat.

Flatum aliqui cum crepitu nulla verecundia expellunt, alii vel mortem perpeti malint quam pedere. Istos ergo si quando crepitum plurimis audientibus ediderint, scire oportet duorum alterum, vel ad ea non advertere quae agunt vel propter doloris magnitudinem adigi ut quae nolint faciant. Quod spectat ad alios quibus eorum qui praesentes sunt nulla cura est; non oportet putare aliquid sinistri ex crepitu portendi, sed utilius tamen esse itr iis quoque absque sono flatum elabi. Ille enim vel spiritus flatuosi copiam vel vasorum angustiam designat. Si vero flatus nec nimium abundat et vasa per quae fertur admodum ampla sunt, in his ipse solet sine crepitu egredi.

XXV. Dolores tumoresque praecordiorum qui recentes sunt et sine inflammatione sanus in praecordiis excitatus dissolvit, magisque st cum stereore et urina excessit ; sin autem ipse non excesserit, at prodest tamen ad inferiores partes evolutus.

Quae hypochondriorum κυρτὼματα dixit, ea sunt quae ante οἰδὴματα appellavit. Sunt autem illa omnes praeter naturam tumores, qui si absque inflammatione sint, fido flatu distenduntur, maxime quando recentes sunt. Eos autem dissolvi dixit sonitu in praecordiis excitato. Is enim non modo flatus indicium est, sed eum etiam humori corporique solido permixtum esse ostendit. Itaque sta tu osus ille spiritus in flatum versus sive deorsum extedat sive non excedens ad interiores aliquas partes de.Tendat, utrumque symptoma, et dolorem et tumorem, praecordiis adimit, magisque si cum urina et stereore vapuetur. Talis enim vacuasse nihil prorsus superflui in praecordiis relinquit.

XXVI. Optima autem urina est, in qua per totum morbi curriculum donec ipsa judicatus sit, subsidet album, laeve et aequale. Securitatem enim et brevitatem morbi pollice.tur. Si vero modo liquida et pura est, modo habet quaedam subsidentia alba atque laevia morbus longior erit et minus securus.

Sicut paulo ante dixi facultatis unius quam ipse suprcmi principii dicebat esse, quamque ego aliis commentariis in cerebro constitutam ostendi robur aut imbecillitatem significari per voluntarias actiones, ita nunc Hippocrates alterius facultatis naturalis notas partim jam explicavit, partim vero praesenti oratione exponit. Vocatur autem virtus ea de qua nunc agitur alteratrix atque concoctrix. Ac signa quidem illius quae ventrem regit, per ea quae alvus dejicit quotidie deprehenduntur; ejus autem quae in jecinore et venis est ex urinis. Habent enim et illae apertissimas notas concoctionis vel exquisitae vel non perfectae vel etiam penitus nullae, non aliter quam quae e ventre prodeunt. Ad haec ut illinc externi alterius affectus signa quaedam, sic inde simul exeunt. Fecit igitur Hippocrates docendi initium a signis concoctionis ac ipsis deinde alia adjunget. Verum de illis primum dicamus, quae ipse in proposita sententia prima complexus est. Jubet ea quae subsident in urinis contemplari an alba, laevia et aequalia cuncta sint et an modo talia modo diversa. Id enim accidere solet frequentissime. Et quidam secunda Hin probam urinam reddidit, qui sequenti nocte vitiosam Fecit, rursus die tertia mane vitio carentem, deinde vesperi malam emisit. Urinae quidem ejusmodi aliquam humorum qui vasis continentur portionem coneoetam esse et evictam a natura testantur, aliam vero carere coctione. Si vero inter coctas urinas nulla cruda inciderit, ea demum optima urina est. Quod si ex ea. aliquid desidet, album et laeve et aequale perpetuo esse oportet, /donec morbus integre solutus sit. Sin autem nihil desideat, utique nubes quaedam alba pendebit, quam. quidem necessario tum colore modice pallidam esse decet, tum substantia mediam inter tenuem et aquosam et crassa m qualem jumenta excernunt. Verum urinae quae nulla prorsus habent sedimenta iis contingunt, qui tenuiter ad-. modum victitant; quae vero multa habent iis qui liberaliter ; quibus vero pauca insunt iis qui moderato victu utuntur. Praeterea in biliosis morbis quod subsidet, flavum magis est, in iis autem quos crudi humores pariunt, suagis ad album vergit. Porro urinae quae ex crudis Immoribus proveniunt quam plurimum habent sedimenti, quae rem ex biliosis, aut nihil prorsus aut certe perexiguum, at quibus satis sit, si suspensa quaedam, quae Graece ἐναιω^ματα dicuntur, contineant. Sic autem appello quod crassius et albidius non in superficie quidem aut fundo vaiis, sed medio spatio vel exquisite medium vel supra magia quam infra perpendet in urina. Haec quidem ego υαιωρηματα appellare soleo. Vocantur autem haec quoque ab Hippocrate nubes, ut quae ita ad urinam se habeant, quemadmodum verae nubes ad aerem. Siquidem issi circumfuso humore istae aere crassiora sunt. Ac saepe quidem aliquid in urinis sursum adscendit, quod ego proprie nubem consuevi nominare. Haec ergo primum intelligas et memineris, deinde his mentem adhibe quae Hippocrates scripsit. Urina enim quae perpetuo sedimentam habet, quale descripsit, tum securitatem pollicetur, hic est nihil periculi esse in morbo et integre solutum in, ut nunquam postea revertatur; tum morbum propediem finem habiturum adeo ut si primo die et proxime eum sequenti nocte ac secundo etiam die nocteque primi judicantium dierum circuitus similis perseveret, intra id tempus morbus sit conquieturus. Caeterum haec Hippocrates dicit de morbis quibus adiuncta febris est, non de iis qui sine febre consistunt vel in cerebro et ejus membranis aut in thorace et pulmone, quod eos aliis indiciis an salutares brevesque, an periculosi et longi sint, deprehendamus. Cur autem id quod in urinis residet album esse oporteat, in fine primi horum commentariorum, quum de pure ageretur, ostendimus.

XXVII. At st suerit et urina subrubra et sedimentum ejus simile subrubrum et laeve, haec quidem diuturnior priore sit, sed admodum salutaris.

Quum serum sanguinis simul cum urina elabitur, apparet quidem ea subrubra, verum sanguinem non probe consectum redundare significat. Itaque quod humor ille redundat qui omnium optimus est, idcirco caret periculo ; quia vero is humidior atque serosior est, ob id concoqui debet. Quare si tempus ad concoctionem necessarium est, haud immerito ejusmodi urina serius solutum iri morbum quam prior ostendit.

XXVIII. Afalum vero st urinarum sedimenta tanquam ferinam erasa starem repraesentent, pejus autem st quasi bracteolae. Tenuia quoque atque alba sunt admodum vitiosa ; omnium autem pessimum st quod subsidet sursuraccum est.

.Αρὶτινα significant partes resiccati hordei grandiusculas reliquae farinae permixtas, quae scilicet exacte frangi conficique a mola non potuerunt. Itaque si quando ejusmodi subsidere in urina videbuntur, non est bonum signum. Nam in farina quidem id crassius est, quod in subtiles admodum partes confractum non est, in urinis vero non si quid cibi una cum reliquo digestum non fuit, id etiam durum est, sed crasso sanguine vehementer assato aut carne inaequaliter contabescente, ejusmodi evadunt. Fit autem id inaequaliter quum a febrili calore quidquid carnis molle est et recens in tenuem humorem solvitur, durum autem perinde ac quae in sartagine torrentur, arefactum constitit. Primum enim nova et mollis pinguedo per has se^ lues colliquatur, deinde quae durior est et vetustior, mox recens mollisque caro et secundum hanc dura et vetus et postea jam solidae corporis partes. Quibus rursum inaequaliter contabescentibus una cum urinis bracteolis similis exeunt. Quare urinae ejusmodi pejores sunt quam quibus id quod subsidet tanquam farinam crassiorem repraesentat. Desident vero et in urinis alia tenuia, hoc est crassitie carentia et quae aliquis spumae assimilare posa fit. Illa autem protinus etiam alba sunt, propterea quod multo magis quam crassa circumfusi aeris splendorem per se tota admittant. Ortum autem illae habent a statuoso spiritu qui cum semicocta humorum excremento, fudisselabili modo remixtus est. Nam quod ille aequale vocare solet iis modo convenit, quae perfectam adepta sunt concoctionem. Id autem fit quum universa similium partium existunt. Quod enim cum diversa corpore mixtum est, habet utique partes tum substantia tum colore disserentes. Verum ex iis quae inaequalia sunt, pejora censeri debent quae exiguis portionibus quam quae majoribus inaequalitatem Habent. Haec enim magnum esse robur naturae ostendunt et tantum, quanta est moles substantiae perfecte elaboratae. Illa vero quae in minutis partibus est, vires a tota vinci testantur et velut aequali pugna cum ipsa contendere. Est id quidem omnium quae inaequalia sunt commune. Differentiae vero quae particulatim esse posu sunt, partim ex humoris qui concoctus est bonitate, partim ejus qui concoctus non est vitio sumuntur. Post has porro tres sedimentorum differentias aliam quartam recenset, fursuraceam, tertia deteriorem. Nam ipsa aeque ac prima et secunda caloris febrilis ardentis atque colliquantis testimonium est, eamque non quartam, sed tertiam collocatam esse oportuit.

XXIX. Nubes vero quae in urinis egeruntur albae quidem bonae, nigrae cero malae sunt.

Postquam subsidentium in urinis differentias exposuit, transit ad nubeculas, quo quidem nomine ea quae pendent in urinis, ἐναιωρὴματα Graeci dicunt, significare manifesto videtur ex eo verbo quod adjecit. Quarum nigras quidem merito damnari certum est, si modo nigrum vel a vehementi frigiditate fiat, quomodo sanguis in grumos coneretus et quaecunque summe refrigerata intereunt, in atrum vertuntur vel ab immodico calore. Nam et ipse quoque hnguis exustus nigrescit aeque ac alia omnia corpora cuique in aestivo sole moram diu traxere nigri evadunt.

XXX. ffeoad autem urina sulca fuerit et tenuis, crudum esse morbum stgnisicat.

Naturalis urina modice pallida est, ut quae ex humore concoctu secreta sit et parum flavae bilis receperit. fusas sane si plus affluat quam convenit vel sincera admodum urinae misceatur, urina rufa fit. Si ergo praeter ejusmodi colorem etiam consistentiae tenuitas accedat, morbum crudum esse ostendit. Nam ut colore eam modice pallidam esse debere dicebamus, quae secundum naturam se habet, ita et consistentia mediocri praeditam esse decet, nec instar aquae tenuem nec tam crassam, ut jumentorum urinae similis videatur. Enimvero omnem urinarum naturam differentiasque in libris de crisibus absolute explicavimus, ex quibus ille ea discat, qui prognosticae disciplinae cupiditate tenetur. Nam interpretationis scopus is esse debet, ut quae obscure dicta videntur perspicua fiant, judicium vero interponere quaenam vere et quae falso dicta sint et singulis demonstrationem adhibere ex abundanti est.

XXXI. Si vero et morbus longus sit et urina talli, periculum est ne sustulere homo non possit, quoad concocta sit urina.

Si longiori tempore morbus crudus perseveret, pericinum est ne aeger intereat, nisi robustissima sit illi natura quae morbo repugnet. Perspicuum igitur est id esse revocandum in memoriam quod in aphorismis ipse prodidit, considerandumque quantum sit robur facultatis et quantam postulet morbus concoctionem. Itemque an aeger ad summum vigorem morbi sufficiet.

XXXII. At magis letales sunt urinae suendae et aquosae et nigrae et crassae.

Aquosae urinae tenuem quidem consistentiam habent, colorem vero album. Indicant autem humorum maximam cruditatem et coctricis facultatis imbecillitatem. De fuesidis atque nigris antea diximus. Et hae quidem tam per se quam cum aliis mortiferae sunt. Sed de crassis jure quaeri potest an eas quoque per se exitiales esse putandum sit, an cum praecedentibus et nigris conjungere oporstat. De quo quidem ea dicemus quae nobis diligenter explorata cognitaque sunt, ut qui ad ea attenderit et veritatem intelligat et meliorem interpretationem sequatur. Urinas nigras quo fuerint crassiores, tanto deteriores esse observavimus. Crassas autem quae colorem naturalem retineant, alias ine perniciem alias in salutem non longo tempore desideratam redditas esse, perinde ac alia plurima quae praeter naturam sunt, quod per ea corpus expurgotur. Caeterum crassas ab illo dictas esse manifestum est quae etiam atque etiam crassae sunt. Nam quae simpliciter crassiores sunt naturalibus, non sunt prorsus mortiferae.

XXXIII. Sunt autem ciris quidem et mulieribus urinae nigrae deterrimae, pueris vero aquosae.

In omni aetate fatales sunt urinae nigrae et aquosae, verum in aetatis flore inter perniciosas primum locum tenent nigrae, in aetate autem puerili aquosae. Dictum enim antea est omnia quae naturalibus adversissima sunt deterrima esse. At in pueris non tam nigrae urinae quam tenues ab iis dissident, quas secundum naturam excernant. Excernunt enim ipsi secundum naturam crassas et ia quibus multa sedimenta sunt. Qui vero aetate florent, tenuissimas et parum sedimenti habentes. Quare urinae ia istis nigrae praecipue mortiferae sunt, in pueris vero et aliam quidem ob causam exitiales sunt aquosae. Omnia enim ipsi concoquunt celerrime ob robur alteratricis Iscultatis. Concoctio vero non urinas modo, sed etiam alvi excrementa iis, qui cruditate laborant, incrassat et sputa similiter peripneumonicis, pleuriticisque et pituitam, quae catarrhum atque gravedinem committit, et sordes in inflammationibus oculorum et pus in ulceribus. Itaque si diu in pueris aquosa urina permanet nec ullam crassitiem comparat, mortiferum signum est.

XXXIV. Qui urinas tenues et crudas mesunt multo tempore sique .caetera ut superfuturas signa sint, his abscessum ad loca .intra septum transversum exspectare oportet.

Hoc quoque verissime dictum est ab Hippocrale. Morbi enim qui aegerrime concoquuntur, propterea quod ex crassiore et frigidiore humore originem habent, plerumque per abscessum judicantur, quos vero .calidus et tenuis,, humor excitavit, per. vaouationem. Itaque quum urina incocta diu permanet, discernendum an aeger ferendo longo morbo sufficiet, an per abscessum judicabitur. Id autem alia signa distinguenti Mortifera namque interitum portendunt. Bona vero sanitatem pollicentur. At vero abscessus in vetustis quidem multum morbis tum propter frigiditatem crassitiemque humoris tum naturae imbecillitalem longo jam spatio fatigatae in inferioribus partibus oriuntur, in acutioribus vero juxta aures. In his enim et humor minus crassius et caliditas multa et virtus robustior est. Qui vero horum medii morbi fiunt, abscessus indifferentes committunt nec in iis ex tempore conjectura esse potest, fursirmue an deorsum potius erumpent, test ex aliis signis id oportet diiudicare.

XXXV. Quin pinguedines supra innatantes araneosae iinprobandae ; colliquationis enim signa sunt.

Veluti in tummo pinguis jusculi refrigerati superstat, quod a multis musta dicitur, sic et in urinis quae cuntabeficente corpore redduntur, quarum nunc et mentionem fecit et causam etiam adjunxit.

XXXVI. .spectare autem oportet urinarum nubeculas sursumne an deorsum suerint et quales hae habeant colores; et quae deorsum cum qui dicti sunt coloribus feruntur, .eas esse bonas censere ac laudare; quae vero sursum cum dictis coloribus, eas Parvas esse, talesuue improbare decet.

Quod ea quae ego in libris de crisibus enaeoremata faece vocavi, Hippocrates nubeculas appellare solitus sit, his etiam verbis aperte declaravit. Ipse tamen alio loco enaeoremata geniturae similia dixit; itaque duorum alterum dicendum est, aut ἐναιώρημα generalioris. cujusda m ren nomen esse, quae in nubeculas et alia geniturae similia dividatur, aut si id non est, nubeculas ἐναιωρήματα ab eo nuncupari. At vero omnia quae in urinis deorsum se. runtur tanto esse meliora, quanto magis deortam subsisterint,- tacite ridemur antea innuisse, quum diceremus nonnunquam cum talibus remixtum esse flatuesum spiritum. Itaque quod perfecte concoctum, secretum, aequale similareque est, id certe quoniam nihil flatus habet, in simdum vasis urinarii descendit; quod vero magis est aereum et vaporosum, id eam ob causam levius sursum magis minusque fertur, pro modo ejus a quo sublevatur.

XXXVII. Ne vero te fallat si vesica aliquo morbo laborans hususmodi urinas reddat; non enim totius corporis, sed ipsius per su indicium est.

Hoc etiam pulcherrime scripsit Hippocrates admonens nos ejus quod aliquando forte in- aegris non animadversimus. Neque id quidem in excrementis etiam quae alvus effundit negligendum est. Est enim utrique vacuatum, commune .ut a tum corpore haec excrementa suscipiant et ab iis partibus per quas illa vacuantur. Accidit autem nobis omnibus dum quidem valemus, excrementa totius corporis per urinas expurgari, partium autem ad ventrem attinentium una cum stereore descendere, quum vero male habemus, cum urinis quidem testimonia aliqua morborum qui renes et vesicam tenent simul exire; cum stereore vero totius corporis. Itaque non raro de iis quaesitum est, qui .purulenta eminxemnt, unde pus ipsum veniret. Quaeritur aeque de urinis, in quibus quasi bracteolae cernuntur, item de acribus et foetidis et biliosis. Id enim plerumque vitio vesicae et. renum contingit, non raro autem totius corporis, hoc est facultatis in toto animali fuscos coneo- r quantis, lenius, sicuti ostendimus, velut focus ardens et fons jecur est. Quamquam interdum illa ipsis nullo modo affecta totum animal per renes et vesicam expurgatur aut partium ejus aliquarum excrementa quaedam in venas delapsa, purgato a renibus sanguine simul vacuantur, sicut et abscessus pluribus Iocis geniti per urinas abeunt.

XXXVIII. Vomitus autem utili/stmus bile et pituita quam maxime permixtus, neque admodum crassius neque multus .nothatur. sinceriores enim deteriores sunt.

Aperto hic exposuit quid vocet purum, ut cui mixtum opposuerit, quamquam satis per se nutu est hujus nominis significatio. Vinum enim purum esse dicimus cui aut nulla aut perexigua mixta est aqua. Et alia aeque omnia pura fiunt et dicuntur a Graecis, quum ipsa per te sula sunt et cum nullo altero mixta. Flavam ergo bilem videmus aliquando et per vomitum et per alvum dejici crassam et admodum flavam, quam plerique vitellinam nuncupant, saepe vero liquidiorem minusque flavam, quae proprie pallida appellatur, habentem pitui totum succum tenuem aut aquosum aliquod excrementum per te totam remixtum. Neutrum igitur succum vult Hippocrates purum videri, sed eos quodammodo tecum mixtos esse. Nam qui pure biliosus est, insignem calorem, pituitosus vero frigiditatem significat. Sed et qui puri sunt, iisdem videntur etiam crassiores esse. Pituitosus enim ob frigiditatem quasi concrevit. Biliosus vero a vehementia caloris aridus et quasi torridus efficitur. Hae namque duae canfac funi contrariae eorum quae crassescunt, calor et frigi, ditas immodica, quarum hic quidem exsiccat, illa tero compingit.

XXXIX. Ai vero quod vomitur porraceum aut lividum aut nigrum suerit, quisquis horum colorum fuerit, eum malum esse existimare oportet.

De livido et nigro colore diximus antea. Nunc autem primum porracei mentionem fecit, qui nomine quidem proprio caret, a porris autem ipsum mutuatur; nisi forte quis e contrario dicat porrum a porraceo, non a porro porraceum nuncupatum fuisse. Nam in quibusdam derivatio nominum tam manifesta est, ut quod primitivum, sicut vocant grammatici, quodque ab eo derivatum sit, dubitari nest possit, veluti in lacteo colore. In aliis vero non item perspicuam est. Dici namque potest phoeniceum non a phoenice nuncupationem sortitum esse, sed phoeniceni a phoeniceo. Atque cyanum non magis a cyaneo quam cyaneum ab illo esse vocatum. Sic apud Graecos ὤχρα et edor quem ipsi ὠχρὸν appellant. Dico autem ὤχραν non accentu in ultima acuto, ut quum dicunt adolescentem ὠχρὸν et mulierem ὠχρὰν esse, sic enim pallidum significat, sed in penultima. Est enim ὤχρα terree quoddam genus, in quo Attica praecipue excellit. Sed haec quidem semel a me dicta sint. Semper autem memineris ut eatenus vaces dictionibus, quatenus ea quae dicuntur facilius ex ipsis intelligas. Si quam autem praeterea operam hac in re impenderis, superflue insumptam putato, in studiis autem melioribus tempus impende. Sane ut in corpore bene habente pallida bilis nascitur, sic in eo quod praeter -naturam affectum est, porracea alia genecatur. Ea autem saepe quidem in ipso ventre fieri ob cruditatem aliquorum ciborum aut olerum videtur, quaHa sunt betae, caepae atque brassicae. Interdum vero . ejusmodi assumpto per morbos in venis gignitur et defluit modo in firmatum modo in imum ventrem, ostendens pro- cui dubio calorem aliquem in corpore praeter naturam esse et excrementi speciem ita temperati, ut succus olerum quae diximus.

XL. si vero omnes idem homo colores vomat, id admodum exitiale jam est.

Si quod omnes dixit ad praedictus colores porraceum, lividum, nigrumque referre velis, sive ad alios etiam qui praeter naturam incidunt, certe utroque modo pernieiosissimum est, quod plures in corpore graves esse mor- bos indicetur.

XLI. celerrimam autem mortem prodit vomitio livida, si gravitor oleat.

Talis enim putredinem una cum extinctione significat, si eorum fumus memores quae ante dicta sunt.

XLII. omnes autem supputridi suedique odores in omni vomitu mali sunt

Nam si curris affectui accedat putredo, is deterior quam sit evadet.

XLIII. At sputum in omnibus doloribus pulmonem et costas obsidentibus celeriter ac facile exspui oportet,

Cito, hoc est per initia morbi. Leviter vero signifleat facile prompteque. Id autem contingit iis qui cito et sine difficultate excreant. Nam. cito fieri geminum est, ex eo namque vel totius morbi primum tempus designa^ tur vel spatium illud quo ipsa actio perficitur. Sputum enim leviter, hoc est prompte et facile educitur, quando neque dolor ullus vehemens thoracem affligit, siquidem hic interpellat nec permittit thoracem opus quod adhuc agit, absolvere, neque imbecilla est facultas; nam ipsa quoque medio in opere desistit, opusque imperfectum relinquit, Quod autem educitur si admodum lentum est, ita partibus adhaerescit ut inde non possit eximi ac saepe sublatum intra pulmonis fistulas glutinis modo adhaerens detinetur, sicut etiam quod massum valde est nec nisi magna diffi-cultate attollitur, tum longiorem affectum necessario iuducit tum in angustis quibusdam viis sic intereluditur ut quosdam ad suffocationem adegerit. Sed et quod tenue multum est, quia aquosum sit, aegre exspuitur, circum spiritum diffluens. Est enim haec prima educendi sputi causa, quam etiam continentem vocant; duplex namque .prima causa est, sicut in libris de causis -divisa fuit, fuilicet humoris^ vitium atque id quod principium motus habet. Est autem principium motus in his qui tussiunt ab ea facultate quae thoracem movet, sicut a nobis demonstratum est in libris de symptomatum causis. Hujus autem vehemens compressio spiritum violenter foras abire compellit. Sic vero ille abiens ea tecum ducit, quae in pulmonis fistulis, quae asperae arteriae sunt, continentur. Ita- . que si thorax robustus est et humor, qui fistulis pulmonis inest, modice crassius, facile exspuitur; sin autem neutrum adsit, aegre et cum magna difficultate. Quod si altera causa est, altera vero abest, sputum medio inter optimum pessimumque modo vacuabitur. Atque ut temet dicam, prout causa aliqua magis minusve vehemens aut languida fuerit, quidam facilius, alii difficilius excreant. Itaque quid fit leviter excreare, videor mihi dilucide et vere ostendisse. Quod si verum est, ut certe est, verum quoque est etiam cito. Non enim temporis spatium tussi conjunctum, sed primum morbi tempus significat, de quo etiam in aphorismis dixit: in pleurtiicis sputum st cito appareat incipiente morbo, eum brevem fure ostendit. Nam si quis de tempore, quo ipsa actio obitur, cito dictum esse intelligat, quod quidem in adverbio, leviter, designari ostendimus, geminum errorem committet, tum quod bis testpus ab eo indecore dictum sit, tum quod alterum, cujus etiam in aphorismis fecit mentionem, praetermissum sit, vires alioqui magnas habens. Quod autem non propter haec modo, sed etiam ea quae deinceps scripta stant, sic intelligere oporteat, planum tibi fiet quum locum -illum enarrabo.

XLIV. Et valde commixtam sputo stavum apparere.

Vehementer ad permixtum, non ad flavum referendum est, quasi hoc modo dixisset. et flavum illi permixtum vehementer videri. Porro vehementer idem significat quod valde et maxime. Ipsis quidem prius dixerat; vomitum si quis inciderit, utilissimum esse, si maxime mixtus esset bile et pituita, hoc autem loco de sputis dixit vehementer. Quod autem id recte interpretati simus, ex sequenti sententia intelliges.

XLV. si namque multo post doloris initium furvum exspuatur aut fustium aut quod multam tusum exestet, neque valde commixtum, deterius est.

Pollicitus ccam me hoc loco demonstraturum utramque interpretationem adverbiorum cito et vehementer veram esse. Nam ad contraria, sicut solet, transiens adverbio cito opposuit; nam si multo postquam dolor coeperit excreet et permixto vehementer quod non vehementer permixtum est et leviter exerente quod multam tussim excitat. Nam quod sine difficultate citoque effertur, exiguam tussim requirit. Ego enim ante ostendi longe praestare mixta quodammodo secum esse ea quae vacuantur, nihilque sincerum et purum vacuari. Dictum etiam a me est in libris de crisibus et commentariis, quos scripsi in aphorismos, de eo quod expediat pleuriticis cito eripuere.

XLVI. lstavum enim si sincerum suerit, periculosum, album autem et viscidum et rotundum inutile.

Non aliud hic dicit quam quod antea dixerat. Nam quod permixtum non est, purum est. Et flavum quidem fit propter flavam bilem, album vero et lentum et rotuudum ab adusta pituita. Saepe enim ostendimus fluxiones in partes aliquas decumbentes, quae phlegmonas et erysipelata et oedemata et soirrhos et cancros excitant, pro humorum varietate qui in ipsis superant, faciles et malignas evadere. Nam sanguineae atque pituitosae modera tae sirnt, quas autem flava aut atra bilis parit, molestae. Earum enim utraque corpora aeque exedit; verum hoc flava bilis .habet peculiare, quod febres acutas invehat; atra autem quod contumacem affectum generet. illa enim crassa nimirum et terrena partibus, quae ipsam exceperint, adeo impingitur, ut aegre detergeri possit.

XLVII. Malum autem et quod viride admodum et quod spumosum est.

Quod nos pallidum vertimus, Hippocrates Graece χλωρὸν dixit; de quo saepe dictum est et pallidum et quod a quodam aeruginosam vocatur, significare; quorum utrumque si supra modum tale est, dicere quod malum sit non est necesse, quum ;am de omnibus puris humoribus disseruerim. omnis enim purus humor excepto sanguine vitium quoddam subesse testatur, quippe qui ab inflammato calore ducat originem, flavus enim humore ipsi, scroto torrefacto, pallidus immixto, aeruginosus vehementer tornido generatur. Niger vero aut eodem supra modum tor-. resacto, qui sane tunc nigra bilis pessima et exedentissima evadit, aut crasso sanguine aeque resiccato aut propter exstinctionem atque .frigiditatem provenit. Itaque horum te memorem esse decet nec velle debes ut eadem: tibi saepius iisdem de rebus dicantur. Caeterum sputum quod -spumosum est, hoc enim in extrema continetur sententia, ex pituitosa et aerea substantia secum mixtis componitur. omnis enim spuma his constat, in pelago quidem aqua ipsa in minutas partes discissa vi. et impetu ventorum, in iis vero quae elixantur a caloris copia. Utraque autem bullas plurimas et exiguas gignit et quae haud facile disisolvuntur; praesertim si aer turbidus simulque nebulosus humor lentoris aliquid et crassitiei habens concurrerint. Humor namque tenuis, qualis vera aqua est, si aerem purum conceperit, eum non potest diu continere, sed protinus ruptis bullis sinit in suum locum se recipere. Quo fit ut in mari spuma cito solvatur. Verum crassas et lentus humor si turbidam, ut dictum est, et nebulosam substantiam intra se concluserit; longo spatio continet, quum nec ipsa sicuti purus aer sursum ferri conetur et ille aegre abrumpi possit. Nam veluti bullae ipsae ex humida substantia aerem intra se comprehendente excitantur, sic eadem difrupta exsolvuntur. Rumpitur vero facile spiritu tenui sursum abeunte, non rumpitur autem si ille nec subtilis est nec sursum rapitur. Talis autem nebulosus est, quippe qui nec sursum conscendat nec tenuis sit, sed multum humidus, ut circumsufum ipsum humorem sustinere queat. Eam quidem ob rem bullae, quae in aqua, dum ipsa coquitur, emergunt, haud difficulter dissipantur, sed quas pinguis et crassius humor suscitaverit, ex quo spicitus qui prodit flatuosus vaporosulque est, tum humor qui desuper in lebete superstat, oleagineus, pinguis atque lentus. Itaque in corporibus etiam animalium spumam eodem modo generari necesse est. Neque enim existimandum est vehementes ventorum procellas tanquam in mari sic in animantium corporibus ingruere posse, calorem tamen igneum posse qui et consumat et spiritum flatuosum pariat, quem vel ipsis etiam oculis in multis aegris licet usurpare. Haec quidem nos satis superque diximus. Tu vero memoriae manda quomodo vel sputa vel quae alvus reddit vel urinae spumam contrahant, nam in his quoque bullae quas diximus superstant, ne postea audire denuo eadem desideres.

XLVIII. At si adeo sincerum suerit, ut et nigrum appareat, hoc deterius est. Malum quoque si nihil expurgetur neque proiiciat pulmo, sed plenus in gutture ferveat.

Diximus ante in universum de puris omnibus et quaedam etiam speciatim de nigris. Quorum si te oblivio ceperit, ea denuo relege, quod quidem ipsis commodius feceris quam si ego eadem saepius iisdem de rebus scribam.

XLIX. su omnibus autem morbis qui pulmonem exercent, malum est gravedines atque sternutamenta praecejsisie et eonsequi. fn aliis vero maxime exitialibus morbis. sternutamenta utilia suat.

Humorem illum tenuem et crudum qui per nares excernitur veteres omnes medici gravedinem vocare consueverunt ; uti et similem ubi per palatum descendit, catharrum destillationem appellant. Sed miror quomodo Hippocrates non destillationem, sed sternutamenta cum gravedine conjunxerit. Ipsis quidem gravedo uno modo nocere fiolet, si his morbis supervenerit, destillatio vero gemino. Et dictum saepe a nobis ante est nonnulla noxia per aceidens inter mala signa numerari, alia autem nihil aliud quam mala esse signa ut quae noxam nullam inferunt, sed gravem quendam affectum a quo prodierint, testentur, alia vero esse ab his tertia utroque modo mala et sicut signa et tanquam causas: signa quidem, quum gravis aliquis affectus ea excitaverit, causas vero, quum ab his russus malignus alius affectus oritur. Itaque destillationes et gravedines morbis pulmonis superveniunt, ubi caput calidos vapores susceperit; laedunt autem pulmonem non ambae quidem, sed sola destillatio. Quod enim ex gravedine descendit, per nares foras exit. Quare destillationes gravestruibus deteriores sunt. Itaque non video cur illas Hippocrates in proposita sententia praetermiserit, nisi quis eas velit sub gravedine comprehensas esse. Forte vero qui primus librum hunc transcripsit cas omisit. Nam sexcenta hoc modo depravata nunc rideo. Gravedines igitur et destillationes non est putandum bona unquam signa esse, ut quae si quidem praecesserint, pulmonem vitioso humore impleant, sin autem trahente jam morbo supervenerint, tum pulmonis vehementem affectum prodant tum ab eo offensum esse caput tollentur. At vero gravedinem sternutamenta saepenumero consequuntur. Sed haec quidem pulmonem etiam aliquo modo offendunt propterea, quod thoracem totum vehementer concutiant. Nunquam autem illa si simul cum quovis morbo invaserint, uti nec aliud ullum symptoma, salutaria esse possunt, si vero proceden te morbo supervenerint, securitatem pollicentur, etiam si eum letalem esse alia signa declarent. Sunt enim concoctionis argumenta et cerebri facultatem expultricem robostam esse ostendunt, quae dejectis in nares statualis spiritibus cum quadam humiditate interdum quidem sensu perceptibili et manifesta interdum obscura et insensili sternutamenta commovet.

L. sputum vero statium mixtum cum pauco sanguine in peripneumonicis si inter initia edatur, (ululare est et valde confert, si vero septimo die vel etiam serius procedat, securitatis minus est.

Communis omnium inflammationum sententia haec est, quam jam saepe multis in locis usurpavimus; omnis humoris, qui in aliquam partem decumbens phlegmonem commiserit, portionem tenuiorem exsudare, modo ne quod partem phlegmone. obsessam contegit, tam densum natura sit quam exterior^ haec cutis densa est, Et eam quidem ob causam sive narium meatus sive oculos sive os phlegmone occupaverit, tenuis humiditas ab ea delabitur, haud dissimilis a sanie quae ex ulceribus manat. Sic pulmo phlegmone prehensus humiditatem quandam in integra sua spatia, quae asperae arteriae sunt, effundit, ea m que tussi sublatam excreat, indicium flexionis ejus quae peripneumoniam excitavit. Est enim illius veluti serum. Itaque si admodum biliosus humor est, ea flava tantum erit, si vero sanguineus, rubra ; sin autem ex utroque mixtus, rubra simul et flava. lsta quidem humiditas bona est. Ab ea vero non longe abest sincerus sanguis per sputa emissus. Sed hoc tamen signum formidabile aliquas ob causas forte videbitur, ut quum ulcus rupto vase in pulmone est; nam tunc quoque sanguinem excreant. Quin etiam quibusdam peripneumonicis sanguis admodum exiguus efferri videtur eodem prorsus modo ac si per diapedesin, quam medici: vocant, reiiceretur. Td enim symptoma provenit, ubi sangula quidem substantia tenuis in os profluxerit, gingivae vero rarefactae sunt, ut eum continere non possint. Nonnunquam vero eandem ob causam etiam ex gutture ferosus sanguis aeque prorumpit. Ergo si et pulmoni idem contingat, non debet absurdum rideri. Verum id facile discernes tum ex sanguinis consistentia tum ipsius multitudine. Hic enim neque crassius neque multus est, qui ita excreatur. Non oportet autem symptoma ad diem septimum perseverare, sed praecipue quidem intra primos quatuor dies mutari et concoqui, sin minus, at certe ante septimum. Quod si qualis ab initio erat, perduret, non est dubium quin ostendat morbum longius tempus habiturum. Ubi enim usque ad septimum diem nullum prin. ciprum coctionis accedit, -longo utique post spatio integram concoctionem fore indicium est. Atqui spatio in tanto quum mullo sinistreaeeidere solent vel aegri errore .vel eorum qui ipsi serviunt vel ab externis etiam rebus, quae praeter suem eveniunt vel aliquando rb iulo etiam . medico tum vero periculum est, quamvis nihil eorum intervenerit, ne prius. quam morbus concoctus sit, vires exsolvantur. Has quidem ob causas scribit minus securitatis esse, si sputa ejusmodi in plures dies porrigantur.

LI. omnia autem sputa mala sunt, quae dolorem non sudant; pespma vero nigra, ut descriptum est; omnium autem quum excreantur optima quae dolorem sedant.

Et haec quidem. sententia ad omnia aeque pertinet, quae; e corpore excernuntur, quam cum in libris aliis tum in aphorismis ipse citavit; spectandum inquiens quam facile aeger ferat: Nam saepe natura potuit prava asseottone superata corpus expurgare; idque multis terrorem incutit, qui quum excretorum pravitatem intueantur, incerti strui, an symptomatis modo vacuatio illa. contingat, an natura vitiosos humores pellente. Sed in aphorismis quidem facile ferre tantum dixit, hic vero dolorem non sentire, ob quod sputa illa maxime commendat, quibus ipse .dolor tollitur. Paulo autem postea notas omnes morbovum qui. leviores fiunt, ordine recensebit, quas sub ferendi facilitate complexus est. Deinde vero jubet diligenter expendi omnium, quae ipsi. persequutus est, signorum vires, ut qui ea inter se contulerit intelligat quantum vel in melius corpus profecerit vel veritam sit in deterius. Quod et ipse in hac sententia quam nunc explicamus effecit. Nam si sputo dolores non levantur, haud bonum signum est. Nec id tamen novisse satis est, ut. futura optime praesagias, sed alia quoque symptomata consideranda veniunt, quod ipse procul dubio significavit de sputis nigris faciens mentionem. Itaque quum- dolorem non desinere commune signum sit, si pallidum quidem aut rubrum fuerit, quod excreatur, minus habet pericuti, sin autem nigrum, perniciosissimum est. Quare si non praedicta modo, sed etiam universa spectaveris, ex ipsis facultatem optime praelagiendi consequeris. Quin et ipsis Hippocrates signa omnia tam bona quam mala postea descripsit, repetitis iis de quibus ante dixerat.

LII. Quicunque vero dolores ex his locis neque per sputorum expurgationes neque per -alvi defectionem neque per ve-nae sectiones et victus rationes et purgationes sedantur, eos suppurationem concitaturos esse sciendum est.

Omnes dolores pectoris. et pulmonis seni remediis non cedunt et in quibus id modo malum apparet, neque aliud mortiferum signum accedit, vomicas aliquas pollicentor. Medii enim illi quodammodo sunt inter eos qui cito desinunt et eos qui discuti non possunt.

LIII. Quaecunque purulenta etiamnum biliosa quidem existente sputo suppurant, admodum exitiosa, sive biliosum illud sputum separatim sive cum pare exspuatur.

Quae in manifestis corporis partibus suppurationes excitantur, si seorsum pus et reliquum humorem crudum tenuemque seorsum contineant, non facile iis curatio adhiberi potest. Si vero nec quidquam puris confectum sit et malignum aliquod signum praeterea accedat, multo deteriores sunt. Has vero etiam malignitate superant illae, quae principes partes occuparunt. Est enim infestantis Humoris ferocissimi indicium, si. cum natura accinctam se ad concoctionem ostendat, ipsi tamen nullo modo ille cesserit.

LIV. Maxime .pero st ab hoc sputo septimo aut vetustiore prodeunte morbi die suppuratio procedere coeperit.

.. Hoc etiam aeque omnibus commune est, quae diebus decernentibus proveniunt. Dies- namque decernens praecognitionem facit certiorem. At bonumne an malum sit quod evenit, aliis argumentis deprehendes. Num sive sudor die leptim provenerit sive alvus descenderit sive profluxerit sanguis. bona signa sunt, si ex his aeger melius habet, si vero deterius, mala suus. Et horum quidem utrumque certissimum sed, incertum alioqui, si alio die accidisset. Verum de his copiose disserui in libris de diebus criticis et de crisibus, in quibus primum exercitatum esse oportet eum, qui cupit ea quae Hippocrates dixit optime assequi.

LV. Eum autem qui talia exspuerit, mortem decimo quarto div obiturum spes certa est, nisi ipsi aliquid interea boni obtigerit. .

Vos re ipsa horum veritatem comperistis, me praedicentem experti. Quare debetis diligenter animum his advertere, quae dicit Hippocrates, nec putare illa paria iis esse, quae plerique medici scripserunt, quae intra literas quidem et verba verisimilitudinem habent, sed facto ipso in morbis salsa esse deprehenduntur. Namque si ad scopum respicias, quem ille inter omnia alia bona atque mala medium proposuit, poteris diem praedicere, in quo aliquis morietur. Esto enim exspuerit aeger die septimo purulentum nec quidem sincerum nec toto die sequenti, sed vel cum illo biliosum vel ipsum solum sine purulento. Sint vero et alia omnia in ipso media, aetas, natura, anni tempus, regio et vires nec robustissimae nec debilissimae. Similiter temperamentum nec temperatissimum nec intemperatissimum. Ac tempus anni aeque et regionem et aeris constitutionem et aegri aetatem inter optima pessimaque ponamus. Sic vero et signa cujusque generis in aegro media statuuntur. Eum die decimo quarto peri. turum existima, est enim terminus hic mortis utrinque medius. Verum si alia signa accesserint, bona quidem terminum mortis ulterius producunt, mala vero mortem ante diem quartum et decimum acceleranti Quaenam vero bona sint et quaenam mala ipsis postea tum nominatim tum per capita recensuit. Quibus omnibus ne putes pa.res esse vires, sed tu memor eorum quae ipse scripsit, quaeque nos annotavimus et numerum ipsum et facultatem observa. Ac primo quidem in ordine id : colloca, quod ille valde salutare et valde exitiale dicit, quorum illud inter bona, hoc vero inter mala refertur. Similiter ubi proximam esse mortem dixit, aut perniciosissimum adjecit nec simpliciter dixit perniciosum. Quin et in signis falutarlbus quum scribit magnam vim habere ad salutem .et rursus securitatem hrevitatemque morbi pollicetur aut aliquid ejusmodi adjecit. Quae vero simpliciter mortifera vel rursus simpliciter salutaria dicuntur, haec pro natura tua medio in ordine censentur. Quae vero in eorum confinio posita per. comparationem protulit, ea vel perniciesiora vel salutaria dixit aut magis et minus utrisque adi didit. Nam si cum mortiferis illis sputis quae septimo die prodiisse diximus, malum aliquod primae classis signum su proferat, nemo utique aeger est, qui vel ad undenituum diem pervenire possit, maximeque si illa uno plura suerint. Ad eundem vero modum si quaedam multum bona signa apparent, morbus prorogabitur in tertiam septimanam. Quod si et mortifera et salutaria mixta secum fuerint aut ea quae in utroque genere plus habent virium cum iis quae imbecilliora sunt aut alio quovis modo; si plura quidem valentioraque sint bona signa, spes aliqua est aegrum tempus ritae longius habiturum, sin autem contra acciderit, interiturum altius. Aeque si senex est aut imberillus aeger aut tempus. anni et regio et aeris constitutio prava atque distemperata, maturius mortem exspectabis. In quo crede plurimum valere illam quae a viribus sumitur indicationem.

LVI. sunt autem haec bona morbum ipsum non difficulter farre, ex facili spirare, dolorem sudatum esse, facile excreare, corpus aequaliter molle et calidum, sitis nulla, urinae, dejectiones, somni, sudores quales a nobis dicti sunt; singula intelligere bona succedere Haec enim omnia si supervenerint, aeger ex toto tutus est. Quod si alia quidem ex his apparent, alia autem non; is quartum decimum diem non evadet, quin intra illum pereundum sit. Mala vero his contraria sunt, si morbum non facilo sustinet, si spiritus magnus et suequens esi, si dolor non desinit, st sputum difficulter edit, si valde sitit, si corpus a calore inaequaliter assertum est, si ventre et lateribus vehementer calentibus, spatis, manus, pedesqus refaixerunt, si urinae et defectiones et somni et sudores quales descripsimus provenerint, haec omnia mala esu, sciendum est. Nam st aliquod ex his cum- sputo su ostenderit, certa mors est nono vel undecimo die priusquam aeger ad decimum quartum proveniat. Ista igitur ratio confecturae debet esce in hoc sputo, quod admodum mortiferum est nec ad diem decimum quartum par- ducit aegrotantem atque bona malaque signa quassu- . perveniunt, reputantem ex ipsis praesagire oportet; sic enim verifume prae/agias.

Hic incipit bona malaque signa recensere, de quibus ante dictum est.; quere his omissis reliqua quae sequuntur aggrediar. Ergo ut servetur quidem aeger, omnia bona signa adesse necesse est. At si, vel unum malum sit, certa mors esse potest, quae maturiusne an serius occupatura sit, ex multitudine vel paucitate bonorum aut malorum inuicatur.

LVII. At aliae suppurationes rumpuntur, plurimae vigesimo die, aliae trigesimo, aliae quadragesimo, aliae ad sexaginta^ dies perveniunt-

Incertum est quas alias intelligat. Potest enim de vomicis nunc dicere quae aliis in partibus excitantur, relicto thorace et pulmone de quibus hactenus disseruit vel de ipsis etiam dicere potest quae iisdem in partibus consistunt, sed a praedictis dissimiles Iun t. Forte vero etiam de utrisque loquitur. Sed quum dissimiles a praedictis dixerim, id oportet interpretari. Dico enim non . de omnibus suppurationibus eum, sed de iis, ut ipse dixit, quae habeant permixtam bilem hactenus fecisse doctrinam, nec de his quidem omnibus, sed quae circa septimum diem ruptae fonti Verum id perrarum est. Siquidem plurimae vigesimo rumpuntur et quaedam etiam tardius, de quibus nunc verba facit. Differentiae autem omnium duae communes sunt, quibus a se invicem etiam spatio discrepant, scilicet ab affecta parte et redundante humore. Partes enim quae calidiores sunt et molliores maturius suppurant, frigidiores autem siccioresque tardius. Sic et humores calidi citius, frigidi fertus. Has quidem differentias ipsa rei substantia - subministrat, quibus accedunt externae ab aetate, natura, tempore anui, regione et aeris constitutorione et praeterea aegri viribus. In illis autem omnibus humores quidem calidiores promptius, frigidiores autem pigrius in suppurationem vertuntur. Haec quidem omnibus suppurationibus communia novisse operae pretium est. Mihi vero videtur de iis adhuc dicere, quae thoracem et pulmonem occuparunt.

LVIII. spectare autem oportet principium suppurationis et numerare ab eo die quo primum homo febricitavit aut si rigor eum prehendit aut st pro dolore gravitatem sibi factam esse dixerit, in eo quo dolebat loco. Haec enim per initia fiunt suppurationum. Ex his igitur temporibus ruptionem oportet spectare suppurationum ad prxedicta tempora fere.

Id unum medici omnes confitentur. propterea quod manifesto cernatur, phlegmonas omnes quae principes partes tenent, nisi praesidiis digerantur; sed in supputalienem vertantur, horrorem, ῥῖγος Graeci dicunt, et secundum hunc febrem excitare. Demonstratum autem est eo in libro qui περὶ ῥίγους scriptus est, nascentis puris acrimoniam mordentem et exedentem vicina corpora horrorem producere, eo modo quo solent acria:. medicamenta. Quae si aliquando .malignis ulceribus aut affectui cuidam carioso adhibeantur, horrorem febremque invehunt. Feluis autem horrori illi semper succedit; Sed Hippocrates quidem utriusque meminit et febrem priorem nominavit scribens: ab eo die quo primum febricitavit aeger non eum quidem diem significans, qui totius morbi primus fuit, sed quo horror febrisqu e multo sane quam quae praecessit vehementior aprehenderunt. Quin et aegri tunc gravitatem manifesto sentiunt, quod humor qui per corpora phlegmone laborantia multis et exiguis partibus sparius erat, posteaquam in pus versus est, in vacuum aliquod spatium parti omni, in qua phlegmone est, continuum abscedat. Itaque ab his diebus in quibus haec primum acciderunt exspectandum est suppurationes ruptum lui, alias die vigesimo, alias trigesimo, alias quadragesimo, alias autem sexagesimo. Indicia autem quibus illi cognoscantur; tria sunt, gravitas, horror et febris praecedente, uti dixi, multo vehementior.

LIX. si vero suppuratio suerit in altero latere solum et vertere et condiscere oportet in his num aliquem habeat dolorem in altero latere et an alterum altero sit calidius et aegro in latus fanum decumbente, interrogare ipsum si quod ei pondus desuper impendere videatur. si enim hoc suerit, in altero latere suppuratio est, in quo pondus afuerit.

Exploratum habemus per an alumen membranas a pectore ad spinam protensas thoracem distinguere sic, ut geminos sinus producant. Quo fit ut vomicae, quae alteram partem infestant, reliquam pervadere non possint, uti fieri in illis solet, quae intra peritonaeum constitere. Siquidem. in eo pus circum omnia intestina diffunditur, hic autem nec a dextra thoracis parte ad sinistram nec rursus quod in sinistra continetur in dextram permeare potest. Quare praecipit ipse ut sciatur an pus utraque in parte sit, an modo in altera. Namque ubi peripneumonia in suppurationem convertitur, pus vel utraque in .parte vel in altera colligitur, per pleuritides autem alteram potius partem quam ambas occupat. Caeterum latus affectum deprehenditur tum ex caloris differentia, in quo enim malum est, id calidius est, tum quod homo in oppositum latus decumbens, pondus in superiori parte sentiat. Nam dubium non est quin pus illa in parte collectum ponderis sensum invehat.

LX. At purulentus omnes hisce signis cognoscere oportet. Pri- mum quidem si febris non dimittit, verum interdiu tenuis detinet, noctu vero major, et multi sudores oboriuntur, tusiesque et tussiendi cupiditas ipsis inest et nihil essiatu dignum exspuunt, oculique cavi sunt, malas rubores obsident et ungues quidem manuum adunci enadum, digiti vero summi maxime incalescunt et in pedi- . bus tumores sunt et cibos non appetunt et phlyctaenae per totum corpus nascuntur.

Qui pus cumulatum intra corpus habent sive adhuc in parte phlegmone laborante detinetur prius quam ipsa rumpatur, sive etiam jam rupta suppuratione effusum est, dici quidem recte possunt ὲμπνοι, hoc est suppuratione affecti; verum apud medicos -receptum est eos dumtaxat aut. potissimum ἐμπύους appellari, quibus in thorace et pulmone affectus iste constiterit-. Porro post ruptionem pus illud in medio thoracis pulmonisque spatio continetur ac nisi protinus excreetur, aegros tabe consumit. Hi autem leviter quidem febricitant, attamen calor noctu incrernentum accipere videtur. Id quod omnibus accidere solet, qui febre hectica prehensi sunt, non quod nox febrem ipsis affectus ergo adaugeat, sed ex aliquo accidenti quod est ejusmodi in iis febribus quae hecticae naneapantur, partes ipsae animalis solidae ignem fervoremque concipiunt. Febris itaque sibi similis perpetuo manet, ejusque calor ut et calcis ad tactum obtusus est, cibo autem sumpto et potu multo evadit vehementior, sicuti calx cui assula aqua est, quod quidem manifesto illi sentiunt, qui manum admoverint. Hoc autem faena vobis in aegris ostendi; qui febre illa correpti erant, diversis temporibus cibum ipsis exhibens, ut crederetis id a cibo, non a morbo procedere. Cernitur enimevidenter febrilis calor ad cibi tempora inclinari et nutare, quippe qui dum ipse cibus fumitur, increscere, dum digeritur in corpus su ipso vehementior fieri videatur. Caeterum propter imbecillitatem virium sudores frequenter oriuntur, per halitum abeunte alimento quod digestum fuit. Quin etiam tussis et tussiendi cupiditas infestant et pene nihil exspuunt. Nam si spuerent, non essent purulenti. Quod autem nihil prope sputi reiiciant, eausa triplex est, leutor.et crassities ipsius pu-. ris, densitas membranae quae pulmonem complectitur et praeterea virium aegrotantis imbecillitas. Sed et oculos dicit cavos; fieri, id quod febribus omnibus. inveteratis commune est et iis maxime quae vehementer exsiccant, Malae quoque rubent a calore pulmonis- et tussi. Haec enim ambo tum faciem tum caput universum excalefaeiunt. Ad haec vapores in eas feruntur ex fluxione, quae in pulmonem decubuit. Fiunt autem adunci ungues aulumpta qua firmantur utrimque cerne. Digiti vero quamvis per omnes veteres morbos refrigerentur, attamen in omnibus febribus Lecticis calidi permanent, propterea quod illae fetidas corporis partes maxime occuparunt. Et hi sane extrema fui parte non extra quidem, sed intra ubi aptorum caro est, sentiuntur .manifesto calidiores. cujus rei perspicua protinus causa est, si eorum quae de exiilotione cibi diximus, recordamur. Nam quo loco plus est humiditatis, illic etiam calor copiosius exuberat. Porro in pedibus morbo trahente tumores excitantur, quod ab illis primum tutius corporis incipiat interitus, ut a partibus longissime a principio distantibus. Jam tum ipsis concidit appetitus, exstincta scilicet una cum aliis appetendi facultate. Pustulae etiam aliquae oriuntur, radenti sanie in corpore ecacervata. Sic enim eas libro secundo epidemion Hippocrates docuit generari, hunc in modum e scribens:: fantes quidem in cute supervenit, illic autem detenta incalescit. Haec enim sanies quum rarissimam cutis partem pertransierit, in extima ipsius superficie, quae densior est, impingitur, hanc autem illa ab illa interna cute dirimit ei siejungit atque in ea collecta pastulas suscitati .

LXI. Quaecunque igitur diuturnae sunt suppurationes ista habent signa et iis admodum fidendum est ; quae vero pauci sunt temporis, his signis deprehendere oportet, si quid eorum appareat, qualia et iis quae inter initia stant; simul autem et si aliquanto difficilius spiret homo.

Recte dixit veterum suppurationum signis fidem adhibendam esse. Nam vires tantas habent, ut nullam dubitandi ansam relinquant. Quae vero breves sunt, aliis ante dictis cognoscuntur, nempe horrore, febre et gravi-. tate et iis praeterea, quae jam de longis explicata sunt; ad haec si aeger spiritum difficilius quam ante trahat. Id enim necessario accidit propter pulmonis angustiam, quam pus vacua thoracis spatia occupans parit.

LXII. At ex his quae celerius aut tardius rumpuntur, his signis cognoscere oportet; si dolor quidem per initia. oriatur et spirandi difficultas ac tusus et sputatio perseverans ad vigesimum diem obsideat, exspectare ruptionem vel etiamnum prius oportet, si vero quietior sit dolor et pro hujus ratione caetera omnia istis exspectare ruptionem posterius. praeterea vero et dolorem et dyspnoeam et sputationem ante puris eruptionem oboriri necesse est. .

Ex iisdem notis quae vomicae ruptionem periculosam esse ostendunt, intelliges etiam an serius erumpere debeatSunt autem istae : dolor, spiritus difficultas, tussis et fereatus. Quae quidem si et perpetuo et vehementer infestant, cito futuram solutionem portendunt. Si vero nec perpetuo nec vehementer urgent tardius. Caeterum dum puri vicinum corpus ipsum acrimonia eroditur, Molarem excitari necesse est, sanie autem aliqua jam tenui per corpus id in quo conclusum pus est, transeunte, tussim et sicreatum. spiritum autem illi difficulter trahunt quum per totam morbi constitutionem, quum maxime propter recens obortum dolorem.

LXIII. supersunt autem sex his potispmum, quos febris eodem post ruptionem die dimiserit et qui cibos celeriter appetant et siti liberati sint; et venter tum exigua tum compacta dejiciat et pus album et laeve et ejusdem coloris sit et a pituita liberum et citra dolorem et tusum vehementem expurgetur. sic quidem optime et celerrime liberantur, sin minus, hi quibus^ proxima his contigerint. fntereunt vero quos et febris eodem die non dimiserit, sed quum videntur dimisisse, iterum recalescens appareat et sitim quidem habuerint, cibos vero non appetTpertnt et alvus liquida luerit, pascue ex viridi pallidum et lividum exspuerint dui pituitusum aut spumosum. si haec omnia contigerint, intereunt. At quibus ex his quaedam acceperint, quaedam non, ipsarum quidam intereunt, quidam etiam multo post tempore superstites evadunt. Ile- rum ex omnibus signis quae adsunt tum in his tum in aliis omnibus confecturum facere oportet.

Tota haec sententia ab hac dictione incipiens plane perspicua est iis qui quae ante dicta funi memoria tenent. Quare ea omissa ad reliqua progrediar.

LXIV. Quibuscunque ex peripneumonicis morbis absuestiis ad aures stant et ad inferiores partes suppurant sisiulamqua gignunt, hi superstites evadunt.

Fistulae solum nomen in hac sententia obscurum est, dicitur autem per metaphoram. Nam quae fistulae proprie vocantur, illae, inquam, quibus utuntur musici, longos habent sinus ; quibus si qui similes in corporibus anitnantium oriantur, eodem designantur nomine. Et mihi quidem Hippocrates propter riae, qua pus fertur, longitudinem fistulae nomen videtur usurpasse. Est autem totius sententiae caput de abscessibus qui peripneumonicis rupes- veniunt, interdum in adenas qui fissi auribus sunt, interdum in partes thoraci subjectas.

LXV. .Ista vero hunc in modum consideranda sunt. si febris detineat, neque dolor sedatus sit neque sperum ex ratione procedat neque biliosus alvi defectiones neque sulutu faciles neque sincerae stant .neque urina admodum multa et orastis et copiosum habens sudimentum. observatur autem superstes futurus ab omnibus reliquis su- lutaribus signis, his oportet tales abscessus futuros sperare.

Docet quomodo ante dicti abscessus praevideri possint divisa in duas partes demonstratione, quarum priore quidem futurum abscessum ostendit, posteriore vero distin-. guit suprane thoracem in adenas, qui fusi auribus sunt, an sub transverso fiepto debeat excitari. Et nos igitur priorem partem tractemus, in qua hoc caput est; morbum aegre quidem concoqui posse, nec tamen esse- mortiferum. Nam si facile concoquatur;, non per abscessum, sed per vacuationem aut paulatim concoctus desinet, si vero mortiferus est, non potest ullus abscessus bonus exoriri. Itaque illum inter faciles et perniciosus medium esse oportet, namque ob rem Hippocrates notas aliae quidem bonas, alias vero malas assignavit, quas ego jam tibi sigillatim exponam a prima exorsus, quam ille initio proposuit his verbis: si fabris detinet, id est prehendit hominem, ut integrum nunquam corpus dimittat. Et si dolor sinitur non est ; hic enim si cessavit, utique abscessu non est opus, quo morbus placidus et facilis abigatur. Atque st sputum, inquit, bono modo non editur, neque enim oportebit abs. cessum ex eo morbo fieri, quem sputa perpetuo repurgant. Scribit deinde: si alvus biliosa non descendit. .in morbis enim biliosis non nasici abscessus ante tibi ostendimus. Siquidem humores crudos et crassas esse oportet, ut in longum tempus porrigatur morbus nec vacuatione, sed vel abscessu -vel sula concoctione remedium inveniat. Quod autem postea sequitur, alii scribunt hunc in modum: nec solutu facilis nec sincera descendit; ut quemadmodum dixit: nec biliosa, sic nec solutu facilis nec sincera descendat. Interpretantur autem sinceram, quae nullius altersus humoris est particeps, propterea quod unam modo qualitatem habeat, quae. biliosis inest; facilem autem solutu de copia vacuationis intelligunt, adeo ut si alvus biliosa sit et solutu facilis, crisis per vacuationem potius quam per abscessum exspectari debeat. Alii vero .contra scribunt hunc in modum: . si alvus non biliosa, sed suluia furitis et sincera descendit, solutu quidem facilem appellantes, quae modo convenientia reddit, sinceram vero aquotam atque impermixtam. Diximus, enim antea impermixtam qualitatem sinceram vocari. Itaque, ajunt illi, quum Hippocrates alvum bilicsam a sincera, hoc est immixta et una tantum qualitate insigni sejunxerit, non est dubium quin aquotam, quae cruda sane est et spatium, quo abscessus creari solent, ad concoctionem requirit, initelligat. Morbi namque acuti potius per vacuationeru, longi vero per abscessum judicari consuevere. Verum utriusque lectionis differentiam potes rursus in orio ex- . pendere. N une an tem tibi totius en sentiae argumentum, quo usum quem ad medendum praestat, consequaris, breviter proponam. Instituit quidem Hippocrates morbos, qui in abscessus vertuntur, praesagire. Sed hos quidem humoribus crudis, crassisque constare necesse est neo tamen mortiferis. Ili enim si diutius trahant, abscessus committunt, nisi prius per concoctionem, quam σύμπεψιν Hippocratis sectatores nuncupare solent, solvatur. Caeterum concoctionis testimonium erit .urina copiosa et quae plurima habet subsidentia. At in qua multa subsidunt, naturali utique crassior est. Quare locus hic haud temere gemino scriptus est modo. Sic enim quidam scripsere: si urina nec admodum multa nec crusta est nec .plurima habet sudimenta. Alii vero ita: si urina nec admodum multa est nec plurima habet sudimenta.

LXVI. At oboriuntur abscessus hi quidem ad inferiores regiones quibus circa hypochondria phlegmatis aliquid assuerit, illi oero ad superiores quibus hypochondrium molle et doloris expers permanserit; et quum difficultas spirandi aliquamdiu sueta citra aliam evidentem causam quieverit.

Evidentes causas Hippocrates προφάσεις solet appellare. Itaque si quando oborta repente in his affectibus spirandi difficultas rursus subito conquiescit, atque ut coepit, sic etiam sine evidenti causa desinit, humores in caput repere ostendit, sicut rursus in partes inferas descendere testatur calor aliquis in praecordiis aperte excitatus. Sic enim interpretari oportet nec putare pituitosum humorem designari τοῦ φλέγματος nomine, quo usus est Hippocrates hoc loco, scribens istum in modum: quibus aliquid phlegmatis circa hypochondria adsit. Siquidem magis conteni t τὸ φλέγμα calorem praeter naturam conceptum signia ficare. Hunc autem vel erysipelas vel proprie dicta phlegmone accendit. Si vero contra acciderit- alti praecordia quidem gracilia dolorisque expertia sint, humores autem sursum efferantur, id quod praedicta spirandi difficultas declarat, in. superioribus partibus abscessum exspecta.

LXVII. At absuejsus qui ad crura sunt peripneumonicis tum vehementibus tum periculosi;, omnes sane utiles sunt, optimi vero qui quum sputum in mutatione sum est, sunt. si namque et oedema et dolor suboriatur, ac sputum pro siavo purulentum sit, ac suras prodeat, ita securi/stme et homo superstes evadet et abscessus citra dolorem celerrime sudabitur. At si sputum non probe excernatur- neque urina bonum sedimentum habere videatur, periculum est claudum steti articulum aut multum molestiarum: exhibiturum.

Per vehementes peripneumonias aliquid in crura abscedere, bonum quidem certe est, si modo verissimum est; quod libro secundo epidemion de bonis abscessibus dicitur; illos omnium optimos censeri, qui deorsum et longissime a morbo discedunt; praesertim si cum his concoctio accessit. Id namque ipse libro primo epidemion commendavit his verbis: concoctiones sudicii celeritatem et tutam valetudinem pollicentur. Est autem concoctionis argumentum sputi mutatio et facilis largaque vacuasse; id enim ipse declaravit scribens: et sputum furas prodeat. Si vero etiam minime cocto morbo abscessus in cruribus oriatur, ille quidem hominem a periculo eximet, quod^ peripneumonia minabatur, at articulus in quem humor procubuit, curatu prorsus difficilem abscessum sustinebit et ex eo forte homo ipse interdum claudicabit. Caeterum Hippocrates hoc loco non unam cruditatis sicuti coneousionis notam designavit, sed praeter sputu etiam urinas in testimonium citavit. Enimvero ipse perniciosa sputa describens non dixit minime cocta esse, etiam si illa concoctis opponerentur, sed tantum dixit non extussiri, ratus id satis magnum esse maligni morbi argumentum. Neque enim satis est dumtaxat extussiri vel dumtaxat concoqui, quoniam et multum saepe crudo adhuc morbo extussitur et nonnunquam morbus concoquitur nec tamen. sputi satis prodit, sive ob imbecillitatem facultatis thoracem moventis sive ob crassitiem et lentorem sputi, quae duae etiam causae aliquando possunt concurrere. Itaque per eos affectus ex quibus secunda valetudo speratur, decet et concoctum esse morbum et optime sputa edi. in contrariis autem affectibus abunde id modo sit est cogni.lienem, sputum non extussiri. Verum ex abundanti illi iidem affectus maligni poterunt judicari, si praeterquam quod sputum non probe reiicitur nec quae pulmonem et thoracem infestant, evacuantur, accedant etiam aliqua crudi humoris testimonia. Est enim evidens affectum illum graviorem esse, in quo nec aegri spuunt er cruditas perseverat, mitiorem vero ubi coctio quidem est; sed non quantum expedit exscreatur nec integra purgatio succedit. Quod vero maxime in articulos abscessus ejusmodi de-. cumbant, quod et in epidemiis ipse scripsit, hoc loco obiter significavit, dicens: periculum esse ne articulus claudiest. Est autem horum abscessimus causa articulorum amplitudo irruentes fluxiones excipiens. Ad hoc autem-potest etiam eorum- motus conducere. Siquidem ad partes. motas et calentes promptius humores omnes confluunt.

LXVIII. si vero dispareant abscessus -et intro recurrant sputo non prodeunte et fabre obsidente, grave; periculum enim est ne deliret. et intereat homo.

Non idem est tumores praeter naturam subsedisse et finitos esse. Etenim finitus esse generalius quiddam significat, subsedisse vero cito desistere et quasi derepente. Quod fieri quidem solet propter humoris tenuitatem, partis raritatem, circumfusi nobis aeris caliditatem, admoti medicamenti potentiam et aegri virium robur. Haec enim omnia si concurrerint, tumor, qui praeter naturam ortus est, protinus digeretur. At illi ut plurimum subsidunt, humoribus, qui eos pariunt, refluentibus in eadem loca unde venerant, id quod Hippocrates παλινδρομεῖν, reverti, proprie appellat, vel in quaedam alia, quae imo in corpqre habentur loca. Itaque quemadmodum a causis maxime contrariis tumores praeter naturam subsidunt, sic etiam maxime contrarios exitus sortiuntur. Siquidem ex eo constat vel infesta omnia prorsus discussa esse vel affectus acerbioris metum imminere, vitiosis humoribus in principes partes remeantibus. Et haec quidem cunctis abscessibus communia fonti Sed et discriminis ratio illis quoque communis est, qui subsidunt. Verum praeter haec alia quoque signa spectare convenit, ea praesertim quae sunt affectis partibus peculiaria. Id autem nunc Hippocrates speciatim in instrumentis ad respirationem perti- nentibus docuit distinguere, ex formula videlicet, quae ad omnes aequ. spectat. Scribit autem hunc in modum: si quae etiam abscessere subsidunt, sputo non .exeunte et manente adbuc febre malum est. Nam minime dubium est, quin. corpus in imum ad partes nobiles se receperint. Si enim per halitum digesti essent, febris quoque nulla esset et facile exspuerent. Quare probabile est fluxionem totam in pulmonem revertisse, unde futurum etiam delirium rationi videtur consentaneum; quum id unum ex illis sit, quae sic affecto pulmoni accidere consueverunt. Quod autem spiritum difficulter trahentes morituri sint, non dixit, quippe dui sinat id nos facile ex praedictis cognituros esse.

LXIX. At suppuratorum ex peripneumonicis morbis seniores magis intereunt, ex caeteris autem suppurationibus juniores potius moriuntur.

Seniores accipere oportet non simpliciter senes, sed per collationem vel comparationem aut si aliter appellare libet, cum iis qui adhuc aetate juvenili sunt. Nam qui annis jam multum provecti stant, ex nullo morbo facilius quam natu minores servantur. At qui inter hos et flosentes aetate medii tuus, quibus dimidia canities et cruda senectus est, Graeci μεσαιπολἰονς atque ώμογέροντας voeant, a morbo interdum facilius quam aetate florentes liherari videmus, sicut ipse Hippocrates docuit, quum in phlegmonosis aurium affectibus tum isto loco de fuppurationibus, quas pulmonum morbi invexere. Nam quia in his curatio, quae exspuendo perficitur, vi magna indiget, propterea juniores potius quam seniores evadunt. Ex eaeteris vero Iuniores magis periclitantur, ob dolores et febres, quae, ut ipse ait, ex aurium suppurationibus nascuntur. Febres enim et deliria illis minus accidere solent, ea m que ob rem in suppurationem aures vertuntur. At quibus aetas juvenili. est, prius saepe intereunt quam auris.suppurare potuerit. Nam si pus ex aure profluat, tpes salutis est. Et ex aliis quoque suppurationibus eo tempore que suppurant, Iuniores potius prae magnitudine febrium et doloris intereunt.

LXX. At qui cum fabre stant dolores circa lumbos et inseras lucos, si septum transversum attingant, insiera relinquentes, exitiales sunt admodum. Adhibere igitur animum oportet caeteris signis, ut si quod aliorum signorum parvum appareat, desperatur homo est. Quicunque aero supputatorum uruntur, quibus purum quidem pus sit et album nec suendum, ii servantur; at quibus subcruentum et caenosum pereunt. si vero resiliente ad septum transversum morbo et caetera signa non prava superveniant, suppuratum hunc fare multa spes.

Transversum lentum occupare aliqui pro delirare in- i terpretati fiant, perinde ac si hune in modum scripsisset: si dolor cum fabre illa et infernas partes divexant far- sum adscendat et delirium excitet, acerbum est. Sed melina alii qui particulam corporis Hippooratem φρένας dixisse ajunt; quae sane etiam διάφραγμα, transversum septum, appellatur. Et hanc quidem sententiam plane eunfirmat quod tub finem dicitur, id spem magnam futurae suppurationis ostendere. Namque morbo in thoracem confrendente, censet vel hominem repente interiturum vel si spes melior effulget, suppurationem prensus perpessurum esse. Verum id ex aliis signis distinguendum. Nam si non mala sunt, excitabitur suppuratio, si vero aliquod malum intervenit-, mors minime dubia esse potest.

LXXI. At vesicae et durae et dolentes graves omnino ac exitiales, sed exitiosissimae quaecunque cum febre continua stant. Etenim qui ab ipsis vesicis dolores prodeunt interimeresusiicmnt et alvi in talibus ac eo tempore nihil nisi durum ac ad necesatatem excernunt.

Dictum saepe a me est Hippocratem phlegmones nomen pro phlogosi usurpare, verbo ipso indicare eam quam Erasistratus et ejus sectatores uno nomine pblegmonem appellant, ut et nunc ipse utique accepit. Verum cur vesica dura et dolens affectus ejusmodi tam graves invehat, praesertim si febris acuta supervenerit, id ipse aperte in-. dicavit, in magnitudinem doloris et suppressas alvi dejectiones causam referens. Hae autem tum propter recti intestini angustiam tum ob vesicae dolorem supprimuntur. Namque ubi alvum aegri reddere aggrediuntur, si repente dolorem excitari contigerit, ipsi ab opere desistunt, id quod est omnibus doloribus commune. Dolor autem ob phlegmoneu instrumentorum, siquae actionem edunt aut partium ipsis annexarum provenire solet. Sic enim quibus phlegmone lienem aut ventrem aut jecur et praecordierum musculos obsedit, respirando dolorem sentiunt; eamque ob rem spirandi illa difficultate necessario laborant, quae spiritum parvum et frequentem trahit. Hujus autem dyspnoeae causam et aliarum aeque omnium reddidiutus libro de spirandi difficultate primo.

LXXII. solvit autem urina purulenta micia album et laeve habens sudimentum.

Concocta phlegmone quae vesicam affecerat, in internum ipsius spatium concocti humores confluunt et cum urinis procul dubio excernuntur, probae concoctionis notas ubi subsederint prae se ferentes.

LXXIII. si vero neque quidquam urina concesserit nesue vesica mollescat et fabris continua sit, ne in primis morbi circuitibiis aeger intereat metus est.

Urinam quidem non esse .molliorem effectam et febrem perseverare perspicuae funi significationis. Sed ούρον μηδὲν ἐνδούναι, urinam nihil remittere, obscure profecto dictum est. Id namque verbum in ipsis affectibus et .symptomatis usurpare consuevit, ut et alii post eum omnes qui phlegmonen, tumorem, duritiem, tensionem et dolorem remitti dicunt. Sed nemo unquam dixit urinam remitti, Ergo fortassis Hippocrates ab illis verbum hoc transtulit ad urinam, ut sic eam meliorem affectam esse intelligeremus. Quod si admiserimus, ille utique potuit urinae ante suppressae vacuatae n em significasse, ut simul cum vesicae phlegmone urinam quoque suppressam fuisse intelligamus. Sic enim interdum evenire (olet. Sed morbus hic tunc summam habet perniciem et raro ex .eo servantur aegri. Hoc quidem modo scriptum habent tum. pleraque alia exemplaria tum ea quibus Artemidorus et Diuscorides usi fonti In aliis autem hunc in modum : at si nec urinae quidquam sit nec dolor remigiis est, ut nihil quaeri nec de aliquo dubitari possit.

LXXIV. Hic autem modus potissimum attingit septenum pueros, donec ad decimum quintum annum pervenerint.

Propterea quod intempestive et multum pueri come-dunt, plurimum crudi humoris cumulant, qui quum per renes quotidie expurgetur et per ureteras dimissus in vesicam coacervetur, modo calculos in ea parit, saepe vero phlegmonas, ubi vesica assiduo ejusmodi humorum transitu vehementius divexata fuerit.

HIPPOCRATIS PROGNOSTICON ET CALENI IN EUM LIBRUM COMMENTARIUS III. I. Febres diebus numero iisdem judicantur, ex quibus homines tum servantur tum etiam intereunt.

Duos libros habetis, hoc enim vobis dico, o Iodales, qui me nihil tale meditantem coegistis commentarios in libros Hippocratis scribere, in quibus cuncta de criticis diebus et crisibus explicata sunt. Et hos quidem scitis a me, non ut ederentur, sed in gratiam tantum vestram conscriptus esse. Exciderunt tamen illi et in manus multorum pervenerunt, sicut et pleraque alia a nobis scripta. Quamobrem non institueram commentarios ullos in libros Hippocratis componere. Nam quae ab eo disicere expesilebat ad artem utilia, ea saepe multis in locis adduxi et interpretatus sum. Sed quum sententias aliquot obscuriores plerique perperam interpretati sint et neminem ex iis probetis; qui commentarios edidere, ego autem vobis viderer melius assequi Hippocratis mentem, ideo effiagitastis, ut illa mandarem literis quae vos aliquando ex studicrum nostrorum colloquiis audiveratis. Hoc ego vobis praefatus fum propterea, quod necesse est inaequales esse nec omnes sibi similes sententiarum enarrationes. Nam de quibus nihil prorsus a nobis dictum est aliis volmninibus, illa accuratius explicare convenit, quae autem jam sunt in illis tradita, de his dicere compendiosius, ne facpius iisdem de rebus scribere compellamur, Itaque quum jam omnem de diebus criticis disputationem atque jam de crisibus aliquot libris absolverimus, hic summa tantum capita eorum quae illic scripta fiant, recensebo. Inde autem exordlar. judicii seu crisis quod morbi subeunt appellatio a causis, quae in foro aguntur, translata est et subitam illam quae morbo accidit mutationem significat, Est autem illa quadruplex. Nam vel morbus repente solvitur vel multo mitior evasit vel statim interficit vel multo factus est deterior. Sed duas quidem priores erifes appellant simpliciter crises, reliquis autem saepe addunt aliquid, malam aut pravam crisin aut alio simili nomine appellantes. lnterdum vero simpliciter crisin vocant nec quidquam adliciunt. Scitis autem etiam cunctas crises cum insigni aliqua vacuatione aut abscessu provenire, Soli namque pueruli raro admodum ex temno profundo longoque mutationem in melius adepti sunt, sedeam quidem ut plerique crisis nomine dignantur, sic alii crisin appel-. lari nolunt. Dies autem criticos vocant in quibus mutationes ejusmodi minime dubiae et quam plurimae proveniunt, in aliis vero diebus eriles certas et frequentes non videmus evenire. Nec primus quidem modo, verum etiam excellenter dierum eriticorum naturam admirandus ille Hippocrates deprehendit, eorumque causam demonstravit, quam et nos in libris de diebus criticis explicavimbs. Illic autem a nobis ostensum est septimum dierum criticorum circuitum reliquis valentiorem esse et ab eo secundum esse facultate quaternarium, quod in duo. septimus dividatur; crises -vero per circuitus septenarios futuraa a quaternariis indicari. Quartum namque diem indicem esse septimi, undecimum decimi quarti. Hos autem Hippocrates indices et contemplabiles appellati Censet autem hoc modo hebdomadas numerandas esse, duas quidem priores sibi proximas per disiunctionem, tertiam autem quae has consequitur, per connexionem. Est autem . disiunctio, quum hebdomas prior in diem unum desinit et quae illam proxime sequitur ab altero incipit. Connexio autem est quum dies unus utrique hebdomadi communis est, sic ut in eundem prior desinat et ab eodem posterior incipiat. Et hanc ob causam diem vigesimum statuit extremum tertiae hebdomadis. Nam si per difjunctionem haec quoque numeraretur, oporteret utique vigesimum primum diem facultate praestare vigesimo. At non ita rem se habere deprehenditur. Nam vigesimus et plurimum et certo videtur judicare. Itaque quum tres hebdomadae viginti .dies contineant, deinde quarta a vigesimo primo die incipiat et tres quae sequuntur viginti dies complectantur, haud tumere Hippocrates diem quadragesimum judicare dixit, non autem quadragesimum secundum. Similiter et sexagesimum et octogesimum, non sexagesimum tertium nec octogesimum quartum. Hi quidem in modum- Septenarii circuitus. enumerantur. Caeterum ipsis divisio, quae per quaternarios fit, respondet. Nam si singulas hebdomadas in duos, quos continent quaternarios secueris, quartus ille a primo quo morbus invasit dies finis quidem erit primi quaternarii, ab eo autem secundus incipiet. Mox qui hunc sequitur tertius quaternarius ab octavo die inchoabit, quia secunda hebdomas abeo ducit initium. Quare fiet ut dies .undeni-mus finis quidem tertii quaternarii, origo autem tertii sit. At quintus quaternarius principium habebit a decimo quarto die, quod .tertia etiam hebdomas ad eum.perve. urat. Ipse igitur decimo septimo die finem accipit, qui dies rursus duobus quaternariis, quinto sextoque, communis est, in quos tertia hebdomas divisa erat. Sic vigesimus morbi dies finis trium hebdomadum et sex quaternionum est. Hi quidem dies sic p,r circuitus distincti indicanti Verum in ipsius etiam alii per morbos acutos incidunt, cujus rei causam exposui in libris de diebus criticis. Sunt autem hi tertius, quintus, nonus. Incidit autem inter eos interdum etiam textus, malus profecto judex tum quod aliquando cum periculo plenis symptomatis judicet tum quod ύπέρκρισιν quam vocant inducat; tum quod non plane, sed imperfecte morbos dissolvat aut si quando perfecte solverit, recidivas prorsus excitet. Sed de his et aliis plerisque dictum a nobis est in libris de diebus criticis, quae quidem fere omnia his et illis libris Hippocrates scripsit; nos autem in unum librum qui dies criticos explanat congessimus, simulque quae non erant explicata explicavimus ; et perfecte ea sumus persequuti quae ab Hippocrate minus absolute scripta esse videbantum Itaque qui volet certo praesagire, libros illos legat oportet, qui tum de diebus criticis tum de crisibus compositi funi. Hic enim tantum instituimus eorum, quae ab Hippocrate hoc in libello dicta furit, tensum enarrare. Quod ergo scriptum est, ex quibus homines tum servantur tum etiam intereunt vel de crisibus vel de diebus criticis dicitur. Verum commodius est non de diebus, rest de crisibus intelligere. Nam quamquam id vel maxif me possit ad dies referri, primum tamen crisibus ipsis convenit et per eas diebus. Quod autem dictum est ex his homines fervori aut interire, ostendit plane crisin ab eo vocari repentinam omnem mutationem, non eam modo quae salutem attulit.

II. Nam et mitissimae subres et quae in sucuri/simis incedunt signis, die quarto aut ante desinunt; maxime vero malignae et quae cum gravijsimis sunt signis, quarto vel prius intersiciunt

Dicuntur autem mites homines etiam maligni simulatione quadam, sicuti simia formosa. Dicuntur autem et ii, qui bonis moribus praediti sunt. Sed prima quidem significatio apud Graecos frequens est, secunda autem miuus est usitata. Nec vero τὸν εύήθη solum hoc usurpant modo, sed et optam τὴν εύήθειαν, pro illa animi affectione accipiunt, quae mores optime compositos habet. Siquidem Dinarchus in oratione quam in Daonem habuit, sic ait: surtunas autem suas Cephalica iuveniliter admini- stanti natura probus erat et simplex. Demosthenes autem in oratione contra Aeschinem, bis verbis judices alloquitur : nunc vero. ob vestram simplicitatem et facilitatem quaestiones, etiam quando libet, exercet, At Pluto libro tertio de republica ait: honestus igitur sermo et congruentia et condecentia et concinnitas consequentia sunt simplieitatis at bonitatis morum. Neque nunc eam dico sim-. plicitatem bonitatemque, quam amentiam revera existeutem nos speciosis nomine sic vocamus, tanquam a bonis . moribus manet, sed eam dico bonitatem, quae ob id ita dieta est, quasi mentem recte beneque constitutam habeat. Sic et in Euthydemo τον εύήθη accepit pro eo, qui mores habet simplices et honestos, his verbis : καὶ ώς ἐθαύμασεν ουτός ἐστι νέος τε καὶ εύήθης. Satis ejusmodi exemplorum est, ex quibus intelligas Graecos τῆς εύηθείας et είήθους nominibus gemina significatione uti solitos. Et nunc quidem Hippocrates είηθεστάτους πυρετούς dixit pro mitissimis, simplicissimis et nullam morum pravitatem hafientibus. Quae sane si praeterea signa ex quibus jecoritas sperari sistet accesserint, ultra priores quatuor dies haud porriguntur, sed vel quarto ipso die vel etiam maturius desinunt. Si vero malignae fuerint et signa basinerint exitialia, quarto aeque die vel ante eum occidunt. Itaque inter criticos dica etiam tertium censeri perspicuum est, quum dicit quarto die vel etiam ante quartum desinere. Id quod illi etiam libro primo epidemion visum est, tertium diem inter criticos dies primum enumeranti. Porro signa ipse securissima intelligit, quae particulatim maxime commendavit et quorum paulo postea nomina proferet et pro exemplo citabit.

III. Primus itaque earum insultus sic desinit, secundus ad septimum perducitur, tertius autem ad undecimum, quurtus ad decimum quartum, quintus ad decimum septimum, sextus ad vigesimum. Hi ergo insultus ex acuti/simit morbis per quatuor ad viginti ex additione terminantur.

Saepe scriptum invenies apud Graecos ἐφοδον, iucursum hostium aut latronum, a quo nunc Hippocrates similitudine quadam nomen hoc transtulit ad circuitus dierum criticorum. Reliqua omnia cum per sic nota sunt, tum maxime illis, qui eorum quae modo dixi meminere.

IV. Neque vero horum quidquam integris diebus exacte numerari potest. Neque enim annus neque mensas integris diebus numerari solent.

Quoniam tres hebdomadas vigesimo die conclusit, ob id dixit haec non posse diebus integris numerari. Nam nec annum nec mentes dies integros habere, id quod ab eo verissime proditum est. Siquidem annus non trecentorum modo et sexaginta quinque dierum est, verum etiam tertiam diei partem continet et praeterea fere centesimam. Mensic autem unusquisque minor quidem est triginta diebus, sed vigesimum annum excedit. Vocabatur autem a veleribus Graecis μὴν mensis, ut et plurimae nunc in Graecia civitates faciunt, tempus illud medium inter duas sulis atque lunae coitiones, quod si quis volet per proprias demonstrationes expendere quantum sit, librum habet integrum ab Hipparcho scriptum, ut et alium a me de anno. Et hoc quidem modo Hippocrates hebdomada accepit. Perspicuum vero est nec quaternionem quidem absolutis constare diebus, sed deesse portionem tantam, ut tres hebdomadas dies viginti absolvant. Horum autem causam in tertio sie diebus criticis libro conati fumus ostendere, quum tamen nemo antea vel aggressus sit de ea dicere.

V. Postea vero eadem ratione farta eandem additionem primus. circuitus est quatuor et triginta dierum, secundus quadraginta dierum, tertius sexaginta dierum.

Non id dicit Hippocrates hoc loco nullum diem cui judicandi vis insit medium inter vigesimum et trigesimum quartum intervenire. Nam et ipsis secum pugnaret, qui medios quosdam dies judicantes in epidemiis recensuit et quae manifesto aegris usu venire videmur, ipsum falsi convincerent, Sed quia tres hebdomades quae mutuo sese consequentes vigesimo die concluduntur, non eodem componuntur modo, namque secunda disjuncta est a prima et eam ob rem die decimo quarto desiit; turtis vero illi connexa est et propterea finem capit r vigesimo. Idcirco et illas quae vigesimum diem sequuntur hebdomadas eodem modo procedere volens ita, ut ex duabus quidem diljunctis, tertia vero connexa viginti diebus absolvantur, diem quidem quadragesimum trium posteriorum hebdomadum terminum extremum posuit; ipsis autem duabus terminum circumscripsit quartum et. trigesimum diem; eamque ob causam ipsum ante quadragesimum nominavit. Fit autem similiter ut tres quae postea veniunt hebdomades est sexagesimum devolvantur. Sed et octogesimum, non octogestatum quartum in observatione vulgarium morborum judicare vidit. Sic tres hebdomades numerum viginti dierum complectuntur, quod fit duabus quidem primis per disiunctionem computatis; ut intra diem decimum quartum desinant, tertia. autem connexa secundae, ut et ipsis die vigesimo concludatur.

VI. At per horum initia difficilius est eos praenoscere, qui intra longi/simum tempus judicari debeant, similia namque siant eorum principia. rerum a primo die animadvertendum est et ad quemque quaternarium additum considerandum nec latebit quo su versurus su morbus

Hoc etiam loco rursus nomen crisis mutationi utrique accommodarit, ex qua aeger tum melius tum etiam deterius habet. Dicit autem per initia morborum facile intelligi quemnam illi qui intra paucos dies judicari debent, .exitum habituri sint. Id enim ipse paulo ante ostendit,de illis disserens qui primo dierum quaternione judicandi sunt. Nam quae discuti debet febris mitior est, quae vero vitam aegro ademptura est, solet esse malignissima. Quin etiam signa quae utramque comitantur, omnia quidem in illa optima, in hac autem pessima funi. Ex quo sit ut neutra diem ultra quartum prorogetur. Id enim certo compertum habemus, judicia semper vel vincente natura .morbum vel victa a morbo contingere. At morbos natura facile superat mitissimos, eadem saevissimis protinus succumbit. Sic quidem maxime a se invicem dissident morbi qui brevi judicantur. His autem respondent et illi quibus longa mora quo solvantur necessaria est. Nam sicuti in brevibus morbis interdum natura, interdum morbus longe excellit, ita quum neque illa neque hic multum praevalent, sed veluti adversarii quidam robore inter se aequales dimicant, etiam tempore opus est longiori ad alterius victoriam. Sic eos qui luctantur dignoscunt illi, qui artis palaestricae periti sunt. Eum quidem extemplo victurum sperantes, quem multo validiorem adspexerint, aut si neuter viribus longe praecellit, certi longam inter eos fore luctam. Necdum tamen ipsi compertum habent uter victoriam consequetur. Verum id quoque postea qui e plebe primi fiunt intelligunt; ut qui ea, quae vet suinim o excedunt promptissime discernant. Eo siquidem poti sumunt peritus artis ab imperito differt, quod vel minima rerum discrimina persentiat, quarum tamen aliquae cum propter sui parvitatem nullo modo sensibus percipi possint; etiam ejus, qui peritus artis est cognitionem effugiunt, mox autem, ubi cadere tusi tensum possunt, tum demum veniunt su notitiam. Quamobrem Hippocrates jussit eas quae singulis mensibus accidunt mutationes animadvertere, nam te non latebit, quo se vertet, hoc est salutemne et incolumitatem aegri natura utique vincente, an ad interitum, eadem succumbente. Hoc quidem est sententiae caput. Quod qua ratione consequi quis possit discere potes ex nostris quos de crisibus scripsimus cennmentariis.

VII. sat autem quartanarum constitutio ex hujusmodi concinnitate.

Ignorant et id permulti, eamque ob rem admirantur et nos saepe ex divinatione quadam praedixisse existimant eum, qui quartana febre laboraret, post dies, exempli gratia, quindecim minime a febre liberum fore. Atqui in tertianis id praesagiri febribus haud .dignum ducunt admiratione, quum tamen sit utriusque febris ratio eadem. Nam veluti in febribus continuis dies omnes consequentes numeramus, quo certo crisin futuram possimus praevidere, sic in intermittentibus accessiones, ut quod in continuis septimus dies potest, idem in intermittentibus septimus circuitus valeat. Quare exquisita tertiana septem circuitibus, non diebus solet judicari. Quin etiam quam habet quartus a primo dies est septimum rationem, eandem prorsus et quartus circuitus ad septimum circuitum. Quartus namque dies index est septimi et quarta quoque periodus septimam commonstrat. Est autem deliis omnibus dictum in libris de crisibus; proinde id modo sufficiet intelligere, febrium quartanarum judicia non dierum numero, sed circuituum exerceri. Porro per concinnitatem eandem dierum judicantium ordinem intellexit. Ut enim inconcinnitatis proprium est inordinatio. sic conelunitatis proprius ordo est. Unde et hoc universum κόσμον appellerunt; propterea quod omnia quae eo continentur, ornatam sortita sunt concinnitatem. Terra quidem sita in medio ipsique exterius circumfuso mari, aere vero ipsum undique ambiente et hunc rursus aethere, deinde vero caelo haec omnia circulo comprehendente. Sed et ipsae fixarum stillarunt motiones quid attinet dicere quantum habeant ornamenti? quippe quae perpetuo eaedem sint, errantium vero siderum motus etiamsi quotidie aequales non sint; at certi sunt et definiti. aequalibus .temporum intervallis dum semper eadem Zodiaci Ioca percurrunt.

VIII. Qui vero brevissimo tempore .judicandi sunt, facilius prae-. noscuntur; maxime namque ab initio .inter se di/stdent. tsui enim supersuturi sunt, tacite spiratus dolore vacani, noctu dormiunt, aliaque securissima habent signa. Qui vero pereunt, djfficile spirant; delirant; vigilant, caeteraque signa habent pesuma.

Hippocrates etiam ante usus est verbo εύπετέως, quod prompte et facile significat; nunc quod dicit εύπετέστερα, utique faciliora significat et cognitu promptiora. Dixerat ergo paulo ante; febres enim simplicissimae et signis securissimis comitatae quarto die vel etiam ante desinunt. Id quod ipse nunc repetiit, quo evidenter doceat ereatplis quaenam optima signa sint. Ait enim : nam qui morbum evasuri sunt tum ex facili spirant tum vacant dolore tum noctu dormiunt. At qui moriuntur, difficiliter spiritum trahunt, delirant, vigilant. Deinde utrique adjecit sententiae, priori quidem: aliaque signa habent securisima; alteri vero: et reliqua signa possident pessima. Ex quibus plane ostendit se quo exempla proterret signorum utriusque generis meminisse. Hoc autem etiam recte videtur adjecisse: siquidem ab illis statim ab mitio quam maxime di/sident, de quo et ame dictum antea est, nempe morbos illos permultum a se invicem differre, qui dies intra paucos mortis vel salutis judicium (obire debent, sicut corum qui tempus in longum protrahunt, signa esse similia. Caeterum delirant; Hippocrates dixit, dictione apud Graecos haud multum usitata. Significat autem vel eos, qui delirant vel qui huc et illuc sete disiiciunt, quos aliter ἀσωμὲνονς appellant. Sed prior quantum ex ipsa votis licet conjicere, magis probanda est interpretatio, ut verbum ἀλλοφάσσειν ab alia atque alia loquendo derivotur. Alii vero quod subinde oculos huc illuc circumferant, deductum esse verbum prodidere.

IX. His igitur sic contingentibus conjectare oportet tum ex tempore tum ex unaquaque additione, morbis ad crisin prodeuntibus

Quemadmodum omnia quae ante de urium quaternione dixerat, repetiit, adjectis etiam exemplis sicalenno tractat hoc loco eadem, quae illic scripta fiunt, ubi dicit: verum a primo statim die diligentur animum attendere convenit et quaterniones singulos qui accesserint .obter- vare, nec te latebit quo se morbus vertet.

X. d d eundem vero modum etiam mulieribus crises a partu contingunt.

A quo die mulier pepererit, ab eo numerare incipias, non a quo coepit febricitare. Nam aliquae secundo tertiove die postquam pepererint, in febrem incidunt, atque ab eo plerique futuram crisin enumerant. Verum res secus habet, quum oporteat a die quo foetum edet, enumerationem exordiri. Sed quum haec omnia de diebus criticis Hippocrates breviter periequutus sit, subiit mihi admonere te ejus rei, de qua saepe me disserentem audivisit, est autem ejusmodi. Utique nonnulla de quibus quaeritur, nihil prorsus ad artis opera conferre, sed logieam habere speculationem. Est enim is praemonitionis usus diem certo nosse, quo morbus judicabitur, qui acutusne vocandus sit, an peracutus, an longus, an acutus productus, an acutus commutatus, de nominibus potius litigare est quam res contemplari. Quas tamen quaestiones si quis etiam de rebus esse contenderit, at non de illis certo sunt, quae vel ad praecognitionem vel ad rectam curationem pertinent. Pone enim certo praecognitum esse a nobis aegrum vigesimo die morbo solutum iri; deinde quum res secundum spem evenerit, aliquem dicere aegrum acuto morbo conflictatum fuisse, alium autem non ferre morbum hunc acutum nuncupari; acutos namque morbos die decimo quarto desinere. Deinde inter se contendere .et ab altero quidem morbum plane longum vocari, quod acutorum fines excesserit; neque enim aliam ullam arbiarandum esse tertiam in morbis differentiam, quae a tem- . poris modo petatur. Ab altero autem morbum hunc acutum commutatum appellari; ab alio vero acutum prodoctum dici, alium vero non sic plane, sed acutum parum productum nominare. Si quis ergo jam cupit audire singulorum rationes, quibus illi inter se dissidentes opinionem suam tuentur et postea judicare quis melius pejnsve sentiat, non parvam quidem temporis jacturam faciet nec interim ulla in re artem aptam promovebit. Similiter qui praevidere potest morbum vigesimo septimo die discussum iri, non tamen decernere acutusne vocandus sit, an longus, an acutus productus, an acutus commutatus, nulla ille quidem in re minus est ad artem aptus. Convenit. enim maxime tot numero esse morborum penes tempus differentias, quot circuitus sunt judicandi facultate praediti, ut morbus ille brevissimus sit, qui primo quaternione concluditur; post eum, qui secundo; deinde qui tertio, mox qui quarto, demum qui quinto; deinceps autem qui sexto, id quod die accidit vigesimo; postea vero quater. nlones aboleri et orites esse hebdomadicas et eas quoque progressu temporis tandem supprimi, ut per viginti dierum spatia morbi solvantur et tandem in meusium numerum transire. Sunt enim definita duo morborum tempora, ut vel acuti vel diuturni dicantur. Verum quo clarius intelligamur, hoc modo persaepe appellamus. Deinde res ipsae nos cogunt inter eos ponere alios medios, qui per .commutationem acuti funi et differentias omnes triplices facere et rursus earum singulas dividere, ut inter acutos primos, ne longe abeas, alius simpliciter acutus, alius peracutus etiam ab ipso Hippocrate nuncupatur. Quorum hic quidem dicitur, qui ultra diem septimum non procedit, sed vel illo ipso die vel etiam maturius judicatur, ille vero; qui in diem decimum septimum protrahitur; cui si morula etiam aliqua accesserit, ut crisis in diem septimum et decimum differatur, haesitamus quonam morbum hunc nomine appellemus, quum proprio careamus, et illum aeque cujus judicium die vigesimo exercetur, ut hac in re dubitatio illa, quam soriticam vocant, oriatur. Quo fit ut interdum probabile esse putem acutis morbis vigesimo potius quam decimo quarto finem statuere. Est autem et alia non parva super hac re dubitatio. Morbus enim acutus non sine febris magnitudine et assiduitate animo concipitur, quando eum, qui non est ejusmodi, non ita censemus nuncupandum, etiam si decimo quarto die aut celerius etiam discussus fuerit. Hae quidem sunt et tot praefiniti acutorum morborum finis dissesentiae. Sunt vero et aliae dierum post vigesimum, quibus inest judicandi vis, qui et ipsi magnam habent latitudinem. Arbitror autem maxime convenire ut qui ad diem usque quadragesimum perveniunt, peculiarem quandam differentiam constituant et secundum hos aliam, qui in septimum mensem porriguntur. Similiter autem et annuos in alia esse differentia et illos praeterea, quos annotum non mensium spatiis dimetimur. Sunt autem haec, uti ego semper admonui, praetermittenda et danda sedulo opera ut tempus, quo solvendus morbus est, sciamus praesagire. Perspicuum enim est Hippocratem in uno morbi genere, quod ille suppurationem solet appellare, ruptionis diem statuere interdum vigesimum; aliquando trigesimum aut quadragesimum aut sexagesimum. itaque alios quidem qui optime id callent, sinito nomina ut volent iis indere et disce praesagire, quonam die voracia rumpi debet. Id autem tibi duo, veluti quaedam instrumenta indicabunt, experientia et ratio. Quarum illa qui-. dem docet unum atque alterum empyema, certo utrumque tempore disruptum fuisse. Haec vero et materiae, quae committit empyema, substantiam intelligit tum cansum quae ipsam efficit quaeque una cum illa agunt. Nam qui consideravit primum empyema, quod die, ut exempli gratia dicamus, quadragesimo ruptum est, ab humore parum frigido et tempore similiter et aetate et regione et natura totius corporis, partisque affectae moderate frigidis ortum habuisse et rutilis alterum vidit ruptum. die sexagesimo, quum essent omnia supradicta calidiora, et aliud fortassis die vigesimo adapertum fuisse, quod essent calidiora, si haec sequatur, potest aliorum omnium empyematum conjecturam facere, scopos quidem illos attendens, quos per experientiam observavit, conserens autem cum ipsis eum qui nunc est calorem et frigus non humorum modo, qui alterationem subeunt, verum etiam agentis causae, quae quidem calor ipsa nativus est, a qua illi alterantur, tum ea aestimans, quibus ipsa juvatur, regionem, anni tempus, caelique statum, ipsius vero cansue agentis magnitudinem perpendens tum ex aetate tum ex propria ipsius natura et partis in qua obortum est empyema tum signis aliis, quae robur et imbecillitatem facultatis in arteriis venisque sitae testantur. Qui enim nihil eorum norit, sed exspectat donec omnium empyematum cognitionem per observationem sit consequutus, vix illi annorum mille tempus sufficiet, sicut is rursus qui nativum calorem quantus est considerat et cum eo confert humorum, qui concoqui debent, naturam, viam sequitur ad inveniendum id, quod investigat, compendiosam. Ille quidem ipse est qui ex his quae novit potest eorum etiam quae non novit artificiose facere conjecturam. Ille solus dicet, hoc quidem circa diem vigesimum, illud circa trigesimum fuppuraturum esse, et de aliis ad eundem modum, nihil praeterea additurus, anne acutum hunc morbum. an longum an ex commutatione acutum vocare oporteat; Haec enim non medici quidem dijudiorant, qui artis opera persequuntur, sed sophistae potius, qui tempus et operam in. verbis inaniter collocant, proindeque multi in alto sedentes solio venusie admodum de hujuscemodi problematis disserentes discipulos suos fabulis pertundunt, qui autem casus aegrum maneat magis quam maris congios ignorant. Alii rursus valent quidem et discernere morbos et sutura praesagire, de logicis vero quaestionibus dicere non possunt. Quo fit ut alii quidem apud homines habeantur medici, alii vero sophistae et λογιατροί: .sic enim eos appellant; atque si quem visierint in libro legentem et rationem in explicandis utilibus medicamentis adhlbentem, eum statim ex logiatris aliquem esse suspicantur.

XI. Capitis autem dolores et vehementes et continui cum fabre, st quod certe letalium signorum praeterea acre/su- rit, exitiosum admodum; si vero sine ejusmodi signis dolor vigesimum diem saperet et subriis detineat, sunguinis e naribus eruptionem aut alium quendam abscessem ad inseras partes exspectare oportet. rerum quoad dolor recens suerit, eodem modo sanguinis ex naribus eruptionem aut suppurationem exspectare convenit cum alias tum si dolor circa tempora et spontem suerit.

Hoc quidem inordinate expositum est, cujus tamen maxima est in praesagiendo utilitas. Sic autem poterit ordinate dici. Capitis dolores vehementes et continui cum febre, si quidem aliquod mortiferum signum praeterea accesserit, supra modum perniciosi sunt. Verum si ex his quae didicisti speras aegrum tandem convaliturum, principio quidem usque ad diem septimum sanguinem per narea fluxorum existima, morbo vero veterascente, etiam hoc idem quamquam et pus per nares vel aures commode excerni potest. Sin autem capitis dolor etiam vigesimo die detinet, tunc quoque tametsi rarius sanguinis profluvium contingere potest, at frequentius suppuratio aut abscessus in partibus inferis oriuntur. Caeterum quo tempore futuri profluvii sanguinis suspicio est; fidem tibi majorem faciet vehemens dolor tempora jrontemque obsidens.

XII. Magis autem exspectanda est sanguinis quidem eruptio jumoribus quinque et triginta anuis, at senioribus suppuratio.

Nota est ab aetate an sanguinis per nares profluvium sperari magis debeat. Causa autem evidens est et saepe ante dicta, aetatem videlicet, quae. annis quinque et triginta inferior est, sanguinem affatim gignere, atque etiam tum aetatis sanguinem esse calidiorem et biliosiorem. Id quod supra etiam diximus ad eruptiones sanguinis quas per se natura molitur accommodatissimum esse; at vero in senioribus qui triginta quinque annos excesserunt, fuppuratio magis exspectanda est.

XIII. Auris dolor acutus cum febre continua et vehementi gravis. Periculum enim est hominem delirare ac interire. proinde quum hic motus minime tutus sit, rito mentem advertere oportet etiam aliis signis, a primo .statim die.

Nunquam magnus dolor externam hanc visirque conspiceam auriculam invadit, nec si quando invaserit, perieuli quidquam habet, quod et particula haec nullius pene dignitatis fit nec ulli principi parti continua esse videatur. At aurium dolores Graeci ώταλγίας dicunt, vocari solitum est, quum in imo meatu audiendi doloris sensus excitatus fuerit. Tunc enim nervus ipse, quem auditorium appellant, afficitur, qui cum cerebro non parum cohaeret adeo, ut plurimi non praeter rationem prae vehementia doloris aurium interierint, cerebro in doloris consortium perducto. Quare multi aegri et delirant et derepeute quidam etiam moriuntur, perinde atque apoplectici, ubi fluxio, quae dolorem aurium concitabat, cerebrum confertim pervaserit.

XIV. .Intereunt autem ex hoc morbo saniores quidem homines septimo die aut etiam citius, seniores vero multo tar. dius. Nam et febres et deliria minus eis superveniunt, aure/que ob eam causam suppuratio praeoccupat. rerum his quidem aetatibus succedentes morbi reversiones plurimos enecant. duriores vero priusquam auris suppurarit intereunt. Quum quidem pus album ex aure siuxerit, saniorem superfuturum spes est, siquidem et aliud quoddam ei bonum signum supervenerit.

Iuvenes vehementius febricitant et in furorem fanilina vertuntur j propter biliosum calidumque temperamen-. tum. Quare haud praeter rationem celerius moriuntur quam aures .suppurent. Senibus haec quidem minus asserunt periculum. Morbus vero reverti solet, quoniam humor, qui parit dolorem, non. absolute concoquitur propter temperamenti frigiditatem. Reliqua satis manifesta sunt.

XV. Educes autem exulceratae cum febre grave, sed st quod aliud etiam signum suerit ex his quae ante prava esse judicata sunt, hominem in periculo versari praedicendum.

Fauces ulceratus mali succi credentis indicio sunt ; eaedemque non parvum exhibent negotium, propterea quod nonnisi^ aegre transglutire possunt. Itaque quo sit eventus magis absoluta cognitio, oportet notas alias contemplarii Hoc autem praeceptum habe in omnibus notis commune, sed in his maxime, quae inter bonas et pessimas medio se habent modo. In quibus etiam ipse Hippocrates alia quoque signa consideranda censet.

XVI. Anginae gravissimae quidem sunt et celerrime interimunt quaecunque neque in faucibus neque in cervice quidquam conspicuum faciunt, plurimum vero dolorem exhibent et orthopnoeam; hae namque et eodem die et secundo et tertio et quarto sirangulant.

Hippocrates φἀρυγγα haud dubie appellavit spatium illud quod ante gulam gutturque situm est. Id quod vel ex hoc loco perspicuum est, ubi scribit, anginas illas suevissimas esse, ex quibusueque in faucibus neque in cervice vel color .vel calor vel tumor praeter naturam apparet. Siquidem per αύχένα collum intelligit, φἀρνγγα autem vocat eam capacitatem, quae adaperto ore linguaque depressa cernitur. In qua duo ostia, unum gulae, alterum gutturis apparent. Itaque si nec in faucibus nec in cervice aliquid praeter naturam se ridendum praebet, corpus aliquod eorum, quae intra guttur habentur, putare oportet phlegmone affectum esse, quae spiritum elidit. Cujus quum perangusta naturaliter via sit, si eam phlegmone circumpositorum corporum prorsus occludat, strangulari necesse est. Quamobrem coguntur aegri recta cervice spiritum trahere, quo vel tantillum meatum patefaciant. Supinus enim decubitus eum penitus obturat, prioribus corporibus in colli vertebras plus justo procumbentibus. Et eam quidem. ob causam quodque gutturis musculi inflammatione. tententur, haud temere dolore cruciantur.

XVII. Quaecunque vero in caeteris quidem similiter dolorem exbibent, tument autem et in faucibus tumores excitant, admodum exitiales, prioribus tamen diu: amis res, si ingens rubor suerit.

Alteram anginae differentiam exponit, in qua et cervix intumescit et faeces rubenti Nec tamen minor hos quam illos dolor exercet, nisi quod recta cervice spirare non coguntur, hoc est non magna premuntur spirandi disficultate, quod musculi gutturis non vehementi phlegmone urgeantur. Recte ergo has quidem pestiferas esse dicit, attamen non esse tam praecipitem, ut a prioribus pestem.

XVIII. Quibuscunque vero suuces et cervix simul rubuerint, hae anginae diuturniores sunt et ex ipsis maxime evadunt si et cervix et pectus ruborem habeat, neque intro erysipelas recurrat.

Tertiam hanc anginam proponit, quam Graecorum plerique synanchen, non autem cynancheu appellari velunt. Nam quod Hippocrates ait eos suffocari et dolere nihilque vel pblegmones vel erysipelatis simile neque in cervice neque in faucibus videri, id cynancheu vocant. Sed quod ego perpetuo testatus tum Hippocrates manifesto facere videtur, non est de nominibus scrupulose folicitus appellat, ut succurrit. Et scriptum Iane est in vetustis aliquot exemplaribus sermonis hujus initium, quem de anginis instituit, hunc in modum, αἱ δὲ συνάγχαι. Ex quo perspicuum est quam sit inutile de n et σ literis, quemadmodum recentiores medici faciunt, litigare. Nam quando de re convenit, absurdum est contendere de nominibus. At vero res ipsa iis manifesta est, qui artis opera intelligunt. Siquidem eorum, quos tanta suffocatio premit, ut residere cogantur, pessime illi affecti sunt, qui quum acerbissimo dolore vexentur, nihil tamen in cervice et faucibus prae se Ierunt, quod praeter naturam accidisse videatur. Secundum hos qui non spirant quidem difficulter, sed graviter dolent, simulque cervicem intumuere, faucesque habent plurimo rubore perfusas. Deinde vero isti, de quibus hoc loco Hippocrates verba fecit, qui nec magnopere dolent nec difficilem habent respirationem, nulla in re affecto gutture, sed universa fluxione vel in fauces vel in cervicem vel in utrumque decumbente. Hanc autem fluxionem prorsus biliosum esse necesse est, ut repente aut erysipelas aut phlegmonem erysipelati similem excitare possit, Qua de re ipse dixit, nec se erysipelas intro recipiat. Si quando vero oedema phlegmonodes obortum suerit, celerrime curatur neque vero ab ipsis etiam primordiis morbus hic acutus est. Caetera manifesta sunt.

XIX. si vero neque diebus criticis evanescat erysipelas neque tuberculum ad exteriorem partem conversum sit neque pus extuqsiat, facileque ac sine dolore habere .videatur, mortem significat aut ruboris reversionem.

Quam noxium sit erysipelas vel ruborem, utroque enim modo scriptum est, sine tuberculo aut sputis facilibus aboleri, perspicuum est. Quod autem dicit nec in diebus criticis dijudicandum videtur, an hoc modo intelligi debeat, ut diebus criticis aboleatur, sive nullum adsit signum malum, sive aliquod adsit, sic enim aliqui interprelati stant, an id sequentibus conjungere oporteat, quasi illa velit Hippocrates in die critico fieri, quo plus sit in illis fiduciae. Haec mihi videtur verior esse opinio. Nam si criticis in. diebus materia in pulmonem transferatur, recurrente intro erysipelate non discusso per exteriorem, cutem, conmodo non bonum est, sed ingens etiam malum quod ex fiducia, quam ex ipso die haberi oportuit, malitiam tuam multo magis confirmarit. Si vero et tu.Vereulum quidem foras prodeat et facile extussiat, ipsum- que erysipelas ruborve evanescat, tunc nihil minus quam aegri mortem sperare convenit.

XX. At securius est tumorem et ruborem quam maxime suras verti: quod si ad pulmonem vertatur et dementiam parit et ex his. nonnulli suppurati plerumque evadunt.

Et haec et quae postea sequuntur nota funi iis, qui praecedentia meminere.

XXI. Curguliones vero periculose inciduntur et scarisicantur et uruntur quamdiu. rubri et magni suerunt. His enim inflammationes et sanguinis eruptiones succedunt. sed hos aliis machinamentis eo tempore extenuare conandum . est. Ubi vero separatum sum suerit id totum quod uvam vocant et summa quidem gurgulionis pars et major et rotunda; superior autem et. tenuior extiterit, per id tempus manum admovere tutum est. Praestat autem et alvo subducta manus hac uti chirurgia, si et tempus sinat et non suffocetur aeger.

Hippocrates. praesagiendi theorema exponens, aliquid etiam inseruit quod ad curationem pertineret, sine quo non poterat tuto praesagium explicari. Gurgulionem inflammatum si disserueris vel scarificaris, sanguinis profusiones et phlegmonae consequuntur. Quum vero id, quod uvam appellant, separatum est, parsque ima gurgulionis crassior rotundaque, superior autem gracilis evasit, tunc manu aliquid audere tutum est, maxime si vel sponte vel medici cura alvus cita antecesserit.

XXII. Quibus autem febres cessent neque apparentibus solutionis signis neque in diebus criticis, iis recidiva exspectanda est.

Quum neutrum adest eorum quae dixit, tunc recidivam timere convenit, non quum unum adest, alterum deest. Nam quae sine ratione desierunt, reverti solent, etiamsi diebus criticis desierint. Perspicuum autem est ea .dici sine ratione desinere, quae et sine bonis signis nec in diebus criticis finita esse videntur.

XXIII. Quaecunque vero fabris longior stat affecto ad salutem homine neque dolore detinente ob inflammationem aliquam neque ob ullam aliam evidentem causam; huic abscessus cum tumore et dolore ad articulum aliquem maximeque in inferioribus partibus exspectandus esa

De quibus ante dixit particulatim, primum quidem his qui in praecordiis oriuntur, deinde vero illis, qui in pectore et pulmone consistunt, nunc universim disserit. Nam quum tribus de causis febres omnes longae sint, aut propter aliquam partem male affectam difficulterque curabilem aut propter humores crudos, orasses et incoctos, aut errorem aliquem commissum, si nec pars male affecta est nec ulla alia subest causa, quam vel aegri vel famulorum error attulerit, vel aliquid eorum, quae exterius posita sunt, ut tempus anni, regio, temporis constitutio, habitatio mala, molestiae, curae, tristitia, consequens est febrem non aliam ob causam diutius trabi quam quod eam humores crudi concoctuque difficiles pariant. Hos ergo natura solet in aliquam ignobilium partium capacitatem deponere, quando vernatione extra corpus propala lere non potest. Jam enim alias saepe diximus calidiores tenuioresque corporis humores ad vacuationem esse quam aptissimos ., crudos autem et crassas naturam ver per abscessum vel per concoctionem curare solitam. Est autem ea concoctio vacuatio quaedam, quae ut plurimum per urinas, rarius autem per alvum succedit.

XXIV. Magis autem oboriuntur et breviori tempore hujusmodi alscesuts annis triginta iunioribus

Dictum. saepe est morbos, qui a calidioribus humoribus ortum habent, si vires aegri validae tuus, vacuatione judicari. Sunt autem his contrarii, quum et vires imbecistae sunt et humores frigidi nec per vacuationem aut abscessum solvuntur, sed. vel aegros perimunt vel longissimo temporis spatio vix tandem concoquuntur. Medii vero existunt, qui abscessu finiuntur. Inest illis ex propositis duabus oppositionibus alterum quidem ab una, alterum vero a reliqua. Duas enim diximus esse oppositiones; unam ex humorum natura, alteram ex viribus desumptum. in quarum utraque duo inter su opponantur. In humoribus quidem calidi frigidis, in viribus autem infirmae mt valentes. Itaque si humores calidi sunt, non oportet. vires esse robustas, si fieri abscessus debet: si vero frigidi robustas vires ad generationem abscessus necessario requiruat. Caeterum vires qua ratione .diiudicentur antea quidem per maxime propria. signa ab actionibus desumpta .explicatum est, nunc autem -ab aetate cognoscendas proponit Hippocrates juvenili et fenili. Dicitque junioresec triginta annis hujusmodi abscessibus magis obnoxios. esse atque in his celerius perfici. Seniores autem istis, necdum tamen senes minus feriusque ; corripi. Senibus austem eos minime omnium accidere. Qua in re meminisse illa oportet, quae sermonis istius initio Hippocrates proloquutus est. Sr febres longae, sed tamen salubres sine dolore remanent, quem vel inflammatio vel alia manifesta causa attulerit. Quae ille nobis in. memoriam revocans, dixit ejusmodi abscessus in Iunioribus magis fieri solitos.

XXV. suspectandam vero his statim de aeseejsu esi, si viginti dies febris detinens superet.

Et jam antea disserens de longis morbis diem vigesimum nominavit, quasi ipsi non ante diem hunc longi existerent. Nos autem causam prius reddidimus quare. non possit certus morborum acutorum terminus assignari, Itaque minime mirum est Hippocratem interdum dicere acutos morbos die quarto decimo judicari et rursus vigesimi facere mentionem. Nam et in ipsis aphorismis ubi dixit acutos morbos die ad summum quarto decimo judicium subire, meminit etiam decimi Septimi. Est autem initium quidem illius: aphorismi : morbi acuti quarto decimo dic sudicantur. Finis autem: esi vero et decimus septimus contemplandus; quippe qui quartus est a quarto decimo, septimus autem ab undecimo.

XXVI. senioribus autem minus stant, quum fabris diuturnior existit.

Recte, nam si morbus in abscessum verti debet, necesse est aliquod virium robor esse nec ipsas ad extremum concidisse. Itaque quanto aegri aetate provectiores erunt, eo minus ad generandum abscessum apti videbuntur. Senes autem non minus, test omnium minime. Caeterum hoc loco non dixit simpliciter lenes, sed comparans cum triginta annis, qui hoc excedunt remores vocavit. Quod autem lenioris nomen ad hunc modum usurpet stupra demonstratum est et in sequentibus aeque patebit,

XXVII. Hujusmodi autem ab/cestus exspectandus est, quum fabris continua est, in quartanam vero cesseram, st et inter- miserit et erratico modo prehenderit, atque haec faciens .ad autumnum accesteritr

Dictum est etiam id libris, qui sunt scripti de febrium differentiis; quartanas ab humore melancholico excitari. Dictum quoque est hujus humoris originem geminam esse, partim ex crasso sanguine, qui in venis existens: similitudinem habet cum vini faece in doliis desidenti, partim vero exsule flava supra modum exusta. Et haec quidem nigra bilis cum multis nominibus maligna est, tum partes etiam erodit in quibus redundarit. Illa vero mitior est, praesertim si in .corpore animalis non diu manserit nec illam plurimus praeter naturam calor accenderit. Quum igitur haec ita se habeant, si febris continua est, id est si nunquam integrum corpus dimittit, illa veterascens vertitur in supra dictos abscessus. Sin autem intermittit, idque aestate desinente, verisimile est morbum in febrem quartanam mutatum iri. Nam qui humores postquam aestate ferbuerunt, per continuas febres versi sunt in atram bilem, exstincti funi quodammodo eamque ob causam sentit aeger febrilem calorem levatum lesse et maxime posteaquam foderes eruperint. Verum si natura .illum veluti cinerem humoris supra modum exusti non propere vacuarit, ille rursus manens in corpore et concalefactus, magnam quandam propensionem ad putredinem acquirit, quam simul atque nactus est, fervidus febrem excitarit, deinde sudore iturum oborto in ambientem ievanuit quidquid atrae bilis ferbuerat. Rursum aliae reliquiae concepto fervore aliam febrem denuo suscitarunt. Quoniam igitur non est una corporis universi dispositio, sed nonnullis quidem in partibus atra bilis adhuc movetur, in aliquibus vero immobilis manet, in aliis autem putrescit aut effervere incipit, inconstantes febres oriri necesse est. Quum vero venas omnes atra bilis abundans aeque afficit, febris quartana provenit, ec praesertim temi pure, quo aestas in autumnum commigrans humores extra ferri et transpicere prohibet, sed introrsum potius repellit. Ac siquidem affecto corpore hiems sequens, ut quae recursum humorum ad interna suo frigore adjuvet, etiam calorem alium majorem rnvelirt et corporis aegrrtudinem quam deprehendit conservat.

XXVIII. Quemadmodum autem sanioribus triginta annis absuestus stant; ita quartanae magis his qui triginta sunt annorum et senioribus. .

De mutatione aetatis dictum est alibi copiosius. Nunc satis erit summatim dicere. Pueruli plurimum habent sanguinis cumque solum humorem si aetatis temperamentum spectemus, deberent possidere. Verum quum et affatim et sine ordine cibos ingerant, aliquos etiam humores crudos reponunt. Quum vero ad adolescentiam perveuerint, aliqui ex his melius educati victu utuntur bono eamque ob causam solus sanguis in illis redundat. Alii vero longe pejorem quam parui pueri rationem victus sequuntur, Quare cumulata humorum crudorum copia assiduis et vehementibus morbis conflictantur. Aetate vero, sequenti biliosus humor gignitur, his potissimum qui pravis cibis victitarunt adeo, ut non modo sanguis redundet, sed humor etiam ille, qui et pallida et flava bilis non.cupatur. Id autem fit usque ad annum trigesimum vet ulque ad trigesimum quintum. Est enim primum advenientis frigoris initium annus trigesimus, extremum trigesimus et quintus. Multis vero medii inter hos anni tum propter naturam ab ipso ortu contractam tum propter alia omnia, quae circumstantiis aut consuetudinum vel studiorum varietate adolescentiam immutant, caloris in frigus mutationem primi attulere. Et hanc quidem ob causam Hippocrates .plerumque trigesimum dicit, ut hoc loco saepe trigesimum quintum nominat. Neque enim certo constitui potest unus omnium communis modus, quod aliae aliis mutationes incidant. Verum hujus tu mihi, de quo etiam prius dictum est in libro tertio de diebus criticis, perpetuo recordere. Quod si feceris et praecedentibus conjunxeris, non erit difficile eorum causam quae hoc loco scripsit Hippocrates reperire. Nam quemadmodum in ipsis anni temporibus necesse est humores plus justo per aestatem excalefactus atque ut ita dicam fervefactos in atram bilem converti, quam in corpore coacervatam autumnus excipiens, quoniam frigidus est, non patitur aeque difflari nec facile vacuari, ita et in aetatibus declinatio. Quae totum illum humorem qui per vigorem aetatis fervens in atram bilem transiit, difficulter exhalans, multo est ad febres quartanas propensior. Et illi quidem qui hanc aetatem degunt, longe majus spatium ad vacuationem hujusmodi humoris desiderant. Quam- obrem dum ab ea ad senectutem itur, quidam magis, alii autem minus morbis omnibus melancholicis foetent; ut elephantis, cancris, lepris, melancholiis et febribus quartanis.

XXIX. scire autem convenit absuejsus hieme magis contingere, tardiusque cessere et minus recurrere.

Tres de abscessibus enunciationes hae oratione Hippocrates confecit. Quarum prima est, eos potissimum per hiemem excitari. Secunda tardius desinere. Tertia minus reverti. Quod quidem magis hieme generentur, humor in apta exsuperans indicati Dictum enim etiam ante fuit calidos excerni, frigidos autem abscedere. Quod autem tardius desinant, ad naturam humoris et ambientis frigiditatem causa referenda est. Namque necesse est humorem digeri, qui abscessit, ut ipse abscessus curetur. Atqui difficillime digeruntur crassi frigidique, praesertim si ambiens frigidus est. Sed et frigidi haud facile moventm, quas quidem ob causas etiam reverti non solent.

XXX. Quicunque vero in. fabre non letali dixerit caput dolere aut etiam prae oculis tenebrosum quiddam apparere aut oris ventriculi morsus accesierit, ei biliosa vomitio aderit; si vero etiam rigor accesserit et inferiores hypochondrii partes frigidas habuerit et adhuc citius vomitus aderit; arsi quid sub id templis biberit aut ederit, id perquam celeriter evomet.

De vomitibus sponte per crisin excitatis nunc disserit Hippocrates. Qua in re geminam adhibet distinctionem. Primam quidem ne sit letalis morbus, quem Hippocrates non raro antea morbum salubrem appellavit. Secundam .vero ut aeger capitis dolore vexatus nigra quaedam, quae Hippocrates όρφνώδη. dixit, ante oculos versari putet. Id quod accidit flava bile sincera vaporem emittente. Haec enim ubi supra modum incaluerit et, ut ita loquar, su. peradusta suerit, atrum quendam vaporem non dissimilem fuligini exhalat in caput, a quo capitis dolores proveniunt. Quod. autem ex eo pervenit in oculos id beatorem, quem hi splendentem purumque natura continent, offuscat adeo, ut purissimo .et splendidissimo aeri, qui sit repente prae fumo aut fuligine obscuratus, similis esse videatur. Quem vaporem ille videndi spiritus, qui a cerebrio in oculos proficiscitur hauriens, - nigra illa, quae dixit Hippocrates, sicut per suffusiones imaginatur. Sed quum vapor ille possit etiam ex pulmone efferri, cordis dolore discernimus ab eo, quem ventriculus mittit. Hi namque humores pulmonemlatent, quod vel non facile ipsis sentiat vel nullam prorsus possideat sentiendi vim. At vero ventriculi os, quod etiam cor dici neminem fugit, propter nervorum quos habet sentientium magnitudinem nihil non- percipit quod in ipso est. Itaque demorsum ab humore bilioso cordis dolores invehit, unde et bilis vomitus procedunt. Id enim etiam Thucydides indicavit scribens hunc in modum: atque ubi inhaesit cordi ipsum subvenit et subsuquutae sunt bilis vacuationes, quas medici prodidere. Nam quod ait cor subversum fuisse, de illo vomendi conatu intellexit. Ecce autem et cor vocant ventriculi os, propterea quod illius morsus cordis dolores dici solitum est. Scripsit autem alio in loco Hippocrates in his, qui isto affecti sunt modo idem a labro inferiore non quieto, sed motu vehementer agitato indicari. Namque interna ventriculi tunica a bile demorsa talis in labro motus concitatur. Didicimus enim ex anatome hanc lotam tunicam omni ex parte continuam esse tum universo ventriculo tum gulae; tum linguae tum palato tum toti ori. Haec igitur est quae labra motu exagitat, si quando ab acri bilelu ore ventriculi collecta mordeatur. Solet enim is humor prae levitate emergere. Eamque ob causam relicto ventriculi fundo in os ipsius conscendit et vomitu facile educitur. Quod si tunc etiam horror hominem invaserit, ille bilem multo non modo citius, verum etiam abundantius evomet. Horror enim saepe vomitum bilis provocat, quemadmodum in libro, qui de ipso scriptus est, ostendimus. Si vero aliquid sub hoc tempus aeger ederit velbiberit, multo etiam celerius vomet, quod illa quae sumpta sunt, bilis in ventriculo contenta corrumpat.

XXXI. Quibus autem horum inceperit dolor primo dis .fieri, ii -. quarto die premuntur maxime et quinto, at septimo liberantur. Quin eorum plerique tertio die dolere inci- pium, sectantur autem maxime quinto, verum nono aut undecimo liberantur. Qui vero quinto die dolere coeperit et caetera pro ratione prioribus ipsis accidunt, ad decimum quartum diem judicatur morbus

Tres doloris capitis in tempore differentias expressit totidemque praescripsit dies in quibus singulae judicantur. Quarum prima est doloris capitis primo die, quo coepit morbus, invadentis. Secunda tertio. Tertia autem quinto. Horunuquidem dolorum omnium commune est die fere septimo postquam corripuerint desinere. Ergo qui primo. inchoavit, septimum habet decretorium, qui tertio coepit, decimum, si numerum quidem septenarium spectemus. At quia decimus non finiet judicare, nono vel. undecimo judicium fiet, uno scilicet die celerius vel tardius definito illo per hebdomadas tempore. Velim autem memineris adductum esse hoc loco diem nonum ut judicantem, quemadmodum et prius, sicut ostendi, tertium, non quod hi dies ex quaternis septenisve circuitibus vim judicandi possideant, sid quod ratio in hunc ordinem eos inserat, sicut in- libris de diebus decretoriis demonstravimus, At vero tertia doloris capitis differentia die quinto exoriens ad quartum decimum protenditur propterea quod nec caliditas magna est nec vehementia. Perspicuum autem est, quod quum dolor die quinto prehenderit et prioribus illis quinque diebus septem alii accedant, omnes effici duodecim, diem vero duodecimum non esse decretorium nec vero posse judicium die uno maturius fieri. Hoc enim acutissimis morbis proprium esse ostensum est. Jure itaque ad quartum decimum pervenit.

XXXII. Isto autem viris quidem et mulieribus in tertianis maxime contingunt. Junioribus vero sunt quidem et in his, verum magis et in pera/stduis subrisus et in legitimis tertianis.

a His quibus aetas integra est, quos Hippocrates virorum et mulierum nomine solet designare, haec eveniunt per omnes febres tertianas propter bilem quae tum aetatis copiosissima est. Natu vero minoribus non per omnes, sed exquisitas dumtaxat quae biliosissimae sunt. Fiunt autem et per morbos acutissimos, nam et illi sunt maxinie biliosi. Et multo quidem magis in ipso aetatis vigore. Id quod non est adscriptum, quia et ex praecedentibus consequitur et facile a nobis intelligi potest.

XXXIII. At quibus per hujusmodi febrem caput dolentibus pro tenebris ante oculos apparentibus visus hebetudo contingit, vibrantesque splendores obversantur et pro oris ventriculi morsu in hypochnndrio ad dextra aut ad sinistra aliquid contenditur neque cum dolore neque cum instantmarione, iis pro vomitu sanguinem e naribus fluxurum exspectandum est. Magis vero et hic moenibus sanguinis eruptionem exspectare oportet; at trigesimum annum agentibus aut etiam senioribus minus, sed his vomitiones exspectandae.

Per febrem ejusmodi intelligit illam, quam initio hujus sermonis designavit his verbis: si cui in fabre non letali caput dolet. Quod quidem febri utrique commune retinens, hoc insuper illis commune dicit esse, judicari vacuatione. Verum utrique peculiarem quandam vacuationis speciem assignavit. Priori quidem vomitum biliosum, alteri vero sanguinis profusionem. Et priori quidem notas vomitum indicantes, spectra quaedam mente concepta et dolorem cordis; alteri vero oculorum hebetudinem, splendores, tensionem praecordiorum citra dolorem et inflammationem, maxima profecto humoris furtum ad- scandentis documenta. Est autem prius quoque dictum ex inflammationibus praecordiorum sanguinem decretoria profundi solitum, praesertim senioribus, in quibus sanguinis abundantia est. Quod et ipse nunc denuo adjecit atque etiam vomitus biliosus esse in ipso aetatis vigore. Sed et primo libro epidemion invitos illacrymare dicit, quibus sanguis per nares exiturus est. Quae omnia si componas atque his praeterea adjungas quae sunt ab eo libris aliis prodita, futurum sanguinis profluvium nunquam non praefagies et maxime si vacnationis signum, quod pulsus exbibent, quodque semper decretorias sanguinis prosusiones praecedit, eo tempore deprehenderis.

XXXIV. At vero pueris .convulsiones accidunt si febris acuta suerit et venter non deiiciat et vigilent et perterreantur et esulent et colorem immutent et ex viridi pallidum aut lividum aut rubrum induant. Haec autem puerulis quidem recens natis ad septimum u/que annum prompti/si- me eveniunt. Adultiores autem pueri et viri non jam per fabres convulsionibus prehenduntur, nisi vehementise simorum ac pesumorum signorum quae phrenitidi oboriuntur quoddam accesserit.

Nunc de convulsionibus edisserit, non illis quidem quae partem modo unam occupant, sed quae totius corporis sunt. Excitantur autem hae in pueris promptissime, sed praesertim lactantibus, eum alias ob causas tum maxime propter lac ipsum coque magis quo crassius extiterrt tum quod multo atque intempestivo utantur alimento, quippe qui non aliud ex his, quae in vita aguntur, norint quam manducare. Est enim illis omne genus nervosum infirmum. Nam quum tres existant facultates quibus corpus regitur, duas quidem pueri quam aliis magis validas possident, unam autem quae per nervos est, habent imbecilliorem. Et eam quidem ob causam facillime convelluntur, rursumque in fletum naturalem haud difficulter redeunt. At quibus jam aetas integra est; neque facile convulsio supervenit, neque .discedit propter robur in nervis sitae facultatis. Fit igitur convulsio etiam citra febrem a vehementi admodum refrigeratione et copia crudorum crassorumque humorum, praeterea nervorum atque tendinum inflammationibus, si quando malum ad nilum principium adscenderit, Caeterum hoc loco verba ipse facit de convulsionibus, quae per febres generantur, sicuti ab initio instituerat praesagiendi rationem tam. in acutis morbis quam aliis, qui ex ipsis degenerant, explicare. Convulsiones igitur quae talibus in morbis proveniunt, in adultis quidem notae illae testantur potissimum, quae per graves pbrenitidas .apparent, sed maxime partium faerei tortu aut stridore dentium aut oculorum mobilitate vel inuersione produntur. In pueris vero vigilare modo satis esu .Interdum vero et supra modum timuisse, quod Hippocrates Graece ἐκπλαγῆναι, hoc est expavisse, dixit similiter et flevisse magna eum vehementia et alvum non descendisse. Haec quidem causarum rationem obtinent. Praeter has vero causas futurae convulsionis signa sirnt colores praeter naturam ex quibus humorum pravitas, qui convulsionem adferre solent, declaratur. Nam pallidus quidem aut lividus humorem maligna imbutum qualitate significat, -ruber vero sanguinis abundantiam patefacit.

XXXV. Morituros autem et superfuturus tum pueros tum alios ex omnibus signis conjicies, prout in singulis singula descripta sunt.

Hoc etiam supra dixerat .et .nunc repetit et paulo post rursum dicet. Quare non parum habet utilitatis. Verum tamen plerique medicorum id parvi pendunt, qui siquando signum aliquod malum conspexerint et aegrum postea incolumem evasisse, Hippocratem falsi insimulant; eundem rursus, si visis aliquot bonis indiciis aeger mortem obierit, non vera loquutum vociferantur, nequaquam animadvertentes signum unum- malum etiam valentissimum a multis salutaribus superari et multas contra exitiales notas uni bonae vel maximae .praepollere.

XXXVI. Haec autem dico et de morbis acutis et caeteris quae ex his oriuntur,

Istam quoque sicut et superiorem sententiam Hippocrates adscripsit, divinans lore quosdam qui et negligenter et inconsiderate libros tuos lecturi essent et quaesituri, quamobrem in isto fecisset quadragesimi et sexagesimi diei ac supputatorum et aqua inter cutem laborantium febriumque quartanarum mentionem. Nam quum ipse aperte scripserit se non modo de acutis, verum etiam aliis, qui ex horum mutatione vetustatem acquirunt, verba habuisse, qur tales nihilominus quaestiones agitant, facturi viderentur, sihoc ipse non expressisset?

XXXVII. oportet autem qui recte praecogniturus sit superstites faturos et morituros et quibus plures dies et quibus paucis- t res permansurus est morbus, eum signa omnia ediscentem ac eorum vires inter se con/erentem discernere quemadmodum praescriptum esi, ac de caeteris tum urinis tum sputis, ubi una pus ac bilem extabit.

Quod signa omnia considerare oporteat nec uni adhibere fidem, etiam ante dictum est. Verum hoc loco adjecit quod est in primis ad hanc rem utile. Id autem est, ut ait, signorum vires expendere, nec id quidem modo, verum etiam inter se comparare. Sunt enim pleraque signa, quae ex te mala magis minusque sunt, quorum vires metiri oportet verbis, sicut et ante prodidit. Vocat enim vel perniciosum vel perniciosius vel oppido quam perniciosum et alicubi jam adlicit. Similiter quum bona signa recenset aut salutiferum appellat aut simpliciter faletare aut magnam vim habens aut oppido quam magnam. Plus enim est dicere oppido quam magnam vim habere ad salutem quam nude et solnmvim habere magnam. At nunc porro censet inter se conferendas esse signorum vires, non eorum modo; quae sunt ejusdem generis, ut bona cum bonis et mala cum malis, sed etiam bona cum malis. Per hanc enim -contentionem illa etiam innuit, quae praeter rationem eveniunt. Siquidem primum nosse conveniet, id praeter rationem accidisse. Deinde non terreri. Postea dijudicare unde acciderit aut quid natum sit designare. Quae omnia quamquam persequuti fumus in libris nostris et maxime in his, qui de crisibus scripti sunt, attamen non erit inutile, si quaedam exempli gratia repetamus, a communi principio totius artis prognostieae exorsi. Ante omnia considerare oportet an pars una praecipue male affecta sit, an vitium sit humorum qui intra vasa continentur. Deinde a qua potissimum facultate per i culum aegro impendeat. Has autem tres esse dictum est. Mox quas bonas malasve notas facultas illa prae se flerat. Pone ennn illam, quae a cerebro test, facultatem innocuam existere, partes item corporis carere vitio, sed ex putrescentibus solis humoribus excitatum totum ejusmodi morbum, hoc est febrem, sustinere. Deinde his ita se habentibus omnia in urinis bona. signa ab initio videri. Hic quidem ut intereat fleri non potest. Itaque si quod formidolosum symptoma intervenerit, non modo non terrebere, sicut medicorum vulgus, sed etiam crisin ab eo nunciari existimabis. Namque per crisin capitis dolore tentantur-, delirant, nigra flavaque intuentur, hebescunt oculi, cordis dolor invadit, spiritus vix trahitur, distenduntur praecordis. Deinde. vero dejectiones pessimae sputaque et vomitus conloquentes, ad haec partes nigrescen- tes, putrescentes et emortuae hominem reddunt prorsus. meliorem. Nam et spirandi facilitatem et appetentiam aegri recuperant, melius dormiunt, minus sentiunt doloris-, surgunt alacrius, atque ut uno dicam verbo, saepe post ejusmodi vacuationes levius omnino habent. Qua in re expurgari corpus ea quae vacuantur manifesto ostendunt, natura praeter opinionem ea prodigente, a quibus prope ricta ante videbatur. Haec vero cuncta libro isto potestate praedicta funi et definita atque eas modo; quae a pulsibus sumuntur, notas oportet adlicere. Quas omnes in libris de pulsibus aperte explicavimus, nullis usquam propositis Sphingis aenigmatibus, qualia Archigenes sexcenta conscripsit. Haec igitur omnia memoria prompta complectens considera et inter se comparato. Ex his enim poteris illa etiam. quae aegri omittunt praedicere, quae interdum ne ipsi quidem domestici plane cognoverunt; veluti me saepenumero dicentem vidistis de his quidem qui dentibus stridebant, per naturam sic stridere solitos adeo, ut qui me ex domesticis audirent, id non quidem per artem medicam, sed per vaticinationem praedictum fuisse arbitrarentur. Interdum vero de his, qui oculis apertis dormiebant, hoc quoque secundum naturam esse. Et de quodam, qui in ventrem jacebat, talem decubitum necessario illi esse a natura. Sed et cujusdam mulieris ad quam ego adibam, dexter oculus altero visus est multo prominentior, de qua dixi priusquam morbus hic invaderet, procidentia laborasse. In alio ingentem temporum cavitatem adspiciens, hanc quoque illi naturalem esse judicavi. Aliorum vero rubentes sanguine oculos secundum maturam se habere. Convulsam vero in alio. supercilii partem aut. oculorum aut labrorum etiam ante morbum fuisse externam aliquam ob causam. Quin etiam pulsum intermittentem et varium aliaque ejusmodi dixi quibusdam secundum. naturam esse, quae aliquando ne ipsi quidem aegri sciebant, sed videbant, posteaquam pristinae sanitati restituti erant, perseverare: vocem item aiperam aut raucam aut clangosam, huic quidem secundum naturam esse; in illo vero ex morbo .oratam fuisse. De quibus quum ego abunde disseruerim illo libro, quem de praecognitione edidi, non est necesse rarius hoc loco dicere, sed summo explicato capite per quod inveniri haec postsunt, finem dicendi faciam. Nam ubi omnibus aliis ex. notis morbum periculo vacare deprehenderis, existima symptoma illud formidolosum secundum naturam esse aut certe evidentem aliquam ob causam ante morbum genitum esse. itaque et mihi et Hippocrati adhibentes fidem considerate, uti supra dictum est, et signorum, inquam, vires quemadmodum ipsis praemonuit expendite. Quod enim. (ait, quando simul pus bilemque ex t ussit, pro exemplo adductum est. Id autem scriptum ab eo fuit quo loco ait hunc in modum, inter suppurationes vero illae valde perniciosae sunt, quae sputo adhuc biliosi, suppurant, sive biliosum sputum atque pus a se invicem separata, sive etiam mixta excreentur. His enim verbis censuit omnia diligentissime expendenda esse, quae in aegro simul concurrunt, quorum aliqua et bona quidem recensuit, ubi scribit: sunt autem haec bona, morbum ipsum non difficulter ferre, ex facili spirare, dolorem sedatum esse, facile excreare. Quibus omnibus enumeratis sic incipit de malis dicere. Mala vero his contraria sunt, si morbum non facile sustinet, st spiritus magnus et frequens est, si dolor non desinit, si sputum difficulter edit, si valde sitit, si corpus a calore inaequaliter affectum est. Hoc quidem initium est de malis signis prius institutae ab eo disputatinnis, in qua sputa pro exemplo, sicuti dictum est, subjecit. Ergo, ait, quod in his feci idem agas in reliquis nullo signo praetermisso, sed sigillatim expensa cujusque facultate, deinde illorum inter se contentionem facito.

XXXVIII. Quin etiam morborum semper in vulgas gratantium impeius et tempestatis constitutionem cito animo concipere oportet.

Ut nosse possis ventura aegris symptomata ante quam fiant, maxime conducit popularium morborum cognitio, non eorum modo qui jam grassantur, sed qui etiam grassaturi sunt. Est autem ipse brevibus sententiis complexus in aphorismis, tum qui singuli anni temporibus frequentius nascuntur, tum quos vel praeiens vel praeterita tempestas parit. Dixit enim vere frequentes esse affectus atrae bilis et insanias atque alia, quae deinceps connumeravit, quae et verno tempori propria sunt, atque aliis in tempotibus oriuntur, si suam servarint naturam. Quam quidem si non servarint, adventare dicit morbos alios praecedenti tempestati congruentes. Et eorum quidem quinam postea nascituri sint, qui vero simul cum prima ipsa tempestale prodeant, explicavit. De his quidem sic prodidit, qui postea oriuntur: si hiems sicca septentrionales ventos habuit, ver autem austros et pluvias. exhibet, et reliqua quae deinceps scripta sunt. De his autem quripfa tethpestate adhuc vigente excitantur sic ait: exi anni tempestatibus salubriores in totum sunt siccae quam pluviae et alia quae deinceps ab eo scribuntur. Itaque in a p horismis quidem compendiose populares morbos persequutus est, libris autem epidemion de ipsis. particulatim disseruit. Quorum librorum quanta sit utilitas, etsi quodammodo in his, quae universim scripta sunt, ridentur contineri, exponam in ipsis epidemion commentariis, quos ego statim post istos aggrediar. Nunc totius praecognitronis argumentum breviter proponam, de quo Hippocrates sermonem hoc loco facere instituit. Nam praeter notas ipsarum morborum proprias, quas in hoc de praecognitione libro. descripsit, habendam etiam censet rationem aeris amhientis. Pone enim apparuisse notas quasdam, si ita ratio morbi ferat, profusionis sanguinis; esse vero et tempus vernum, multo certe magis exspectanda sanguinis profusio est. Si vero praestans etiam tempestas calida humidaque est, multo siane magis et duorum triumve anni temporum constitutiones generando sanguini idoneae praecesserint, fluxuri sanguinis spem multo adhuc firmiorem habemus. Caeterum quod dicimus de profusione sanguinis, reliquis etiam omnibus convenit. Ac dictum satis esse videbitur, si unum exemplum de futuris sudoribus adduxero. Per aestus siccos febres ut plurimum sine fusiore fiunt, si vero cum aestu minutula pluvia decidit, foderes facilius eliciuntur. Itaque perspicuum est si praeter alias notas, quae fiunt morbi propriae venturum sudorem prodentes, alia etiam a caeli fletu testimonia accesserint, futurae rei exspectationem longe haberi certiorem.

XXXIX. probe sane noste oportet de certis. indiciis ac caeteris signis nec ignorare quod quovis anno et quavis anni tempestate mala malum et bona bonum denunciant

Quaesitum est non modo a medicis, sed etiam a riteturibus-, quid inter τεκμήριον et σημεῖον interesset, quibus duobus nominibus ustus. est hoc loco Hippocrates, pes autem argumenta et notas vertimus, quae quidem quaestio, ut alia quaepiam, non telum ea quae significantur inqui-, i rit, verum etiam de rebus ipsis est. Namque invenienda est gemina rerum natura, ex quibus medici quidem praefagiunt, rhetores vero demonstrant aut persuadent. Eorum quidem quae ad demonstrationem assumuntur, sive illa certam afferat scientiam sive probabilis sit, una quidem differentia est, alia necessaria esse atque ad ea alterum semper consequi ex quibus propositio componitur, alia vero neque necessario neque semper, sed ut plurimum concludere. Altera vero quod quaedam per empiricam observationem, quaedam per consequutionem logicam, hoc est demonstrationem, ostendunt. Hoc quidem est in ipsis rebus discrimen. His autem non omnes similiter nomina indiderunt, sed qui loquatur disertius, alios enim lubens omitto, in prima quidem differentia id, quod perpetuo aliquid ostendit, τεκμἠριον nuncupari volunt, alterum vero σημεῖον appellant. In secunda vero quod ab observatione est, σημεῖον, quod autem per demonstrationem concludit, τεκμἠριον. Ac quod nominibus quidem Graeci hoc modo utantur, non solum medicis conducit scire, sed etiam omtubus quos ex arte decet Graece loqui. Quod autem ejusmodi rerum discrimen novisse maxime et ad demonUrendum et ad praesagiendum expediat, arbitror omnibus esse perspicuum. At vero utraque eandem semper habere vim, sive bonum significent sive malum, jure videtur disquirendum. Ipse enim scripsit in aphorismis: morbos minus periculosus esse, qui magis cum natura, aetate, habitu corporis, annique tempore consentiunt, quam qui nihil habent cum aliquo horum affinitatis. Quod siaue ab hoc non discrepat, quod modo dixit. Namque mala- ait malum perpetuo designare nec tamen aut aeque aut non aeque adjectum est in eo quem citavimus aphorismo. Neutrum autem in contrariam transit naturam, verum id magis minusque utrique eorum inesse dicit pro ratione naturae et aetatis, atque aliorum omnium quae recensuit. Itaque non videtur hac in re Hippocrates sibi contrarius esse. At eo loco magis tecum pugnare videatur, ubi tcribit : non esse admodum his fidendum, quae morbum sine ratione leviorem exhibent nec valde metuenda mala, quae praeter rationem oborta sunt, horum enim pleraque sunt incerta nec permanere diuque peeseverare salita. Et eam quidem ob causam videtur hanc quam nunc explicamus in proguostico inseruisse sententiam. Namque symptomata et ex malis quodammodo fiunt bona et ex bonis mala. Signa vero nunquam in contrariam naturam vertuntur, rad majoris minorisque mali aut boni testimonia sunt. Nec tamen quod nunc bonum est, postea malum erit, aut quod nunc malum postea bonum. Ergo quae in urinis mala esse signa docuit, nunquam bona evadent, uti nec bona fient unquam mala. Sic quae tecta aut alvi excrementa bona vel mala esse dixit, nunquam in contrarium degeneranti Ad eundem modum nec quas notas in facie descripsit ex colore aut tumore aut figura nec quae dixit de jacentium habitu nec quae de livore et nigredine partis aut ullo alio ejusmodi affectu. Cuncta enim vim propr iam retinent, non parem quidem magnitudine, quippe dictum ante fuit illa intendi atque remitti, sed eandem genere. Namque nihil quod bonum sit, in malorum genus migrat nec horum quidquam in bonorum genus desciscit, si modo propriae distinctiones in diiudicando adhibeantur. Verum non sic habet in symptomatis. Nam plerique et magna cum difficultate spirant et insaniunt et praecordiorum contractionem sentiunt et splendores cernere se putant et atra quaedam oculis observari per crisin. Ad haec cordis dolor corripit, labrum inferius crebro agitatur motu, parotides aut alii quidam abscessus proveniunt. Haec enim omnia partim ut dictum est, vis ipsa ratioque crisis producit, partim vero increscentibus morbis succedere videntur. Quare haud absurde id quoque dictum ab illo fuit: quae judicandi vi praedita non judicant alia mortem, alia difficilem crisin minari. Verum haec omnia cum aliis quibusdam in libris tum in his, quos de crisibus scripsimus, tam sunt aperte a nolula explicata, ut jam nihil ad praecognitionem deesse videatur. Quamobrem quod ego semper consilium do, nunc etiam dare non pigebit. In primis quidem potissimumque ediscendis medicae artis operibus studium impendendum esse censeo, alias vero ejusmodi de voce et significatione quaestiones, quaeque logicam habent contemplationem, postremo et magno in otio tractanda. Quemadmodum hoc etiam loco facimus de nominum τεκμηρίου atque σημεἰου significatione. Quum enim quidquid ad artem videtur conducere exposuerim, aliam nunc a priore afferam istorum interpretationem. Est autem ejusmodi. In symptomatis quae vim habent judicandi, licet aliquando τον σημείον nomen damnare, verum τὸ τεκμήριον non licet. suam illa tantummodo a Graecis σημεῖα simul et τεκμἠρια vocantur; ex quibus falus aegri aut pernicies certa est. Quae si quis uno nomine complecti velit, dicet esse facultatum, quibus corpus gubernatur testimonia quam imbecillae sint aut robustae, inter quae etiam cruditatis coctionisque signa continentur. At nulla symptomata quae judicandi vim possident, tali praedita funi natura, sed futuram quidem crisin -per excretionem vel abscessum ostendunt et praeterea excretionis vel abscessus speciem, veluti sanguinis prosusionem aut vomitus aut parotidas. An vero bona crisis erit, an mala fieri non potest, ut per haec signa intelligas. Namque orites ejusmodi bonum aeque ac malum exitum consequuntur. Verum enim vero certissimam dijudicaudi rationem nos docuit non ex quibusdam symptomatis, sed notis atque argumentis : concoctio enim, inquit, -cito suturam crisin et tutam valetudinem pollice-. turi cruda vero atque incocta, quaeque in malos versu sunt abscestus aut nullam aut suram crisin vel dolores vel atonoa vel eorum recidivas minitantur. Itaque- fore quidem -crisin ex judicantibus symptomatis, quae etiam judicantes notas licet appellere, praesciri potest, an vero bene an male cedet, ex his quae concocta funi, sumenda cognitio est. Sed haec rarius futuram crisin non produnt, salutis autem aut interitus documenta praebent. Ista quidem. est praeter supra dictas nominum interpretatio, una cum iis, quae ad artem conducunt explicata. Nec vero te lateat notas etiam vim judicandi habentes genere sym. plumata esse, quae futuras excretiones aut abscessus denunciant. Hae autem causae quidem primum sunt abigendi morbi aut exsolvendarum virium; per accidens vero etiam inter signa censentur.

XL. Quandoquidem et in Libya et in Delo et in scythia prius scripta signa- vera esse comprobantur.

Dicens der regionibus non est usus ea qua felat bre- vitate. Nam si priori sententiae duas modo syllabas adjecisset, non fuisset necesse hanc adscribere. Ego vero illas addam quo plane intelligatis qualis fuisset oratio. Nec vero latere quemquam debet, sed certo tenendum est et argumenta et rerum notas mala quidem malum, bona vero bonum cum in omni anno tum in omnibus anni temporibus tum regionibus designare. cui sententiae inserens regionum nomen superflua esse proposita nunc verba tibi aperte ostendi. Haec enim non aliud docent quam utraque signa tam bona quam mala aliquid sui simile indicare in omni regione, sive calida sive frigida sive temperata sit. Africam enim tanquam calidam, Scythiam, ut frigidam, Desum pro temperata et inter utrumque media exempli causa adduxit:

XLI. probe itaque sciendum est quod in his regionibus longe plura his assequi haud arduum sit si quis ea cognitione complexus recte tum judicare tum recte ratione colltgere sciat.

Quod nos prius quodam loco diximus, prout oratio postulare videbatur, id nunc Hippocrates ipse adscripsit; qui recte calluerit signorum vires, si non perpetuo possit futura certo praesagire, multa tamen saepius vera dictutum esse quam siccus eveniat atque praedixerit, Qua quidem in re alter alteri praesagiendo excellit. Quippe nunquam errare supra hominem est, rarissime autem solius est artificis. Sed in hoc quidem magna etiam est diversitas. Nam qui vigesima modo praedictione aberrat, non parum illi praestat qui decima quaque semel fallitur atque is rursus illi ipsi, qui centesima quaque temet dumtaxat, decipitur, quemadmodum et hic rursus ab illo vincitur,.. qui ducentesima, Itaque non recte videntur empirici nos pereontari, ecquod tandem theorema magna ex parte verum rationis accessione firmum perpetuumque effecimus. Quod quum ostendere non possimus, sibi videntur convicisse adjectam frustra a nobis fuisse rationem. Nos enim quamvis non perpetuo, saepius tamen quam illi ut futura praesagiendo, sic aegros curando finem artis consequrtur.

XLII. At nullius morbi nomen quod hic scriptum non sit expcrendum est. omnes enim qui in praedictis temporibus judicantur, iisdem signis cognosces

Hoc mihi ridetur extremo libro adjecisse propterea quod in isto de morbis acutis atque aliis qui ab ipsis nascuntur te disseruisse professus est. Itaque memor pleraque signa tam bona quam mala simpliciter a se proposita fuisse, ut morbis omnibus communia, pauca autem certis quibusdam morbis assignata, id nobis revocarit in memoriam: simulque addidit nullum prorsus praetermissum fuisse. Quod forte nobis falsum esse rideatur, quum nonnullos quidem ipsc nominatim expresserit, alios autem minime. Hoc enim non temere nec nullam ob causam sic factum ab eo fuisse declarati Nam quia morbi quidam praeter caeteros peculiarem disciplinam postulare videbantur, ideo mentionem illorum nominatim fecit, alii vero omnes quorum nomina tacuit, sub communibus signis comprehenduntur. Et ne longe abeas, quae primum ab eo depicta est mortifera, ut vocant, facies in omni morbo acuto recte dicitur perniciosa esse. Aeque vero et omnia quae scriptu sunt de jacentium habitu, de respiratione, de somno, de vigilis et aliis, quae passim omnibus in morbis accidunt, qui antedictis temporibus ordinantur. Neque enim de longis morbis scriptus ab eo liber est, sed quemadmodum ipse dixit, acutis et qui ab his prodeunt. Quorum spatia ipse quoque explicavit, nonnullis quidem extremum diem vigesimum, aliis vero quadragesimum aut sexagesimum praescribens.