GALENO ASCRIPTA INTRODUCTIO SEU MEDICUS.

Cap. I. Quomodo inventa sit medicina. Inventiones artium Graeci vel deorum filiis vel quibusdam eorum propinquis, quibus dii artem primi communicaverunt omnem, referunt acceptas; hac igitur ratione medicinant primum Aesculapium ab Apolline patre didicisse et hominibus tradidisse dicunt et ideo primus ejus videtur inventor; porro ante illum nondum inter .Immines erat medimna, sed veteres medicamentorum et herbarum experientiam quandam habuere, qualem apud Graecos Cl. iron Centaurus et ab eo heroes eruditi noverant, quae Aristeo, Melampodi et Polyeido adscribuntur. Apud Aegyptios sane praeter herbas aliam quoque medicamentorum rationem in usu fuisse Humerus hunc in modum testatur :

Fertilis Aegyptus rerum, medicamina mixta, optima multa, simul deterrima plurima, gignit.

Porro ex cadaverum dissectione, quam in condiendis iis habere moris erat, multa etiam, quae manu administrantur, apud primos medicos inventa esse videntur. Qnaedam dicuntur ex casu observata fuisse, ut suffusus pungere, inde quod capra quaepiam ex suffusione male habens, junco aculeato in oculum impacto, vitum receperit. Quin et clysteria usum ab ibi profectum esse scribunt. Haec enim colli cute tanquam clysteriis .utre marina Nilique aqua impleta, rostro eam sibi ipsi per anum indit. Scribit etiam Herodotus historicus quondam aegris per compita expositis, illos qui iisdem aliquando morbis laboraverant, referre solitos quibus. unusquisque usus sanitatem recuperasset: atque hoc modo. ex multorum usu ac experimentis rem medicam conflatam esse. Sed haec quidem experientia ratione vacua nondumqtie rationalis fuit. Caeterum perfectam medicinam es omnibus numeris suis absolutam nimirum divinam aio, Aesculapius fotus invenit, illam vero quae inter homines vertatur, hujus successores Asclepiadae posteris acceptum tradiderunt, maxime Hippocrates, qui omnibus facile praecelluit primusque perfeetam apud Graecos. medicinam in lucem protulit.

Cap. II. Quae medicinae principia. Principia medicinae tria funi, unum inventionis, alterum constitutionis, tertium interpretationis. Inventionis igitur medicinae, ut simpliciter dicam, vetustissimum plane citraque rationem principium experientia est, quemadmodum apud Aegyptios et reliquos omnes barbaros. Redigendi vero in artis constitutionem, sicut Asclepiadarum medicinam, ratio et experientia. Interpretationis, ut scribit Athenaeus, vel traditionis, quemadmodum quidam dicunt, initium naturatis est speculatio. Enimvero simpliciter et Hippocrates^ dixit, Medicinae rationis initium primum natura est; nam a naturae inspectione dogmatici auspicantur, quoniam ex iis, quae secundum naturam fiant et illa quae contra ha- . bent, possunt cognoscere, at fine naturalium cognitione illa, quae a naturali habitu recedunt, scire nemo potest. Quin etiam in curando naturae speculationem finaliter requirent; quandoquidem ex naturali admovendorum auxiliorum potentia, quae cuilibet morbo idonea sunt, accipiunt. Qui vero ex aliis tectis naturae contemplationem aspernantur, utrique a quibus praesidia afferendi habitum finxere, incipiunt. Methodici ex communitatum indicatione, empirici ex observatione experimentali. Qua enim ratione dogmaticis medicae rationis natura, eadem empiricis experientia plerumque et fere semper in iisdem et pari modo contingens principium existit. Ab hac siquidem historiam quoque suam exordiuntur et secundum hanc ab alio ad aliud simile transeunt. Sed methodicis evidentium similitudinis inspectio vel communitatum appareotium cognitio principium dicitur.

Cap. III. Quot saetae medicorum, quaeque earum notae. Sectae medicorum tres sunt, rationalis, empirica et methodica. Rationalis naturae rationem praebet, morborum causas inquirit et signis ad illarum inventionem utitur, curationem capit a contrario, prout causae exigunt. Nam contrariorum contraria sunt remedia. Quatuor ergo sunt, quae rationalem sectam designant, naturae inspretio, causarum ratio ac signorum aestimatio, et quartum, nempe quod causae ipsis curationem dictant. Empirica ad assidentium accidentium concursus, quae aegris aiiunt, respicit et convenientem accidentibus curationem observat, idque nec morbo cognito, nec causa inquisita. Contenta est autem observatione in accidentibus, per eorum quae admoventur experientiam facta et historia prius expertorum utitur: tum a compertis ad incomperta, sed similia secundum apparentem speciem transit. Quae enim ipsimet usu ac experientia in multis et saepissime ac semper in iisdem et pari modo experti tuus, aut quae casu quopiam observarunt, eaque semper atque eodem modo habentia, haec- confidenter usurpant, non adeo c urio se facultates ex eorum qualitatibus disquirentes. Credunt et vetustissimis, qui rerum per experimenta sibi observatarum historiam, quam vocant, memoriae prodiderunt. Utuntur etiam a simili transitu ad ea, quae nondum explorarunt; quum similia speciei, quae ad manum est, apparent, ut malva, blitum, beta et lapathum. Itidem in cerealibus; ut alica et orysa. Rursus in arborum fructibus, ut pyrum et malum cotoneum. Notant igitur empiricam haeresim est concursus symptomatum, non ad morbum, neque ad causas, respectus : deinde in concursibus medicaminum congruentium per usum observatio: tertio, expertorum ante historia: quarto a simili transitus. Methodica communitatibus et similis speculationi adhaeret, omnes enim particulares affectus ad generales duos reducunt, astrictum et fluentem, quas communitates vocant. Cognoscunt eas per obortas circa corpus affectiones in utroque evidenter conspicuas. Quare notas non desiderant, exempli gratia astrictum inde oriri, quod totum corpus dentatum sic et profluvium ipsius .sistatur, omnisque evidens excretio impediatur; fluentem vero lude, quod summa corporis cutis rara evasierit et cujusque corporis partis excretiones sensibiles intentae sint. Duplicem igitur curationis speciem generales duo corporis morbi ipsis indicant; nempe si corpus astrictum est, laxandum esse : si profluvio laborat, comprimendum: si vitium mixtum habet, occurrendum ei quod urget. Caeterum communitates omnes nominant evi-. dentes : harum autem alias passivas, ut estrictum et fluens: alias curativae, ut resolvere et tenere: quasdam tempora.les, initium, incrementum, vigorem seu statum et incli- nationeun Porro .medicinae, quae manu medetur communitates, in ejus ablatione, quod alienum est, consistunt. Duplex autem alienum est, vel extrinsecus, vel in corpore. Quod extrinsecus, simplex quidem: illius vero quod in corpore est, tres numerantur species. Atqui extrinsecus, ut spiculum, telum, quodcunque aliud id genus existit perlectam eductionem ostendit. Eorum quae in corpore funi, aliud loco alienum, ut suffusio, laxatio et fractura, quae transpositionem vel restitutionem in proprium locum indicant. Aliud magnitudine, ut abscessus omnes, scroti tumores, penales verrucae j phymata et condylomata: quorum nonnulla divisionem solam requirunt, nonnulla perfectam superfluorum^ praecisionem demonstrant. Aliud desuctu alienum; non ut supervacaneum, sed veluti deficiens dicitur, cujusmodi mutila et curta omnia, sicut in labris oculisque cernitur. Unde quidam leporinos oculos et lepotina labra habentes nominantur. Pari modo etiam se habent fistulae et vitia profunda, Unus, ulcera ut iaque hujusmodi omnia, quae ex defectu repletionem desiderant atque indicant. Jam vero praeter quatuor chirurgorum communitates est et species quam praescrvatricem appellant. Apponitur autem et ipsa, ut communitas, in deletersis et toxicis bestiisque omnibus quae virus emittunt, tum venenosis volatilibus et terrestribus. aquatilibusque. Nam commune omnium genus, ut sint exitialia, non tamen ad astrictum et fluens referuntur, sed aliud est praefer haec genus. Quare et curatoria ipsorum communitas alia praeter illam habetur, dicta praeservatum. Methodieam quoque tectam primum designat similis in evidentibus consideratio, sed non in latentibus seu abditis, quemadmodum in rationali secta. Hoc unum intercedit discriminis, quod in illa quoque similium inspectio, sed in obscuris consistit : secundum ex simili in evidentibus, affectus, auxilia, tempora, particularia omnia generalia reducit. Attamen non evidentia. tantum empiricorum more animadvertunt, sed particularibus, nullo generali cognito, insistunt. Tertium est ex communitatum indicatione curationem ac- cipere: nec causas, ut rationalibus in usu est, exponere, neque facta in concursibus observatione eorum quae per experientiam conveniunt, ut empirici faciunt, contentos esse.

Cap. IV. Qui trium sectarum principes extiterint. Rationalis tectae et auctor et princeps Hippocrates Cous fuit. Post hunc Diocles Carystius, Praxagoras Cous, Herophilus Chalcedonius, Erasistratus Chius, Mnesitheus ; Atheniensis,. Asclepiades Bithyuus, Cianos, qui et Prostas dictus est. Empiricae praefuit Philinus Cous, qui primus eam a rationali separarit, occasione ab Herophilo suo praeceptore accepta. Quum autem suam vellent suetam antiquiorem fingere,. Acronem Agrigentinum, quo rationali esset antiquior, ei dedisse initium dixerunt. A Philino Serapion Alexandrinus ea lecta floruit: dein Apollonii duo, pater et filius, Antiocheni: hos secuti Menodotus et Sextus eam plane stabilierunt. Methodicen Themifon Laediceus Syrius incepit, qui ab Asclepiade rationali occasiorues nactus ad methodicae sectae inventionem se contulit. Thessalus Trallianus eam absolvit. Post hos Mnafeas, Dionysius, Proclus, Antipater. In ea autem de quibusdam dissenserunt olympiaetts Milesius, Menemachus Aphrodiseus et Seranus Ephesius. Fuerunt nonnulli etiam adjuncti, ut Leonides Alexandrinus; quidam delecti, ut Archigenes Apameus Syrius.

Cap. V. Medicina scientiane sit, an ars. Rationales aliqui, e quorum numero est etiam Erasistratus, medicinam partim srientiam, cujusmodi est causarum notitia, item naturae inspectio: partim conjecturam, ut curationem et signa habere censuerunt. Methodici et in universum scientiam ipsam esse praedicant, sed utrique a vero, maximeque methodici aberrarunt. Scientia enim est conveniens, firma et nunquam a ratione declinans cognitio: eam neque apud philosophos, praesertim dum rerum naturas perscrutantur, invenias: multo Iane minus in re medica: imo ut verbo expediam, ne ad homines quidemvenit. Quamobrem medicina ars merito dici potest: si quidem artis nomine comprehensionum et opinionum ad finem quendam vitae utilem spectantium collectionem certa qualitate et quantitate commeditatam intelligimus. Comprehensiones igitur humanas et quae numero constitutionemquandam procreare queant, alioquin .et commeditatas, hoc. est sibi concordes ac conspuas cohaerentesque, medicina habet: quo fit ut artis vocabulum, cujus definitio ei convenit, optimo jure commerentur, comprehensionesque in ea ad vitae commoditatem pertinent. Quippe ut servaret homines ac sanos tueretur, in vilem prodiit. Sed artium duplex est doctrina: quaedam enim finem. tuum semper consequuntur, ut fabrilis, navium compactoria, aedificatoria. Quaedam finem tuum, ceu scopum appetunt, contingunt autem non semper, sed plurimum. Unde conjemurales quoque dicuntur : exi quarum numero medicina fuerit: quemadmodum rhetorica, gubernatoria et saginandi ars. Est et alia doctrina et ipsis duplex: quoniam aliquae, dum fiunt, furi et simulatque ab actione destiterint, -nihil quod perfecerint ostenditur, cujusmodi saltatoria citharis stica, palaestrica et quaevis alia ars musica. Nonnullae in actione evidens opus plane nullum habent, sed tanquam futuri cujusdam praeparatoriae existunt; ubi Vero a functione cessaverint, tunc quid effecerint apparet: qualis ilatuaria, pictura et fabrilis, tum aliae, quarum opera post actionem perdurant. Inter has medicinam quoque numeres licet. In medendo enim nondum ejus finis innotescit, quippe quae adversus morbos semper laboret: at, ubi curationem absolverit, tunc homini sanitatem. restituisse eam videre est.

Cap. VI. Quid. sit medicina. Definitionibus rationales usi sunt e t descriptionibus empirici: de quibus quaestionem instituere philosophis suium convenit; enimvero veteres etiam medici hoc modo medicinam simpliciter- vel definierunt, vel descripserunt. Medicina est, ex Hippocratis sententia, adjectis et detractio. Admotio quidem deficientis, detractio autem superantis in hominum corporibus. Quam enim definitionem medicinae nonnulli putaverunt, revera non est; aegros videlicet morbis non prorsus liberare, dolores - lenire morbique vehementiam retundere, malo victis manum non admoliri. Non enim ex iis, quae artes non possunt, sed ex bis quae possunt ipsarum definitiones sunt, quae enim ipsa non potest dicit; non quae ipsi insunt definit. Recentiores hujusmodi definitionem usurparunt. Medicina est scientia sanitatis conservatrix, morborum depultrix. Non recte habet:. non enim ipsa haec efficit, sed ex. illis quae efficit, haec proveniunt, idque non semper. Quapropter non ex his, sed illis, quae ab ea semper accipiuntur, constituta est. Haec autem sunt adjectio et detractio. Proinde quae capit medicina, haec ipsam esse dixit Hippocrates, quibus et in fanis utitur, eum secundam ipsorum valetudinem contervat et in aegrotis, ut morbis liberet. Quae igitur semper sarit, ea ipsam constituunt, non illa, quae ab his efficiuntur. Aliud namque ars, aliud ejus finis est. Quod enim appetit, id aliud ab ipsis est, adque non perpetuo Tecum habet. Quo fit, ut quatenus ipsum non contingit, neque sinis ejus, sed sceptri dicatur v quum autem contigerit, sinis. Ita gubernatoria et sagittandi ars non a sine, quem non temper contingunt, sed ab aliis, quibus constitutae fiant et per quae, ut finem assequantur, iunctiones obeunt, definitionem sortiuntur. Porro definitio haec omnibus fere post Hippocratem proba esse videtur. Herophilo medicina lest scientia salubrium, insalubrium et neutrorum. Trium enim horum cognitionem habet. Salubrium, quae corporis humani constitutionem ita praeparant, ut ex eis pulchre invicem aptatis sanitas concilietur: insalubrium, quae salubrem convenientiam dissolvunt. Neutrorum omnis sunt auxilia, quae aegris afferuntur et eorum materia. Haec enim prius quam a medico excepta sint, neutra, nec salubria nec insalubria funi,

Cap. VII. Quot partes medicinae. Partes mesucinae principes sunt physiologia, aetiologia, patbologia, diaeta sanorum; semeiotice, therapeutice. Athenaeus pro. femeiotice materiam constituit, quae in therapeutice reperitur, nam sine materia curatio fieri non potest. Semeiotice et ad curationem quidem necessaria, non tamen ipsa est curatio: materiae enim beneficio curatio absolvitur et materia quidem sine -curatione nihil aliud confert. Semeiotice etiam et sine curatione necessaria, ut quae curabilia quaeque sive incurabilia. cognoscamus, ut in iis haereamus, ne quum susceperimus impossibilia, hall urinentur. Jam vero quinque partium medicinae cujusque subdivisio quaedam est. Physiologia igitur pars quidem illius est, in qua de hominis natura disserimus : dividitur autem in tradationem elementorum, quibus homo componitur, tum in eam, quae de generatione et formatione foetus, tertio in interiorum et exteriorum corporis partium speculationem, cum cadavera disseramus ossiumque rationes perscrutamur : aetiologia quae et pathologia, in qua quae praeter naturam sunt inquirimus et morborum causas investigamus et symptomatum concursus, affectuum fletus diligenter indagamus. His enim incognitis nemo recte noverit, quomodo morbos curare conveniat: medicinae pars ea quae diaeta sanorum dividitur in eam quae sanitatem tuetur et in eam quae morbos arcet praecavendo, ac in eam quae a morbis surgentes reficit. Semeiotice in tres partes dirimitur, in praeteritorum cognitionem, in praesentium inspectionem et futu.rorum providentiam. Similiter et ipsa therapeutice in tres partes dividitur, in diaetam, chirurgiam et pharmaciae,.

Cap. VIII. An medicinae divisio in quinque partes necestaria sit. Tractare igitur res quidem naturales necestarium est, quoniam haud possibile est quae praeter naturam sunt, illum cognoscere, qui non prius noverit ea quae tuus secundum naturam: nam praeter illorum naturam morbi consistunt. De causis autem et morbis agere necessarium quoque est, cum ut affectuum causas, quibus resistere convenit, intelligamus: tum ut etiam ipsos afsectus a veteribus appellatos eorumque status cognoscamus. Utilis tane et symptomatum quae affectus comitantur cognitio est, nam ab horum congressu, quem empirici concursu vocant, corporis vitia speciem nanciscuntur. Quanquam iidem empirici in concursibus, quae cuique accidenti conveniant, observarunt. Methodicis autem curationem affectus indicant, quemadmodum rationalibus causae, licet ipsi .nihilominus tum; affectus tum concursus inquirant, Totum autem causis attribuunt, quarum nonnullae evidentes, aliae continentes, quaedam. coadjuvantes, aliquae concausae, reliquae antecedentes dicuntur. Evidentes sunt quae ubi adversam valetudinem crearunt, separantur, ut frigus, labor, sutis exustio, cruditas. Contineutes, cum praesentes sunt et morbi quoque adsunt: cum tolluntur, morbi etiam discedunt, ut spina et telum. Concautae, quae affectum tua vi possunt generare : generant vero et alteri cohaerentes, ut lapis in vesica et inflammatio. Nam ambae urinae fuppressionis causae sunt, etsi per te utraque illam generare possit. Coadjutrices causttrum partes quae tua virtute morbum efficere non postfiunt, sed alteri auxiliantur, ut libido articularem morbum promovet et remigatio sanguinis eruptionem. Antecedentes, quae ab evidentibus vel praeparantur vel coadjuvantur, ut sanguinis abundantia, alimenti coplae soboles est. Praecedit autem Erasistrati coincidentiam, quae omnium morborum causa est conjuncta, verum citra autecedentem non accidit. Porro diaeta fimorum non siclum ut pars medicinae, sed tanquam potior ea, quae medetur, ei praeponitur. Multo enim praestat morbum prorstrs non admittere quam morbo liberare; quemadmodum et guber- natari longe praestabilius est, ante quam in tempestatem incidat, iter absolvere, quam cum iactatus pericli tatusque fuerit evadere. Atqui differunt rutilis in salubri diaeta sanitatem tueri et morbos incessentes longius arcere. Etenim primum consueta victus ratione administratur: alterum jam indiget curatoriis auxiliis, ut morbum, qui conflari debet, supprimat ac dissolvere anticipet-: siquidem quae jam ortis affectibus medentur, eadem quoque prius quam oriantur prohibent illos constitere. Similiter para quam- refectricem appellant, differentiae cum illis nonnihil habet. Qui enim recreat vires recolligitque, ut non amplius praeter naturam, ita secundum naturam se nondum habet, sed ab eo, qui praeter naturam. est, nuper habitu solutus ad naturalem migrat. Quamobrem aliam victus rationem destiterat, nec curatoriam, non enim aegrotat: nec eam, qua sani utuntur, ut qui nondum absoluta fruatur sanitate. Quo fit ut nec qualitate nec quantitate paria sanis possit assumere: quae autem pars medicinae scmeiotice dicitur, curationi morborum per victum summe est necessaria ; nam praeterita et praesentia symptomata ad morbi causam inveniendam diligenter inspicimus. Insuper maxima ejus necessitas est ad praesagiendum, mors, an talus expectanda sit. Pari modo medicina, quae manu medetur, tum illa, quae medicamentis auxiliatur, sine indiciorum observatione non absolvitur : quippe praesagia .eodem modo desiderant, quibus scias, quae curationem non admittunt, quaeque eam recipiunt quidem, sed vehementer aut offendunt aegrum, si curentur, aut e medio tollunt. Quum vero therapeutice dividatur in diaetam, -pharmaciam et chirurgiam, diaeta auxiliorum, quae digerendi, apponendi et concoquendi facultatem habent, est administratio: quae omnibus quidem aegrotis, sed praecipue febrientibus in usu est. Chirurgia pars amatoriae est: ea incisionibus, ustionibus et ossium in tuam sedem deductione homines curat. Pharmacra nudis medicamentis interiores affectus et exteriores sanat: victus enim convenientem rationem, quandoque vero manuum opus requirit, quemadmodum chirurgia et victus ratio medicatione utuntur. Itaque a rerum naturae contemplatione altius auspicabimur n quoniam nec in sanis secundam valetudinem tueri, nec in aegris morbi causam cognoscere, nec signis quid deprehendere, nec curare recte. possis, ignorans quibus homo elementis constet ecquo-., modo his immutatis amatura quam obtinebant prius morbi nascuntur.

Cap. IX. De elementis hominem constituentibus. Constat igitur homo, quemadmodum docuit Hippocrates in libro donatura humana, ex primis mundi elementis:- ex igne, aereo aqua, terra, non quod ex his ipsis, sed proportione ipsis respondentibus homo constituatur. Atqui ex ipsius Hippocratis sententia, dum dissolvitur, in haec prima resolvitur et unumquodque rursus in suam ipsius naturam, homine vita defuncto; redire necesse est, siccum in siccum, frigidum in frigidum, calidum in. calidum, humidum in humidum. Hujusmodi tum animantium tum aliorum universorum natura est : omnia similiter oriuntur et desinunt similiter: conflatur enim ex his praedictis eo-, rum natura et ex praedictis in eadem finit. Unde singula originem nacta sunt; eo quoque revertuntur, quemadmodum Humerus inquit,

Vos aqua, vos tellus cunctos aliquando tenebit.

innuens dissolutionem in haec futuram. Caeterum homi- . nem velut ex secundis et humanae naturae vicinis quatuor humoribus, sanguine, pituita, bile tum flava tum . atra constitutum esse physici pronuntiant: quoniam foetus in prima fui formatione ex genitura et sanguine, qui e matre per urachum influit, auspicium coepit: in his autem quatuor humores erant. Hi vero ex tribus et compositis hominem jam genitum, ex hisce tribus constare affirmant, humidis, siccis et spiritibus, quae. Hippocrates continentia, contenta et impetum facientia appellat. Confluentia igitur sunt stolida omnia, ut ossa, nervi, venae, arteriae, ex quibus et musculi et carnes tutaque corporis moles compacte est, ad haec interiorum exteri orumque concretiones. Contenta vero humida sunt, quae in vasis per totum corpus dispersa feruntur. Atque haec quatuor praedictos .humores vocat Hippocrates. lmpetum facientia spiritus sunt, quos veteres duos; animalem et naturalem numerant: Stoici tertium invehunt, quem hecticum nominanti Erasistratusvasa triplicia, nervos, venas, arterias, omissis spiritibus et humidis, tanquam initia. et totius corporis elementa constituit. Nam duplici materia regi animal affirmat, sanguine tanquam alimento, spiritu tanquam naturae functionibus obeundis coadiutore : non autem ea ut principia accipit. Multae sane aliae corporum species non ex tribus illis compositae inveniuntur, ut verbi gratia cerebrum, medulla atque ossa j omnia. Cerebrum igitur vel- medullam nutrimenti allusionem audet appellare, sicut adipem, jecinoris, lienis et pulmonis consistentiam. At ossa neque nutrimenti effusionem neque ex praedictis vasis triplicibus com; sita esse dicere possit. Asclepiadi. hominis elementa. sunt corpuscula manantis, fragiliaque: et invisibilis foramina. Secundum Athenaei sententiam non quatuor illa prima corpora, ignis, aer, aqua, terra, sed eorum qualitates, calidum, frigidum, siccum et humidum. Ex quibus duo causarum efficientium munere fungi, pula calidum et frigidum: duo materialium, siccum et humidum supponit. Quintum vero ex Stoicomm opinione introducit spiritum cuncta penetrantem; a quo omnia contineantur et gubernentur. Hippocrates cum trifariam hominis elementa divisisset, in continentia, contenta et ea quae impetum faciunt, quibus omnia post ipsum elementis comprehendit, nec non naturae demetitorum tractationem, eorum quae praeter naturam sunt causas, haud scio quomodo successores ejus unam illam re vera divinam Aesculapii medicinam in tres partus sibi cohaerentes distribuerint atque divulserint. Alii enim humidis tum eorum, quae secundum naturam habent, construtionem, tum causam eorum, quae praeter naturam, folis attribuere, ut Praxagoras et Herophilus: alii solidis corporibus initia et elementa attribuentes, ex his, tum quae natura consistunt, tum morborum causas inde capiunt, ut Frustratus et Asclepiades. Athenaeus vero et Archigenes spiritu solo ea penetrante tum naturalia consistere ac gubernari, tum morbos universos hoc prius offenso creari dixerunt. Unde et spiritales, veluti qui omnia spiritibus attribuant, nuncupantur.

Cap. X. Exteriorum corporis partium appellationes. He externis corporis partibus seu particulis et quae earum nomina sint, primus Aristoteles docuisse simul ac conscripsisse creditus est. Temporis autem processu medicis quoque ipsis posterioribus de iisdem tractare necessaxium visum est, ne manu allata quamque partem aut particulam ostenderent, sed ex appellatione sufficientem earum notitiam haberent: quorum in numero id maxime fuerunt Erasistrati sectatores aemulati, ut Apollonius Mempliiles et boe prior Xenophon. Dividunt igitur totum corpus Aegyptii medici quadrifariam, in caput, manus, thoracem et crura. Alii has quatuor partes in plures siiducunt, nempe in alias totius partes, non ut illarum particulas. Capitis igitur tota latitudo pars ipsius corporis dicetur. Hujus particulae:: funi hae. Anterior superposita superciliis, pilis nuda, inter utramque aurem sita frons nominatur. Hac superior capillis intecta sinciput. Part em ab utroque sincipitis latere supra aures sitam tempora appellamus. In media capitis regione sinciput superanteest vertex: unde. velut a centro circulus capitiorum exortus incipere videtur. Post verticem a posteriore capitis parte. ad usque tendones, occiput descendit. A priore tusi tota fronte, auribus, oculis, naso et ore ad mentum usque circumscripta, a superriliis incipiens, facies dicitur… Ubi enim frons: a superioribus descendens destnit, supercilia ceu termini ejus eminentes et pilis consiti eam excipiunt Qua autem frons ad tempora porrigitur, in ipsius terminis aures sitae funi, quarum pars a.perta ala dicitur, refracta ab anteriori in posterius ipsis summitatibus inflexis cubiformis, fusi qua semicirculus rotundus in mucronem exurgens scalper appellatur. Hujus acumini concavum, quod subjacet, conchula. In hujus medio rotundum foramen meatus auditorius vocatur, sub quo particula pinguis ab aure suspensa tubus est teu auricula, superior pinna. oculi superciliis subjacent, quae et lumina dicuntur, nempe tota figura cum ipsis particulis. Superius inferiusque interiores tunicas .contegentes palpebrae appellantur, haec inferior, illa superior. Commi tu tuntur invicem crebro et extremo tactu ad vitus recreationem et ad prohibendum, ne quid extrinsecus violenter oculis incidat; maxime vero, quemadmodum in somnis, risoriae virtutis avertendae gratia, quo melius homo conquiescat. Partes autem juxta oculos totos sitae, qua pali pebrae invicem committuntur, sarsi nominantur: unde pili proveniunt, quos cilia nuncupant, a quibus orta sunt, ducto noruine. Facti autem in hoc sunt pili isti, ut visorium spiritum vel, ut quidam ajunt, radios interiore parte effusos perspiciendi gratia dirigant. His itaque elapsu vel retortis, nequaquam animans similiter in rectum vel in longum videre potest. Interiores oculi termani, ubi palpebrae coalescunt, anguli dicuntur, qui quidem ad nasum magnus, qui ad aures parvus. Quod in horum medio consistit, oculi candidum Hujus rutilis medium iris circulus coloribus varius occupat t unde et a similitudine, quam cum caelesti illa lride habet, nomen accepit. Hujus rursus media pars, per quam visus pera-. gitur, pupilla est. Naias inter oculos situs est: ejus partes utrinque silae nares vocantur, quibus animalia retor- rant et.olfaciunti Exteriores autem narium partes plonolae sive alae nominantur, quod autem eas. discriminat, interseptum vocamus. In utraque nest parte, quae proprie concava sunt tuli oculis sita, concava nuncupamus: unde quidam concavi nominantur. Per morbum autem haec attolluntur ob hominis cruditatem velo displicentem dispositionem. His autem superiores inter- natum et, ames malae, quae bene coloratis et ingenuis pudore suffusis rubent. Hinc maxillae ad mentum usque descendunt et hac in mucronem desinunt. Mentum id omne est, quod. labro inferiori longa orbiculari figura subjacet. Superior pars labri fusi naribus mystax Humero hypene appellatur. Quod intra labra describitur et ab eis constituitur et continetur, os est. Videntur enim haec quasi connata, post diducta os efficere; quare etiam veluti nuper divisa apparent. Quod caput excipit et ad humeros usque pertinet, id. totum cervix dicitur; hujus posteriores partes proprie tendines appellantur. Dein sub cervice humeri utrinque prominent quorum verticem summum humerum nominant, quod ab hoc prorsum vergit, claviculae .existunt, inter quas jugulum habetur. Ab humeris manus incipiunt, utraque ex suo latere propensa: herum pars ab humero ad cubitum usque pertendens brachium vocatur: cubitus autem qua tota manus flectitur: cujus exteriorem partem corona et olecranum nominatur. Dein cubitus, quo et homines metiuntur. Ubi hic desinit et cum summa manu articulum facit, carpus dicitur. Succedens huic pars metacarpium. lude nodi, a quibus digiti incipiunt. Digitorum maximus, pollex est, quod toti summae manui cooperans aequipolleat. Post hunc index, nomen ab usu, ut apparet, fortitus : dein medius-: hunc medio. proximus sequitur, medicis dicatus, atque ab iis nomen sortitus. Postremus parvus dicitur, quod omnibus sit inferior. Itaque a carpo summa manus dicitur: cujus supinae pars juxta pollicem assurgens vola nominatur, huic pars opposita salivosa vocatur. Verum unde digiti procedunt, pectus manus est. Quod medium horum omnium est, manus concavum dicitur. Supra vero thorax ea pars appellatur, quae a collo tuto ad illa usque ex anteriore parte protenditur. Hujus pars, quae sub claviculis utrinque et manibus habetur, costae sunt: ex quibus et latus utrumque dicitur. In harum medio pectus. Hujus rursus medium. usque ad cartilaginem, sub qua ventriculi os delitescit, sternunt : idem locus etiam extrinsecus itu appellatur. Hinc epigestrium oritur. Quae sub ventriculi ore ad partem exteriorem apparent, hypochondria nominamus, quoniam secundum rectitudinem. fusi cartilagine veluti post ipsam habentur-. Sunt autem musculi, qui expansi peritonaeo subjacent v extrinsecus - vero cute conteguntur. Aequivoco autem cum his vocabuloetiam interiora. viscera vocamus hypochondria : quoniam . et ipsa Iuli cartilaginibus nothorum costarum ab interiore parte existunt: sed exteriora proprio. Quod ante illa hypochondria comprehendit, abdomen est: quod utrinque est, illa. illum medium occupat umbilicus. Sub hocsuh men. Postea pubes sequitur, quae et aqualiculus dicitur, in quem thorax finit: ubi et masculorum pudenda confittuta sinit: tum foeminarum ad femoris utriusque exortum, ut sub hoc occultentur. Maris pars prominens colea vocatur, summitas ejus glans: qua foramen habet ad exere tion em, urethra ab usu nuncupatur. Cutis quae eam contegit, praeputium dicitur. Inferior pars colis in longitudinem ejus vergens futura vocata est. Quae vero adusque fellem producitur, taurus. Testiculi duplici no-. mine didymi et testes, intus et foris appellantur. Quod testiculos ambit, scrotum vocanti Muliebris autem pndendi (sic enim ipsum nominaverunt antiqui) sinus ipse pecten vocatur. At quae sinum ambiunt, alae vocantur, inter has autem caruncula ad fissuram exorta, nympha quam, quod multo promineat, Aegyptii in virginibus exeidere consueverunt. Porro recti intestini orificium per sedem prodiens, quo excretionem, quum lubet, retinemus; annulus a figura, ab officio sphincter vocatus est. Caeteruta posteriores corporis partes, quae collo subjacent, hunc situm et appellationem habent: totum dorsum vocatur : inde .utroque ri n latere scapulae habentur. Media aptarum pars inter scapulium, cui etiam stomachus intus subjacet. Rursus media totius dorsi sedes superne ad clunes usque spina dicitur. Hujus partem, quae recto tramite sub dorio habetur inscalptam Humerus nominavit, manifesto aliis dictionibus exponens,

— κατ ἄκνηστιν μέσα νῶτα,

quoniam et juxta rectitudinem longitudinis media sunt dorsi, mediumque est interscapulii et lumbi. Spinam lumbi, qui illum ossa nominati sunt, qua cingimur, exorpinus. Hi in os Iactum terminantur : in cujus utraque parte coxae sunt: in quibus nates, quoniam quae his subjiciuntur, maxima ossa sunt. Inde canneta ipsis corpora substrata sunt. Quorum gibbae partes, quod urbicolares sunt, globosae natium spartes nominantur. Inde corpus unum in duos exit processus. Nam in duo crura nominata bipartitur, quorum divisionem veteres bisulcam nominant: atque haec tota ad extrema usque crura dicuntur: quae vero a coxis itatim incipiunt, femora: ubi vero artus postea committuntur inferioribus articulumque efficiunt, genua nominamus. Eorum partes retrorsum speorantes, poplites vel ancyle; inde ad ima maximi artus tibiae; quarum anterior pars ocrea, posterior fura noninanum Postremum ossium tibiae in utrumque latus excedens talus est : ab hoc profecti, pedes proprie appellantur: quibus etiam mensuram sibi aliam homines attollentes pedem invenerunt. Penis pars posterior calx; prior a talo usque ad digitos tersus vocatur. lnterior autem quasi pedibus invicem se aspicientibus ab interiore talo. versus magnum digitum procedens, pedium appellatur. Quod fui, hac statim in .medio.- imi .pedis habetur, concavum dicitur. Infimum, quo terram. contingimus et ambulamus, planta vocatur. Quod post concavum ad digitos assurgit, pectus pedis nuncupatur. Deinde digiti numero manuum digitis. pares. Non autem eadem sortiti nomina, quoniam nec eosdem praestant usus, quanquam magnitudine aut situs ordine conveniant.

Cap. XI. Partium interiorum anatome. Anatome abusive quidem dicitur etiam exteriorum corporis partium et particularum commemoratio, quae verbis uniuscujusque ipsorum naturalem situm, ordinem, usum, quem animanti praebent, propriam - cuique illorum appellationem, de quibus jam retulimus, percenset: proprie vero anatome interiorum cum scrrnone explicatio dicitur. Siquidem oculis eas indicatas esse, anatome non est; sed cujusque notiliam ex sermone ac verbis accepisse et naturales actiones, quomodo ipsas obeant, didicisse, praeterea quam invicem communionem viscera aliaeque corporis partes per venas habeam. Cerebrum itaque ex nullo eorum, quae praediximus, principali vase compositum esse videtur Erasistratu, eoque nutrimenti allusio ipsi esse videtur. Est autem corpus simplex, atque ob id omnium, quae humano contrnentur corpore et praecipuum et princeps. Quapropter Plato et Hippocrates animi principatum in eo constituunt. Comprehenditur sane membranis duabus : una contigua et mssimili, quae choroeides appellatur venosiorque est: altera. quae huic superjacet, calvariae quibusdam partibus magis adhaerescit, Sed haec nervosicr existit. Ex sirperiore igitur parte venae nutrimentum a corde juxta eum locum, qui torcular dicitur, ex arteriis, quae ad basse sunt, acceptum jn id derivant, inde et nervi exortus principium ex eo capiunt, unde et animales functiones universo corpori communicant. Nervorum autem species duae firnt, upa mutuos. ossium connexus colligat continetque, altera sentiendi movendique pro arbitrio facultatem toti. corpori transmittit. Atque hinc etiam musculorum proventus est. oculorum meatus, et ipsi ab ima cerebri parte proveniunt et per eos visorius spiritus oculis impertitur. Inde vero nares etiam processus habent, per quos et olfacimus et cerebrum expurgatur. Ad aures processes non sunt, verum a posteriore parte tenuis membrana, quam meningem vocant, perforata est, atque in vermis speciem processum habet: per quam similiter ipsae repurgantur. In illius principio cerebri pars coniformis appellata, sedem habet. Jam vero illinc et spinalis medulla incipit. Caeterum duos habet cerebrum ventriculos, secundum aliquos vero unum, ubi animi principatus residet. At calvariae ossa superiore parte sub cute, membrana, quae per suturas e meningibus prodiit, pericranium appellata, conteguntur. Estque haec origo membranae costas succingentis et septi transversi et peritonaei et omnis membranae nervosae. Oculus ex Hippocrate sententia habet duas tunicas, quas Hippocrates meningas, quod ex illis provenerint, appellat. Recentiores tres ponunt, nonnulli quatuor. Ex quibus prima exterior est cornea vocata. Ea reliqua sui parte alba est, pupillae loco extenuatur, perspicuumque subjectum colorem reddit, quatenus niger vel caesius vel fulvus apparet. Secunda, qua pupilla est, modico foramine concava, quae quod parte interiore sit acino uvae similis, nominatur. Tertia retis modo sinum habens, retiformis nuncupatur: perinde quasi in summo quartam tunicam a nonnullis invectam excipiat, sanam minus apparentem vocant. Est etenim membrana minima simul et tenuissima, sed prima et secunda firmae membranae -crassa eque tunicae -sunt : tertia vero et quarta tenuissimae. Quare et Hippocrates priores solas cognovit, oculus, inquiens, membranas duas habet. Porro triplicem hae tunicae continent humorem. Hunc ab aquae similitudine aqueum vocant. Illum vitreum, quod vitro quiddam simile referat. Tertium crystallinum. Palpebrarum interiores partes cannulae: mediae eartilaginosae, extutiores mute teguntur.-: At quoniam cartilago media dura est, -adeps subjecta est lenimenti, malagmatisve instar, quae frequenter exuperans vesiculas aqua plenas parit. Lingua maxime carnosa est, in quam duplex nervorum genus ab ima parte cerebri prodiens inseritur. Alti molles appeblati;gustandi scnfum. ad principium alii duri, motum arbitrarium ad ipsam deducunt. Ad hujus radicem exigua inhaeret epiglottis, quae cum deglutimus, recurrens arteriam claudit, ne quid ex solidioribus aut humidis in ipsam delabatur. Cujus rei quoque causa tonsillae numero quatuor creatae sunt: duae ad linguae radicem, -utrinque conspicuae: duae his proximae, penitiores. Nominantur eaedem etiam paristhmia, quoniam locus ad quem sitae sunt, isthmo, praesertim cum per inflammationem intumuerunt; eoque transitum hunc arctum nimis reddunt, figura respondent. Porro quum duabus animal materiis gubernet. tur, alimento et spiritu; ad hunc quidem percipiendum nares, os, fauces, aspera arteria et pulmo, partes furit aptissimae. Nares sane et os respirationi serviunt: gurgulio, ne frigidus in fauces aer cumulatim irrumpatraspera arteria, ut eundem in pulmonem deducat cujus in pectore sedes est: per hunc et omnis sit respiratio, submittentem quidem te, ut spiritus emittatur, attollentem vero, ut idem recipiatur. Quare actione similitudinem quandam cum fabrorum follibus habere videtur, figuram vero ungulae bubulae servat. Porro ex spiritu; in pulmone elaborate quicquid maxime .necessarium est, .ad sinistrum cordis ventriculum defertur, quicquid inutile est, illac, qua inspiravimus, efflatur. Nutrimenti vasa ad excipiendum et instrumenta ad elaborationem instituta -haec sunt, os, dentes,. stomachus, .ventriculus, jejunum et tenuia intestina. Os quidem et dentes cibum extenuant moluntque… Stomachus appetit et deglutit; appensus autem asperae arteriae ad septum usque transversum porrigitur, .ventriculus omnis est ad concoctionem, incipit velut a media cartilagine, ubi ventris os situm dicitur, subsidet leviter jecinori, latitudi.ne sigma literam referens et altero; extremo in sinistram partem vergit ; ubi est et pylorus, quoniam portae modo, ne nutrimentum .ex eo confertim delabatur, prohibet. Jejunum et tenue intestinum digestioni dicatum est, in sinus multos implicitum: committitur autem mefaraeo seu metentorio, quod venae .in id descendentes intertexunt, per quas digestio .plurima. fit ad portus hepatis. Ei vero teunius intestinum est ita connexum, ut pars ejus. esse videatur, quippe jejuno explicato persimile esu. offert tamen quod nec vacuum sit, nec vasorum copiam habeat, Deinde caecum intestinum alimento recipiendo accommodatum. Huic adhaerescit laxius intestinum, quod excrementa ex distributione segregata suscipi t. Pertendens autem in dextram supra umbilicum inter jecur et lienem, deorsum ructus fertur, totumque amplexum abdomen in rectum intestinum desinit. Quum igitur duo meatus a lato oris spatio incipiant, alterum juxta priorem colli partem bronchum vel asperam arteriam nominamus-: alterum stomachum. Unde vero initium capit arteria et ubi aperitur, pharyugem vel laryngem vocanti Caeterum totus meatus ex cartilaginibus annuli modo vel circuli compotilis constat, quo firmus continuae animantis respirationi maneat nec comprimatur, quale etiam ostium ejus semper patescit. Nam cibi abstinentiam -tolerare potes diutissime, non inspirare, ne minimum quidem temporis potes. Hujus rei gratia purum hunc spiritui transitum natura dedit, ne impedimenti quid sentiat. Enimvero si quid vel cibi vel potus in arteriam imprudentibus delabitur, strangtilationes et tusses statim excitantur donec a spiritus impetu excussum efferatur. Jam vero aspera arteria spiritum pulmoni transmittit, .desinitque in ejusdem arterias asperas, quas ipsas quoque bronchia nominant. Stomachus inte-^ ruis quam arteria existens, cervicis vertebris annexus, longissime cum aspera arteria porrigitur. Sed bronchus illi adjunetus, eum cibum deglutimus, recurrens, exacte ipsum lingula cooperit, quae ex linguae radice trahit originem; Porro haec- lingula non modo os claudit, sed etiam cibum a lingua velut ventilabro purgatum et arteriae orisitio superimpositum ad stomachum, pontis modo dejicit. Stomachus pro naturali functione appetendi facultatem habet. Dum appetit quidem, se attollit et quae offeruntur deglutiti dum autem accepta quasi elidit et ad subjectas pertua expellit, ac ventriculi orificio contiguo per transversum septum tradit, submittitur. Per quem angustum existentem meatum in ventrem alimenta descendunt: Ventriculi naturale officium est, ut alimentum sibi commissum concoquat, quod a concoctione primum ptissanae cremori persimile est: verum per eum quem pylorum appellam diximus, qui adhuc arctior est, alimentum jejuno instillatur, quod cum tenue su intestinum, in flexuosissimos orbes natura implicavit, ne ex facili videlicet dissecaretur divellereturque. Mefaraeum : seu mesenterium amfractus et orbes ejus amplectitur, atque ipsos sustentat: quamquam id non solum hunc praestat usum,.sed etiam venas duas sub iecinore emergentes fulcit, quae post in diversas partes diducuntur et mefaraeo inferuntur, quo et aptae, sunt. enim tenues; ruptionis periculum effugiant. Sustinentur autem. ab..intexto eidem. fulcimento, huic in- nitentes et veluti substrato allevatae finiunt. Atque hoc pacto in singulis amfractibus ad hirudinum similitudinem compositis, aperto ore jejuno inhiantes, omnem in eo alimoniam in succum conversam exugunt. Simul autem inter exugendum protinus ipsum in sanguinem mutant, qui succus antea erat, dum in jejuno esset. Non enim aliunde vel pituitae vel sanguinis vel alterius cujusdam vas esse natura indicati Rursus igitur duae factae ex multis venae) a mefaraeo acceptum, ad hepar per dictas ejus portas digerunt. In jecinore quum sanguinis naturam nutrimentum induit, recrementa singula pariter secernuntur. Flava bilis ad vesicam ei inhaerentem defertur: atra ad lienem. Jam vero ab hepate versum in sanguinem alimentum in dextrum cordis ventriculum distribuitur, A corde sanguis per jugulares venas ad superiores corporis partes derivat. Per cavam autem venam in universum corpus diffunditur. Ab hac rami duo, sanguine jam a fero discreto, ad renes perreptant, qui lumbis fusi clonium carnibus, per quas urina destillat, inhaerent. Ad vesicam autem per ureteras proficiscitur. Vesica corpore suo urinam recipit et per colem foras excernit; testiculi vero substantia .glandulosi sunt, conceptacula et officinae seminis, quod per cremasteres ad eos fertur. In quos etiam alia vasa ipsos nutrienti a descendunt. Caelorum duabus tunicis conteguntur, quarum tenuiorem erythroidem, valentiorem darium appellant. Ab his est, quod scrotum dicitur. Foeminis autem vulva scroti conversi similitudinem refert. Venae in partem ejus interiorem quam plurimae aperiuntur, per quas sanguis expurgatur: qui in conceptibus retinetur, ceditque in alimentum foetus et formationem. Nam a venis, quae secundas implicant; binae aliae prodeuntes venae, ab arteriis ibidem sitis binae arteriae et a nervis unus nervus mutuo in unum congressu urachum appellatum absolvunt, qui infantis umbilico inseritur, ex quo et enascitur et suspensus est. Ab umbilico autem venae ad jecineris portas sanguinem in foetibus transmittunt: arteriae vero juxta vesicam, crassiori arteriae; nervus hic spinae inseritur.

Cap. XII. ne osieolqgm. ossium duplex compositio, una ad motum accommodata nomen articuli habet: altera ad stabilitatem, synarthrosis appellaturi Hujus autem tres sunt species, sutura, symphysis et gemphosis. Suturis igitur capitis ossa constant. lnveniuntur autem suturae in plurimis quinque. Pruna per sinciput, coronatis. Altera per verticem sagittatis. Tertia per accipitium, lambdoidea littera. Duae temporales, in utroque temporum una. Ossa calvariae septem numerantur, coci-. nitis unum, verticis duo, temporum item duo, frontis unum, multiformis unum. Cerebrum duos ab utraque cerebelli parte processus obtinet quae coronae vocantur, qui in primae vertebrae cavitates insinuantur, in qua velut centro, secundae vertebrae caput in latera movetur, annuit; renuitque, deinde ossei dicti processus duo, paululum .invicem dissidentes, per quos tendines et nervi deorsum feruntur. Post alia duo ossa super foramina, per quae facultas audiendi est, emergunt, jugalia appellata. Sub .his. rursus alia duo petrosa. Priore capitis parte processus sunt stiliformes. Facti autem sunt ad faucium divisionem. Ubi summae eorum partes cartilagine committuntur, os hyoeideum appellatur. Quae vero super his sunt, nomen desiderant. Quorum in priore.parte situm est os multiforme. Porro superioris maxillae ossa symphysi constant. Facies item iympbyses novem habet. Prima in lato utroque oculorum spatio situm obtinet: duae a latere narium utroque. alia medias nares recta intersecat. Malae quoque singulas habent. Duae rursus obliquae palatum secant, unaque in rectum idem palatum dividit. Communes autem faciei et capiti sunt in ossibus iugalibus. Jam quidem faciei duodecim ossa sunt, narium duo, oculorum quoque totidem, malarum singula, palati quatuor, dentium receptaculorum duo, alis similia. Maxilla inferior quorundam sententia duo in mento connata habet ossa, non-nullorum unum. Caeterum dentes gomphosi junguntur, quippe alveolis infixi sunt. Sunt autem numero triginta duo. Ex his quaterni primi in superiore atque inferiore maxilla, quia secant, incisores nominantur: canini quatuor, maxillares seu molares viginti sunt. Reliquorum ossium claviculae ad summum humerum coeuntes deligantur: . ad pectus autem articuli et symphyseos mixtionem facere videntur et Romanae literae S, ejusque simplicis figuram bilindant. Dein costae duodecim utroque latere habentur. Septem. ex eis cum spinae vertebris, cumque osse pectorali utrinque coeunti Reliquae quinque a posteriori parte spinae inferuntur, .parte anteriori in sese invicem resupinatae, cartilagine colligantur. Vertebrae vero omnes quatuor et viginti sunt,. Septem in cervice, dorsi duodecim, quinque lumborum: post omnes os sacrum, quod ex vertebris invicem symphysi iunctis conflere videtur. Quin et pectus similiter ex septem ossibus symphysi conjunctis ensis figura structum esse apparet. At brachium utrumque cum humero conjungitur articulo. Porro suo ipsius capite oblique in scapularum sinum immittitur, Caeterum scapulae musculis qui posteriore parte costis substernun- . tur incumbunt. Cubitus et radius symphysi quidem sese contingunt, articulo vero alteri brachii capiti committuntur. Tribus enim fui condylis brachium in cubiti sigmoeidem cavitatem inseritur. Quarto jam condylo radius veluti circa axem volvitur. Carpi ossa tria mutua symphysi deligata sunt: ad cubitum tamen et radium articulum apte faciunt. M etacarpii quinque ossa videre licet; artrculum cum carpi ossibus, quibus connata sunt, explentis. Carpi ossa invicem et metacarpi ossibus symphysi jtmguntur eontinenturque. Caeterum cum primis digitorum intermediis articulo junguntur .digitorum vere internodia singulorum tria, quae articulo componuntur. Femoris os unum est, cujus caput leniter reflexum in coxae profundum sicum conjicitur. Quam commissuram nervus, qui e medio sinu prodit et in medium femoris caput inseritur, continet. Coxae, quae duo sunt ossa a posteriore parte, cum osse sacro; priore inter se coalescentiam habent; ubi et pubis ossa vel pectinis nominantur. Tibiae utriusque ossa duo, nempe tibiae et fibulae: non pervenit autem fibula ad genu articulum, verum fala tibiae summitas quatuor in te superficiales sinus obtinens; quibus duos femoris nodos excipit. His incumbit ab anteriore parte parvum os rotundum, sublatum, fonti brevis instar, commissuram eorum continens, quod in summo coarctetur. Fibulae superior extremitas anteriori tibiae parti sub insertione connectitur: juxta malleolos autem, qua desinunt utraque tibiae ossa, ligamento nerveo cartilaginosoque invicem colligantur; caeterum intus talo. incumbit intra se ossa continens. Talus, juxta pedis longitudinem situs, fibulae insidet erque firmiter coaptatus est. Caeterum tibiae ossibus, tum navilormi, in anteriore ipsius parte articulo committitur. Rurus naviforme, ubi cum talo coit, excavatum est, ut scaphae speciem referre videatur. E regione gibbum calles tres habet, quibus ossa chalcoeidea, quae tria sunt, ..inseruntur: porro cuboides extrinsecus situm est: coarctatum est autem naviformi ossi et calvi. Processum quoque ex interiori ad priorem partem obtinet, quam plantae os retinendi ipsius gratia saluit. Deinde os dictum metatarius et ipsum quinque conflat ossibus. Tum deinde quinque pedis digiti habentur, ex tribus omnes internodiis, similiter iis, qui in manu sunt, compositis, si magnum excipias: is enim solus duobus constat. Contrahunt autem horum juncturas membranula quaedam ligamenta: talum et calcem valida admodum et quaedam ex iis rotunda, simul et .nervea cartilaginosaque.

Cap. XIII. De humoribus, facultatibus, morbis, eorum differentiis, causis ac curationibus. Humores corporis ex prima. generatione quatuor, commixti invicem et contemperati sunt corpori. Exuperat autem alius in alio magis loco, sanguis in corde, pituita in capite; flava bilis in jecinore, atra in liene. Caeterum. duplex spiritus innati species, alius -naturalis, alius animalis. Non desunt tamen qui et tertium hecticum introducant. Hecticus igitur est .spiritus, qui lapides continet. Naturalis animantia et stirpes nutrit. Animalis sentiendi omnisque motus facultatem animanti exhibet; situs autem est in animantibus ; nam his tribus animalium natura conflet. Itaque animalis in capite sedem habet, naturalis in corde: hecticus in toto corpore vertatur. Naturae actiones sunt, a prima generatione impraegnatio foetusque formatio : in editis appetitus, cibi deglutitio; in ventriculo concoctio, digestio, in sanguinem alteratio, segregatio, nutritio et actio. Excernuntur autem in corpore stereus, pituita, utraque bilis, urina, sudores, muci, saliva et lac. Animalis vero facultates, sensus et voluntas. Sensus quidem funi quinque, quibus animantia per corporis instrumenta funguntur, visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Eligit autem anima quaedam fine corpore, ut quum ratiocinatur vel reminiscitur. Cum corpore vero, ubi id ad quorumdam receptionem vel excretionem vel ad loca movet. Respiratio composita quaedam actio esse videtur, partim. ex arbitrio, partim sponte et naturaliter, ut in fomitis facta. Sanus igitur homo est, primis, unde constat, elementis et secundis, unde formatus est, quatuor humoribus, tum quantitate, tum qualitate mediocriter invicem contemperatis: stolidis autem partibus, ex quibus cotnpositus est, nec divisis, nec condensatis, nec e loco luo motis t spiritibus nec intensis nimium, ut in phreneticis, nec dissolutis, ut in lethargicis; vel in iis, qui cardiaco affectu tenentur. His enim hecticus spiritus resolvi videtur. Sanus autem homo conservandus est consuetis exercitiis et cibis patriis quolibet anni tempore observatis, copia eorum solum vitanda est, ex qua cruditates oriuntur, quae morbos pariunt. Praecavendi morbi sunt, vel qui jam imminent, vel futuri sunt. Si exi plenitudine proveniant, inedia vel purgatione vel venae incisione curandi sunt. Si ex labore et indigentia, quieti corpus dare et nutrire convenit. Verum universi morbi ex Hippocratis sententia partim extrinsecus ex aere nos ambiente, partim intrinsecus ex cibis et potu proficiscuntur: a quibus humorum aliquis vel abundat, vel deficit, vel qualitatem commutat. Ab his etiam spiritus insiti nunc intenduntur nimis, nunc plus aequo relaxantur. Solida vero corpora foris et intrinsecus multas causas habent plures affectus sustinendi. Erasistratus autem et Asclepiades in universum unam omni morbo causam tribuunt: hic sanguinis in arterias coincidentiam, ille corporeae molis in raritate extensionem. Plenitudinis morbum famentis notae sunt vasorum tumor, faciei rubor, totius corporis tumor et pulsuum magnitudo cum robore. Indigenriae signa, mollis corporeae concidentis, gracilitas in facie et exiguus pulsus cum imbecillitate. Itaque febrim veteres ipsam per se affectum arbitrantur. Erasistratus et recens tiorum nonnulli symptoma. Febris igitur est nativi caloris in ardentiorem conversio, eo quod intro aversus perspirare prohibeatur. Indicia febricitantium colligimus ex calore intenso et intolerabili; tum in accessionis principio, ex. languido, inaequali et crebro pulsuum motu; in fletu, ex vehementissimo motu elato et veloci admodum. Juniores calorem naturali magis ardentem, mordacem, acrem et constantem, cum pulsuum frequentia et duritie, ex alto venientem, febrem esse definiunt. Sunt autem duae ejus species ex omnium mente continua et intermittens. Continua est quae non ad integritatem prius quam morbus ex toto solutus sit venit. Intermittentis rursum sex spec cies invenimus apud veteres, quotidianam, tertianam, quartanam, quintanam, septimanam et nonanam. Quotidiana est, quae singulis diebus aut noctibus accessionem vel decessionem facit. Tertiana unum diem praestat integrum, tertio restiti Quartana duos dies intermittit, deinde revertitur. Quintana tres: septimana quinque. Nonana Ieptem. Nam semitertiana modo inter continuas, modo inter intermittentes ponitur. Jam vero reliquorum morborum duo genera sunt; vel cum febribus, vel sine febribus. Quidam enim acuti, quidam longi fonti Acuti quidem hi, phrenitis, febris ardens, angina, pleuritis, peripneumonia, cardiacus affectus, regius morbus, cholera, volvulus, celicus dolor, apoplexia, tetanus, opisthotonos, emprosthotonus. Acuti igitur a sanguine fere et flava bile, in nonnullis corporis partibus, quas ii male habent btrmores, superfluis et in deterius versis constituuntur. Longi a pituita et atra bile, similiter vel copiosioribus quam naturae modus exigit, vel in acerrimam qualitatem immutalis. Qui jam ex copia laborant, victus ratione vel inedia vel purgatione vel venae incisione curandi fiunt. Qui ex abstinentia in morbum incidere, alimentis eos restatuere convenit. Quibus incoctio et humorum animonia morbi causam fecerunt, iis fomentis et cataplasmatis concoctio paranda est. Acria contemperanda sunt et cibis boni succi atque humectantibus uti oportet. Caeterum quatuor in .toto morbo particularibusque accessionibus tempora auxiliis afferendis dicata sunt, initium, incrementum, vigor et inclinatio. Principio totius morbi inedia triduana convenit, quibus et in totum abstinere triduo conducit. Venae sectionem in initio recentiores ad tertium usque diem statuunt: veteres etiam post tertium diem praecipiunt, si vires suppetant et morbus postulet. Nutrimenti tempus a triduo juniores : antiqui non omnibus, sed iis, qui copia laborant, tum junioribus tum tentoribus instituunt. Pueros statim morbo invadente nutriunt. Praeterea illos, quibus hujusmodi consuetudo est, vel lori vel aeris circumflui gratia. Ante cibum, post triduum primum, pertusiones capitis et praecordiorum ex usu sunt; sequentibus diebus cataplasmata et clysteres. Perfusiones igitur in praecordiis calidas semper assumere oportet et simplices ex cumini vel xylanethi decoctor ad caput calefacientes quidem in lethargo et in omni grani sopore: refrigerantes autem in phrenitide et quavis acuta sebre conveniunt. Cataplasmata quaedam solo melle et oleo conficiuntur, vocanturque emollientia. Quaedam ex aqua, cui oleum sit adjectum, fiunt, quae crudam dilationem nominant. Alia his insperguntur, veluti pollen, lini semen et foenumgraecum. clysteres hydrelaeo, melle, sale -et nitro modico praeparantur. Tempus eorum ante cibum est, dum accessiones remittuntur et inclinant. In continuis morbis diluculum. Phrenitis est mentis alienatio. Notae iunxi insania vehemens, temeraria manuum gesticulatio, floccorum et festucarum collectio et febris acuta. Causam habet magna ex parte bilem. Constituitur in cerebro vel ejus membranis vel in Cepto transversio; quod diaphragma nominatur. Curatio haec convenit. Initio si praescius fueris, venae incisio, cucurbitulae conveniunt, subtractio et clyster et abstinentia conveniens: instante autem morbo pertusiones soporiferae, inunctiones, quibus somnus accersitur et humectantes cibi conducunt. Cautus febris species ab Hippocrate quidem inter acutus, ut quartana inter longos morbos refertur, a recentioribus non ritum. Oritur ex bile non nimis sicca, circa venas quae ad jecur funi. Curatur in principio sanguinis missione: in statu frigidae tum aliorum, quae refrigerandi vim obtinent,. potio confert, vel epithema cujusmodi ex ferventi hydre-, laeo praeparatur. Angina est circa cervicem inflammatio. Ejus speciem unam cynanchen appellant, quae in interiore ipsius. parte orta subito strangulat: alteram synanchen: haec in exteriorem partem incumbit, eoque minus strangulat minusque periculosa est. Uterque affectus vel a bile vel a pituita falsa nascitur, idque nonnunquam cum febre acuta, nonnunquam sine febri. Remedium et generosissimum et praesentissimum est sanguinis statim in principio missio: deinde medicamenta pituitam per os educentia et cerata foris imposita. Asclepiades ultimum auxilium posuit .in iis qui maxime suffocantur laryngem incidere. Pleuritis lateris ab interiore parte inflammatio est. Huic febris acuta, dolor vehemens et tussis accedit: a bile potissimum generatur. Praefinio est in initio adhibita venae incisio : deinde cataplasmata et sicca fomenta, nempe. milii et falis: postremo medicamenta intrinsecus purgantia, quae pleuritica nominantur. Cavenda vero in his sunt ventris profluvia. Peripneumonia nonnullis auctoribus inflammatio gravis est circa pulmonem, idque gravitate ostenditur. Quibusdam pulmo inflammationem pati non posse videtur, sed vicina ejus loca, cum in dispositione ejusmodi sunt, ea ut. ita .nominetur faciunt. Habet autem hic morbus febrem acutam comitem. Eadem ipsius causa, quae pleuritidem concitat, secundum alios tamen pituita. Remedium fere huic eum superiore malo cominune est. Cordis affectus nominatur, non quod in corde .affectus sit, sed quoniam stomachum veteres cor appellahant, quo in febri acula resaluto, aegrotus immodice disifulvi contingit. Accidit fere ex immodica abstinentia vel parum tempestiva venarum tectione vel cum aliquid praeter rationem corpori adimitur. Quare alimento, quod facilo distribui queat et recalfacere, succurrendum est: quemadmodum ex vino ac nive: cibo qui ex valentiore materia est et stomachum corroborare potest. Est cum visitevibus inflammatis, potissimum jecloore, hic morbus eveniat: cum e contrario ablatione et cataplasmatis inflatumationi dicatis opus est. Regius morbus est bilis in summam cutem redundantia. Interim cum febri acuta oboritur, interim sine illa, cum interiorum adustione et stomachi vitio. Si praecordis inflammantur, cataplasmata primum desiderant: si copia subsit, -venae sectionem: sin minus, medicamenta, quae bilem evacuant aut ventris ductione et intestinorum, aut per urinas aut per sudores aut per nares. Cholera duplex est secundum Hippocratem : altera humida, in qua, uti omnes norunt, vehemens est excretio, bilis supra infraque erumpit, intestina graniter torquentur. Accedunt convulsiones, saepe etiam crurum turae contrahuntur. Remedlo contractionibus sunt perfusiones calidae in iis, quae contrahuntur, balneum post expurgationem, tum alimenta, quae ex facili disponuntur digerun torque et stomachum adjuvant. Alteram siccam choleram vocat Hippocrates, ab eadem provenientem nausia ac circa eadem consistentem, at citra ventris fluorem et vomitum. Ideoque remissionem praecedentem et per cataplasmata requirit, nec cibi ingestione, sed contra inedia opus est. Volvulus et culleus dolor intestinorum inflammationes Iunxi quorum alter tenuioris, alter plenioris. Quare dejectiones includuntur et flatus intestinis involuti, eo quod exitum non habent, dolores vehementes et tormina concitant. Valvulas autem dispositione et accidentibus acutior, magisque periculosus est. Alterutro autem morbo extreme laborantibus vomitus concitantur. Auxilium est volvuli maxime sanguinis missio per initium, plerumque abstinentia et cataplasmata mitigantis et inflammationem discutientis. Efficacius juvant medicamenta, quae colica nominant, intro per fidem immissa. Nam dolores auferunt, strumum conciliant et alvum movent. Apoplexia ex humorum crassiorum copia generatur; qui capitiis vasa, unde corpori sentiendi movendique facultas advenit, obstruunt. Quamobrem apoplexia correpti sensu, voce et motu privantur. Hippocrates de hoc vitio scribit, Apoplenium, inquiens, .validam salvere non licet, imbecillem haud facile. Sanguis mittendus statim jam oppressis, si modo et aetas consentiat et vires sustineant. Tetanus, opisthotonos et emprosthotonus, nervorum morbi existunt: verum utraque species est convulsionis nervorum, qui a capite descendentes corpori motum distribuunt. Nam si viscosi humores eos obstruant, affectio talis oritur. Quae si scapulis caput annectat, quo minus possit annuere, opisthotonum: quum mentum pectori contrahit, ut renuere nequeas, emprosthotonum: quum rectam et immobilem cervicem tendit, tutanum appellant. Sanat venae sectio, si copia subest: ut videre licet apud Hippocratem in illo, qui prolapsus vulnus in caput acceperat. Medetur enim eis et frigidae copiosae infusio, si aestas sit, praesertim si non gracilis, test quadratus existat aeger: nam caloris revocationem molitur. Multi Iane ceratis modice recalfacientibus et relaxantibus utuntur, ad haec inunctionibus similibus, necnon lanis oleo imbutis, atque impositis et fomentis et cataplasmatis calidis. Longi morbi interioribus accidunt hi, cephalaea, morbus comitialis-, vertigines, oculorum caligationes, insania, melancholia, lethargus, distillatio, raucitas; gravedo, sanguinis eruptio, suppuratio in thorace, tabes, abscessus in medio latere, abscessus in claviculis, jecinoris affectus, tenesmus, dysenteria, lumbrici lati, lumbrici rotundi, ascarides: coxarum dolor, articularis morbus, podagra, elephantiasis ad exteriores partes spectare videntur. Ex longis morbis cephalaea internus capitis dolor est, qui in circuitu. interdum affligit a pituita nascens: interim unam capitis partem infestat: tunc heterocraniam nominanti Auxilium utriusque est sanguinis detractio, vel cucurbitulae occipitio impositae, eductio pituitae per os, per alvum purgatio et epithemata, quae inter cataplasmata vel malagmata vel illitus inscribuntur, postremo causa ejus siuapismo restruatur. Morbus comitialis, quem et sacrum vocant, circa nervorum, qui a capite descendentes tensum motumque universe corpori distribuunt,. originem consistit. causam ejus Plato et Hippocrates pituitam et bilem atram indicant. Homo concidit, qui hoc malo detinetur, quoniam ei sentiendi movendique meatus obturantur, spuma iis os ob humorum commotionem, quae a nervorum convulsione provenit. Qua de causa interim urina sine voluntate prorumpit. Praesidium affert pueris impuberibus natura circa pubertatem essiorescens et morbum humoribus nativo calore exiccati^ ter-. minat. Qui pubertatem excesserunt, aegre aut nunquam fanantur. Caligines oculis offusae. et vertigines cognata sunt vitia morbo comitiali, ab eisdemque causis prodeunt, atque easdem sedes: occupant. Hoc tamen intercedit difertminis, quod illae in superficie corporis, non intus accidant, ob quod facilius, quam hic, curantur alvi ductione, praesertim per hleram, administrata, deinde apopblegmatismis et vomitibus per circuitum partim a coena, partim jejunis adhuc excitatis. omnium maxime veratro succurritur. Mentis alienatio duplici specie insigni constat: tuania .et melancholia. Complures vero et harum existunt differentiae, nominum adhuc indigae. Constituitur itaque mentis alienatio circa totum caput, Caput insaniae flava bilis esu ob hoc qui tali vitio laborant, tumultuosi, praecipites, manu prompti contumeliosique fiunt. Melancholia nascitur ex atra bile, humore frigido et tenebroso. Unde melancholici tenebriones ac lucisogae tristesque apparent, de omnibus suspiciosi, hominum consuetudinem oderunt, solitudinibus gaudent, quemadmodum Bellerophontes a Poeta describitur.

Qui miser in campis. errabat salus Aleis, . ipsa suum cor edens, hominum .vestigia vitans.

Medetur per ventrem purgatio et maxime, quae per vomitum excitatur: adhuc his magis utrumque veratrum solviti Lethargus morbus est phrenitidi contrarius; est enim. profunda in somnum delatio et inexcitabili^ Hoc vitio correpti omnium quae dicuntur obliviscuntur, atque haec in febri ipsos comitantur. Locus igitur affectionis caput est: nam in membranis cerebri constituitor. causa ipsius . pituita est, humor frigidus, frigiditate ac humiditate somnum inducens. Curatio conveniens ea est, quae contraria ei quae phrenitidi. Frictio superiorum corporis partium per acria quaedam et pungentia et admotio rerum suaveolenfiunt. Cibi similiter discutientes secantesque pituitam perfusiones capiti admoventur, quae exsiccandi vim obtinent et cataplasma aliquando praecordiis. Crebro namque haec inflammatione vexata nervorum quoque in capite principium constringunt gravantque. Gravedo, raucitas et catarrhus fiunt affectus qui fiunt ab humore qui ab oppleto cerebro decumbit; quum in nares, vocatur gravedo, quum in asperam arteriam, raucitas nominatur, quum in thoracem, catarrhus appellatur. Gravedini itaque facile et brevi succurritur, deinde raucitati modico sane et culido victu, qui frumentacei generis existat. Destillatio in thoracem non ex facili curatur, imo saepe immedicabilis est. Nam ab ea acri et salsa partibus exesis, sanguinis eductio sequitur: cujus tres causae referuntur. Vel enim vnsa erosionem passa sunt, ideoque sanguis lo asperam urferiam descendens per os rejicitur: vel rupta sunt violenter: vel ob imbecillitatem non continent, sed adaperta oscula eum transmittunt. Differunt sanguinis excretio et rejectio. Haec etenim vel a pulmone vel aspera arteria provenit: illa a stomacho et sanguis apparet nigriora Qui ex thorace rejicitur, flavus magis et spumans: deinde hic cum tusse, alter sine illa spuitur. Saepenumero etiam a capite per palati foramina in os defertur sanguis, pravbetque eductionis fassam imaginem. Loci, ex quibus proprie sanguis educitur, tres lunt. Primus fauces, unde minore cum periculo sanguis rejicitur, faciliusque sistitur. Secundua aspera arteria, atque hic morbus curationem difficulter accipit, plenusque periculi est. Tertius pulmo, ubi minus omnibus praesidii, plus periculi affectus habet. Comitatur enim maxime suppuratio et tabes, ut ait Hippocrates, cujus verba haec sunt. Sanguinis spuiuonem puris spuitio, hujus sepultionem tabes, tabem mors sequitur. Nonnulli etiam ex latere sanguinem educi arbitrantur. At hoc ambiguum est. Salus vitii hujus est, sanguinem reprimore vel venae sectione alio ducentem, idque polistimuni in juvenibus, vel polos sistentem vel inedia copiam ejus imminuentem ; vel simplici quodam medicamento, ut acacia, hypocistide, balaustio, plantaginis succo, atque id genus aliis. Suppurationis. praesidium vetus- sunt serramenta candentia, quae thoracem exiccent; fluoremque in exteriores partes dirigant. Recentiores consueverunt mitigare cataplasmatis et delingendis medicaminibus, deinde cito repurgare medicamentis per os assumptis prius, quam corpus exedatur. Inscribuntur autem proprie medicamenta ad purulentus. Quae suppurationes medio latere conitituuntur, rejectae proprie ad linamentum, humoris excretionem habent: quae si universum fiat, hominem interimiti Accidunt vero suppurationes quoque sub transverso septo i quaere intus occultantes abscessus nominantur, non ex aequo periculosi, nec curationi resistentes, plerumque intus rupti hac excernuntur; vel partibus exterioribus divisis. Diocles memorat- etiam thoracis suppurationes erumpentes interim in arteriam, quae ad renes- ac vesicam tendit, simul cum urinis excerni^ q Tabes proprie: dicitur in pulmone. ver in thorace, corporis ob suppurationes colliquatio: difficilis ejus salus est aut nulla. Lactis usus potui datur, dum consistit: loca sicciora conveniunt Superior Aegyptus et Libya maxime huic malo medentur. Hippocrates tabis cujusdam coxendicum meminit, ischiadicam vocans, qua in suppurationibus circa os sacrum accidentibus corpora colliquescunt. similiter alterius renum nephriticae. Porro jecinoris et lienis inflammationes si in pus vertuntur et ipsae mediocriter corpus consumunt. At hae suppurationes multo citius curantur, minusque pericaldae sunt, quam quae pulmonem affligunt. Verum si minus in suppurationes mutantur inflammationes, .sed crudae et in scicrhi natura permanserint, malum habitum corpori afferentes; tandem aquam inter cutem afferunt. Quatenus autem simplices extiterint, in jecinore, febres continuas afferunt: in liene, quartanas magna ex parte ; nam hujus speciei causa bilis atra est, quae in liene tanquam vale continetur. Unde quartanae auxilium est, ante rigorem Intumas partes .propter humoris frigiditatem fomentis tueri. In intermissionibus eductio per vomitum. Hydropis tres sunt species ex sententia neotericorum, asicites, tympanites et anafarca. Hippocrates duas statuit, nam tympanites et ascites furi ejusdem speciei, quoniam in utraque nutrimentum in aquam redactum inter intestina et peritonaeum tranato n ditor. Sed in hac aquae plus, quam spiritus, in unum lotus contrahitur: in. illa copiosior .spiritus, minor humiditas est: in .reliqua stolidae totius corporis partes in aquae naturam transeunt: hanc et Hippocrates. medicabilem esse scribit, vocatur autem et leucophlegmatia. Causa vero cujusque hydropis est, auctore Erasistrato, inflammatio jecinoris vel lienis, temporis spatio in scicrhum indurata. Nam quum alimenti in his visceribus confectionem atque in .totum corpus digestionem impediat, in aquae substantia ipsum commutat, quod ita refrigeratum inter intestina et peritonaeum transnat; titur. Hoc quoque malum Hippocrati salutis spem. nullam habet. Quod si vel absque inflammatione hydrops, praesertim anasarca eveniat, calore genuino refrigerato, neo alimentum in venis amplius edomante, sanguis caloris inops aquae naturam induit et ex venis, ceu oleum ex utribus desinit. Quousque enim sanguis exactus in vanis est, ab earum corpore continetur. Ubi vero in eo pingue exupera verit, ut in .obesis, sanguis effusus adipem generat, aut in aquam versus, aut dum non continetur, diffluit in locum qui medius est f uter intestina et perito-. naeum, aut per universum corpus effunditur. Tolluntur duo alii hydropes vel ex malagmatis exiccantibus, vel medicamentis urinas cientibus, vel hypelatis purgandi lacuitate praeditis. Renes affecti dolores magnos pariunt. Loeus autem male. habens non ex facili potest discerni, quod exterioribus partibus cohaereat et colon ipsis incumbat, quare. dum in eis est abscessus, vel inflammationis partium externarum vel colici doloris speciem praebent. Non raro eodem affecto intestino renes consentientes dolent. affectus autem, qui in eis consistunt; hi sunt, inflammatio, exulceratio, calculi, imbecillitas. Quum inflammatio renes exercet, nihil. per urinam innotescit, : sed dolores excitantur potius, non exacte locum primum dolentem ostendentes, ob eam, quam dixi, rationem, verum intolerabiles: quippe qui nec cataplasmatis cedant,nec detra-. aliene per cucurbitulas facta remittantur: sola medicamenta nephritica intus accepta praesidio sunt. Si exulceratio eos infestat, interdum purulenta per urinas excernuntur, luturdum cruenta. Quum inest calculus, aliquando cruenta, partibus videlicet ab eo exasperatis, ejiciuntur, aliquando arenulae. in. urina subsident, si friabilis sit lapis vel etiam recens modo .nascatur. In imbecillitate sanguinolenta f trina redditur, quasi nondum segregata. Vesicae affectus hi sunt, imbecillitas, furiuratio, calculus, exulceratio, circa collum maxime. His accedit urinae suppressio ejusque difficultas et stillicidium. Exiliis vero aliisque causis proficiscuntur. Inflammationis notae sunt circa pubem dolores, urinae excernendae difficultas. Solvitur cataplasmatis, perfusionibus et a cibo abstinentia. Quod si excedat, suitguinem quoque per venam mittere convenit. Exuleeralienis judicia sunt, sanguinolenta excretio interdum, interdum purulenta, nonnunquam muttis et cfrca pubem dolores. Auxiliantur epithemata, maximeque dulcis bousque succi alimentum ad haec, quae intus adhibentur adversus ulcerationem vesicae et Byssini medicamentum. Imbecillitatem vesicae innuit et urina, cum citra mejentis voluntatem effluit. Difficilem morbus curationem, aut nullam recipit. Lapidem in vesica esse, digiti in rectum intestinum per sedem immissi exquisitissime deprehendunt, sed ita, ut iudex ad medium in summo reflectatur, atque in priorem vesicae partem, ubi et lapidem innatantem contingunt, reseruntque in vesicae cervicem. Calculorum . differentiae plures.sunt; quidam enim illorum adnati sunt, alii possunt auferri. Rursus aliqui facile frangi possunt, nonnulli non possunt. Itaque magna ex parte adnati difficulter curantur, alii qui facile franguntur, alii qui difficile; itaque vix sanabiles sunt ut plurimum adnati. Ex aliis autem, qui facile franguntur, dissolventibus medicamentis excerni possunt. Duros vero et vix sulubiles chirurgi tollunt, carunculam dividentes vesicae cervicis. lscburia summa est urinarum retentio: stranguria urinae stillicidium: dysuria urinae difficultas. Atque haec .multis e causis proveniunt, aliquando calculo vesicae cervini impacto, ac meatum in totum obstruente, vel si intus quippiam relictum sit aut vesicae innatet. Urinae retentio propter vesicae inflammationem nimiam aut repletionem immodicam accidit, vesica scilicet ad excretionem imbecilla, aut cervice vehementer ex urinarum acrimonia per morsum contracta, aut ex grumis sanguinis iter occludentibus, aut ex minarum adhaerentium crassitie. Coctis igi-. tur iis quae excernuntur, ejusmodi crassitiem trahere oportet, grumum vero medicamentis liquefaclendi vim habentibus dissolvere. Plenitudinem vacuare ferramento, quod Erasistratus catheterem nominat Romanae literae S simili. Stomachus ventris et intestinorum principium est, sive naruraliter, sive praeter naturam afficiantur. stomachi igi- . tur vitis sunt, inflammatio, exulceratio, sanguinis eductio, inflatio, humiditas flaccida, cibi fastidium, ingesto rum cihorum incontinentia. Inflammationem ergo notat dolor incumbens. Succurritur perfusionibus et cataplasmatis, alimentis frumentariis et quae facile possint digeri. Exulcerationem in stomacho notant proprie putredo, m or d i catio, deglutiendi difficultas. Auxiliantur his extrinsecus imposita, cibique probe succulenti. Sanguinis e stomacho eductio iisdem medicamentis sistitur, quibus ex thorace: ejusdem remotio, iis quae superius adnotata sunt. Inflationem dissolvunt discutientis et quae ructus movent. Humiditatem siccorum usus et absinthii potio tollunt. Cibi fastidium aut ex.pituita adjacente oritur, ideoque exiccare illam ex usu est: aut a bile supernatante, unde .stomachus purgandus est: aut non potente naturali functione appetitum reddere. Nam oculi quoque propter spiritus visorii imbecillitatem siallucinantur. Adversum cibi fastidium hujusmodi adhibenda funi, quae appetitum provocentysuppeditentque. Stomachus autem non conticet accepta propter humiditatem, maxime vero ob impotentiam ac imbecillitat em, sicut dimissa manus non continet, quae attingit. Expedit igitur- corroborare, fortioremque ipsu m reddere, tum universum corpus reficere. Ventrem multa vitia stomacho communia infestant, praeterquam appetentiae pravitas. Sed concoctionis male obita functio ventriculo propria tribuitur, ut quae potissimum in eo administretur: quem affectum diarrhoea loquitur. Reliqua igitur pari modo cum iis, quae stomachum cruciant, curabis. Fluxus exacte disquirendus est, cur alimento incocto accidat: et si inflammatio eam pepererit, cataplasmatis et profusionibus occurretur. Si pituita humiditatis illius flaccidae pareus, victus ratione exiccanda est. Si bilis exuperet, eam purgare utile est. Si ex imbecillitate provenit, ut insirmis, robur corpori faciendum est. Si : ab ipsa qualitate eorum, quae concoctu difficilia assumpta sunt vel quae prompte corrumpuntur ver quid alienum habent, posticorationem talia: oportet interdicere. Dysenteria intestinurum est affectus generatus in ventris profluvio, humoris busb corruptis immorantibus, erodentibus et exulcerantibus intestina. Fit etiam sine fluxu, primum ab humore acri intestina intus exedenti. Est cum .in morbidecessione dysenteria contingat, quam curari Hippocrates prohibet; ne suppressio alium quempiam morbum majorem accersat. Jam quae ex: fluore nata est, reprimentibus et sistentibus fluorem medicatus: aliam, cujus origo ex acris cujusdam humoris rosione est, dulcorantibus et quae mitigarepossint; abluendo ipsa exulcerata, similibus. Diuturno tamen morbo depasta ulceris .ramenta et putrida solent dejiei, tum prosunt immissi pastilli ex sandaracha, calce, auris pigmento, atque id genus aliis compositi. Ubi vero non sit ramentosa ulceris dejectio, non. his utendum est, quousam convulsionem -faciunt. Quod si talis intestinorum .exulceratio in superiore quoque parte consistat, neque sic pastillorum usus est: non enim statim ad affectos locos perveniunt; nam ubi sanos .contingunt .perniciem cissaciunt:. verum medicamentis utendum. est, quae superioribus locis. conveniunt, quorumque titulus est adversus dyfenteriam inditus. Ex dyscnteria intestinorum laevitas oritur, ubi. ex magna ulceratione multae cicatrices intestinis oboriuntur, propter quas cibum non retinent : unde ex intestinorum laevitate vocata est leienteria. Quamobrem talis est insanabilis, cicatrices namque non sanescunt. Si vero ex intestini imbecillitate contigerit, tum. quoque gravis est, nec ex facili tollitur. Remedium autem erit, si moliaris robur universo corpori ac intestinis adjungere. Caeterum causa .etiam morbi plluitaest, intestinis lubri-citatum illuendo generans. Succurrit. media resiccando et cibi pituitae contrarii. Teneamus proprie morbus est recti intestini. Hoc enim inflammatione laborans, crebrae inanesque egerendi cupiditates et impetus exercent. Prosunt ei fomenta parti inferiori adhibita, stringentia, tum alimentum ex frumen tacea materia et reprimens. Quod si perseveret nihilque imminuatur, enematibus ex ptisanae cremore et hircina adipe utendum est. humbri cor n m qui intestina excruciant triplex est species. Quidam enim teretes, palmi longitudine vel etiam majore, ad stomachum usque proserpunt. Quidam breves et minusculis vermibus similis, ascarides appellantur, circa rectum vero intestinum generantur nonnulli lati et oblongi adeo ut in totum exporrigantur intestinum: quos fascias vocant, quod similes fasciis sint. Teretes itaque ad remedia faciles, maxime autem in pueris i ascarides in iis, qui sub pubertatem sunt, abundant: aeg^e praesidiis cedunt et excernuntur, nili cibis acrioribus et medicamentis ex lucra composi is et helenio maxima ex parte injectis. lschias, arthritis vitia et podagrae sola inter se magnitudine differunt: caeterum causis et locis, qui affectum primum sentiunt, iisdem constant: a pituita namque plerumque fiunt: circa nereus consistunt, quibus articuli conseruntur, motumque recipiunt. Ac ischias in ipsius coxae articulo ortus ad talos usque non raro extenditur. Praesidio erit sanguis ex talo miflus, cucurbitulae coxis admotae, clysteres actes, quique intestinorum tormina quodammodo faciunt. Et foris cataplasmata acopa et malagmata adhibita prosunt. Podagra solus pedes astligit. In statu quidem fabrilis dolor intenditor, coque refrigerantibus opus est. In declinatione torpor cum frigore hominem occupat, ob quod calefacientia conducunt. At arthritis vera praedictis similis affectus est, circa articulos omnes consistens: medicamenta curatoria, mitiganda ceromata et victus rationem aptam desiderant. Elephantiasis affectus est, qui ab elephanti similitudine nomen sortitus est. Nam qui hoc vitio borant, cutem crassam, duram, elephantorum modo asperatam habent. Originem mali excitat pituita crassa et assa bilis vel mucosa, maxime disseminata. Hi enim humores ferinum. ipsum denunciant. Quare solum veratrum sive nigrum, sive album, praesens elephantiasis est remedi u me Quidam ex veterioribus affectum illum in sex partes dividunt, in elephantiasin, leontiasin, ophiasin, alopeciam et mutilationem. Elephantiasin igitur appellunt affectum in cute et pedibus elephanti similem, hi enim crassas pedes habent qui scilicet hoc morbo corripiuntur non secus ac illi. Leontiasi vero laborare dicunt eos qui tumentes eruptiones habent aut oedematosas et qui leonum instar fulvi sunt. Ophiasin autem vocant affectum, quo correpti peste ut serpentes exuuntur. Alopeciam vero deducta metaphora ab illis animalibus. Mutilationem, quae summa manuum et pedum labefacit, privatos quoque ejusmodi partibus, mutilatos appellamus. Lepram quae cutem exasperat, quemadmodum in leprosis fieri videmus. Impetigo vero et ipsa cutis affectus est. Impetiginis duae species sunt, quae cutem molestant:. una tolerabilis mitiorque. est:- altera effera, quae difficrllus tollitur. Squamulae. inhis ex cute abscedunt, sub quibus locus rubicundior fereque exulceratus apparet, Gignitur affectus a -pituita salia et flava bile: unde, ceu in salsugine vasis fictilibus, ex cute secedunt squamae. Succurritur medicamentis pituitam moventibus et quae extrinsecus corpori illinuntur. Lepra quoque cutis .vitium est, sed magis subalbidum asperiusque apparet. Ea vero asperitas est veluti pfydraciorum erumpentium. Picra vero exulcerata magis est. Pituita falsa utrumque malum proprie producit. Medicamenta pituitam olentia, tum quae extrinsecus illinuntur, quibus ad lepram et scabiem titulus est, iisdem succurrunt. Vitiligo duas habet species, albam et nigram. Haec ab atra bile generatur, ob quod magna eit partu medicamina melancholiae dicata conveniunt: alba a pituita non salia. Leuce habet quiddam simile vitiligini albae, test magis colore terram albissimam refert : a lepra variat, quod lenior huic cutis minusque aspera quam in illa fui omnia hujusmodi curant medicamenta pituitae trahendae idonea, tum smegmata foris adhibita.

Cap. XIV. De optimae purgationis compositione. Componitur autem ad internos humores purgans medica-. mentum ex deobstmentibus, incidentibus, attenuantibus, vias reserantibus, impellentibus, purgantibus et edomantisbus vitium medicamentis et stomacho utilibus et itnmbde-: ratum profluvium compescen tibus. Deobstruentia itaque, sunt quaecunque laxant et corpora meabilia efficiunt. In-. ridentia vero; quae humores incidunt et alios quidem in-. crassando, alios vero attenuandononcoquunt. Vias autem: referantia sunt, quae deducunt ac praemittunt: medicamenta in quas volumus partes, ut ad heparquum purgare volumus, sandala, ad lienem veno scolopendrium; ad renes vero et ischia centaurium et thlaspi; ad posteriorem capitis partem paeonia e t:.stoechas; ad anteriorem: -vero ob fanrpsuchus et similia; ad sternunt et pulmonem et thoracem ret cor et metaphrenum et intestina glycirrltixa, styrax, semen foenugraeci, amygdala, crocus et semen mereuria.lis ; ad commissuras et articulos uterque hermodactylus et adallas partes alia, quae. ex dictis conjicienda fune Impellentia sunt quaecunque medicamenta movent ac impellunt, ut agaricum, eris, rheum Indicum, stachys, interior pars .colocynthidis, tragacantha, scamouium, aloe vel suceus brassicae vel rosarum vel semina; similiter sal fossile; epithymum, quemadmodum euphorbium, bdellium et helleborus, radiculae semen, lurpetum, chryfirbalanus et my.robalana, bryonia .et elaterion sal, quibus quidem annumeramus pytyufae radicem, hermodactylum rotundum et aliis peraeque similibus, quae in libris de optima eompositione secundum. partes declaravimus; ac quae defunt inde ducenda tuus. Purgantia vero fiunt quaecunque hic purgant et quae in opere de simplicibus medicamentis a nobis scripta sunt. Edomantis autem malitiam funi quaecunque medicamentorum: noxis advertantur proprie, ut agarici noxae zingiber, tueri scammoniae, mastiche vel gummi Arabicum vel caphura vel malorum cotoneorum succus, colocynthidis vero amygdalinum oleum; turpeti autem synapium; ut hellebori castorium vel mulsa et enpborbii cinnamomum. Alosis vero mastiche, quemadmodum ipsam promovet smyrnium et .caetera quae a nobis in opere de optima compositione dictumest… Eustomacha sive quae stomachum roborant, ephectica quae immoderatam medicamentorum vacuationem reprimunt, quae roborant ac continent -et suscitant naturales facultates. Sed in particulari, ut ea quae modum excedunt eximant, jam a nobjs demonstratum.

Cap. XV. De curationis per .medicamenta divisione. Pharmacia duplex esu .Prima. .interior es. morbos curat, qua potissimum victus ratione sanans utitur: altera exteriores, citraque illam manu nihil peragitur. Medicaminum ad interiora pertinentium species duodecim. existunt. Quaedam capitis affectibus dicata medicamina: quaedam oris vitiis accommoda dicuntur. Alia concoquunt : alia bechica. Alia anodyna, alia alexipharmaca sunt: alia purgant. Nonnulla proprie hepatica, sic splenica, nephritica. Sunt quae adversus vesicae calculos et ulcera nomen habent, similiter ad vulvam. Jam vero stomatica sunt, quae ad gingivas cruentas, putridas, erosas .et dentes faciunt. Eodem referuntur, quae aphthas et crustas, tum quae uvam descendentem fanant. Quae concoquunt, partim ad stomachi vel. ventriculi imbecillitatem conducunt, partim ad horum inflammationem, quaedam ad sanguinis rejectionem e pectore. Quaedam ad pleuriticos vel peripneumonicos: alia ad tabidos, alia ad asthmaticos vel quiorthop nosci vocantur; Aliqua ex his asperitatem ameriae et vocis abscissionem auferunt. Porro. anodyna nunc. renum affectus sedant, nunc: ventris profluvia v alias dysenterias, alias colicum dolorem, coli et ileum, id est communiter omnia quemuis dolorem mitigant extinguntque. Alexipharmaca simplicia, alia ad aliud venenum usurpamus: theriace adversus omnis et prius et post sumitur. Inter purgantia quaedam per fsuperiores. . corporis partes agunt, quemadmodum quae veratro constant, vomitumque. cientis omnia. Per inferiores, quae ex scammonia, aloe, elaterio, colocynthide, euphorbio, cocco gnidio atque luis similibus. Tertio ordine ab his ponantur quae lumhricos latos repellunt: cujusmodi medicamentum est quod cerri cornu, menta et pipere praeparatur. Est et quarta species caput tantum per os atque nares purgantium, quae in capitis oculorumque affectibus proprie sumuntur. Ad haec quae in arquato crebro in. usu sunt. Convenit autem per su-. puriora purgatio morbis longis demoliendis. Tempus hujus est, cum morbi intermittunt. lnferiori parte adhibita, acutis, ut pleuritidi et peripneumoniae. Tempus vero universae est particularium accessionum remissio. Exteriorum remedia .undecim species continent, alia discutiunt, alia concoquunt, alia cruentis statim imponuntur, alia pus movent, alia repurgant, alia implent, alia reprimunt, alia cicatricem inducunt, alia oculis, alia universa corpori adhibentur, alia adurunt, erysipelatis, herpetibus carbunculis idonea. Alia sunt, quae illinuntur, acopa et exeas facientia, quae ad nervorum resolutiones faciunt, articulorum morbos, podagras, tetanos, opisthotonos omnemque nervorum morbum. Alia pistulas summa cute orientes leucen, alphum,t impetiginem et lepram abstergunt. Quae digerunt et concoquunt, phymatis et cuilibet id genus abscessum auxilio sunt. Digerentia sunt omnia, quae constant sale et quaecunque etiam nitro, ut Ctesiphontis compositio testatur. Concoquenda, resina, galbano, ammoniaco thymiamate. Quae cruentis imponuntur pharmace, fusci coloris, ad recentia corporis vulnera valent. Quae Proprie viridia et nigra sunt, ut barbarum, capitis mala et canum morsus sanant. In ulceribus partim pus educentibus in his, quae laborant inflammatione, utendum est, ut tetrapharmaco: in sordidis vero repurgantibus, ut viridi diluto: in cavis replentibus: in carne supererescenti reprimentibus, ut quae ex misy et squama conficiuntur, in vehementi quoque sanguinis fluore sistendo non parum efficacibus. Adurentibus interim in diducendis partibus ac aperiendis utimur, veluti n abscelsuum comprehensione, interim in palpebris quum summa cutis relaxatur et procidit vice suturae pilis mediocriter ablatis, partem relaxatam retrahimus. Aliquando in cephalaea per altas crustas humores in exteriorem educentes assumimus. Adurentium materia, lixivium, calx viva, auripigmentum^ sandaracha, saccina, atque id genus alia. Ex cepbalicis medicamentis, t ad achoras, capitis furfures et eruptiones valent alia: ad capitis dolorem et heterocraniam alia. Aurium remedia partim earum inflammationem, partim exulcerationem, partim puris effluxum, partim difficilem auditum, partim contusionem juvant. Oculorum pharmaca septem species habent. Quaedam enim ad incipientes lippitudines, ut quae ex glaucio et ex croco et cycnaria inscribuntur. Quaedam ad eorum dispositiones, ut nardina et theodotia appellata. Quaedam ad fluorem, quae ex thure, acacia et ericae fructu componuntur. Quaedam ad sestbritiem, ut ex metallis confecta, nempe usto aere, chalcitide et aeris squama. Quinta ad siccam lippitudinem et scabiosum collyriorum species est, tum siccorum oxvdereicon, ejusdem cum superioribus materiae. Sexta humidorum, quae ad suffusiones inscribuntur, ex saliis generibus hyaenaeque potissimum composita. Septima cataplasmatum species in oculis vehementer inflammatis et circundolentibus usurpatur, ex meliloto, pasto, foenugr.leco similibusque materiis confecta. Oblinimus palpebras initio repellentibus et eujnsmodi sunt quae ex glaucio et croco medicamina: etiam solo ipso glaucio. Interius asseclis exiccantia lenientiaque admovemus, ut nardina, theodotia. Quae vero ad colorem decoremque formae conciliandum illinuntur, qualia hedychroo et fandice constituuntur, non medicinae, sed artis cultui ac elegantiae dicatae sunt propria.