GALENI DE THERIACA AD PAMPHILIANUM.

Tibi multoties efflagitanti, clarissime Pamphiliane, theriacae antidoti methodum ac usum ex nobis audire, quae ex tempore a me dicta sunt, ea neque te in memoriam revocare neque me ipsum satis explicasse arbitror. Nunc vero otium nactus et in memoriam revocans quaecunque dum Romae versarer didici, tum ab iis qui nobis enarrarunt eo medicamento prosperrime effici, quaeque ex usu ipsa probe facta consequotus sum, ea collecta tibi consecranda esse duxi, simulque praescribere utendi modum, morborum differentias ac tempora, in quibus et quando aliquis ea utens non aberraverit. Ad modum enim rustici cujusdam esse mihi videtur aliquid occultare quod ad salutem conserat, pro qua omnes in urbe principe merito vota faciunt; quippe quod privatim beneficiis et publice ornamentis afficiantur ex operibus, quae ut toti civitati provideant, ad communem utilitatem praeparantur. Novi autem tum alias urbes omnes Creticas tum tui ingenii dexteritatem in omnibus et mansuetudinem non solum venerari, sed etiam diligere. Sunt vero tum in Aegypto tum in regia urbe Alexandria tot multitudine amici tibi soli Cretensium, qui caeteris omnibus non sunt. Quamobrem jure quispiam fortunam quoque miraretur cum naturae tum tuis moribus consentaneum nomen insigne perinde imposuisse, ac si praesagiret te cunctis amabilem fore. Itaque comparafio quidem copiosae hujus antidoti tibi et a multis, artificialis vero Isses a nobis nostri in te studii, benevolostiaeque monumentum erit. Quo namque modo qui fistulam, lyram et caetera musica instrumenta compararunt, nec his uti queunt, hi plus non habent, eodem modo et in antidotis su res habet, ut et in caeteris medicis medicamentis, nihil juvat eorum comparatio, si intempestivus sit usus. Si namque, ut apud plerosque fama praevalescit, adversus solos virulentorum serpentum morsus et deleteriorum medicamentorum pocula vim habeat antidotus, oportebat sen pretiosum aliquod domi repositum circumspicere medicamentum tempore, usu non postulante, evanescere^ Quum vero ad haec et prosperam senectutem et vitae diuturnitatem et sensuum integritatem et sanitatis perpetuitatem polliceatur, neque solum praesentium morborum solutionem, verum etiam imminentium suturorumque fore obstaculum; pars arbitror, et in sanitate eum hujus usum haud negligere, qui pluris aestimat per initia in morbos non incidere quam vexantium morborum propulsationem moliri. Proinde multi Romae summates primo lunae die hoc medicamentum assumunt, quidam quartum lunae diem eligunt, quum prius tribus subsequentibus diebus interjectis coctioni incubuerint ac ante alvi leviter saloendae curam dederint, circiter horam tertiam id capiunt Graecae fabae magnitudine, cum mellis cochleari uno et aquae calidae cyathis duobus, non quo morbum aliquem insu stantem avertant, sed ut a quocunque morbo immunes tutique permaneant et a propositi spe non decidant. Bonum euinl ipsis theriaca conciliat sanguinem, non quod eam quae in eo fertur pravitatem excernat, sed ejus contumaciam qualitate praeter naturam domita in familiaritatem adducat. Caeterum in projectionibus quum suspicantur regiones quas adeunt aliquas insalubres et aquas esse pravas, ea ratione theriacam conserunt, eoque medicemento utentes corporis habitum tanquam armatura quadam salutari muniunt ac illaesi permanent. At meorum praeceptorum vetustissimus, artis si quis alius experientia et animi aequitate praestans, Aelianus Meccius, affirmavit aliquando ltalam regionem a pelle divexatam acutas mortes et jacturam hominum multam subiisse, in aequali veto omnium metu, tum medicorum tum optimalum virorum et principum, se auctorem fuisse ut fota theriaca uterentur, caeteris omnibus auxiliis nihil quicquam proficientibus; ac tum aegrotantium qui eam assumpserant quosdam convaluisse, nonnullos quoque interiisse, qui vero hanc priusquam aegrotarent assumpsissent, eos omnes non solum vitae periculum effugisse, verum etiam minime morbum expertos fuisse. Nam si et letale venenum epota theriaca possit evincere, evincet quoque contagiosum aeris corruptionem, quae tantam homini vim inserte Quod certe et plerosque medicos et privatos omnes vulgo latere ne mireris. Succi namque sunt et liquores et cortices et radices et flores et semina et carnes ex quibus conficitur. Quemadmodum igitur unum horum quodque evanidum efficere tempus potest, sic et totam medicamenti compositionem: idque deprehendentes materiales medici praestantissimi hanc admodum inveteratam quibusdam vendunt, aut dono largiuntur. Hi autem, usu postulante, efficacissimo et pulcherrimo utuntur medicamento, non enim his opem ferentibus aberrare licet. Sed tibi definiam tum alias temporum praescriptiones, tum morborum differentias, in quibus et quum aliquis ipsa uti voluerit, non frustrabitur. Nam viperarum, serpentum, aspidum et rabidorum canum morsibus, ac universe ab aliquo venenoso animali commotus aut punctis, aut vehementer admodum refrigeratis, recens potest auxiliari, est autem recens ad annum usque xxxvj, etiam adversus letalia universa. At post id tempus idonea est caeleris omnibus affectibus, de quibus commentaPium scribemus, quum multi ac praedictis numero plures existant. Haec sit itaque efficacis ac inutilis medicamenti probatio. Medicamentum alvum subducens, aut vomitum concitans, vel elleborum, vel scammonium, vel aliud quod quispiam voluerit validius, seu purgaturum porriget, moxque antidotum fabae Graecae magnitudine exhibeat; qui assumpserit, is neque purgabitur, neque ullum purgationis sensum percipiet. Secus contingens convincit antidoti vires tempore concidisse. Datur autem medicamentum ad letalium venenorum pocula et ad virus ejaculantium animalium ictus, ex vini cyathis tribus nucis Ponticae magnitudine, idque post exhibetur, etiam ante assumitur, si quis veneni suspicionem habeat. Eodem pacto his praescribitur, qui ab aliqua causa abdita, ut corporis corruptela periclitantur, letalis veneni qualitatam imitante. Auxiliatur quoque tum recenti tum diutum a e tussi et hinc succedenti thoracis, aut pleurae dolori non febricitantibus ex mulso et febricitantibus ex mulsa aqua, noctu fabae Aegyptiae magnitudine, exhibeatur. Similiter prodest stomachi inflationibus et ventris torminibus, intestinum vel colum dolore cruciantibus, in his potus fiat ex aqua; id vero medicamentum detur fabae magnitudine ssatlm ab aurora. Potest et intensam orexin, i. e. cibi appetentiam, coereere, projectamque excitare, proprium singulis naturae functionibus modum instaurans. Potio autem adhaec praedictae aequalis magnitndine, ex aqua aut diluto vino, neque amplius tribus neque minus duobus cyathis. Data quoque vim habet propellendi rigorem, partium extremarum frigus, biliosamque vomitionem in fabrilibus accessionibus paroxysmis assidentem. Si quis vero ipsa ante febrium significationes ter aut quater utatur, febres penitus obliterat, modo servata victus ratio medicamenti utilitati non repugnet. Nullum enim est tam potens in medicina remedium quod manantem ex eo utilitatem inducere queat, si victus ratio ei repugnet, aut nisi mutuas det operas. Creditur etiam mulieribus menstruales purgationes ciere et mortuos foetus ejicere, quos ob imbecillitatem non potest natura, licet saepe foras protrudere tentaverit. Datur autem his ex passo, aut mulsa, in quibus ferbuerit dictamnum, aut ruta, fabae Aegyptiae magnitudine, quidam patrio vocabulo cithe et ciborium vocitant. Utilis est hydropicis et ictericis ex asari decocto. Hydropicis quidam id solum medicamentum deglutiendum ante cibum exhibent; nosse nubi oxycrati cyatho uno diluunt; tunc enim sitis magnum fit remedium, totum corporis habitum robustiorem efficit, humorum redundantiam minuit et naturae statum sicciorem reddit. Facit et ad vocis interceptionem cum scorsum pota tum in ore retenta; admixto tragacanthi duplo fonti ex passo, vel mulsa datur; sub lingua vero retinentibus medicamentum paulatim eliquandum, quomodo etiam in arteriacis vocalis uti consuevimus. Convenit quoque haemoptoicis sanguinem expuentibus sive a thorace, sive a pulmonibus sanguinis fiat eductio; quum re^ens est sanguinis rejectio, ex oxycralo exhibetur, quum vero inveterata, ex aquae cyathis tribus. Multo tamen praestantius remedium fiet, si aliquam symphyti herbae appellatae portionem praecoxeris; sed potio vesperi et in aurora fabae Aegyptiae magnitudine. Romae novi meos praeceptores in talibus affectibus confecto ex subere medicamento uti consuevisse, cujus texturam, si ita oporteat, opportuniori tempore tibi apponemus, eoque copioso medicamento thoracem et in circuitu et ante et post circumfoventes, ut plurimum hac arte morbum superasse. Convenit vero nephriticis et dysentericis et calculo laborantibus et aegre spirantibus, scirrhosis lupatis et lienis affectibus, aut alias inveteratum morbum habentibus, quod ex aceto mulso in scirrhosis affectibus datur; acetum autem mulsum ex favis sumendum ; id enim idoneum est, quod et Hippocrates in libro de diaeta acutorum profert; aegre vero spirantibus ex aceti scillitici cyatho uno et dimidio; calculo laborantibus cum petroselini, aut apii decocto; nephriticis ex mulso; dysentericis ex rhu Syriaci decocto; comitialibus, si per habitum sanguinis sit inopia; ex aqua mulsa, si vero copia sanguinis et corpulentis, ex aceto mulso; his prius quidem illustres medici ex sinapi gargarismos praescribunt, deinde sub noctem tantum medicamenti ex aqua exhibent, quantum Graecae sabae complectitur magnitudo. Atque ut in universum dicam, ubi caetera omnia nihil valuerint, imo vi morborum superata suerint, his antidotus propinata praeter vulgi opinionem summas promit vires. Quamobrem cholexicis deficientibus et cardiacis in extremis degentibus exhibita, tanquam novum vitae ortum nactis restituit. Sed de omnibus scribere neque possibile neque idoneum est. Quicunque enim ab iis quae a nobis scripta sunt eoneitatur, deducta ratione et in reliquis affectibus ipsa prospero successu uti poterit. Jam vero qui magis id medicamcntum laudare student, improbandi sunt; quod ipsi non medicas, sed potius circulatores pollicitationes attribuunt; quique ad aurium dolorem, audiendi disticultatem, amblyopias, oculorum hebetudine^ cionidas et vocatas aphthas id conducere proferunt. Ejusmodi namque Iaus calumniam potius medicamento quam commendationem adferre videtur. Si enim vili materia, aut remedio tales morbi melius sanari queant, cum profusione minus ipsi finem consequi supervacaneum est. At de theriacae compositione aliquid dicere necesse est, quum etiam ipsa narrationis quadam sedulitate indigeat. Menecrates siquidem de ea nihil distincte disseruit. Quum autem haec hedychroi medicamentum assumat, aliosque trochiscos, sciiliticos et theriacos, prius horum confectio proferenda est. Hedychroi confectio. ♃ Radicis aspalathi corticis, calami aromatici, costi, asari, xylobalfami, phu, amaraci, mastiches, singulorum Ʒ vj, schoenanthi Ʒ xij, (quidam Ʒ xxiv,) cinnamomi Ʒ vij, amomi, cassiae, rha Pontici, singulorum Ʒ xv, nardi Indicae, soliorum malabathri, singulorum ii xvj, myrrhae, croci, singulorum Ʒ xij, excipe haec Falerno vino et insingendo inunge opobalfamo et siccentur in umbra. De pastillis scillicitin Orbiculos scilliticos sic conficias. Scillam luto circumline et in flagrantem balnei caminum mitte, postridie quod intus est hujus accipe Ʒ exx, ervi farinae Ʒ lxxx, atque ex his simul tritis orbiculos confice. Orbiculi theriaci. Orbiculi theriaci sic conficiuntur. Viperas flavas iv, aut quinque accipe, esse recenter captas melius : nam inclusae multo tempore virulentiores habitu sunt; hoc autem de jejuno homine licet conjicere; deinde partis ad caput et ad caudam ensusque quatuor digitos exime, squamosum cutem detrahe et tota interanea abjice; reliqua coquantur in olio nova cum anetho; coctae carnes, spinis expurganda^ accurate vero carnes ponderandae sunt, ne spina delituerit, ac examinandae : tum panis puri et aridi par pondus accipiendum et conterendum et sdjecto opobalsamo orbiculos forma et sicca in umbra. Haec autem antidotus ex Andromacho ejus auctore hoc modo componitur et ab Andromacho nominata est galene. Qui vero hanc ab eo acceperunt, ut Crita et ejus coaetanei, quod viperarum carnem conlineat, ipsam theriacam nominarunt. Confectio antidotis♃ Orbiculorum scilliticorum Ʒ xlviij, pastillorum theriacallum Ʒ xxiv, orbiculorum hedychroi Ʒ xxiv, cinnamomi, piperis nigri, opii, singulorum Ʒ xxiv, iridis Illyricae, glycyrrhizae, opobalsami, rosarum aridarum, scordii Cretici, seminis rapae agrestis, agarici ann. Ʒ xij, croci, myrrhae, zingiberis, rha Pontici, radicis quinquesohit calaminthes, marrubii, petroselini, stoechados, costi, pi^ peris albi, singulorum Ʒ vj, dictamni Cretici, schoenau^ thi, thuris masculi, terebinthinae Chiae, cassiae fistula^ nigrae, nardi Indicae, singulorum Ʒ vj, florum polii Cretici, styracis, seminum apii, seseleos, thlaspeos, nassis chamaedrye, chamaepityoa, succi hypocistidos, malabathri, nardi Celticae, radicis gentianae, anisi, mei, semi^ num foeniculi, famuli minii sigillati, chalciteos usts^ amomi, acori, fructuum balsami, phn Pontici, hyperscit acaciae, cardamomi, gummi singulorum Ʒ iv, seminum dauci, galbani, sagapeni, bituminis, opopanacis, castorii, centaurii minoris, aristolochiae clematitidis, singulorum Ʒ ij, mellis Attici lib. x, sed alii malunt vj, alii iv, vini Phalerni sextarios ij. In pilam conjice succum hypocistidos, myrrham, sagapenum, glycyrrhizam, styracem, acuriam, opopanacem, et paulatim instilla mel; omnia contunde, dissolve; tum vinum adjice, ut superemineat, et macerato dies tres; postea cinnamomum, crocum, cassiam, spicam, thlaspi, malabathrum, sigillum Lemnium, chalcitim ustam, (ipsa namque artificiose usta, nigrum colorem medicamento conciliat) amomum, bitumen, castorium incisum et cribratum in pilam conjice, vinum affunde et sicut fit collyrium, contere; deinde remota ex mortario his adjice quae in pila sunt tritis et vino affuso arida omnia .commisce et massam finge; postea mel, resinam, galbanum et opobalsamum in caccabo tepefacta offunde his quae in pila sunt et unum forma corpus et in vase stauneo aut argenteo repone et utere. Crito vero de ea ita scripsit, viperas in veris fine aut vindemia colligendas et ex his grandiusculas et corpulentas et cum anetho solo esse coquendas, carnibus autem viperarum decem admiluendam censet siliginei panis unciam unam sicque fingeudos pastillos appellatos; scillas denique messis tempore colligendas; tunc enim maxime vigent.