GALENI DE VICTUS RATIONE IN MORBIS ACUTIS EX HIPPOCRATIS SENTENTIA LIBER. .

Cap. I. Accessio quidem neque vim neque motionem sed -tum quietem tum mitigationem indicat; atque persuadendum potius quam cogendum est omnibus quae movere queant praesidiis prohibitis. Quum vero morbi irruunt et laborantem et medicum a curationibus quiescere oportet, ne quid mali esuriat. He particularibus etiam paroxysmis his verbis vaticinatus esu Quos per statos cir- cultus accessiones adoriuntur, iis nihil dare oportet neque eos cogere; quod est nulla re vim inserente utendum est. Neque enim alimentum neque violentum quidquam in accessionibus assumendum esse censet. Fortassis autem idem docet his verbis : quae judicantur aut integre judicata sunt, ea neque movere neque medicamentis neque aliis irritamentis innovare, sed sinere oportet. Satis sit paroxylmi malum non concurrisse tum hoc tum quod ab arte invehitur. Verum de indicationibus deinceps ratione differemus.

Cap. II. Jam vero hujusmodi temporum differentias deinceps videamus; dicamus ergo morborum alios quatuor .habere tempora natura acuta, alios vero non- quatuor producta, nonnullos denique ip forum tarditatem celeritate compensare; hos quidem morbos in principio, illos vero in fine, alios denique ut fors tulerit. Quum enim in epidemtis prius febrium ex ipsarum speciebus, continuarum, intermittentium, tertianarum, femitertianarum vel quotidianarum, quartanarum et caeterarum differentias adduxiifet, haec infert: hi vero sunt istarum singularum sebrium peraeque continuarum ac intermittentium modi et status et accessiones. Primum enim continua quibusdam interdum incipiens floret ac viget maxime atque saevius ingravescit; circa judicium vero ac statim in judicio iniminuitur. Nonnullis vero interdum leniter et latenter incipit, sed increscit singulisque diebus exacerbatur, sub sudicium vero in ipsaque sedicio sutis emicat. Nonnullis denique blande incipiens increscit et exacerbatur et quadantenus vigorem adepta rursus ad judicium usuue et sub judicium se remittit. Atque haec fieri in omni febre omnique morbo contingit. Esto, haec quidem verba innuit Hippocrates de continuis febribus ob certam notistatu ; illae vero praedictae temporum. motiones non siclum in omni febre, sed etiam in omni morbo contingunt. Quare neque ab Erasistrato, neque a recentiorum aliquo .discendum hoc nobis est et oculorum inflammationem et aurium dolorem suos habere circuitus, sed ab eo qui medicinam invenit et absolvit. Contingit enim haec fieri, inquit, in omni fabre et omni morbo. Quum autem inferret omnem etiam morbum quatuor habere tempora, rationem ad usum reduxit his verbis: ductis autem inde scopis cibus offerendus est. Quia vero non ex his solum victus instituendi rationem sumit, propterea addidit : multa vero et alia praecipua signa sunt his germana, de quibus partim aliquando scriptum est partim scribetur; ad quod ratiocinanti perpendendum et considerandum est cui horum acutus ac letalis sit morbus aut impendeat et cui adhibendus nec ne et quando et quantus et quinam cibus sit osiferendus. Et quis breviori oratione remediorum tropos tradidisset quam ipse Hippocrates qui perpendendum esse ait: quid, quantum et quando. In hoc enim ordo ac opportunum tempus consistit. Qui ergo prius dat alimentum, deinde blandam exercitationem imperat, is in quando aberrat, nam quod praeiens occasio postulat, ad non exhibet; quo non indiget, id assumit. Verum qui ipsam occasionem postposuerit, ipsi conjecturae -non feliciter succedunt quae sunt ordinis. Sed de his quidem alias.

Cap. III. Nunc autem de temporibus disseremus, ubi docuerimus quemadmodum a principio ad usque finem ty- . pus omnis in orbem devenerit, primos ex libro de morbis apponemus textus, quibus quum praenunciasset necessarium esse scire quid sit opportunum tempus quidque intempestivitas tum haec connectit. At opportuna tempora, ut semel dicam, in arte multa ac varia sunt, quemadmodum et morbi et affectus et eorum curationes. Celerrima vero sunt, quibus aut animo deicientibus opitulandum est, aut urinam reddere vel stereus deiicere nequeuntibus aut sustocantibus aut si mulierem parturientem vel abortientem liberare deceat et quaecunque sunt ejusmodi. Atque haec quidem acuta neque paulo post conferunt; nam plerique paulo posterius intereunt. occasio igitur est, si quis ho- mitti in hujusmodi affectuum aliquem incidenti, priusquam animam estlaverit, opportune opituletur; id auxilium quum opportuno tempore ceperit, iuvatur. Qui vero hoc facit, is certe opitulationis opportunitatem Icit. Quidquid enim aliquis opportuno tempore assumpserit, quod eo instanti tempore assumptum est, is propterea opem tulit. Quum autem de acutissimis temporum opportunitatibus et prompta auxilia postulantibus dixisset, deinceps et de protracto tempore praecepta traditi Alii autem morbi sunt qui opportune matutino diei tempore curantur, nihsique refert an summo mane an paulo posterius. Alii vero sunt morbi quibus opportunum medendi tempus est semel die, sed quando nihil quidem refert. Quidam etiam tertio quoque die aut quarto, quidam etiam semel mense et alii quidem tertio quoque mense, neque refert an terito ineunte aut desinente id stat vel perendino novae aut decrescentis lunae die. Atque haec sunt opportuna tempora in quibus neque aliam quam hanc accuratam diligentiam sortiuntur. Incepit sane ab hypostest seu statu quae in temporis puncto consistit; atque ita ad horas prodiit; ab horis ad dies, et a diebus ad mentes, ipsos quidem lunae incremento aut decremento numeratos. Quod fortassis quibusdam paradoxum esse videtur, id ego magnam vim habere prodi- . tutus sum ad morborum destructionem praecipueque diuturnorum, in quibus artifici permissum est idonea tempora exspectare ; id autem est caelestibus terrestria compati simulque commutari; conspiratio namque una est et consiuxio una non siclum nostris in corporibus, verum etiam in universis. Plantae namque et animantes mutationis quae in ambiente aere movetur fiunt participes multoque magis in lunae transfigurationibus ; ejus enim calor terrae vicinior est, .unde nonnullorum animalium tum carnes tum viscera una cum luna crescunt aliaeque universae partes tabescunt, aliae colliquantur. judicis vero sunt humana corpora multoque magis in morbis; sanitatis enim robur tales morbos occultare potest. Morbi siquidem ob detractionem oborti decrescente luna ad deterius signa dant; ex redundantia vero et affluentia crescente luna premunt maxime. Quare praeclarum est artificem ferre non solum in oceano mari recessum et accessum aquarum fieri circa hujuscemodi lunae transfigurationes; verum etiam nostris corporibus quandam inesse humorum reciprocationem, in quibus crescente luna decet quae repleant auxilia magis assumere, decrescente vero detractatione uti. Contraria namque toto genere pugnantia non aegrotantes dumtaxat, verum etiam medicum evincunt. Sic enim arti in opere divinum numen auxiliatur. Quapropter etiam orationem praedictorum comitem infert etiam ad horarum usque circum versionem, quum inquit: intempestivitas autem est hujusmodi, quicunque affectus mane curandi sunt si meridie curentur, intempestive curantur; tntempestiva enim haec sunt, quod in deterius impetum habeant propter curationem non in tempore adhibitam. Quicunque vero celeriter sive meridie sive vesperi sive noctu curentur, intempestive curantur; quod si vere curari opor- teat hieme curentur; aut si hieme deceat, aestate curentur; aut si quod sum curari oporteat id ipsum digeratur ; aut si quod differri oporteat hoc jam curetur pathema; haec omnia intempestivam curationem subeam. Et haec quidem obiter ac tanquam praeter sermonis tradendi propositum dicta sinti .

Cap. IV. Jam vero fert animus opportuniora sicriptis prodere. Sunt autem haec. Certa duo morborum tempora tradit Hippocrates, alterum universale totius morbi, alterum particulare cujusque paroxyfmi. Dicit ergo in epidemiis necessarium esse ut totius morbi incrementum et vigoris remissionem consideremus et ad utraque tempora respiciendo .semper auxilia adhibeamus; atque hoc facile in omnibus doceri potest; at in alimento demonstrabitur. Alimentum enim optimum est in victus ratione praesidium; id namque ceteris comparatum aeque pollet ac omnia complectitur. Hujus rei testis est Hippocrates qui alimenta diaetas appellavit, totius enim appellatione partem exornavit. Verum tota haec oratio recentioribus quidem medicis maxime contraria est, medicinae tamen consentanea. Vult enim Hippocrates medicum a prioribus cujusque morbi diebus scire quis morbus celeriter et quis tarde ad statum perventurus- sit; quumque hoc praesciverit, laborantis etiam vires consideret ac tanquam in quadam tuae ipsius cogitationis trutina duo perpendat, num aegre per initia tenui usus victu ad usque vigorem fuffecerit, ita ut post principii tempus ad usque statum tenui victu temper cibetur: quum enim in statu viget morbus, tum et tenuissimo victu utendum est, an vero prius deteceris nec tenui victu ab initio etiam ad usque vigorem ductus sustinuerit. Nam si futurum est aegrum viribus ante vigorem exolui, primis certe diebus vires instaurandae sunt quo possit aeger vigoris accessu tenuiter cibari. Id autem de omnibus dictum non est, in principio plenius cibandum est, sed de iis in quibus futurum est ut vires circa morbi vigorem dissolvantur. Verum et hujus documenti rationem discamus; ita namque ipso audacius ad artis opera utemur. Natura primigenium ac primarium tui ipsius temperamentum fervens opportune cibos assumendos appetit eosque assumptos probe concoquit atquerin universum corpus distribuit appositionesque et detractiones commoderatas efficit. Quum autem morbi inciderint ac seditionem et principatus dissolutionem effecerint, quantum affectiones invaluerint tantum etiam natura laborat. Atque circa morborum quidem principia exigua est naturalis status eversio, sed magnum naturae robur; circa vigores magna est status praeter naturam vis, multa vero naturae infirmitas. Quare si quis a morbi principio tenui victu deductus circa vigorem pleniorem victum viribus jam exhaustis postulaturus sit, hunc in principio roborare consnlit, ut quam vigor assuerit tenuiter cibetur. Etenim rationi consentaneum est in perarduo morbi tempore et in quo potissimum natura pugnare creditur, paucus sit cibus quique oblatus tenuissime nutriat, qui neque in distrib urione proritet neque copiosam appositionem efficiat, sed irrigationum instar soletur universumque corpus permeet neque labore neque tempore ad distributionem indigeat. Non enim ut in particularium quidem paroxysmorum vigore cavendae sunt alimentorum oblationes; sic et in universalium morborum rigoribus plenius alimenta exhibenda sunt. Sed adjacet, inquit, declinatio. Ego vero quid sit quod futurum est non quaero, sed quid sit quod praesens est; non enim quod humanius docet vigor, sed declinatio. Morbi vis adeo cita est ut comprehendi nequeat. Nonne saepius magnitudinem ignoramus etiamsi vires viguerint? Haec certe plurimum eveniunt. Quod autem non omnes circa principium velit pinguius nutrire, sed quibus foturum est ut circa vigorem vires dissolvantur, patet ex iis quae inseruntur. Quid enim ait? Neque suae praeter tempus licet neque vehementissimas vasorum vacuationes efficere neque vigentibus morbis neque in inflammattonc consistentibus cibos offerre. Atque ruribus : hoc igitur maximum documentum esse censeo, quod primi dies morbi hac vel illa sorbitione non sint privandi in iis qui paulo post his aut illis sorbitionibus usuri sunt. Hoc autem praesumpsisse decebat, quod de acutis ferme sit. Et paulo post ostendit se non in omnibus sed in quibusdam talem victum instituere his verbis: haec igitur omnia magna sunt testimonia quod aegrotos ad victum non. recte ducant medici ; imo et in quibus morbis eorum nulla vacuare non oportet qui sorbitionibus alendi sunt, evacuant; et in quibus ex vasorum vacuatione ad sorbitiones mutatio facienda non sit, in iis mutationem suctum ac plerumque absolute. Interdum autem his in temporibus ex casurum vacuatione ad sorbitiones mutationem faciunt, in quibus saepe numero expedit a sorbitionibus ad vasorum vacuationem accedere, si ita morbum exacerbari contigerit. Hoc autem est vigoris tempus in quo ob virium dissolutionem coacti a temaioribus ad pleniora cibaria accedunt, quum tamen corpora ab inflammatione detineantur. Neque sune praeter tempus neque vehementissimus vasorum vacuaiiones moliri fas est neque vigentibus morbis neque in inflammatione cibos exhibere. Neque decet, inquit, incommoderatis prorogationibus indulgere neque intempestive nutrire. In multis autem intempestivum maxime est adusque tertium diem prorogare. Noxia quoque est quae alternis diebus sit nutumenti oblatio. Ad eos enim ita victum instituentes respiciens haec omnia scribit. In principiis namque magnos error est triduana inedia, qua tamen etiam Hippocratis temporibus utebantur. Testis est ipsis Hippocrates rursus in libro advenos Cnidiae sententias dicent: at vero novi medicos his quae maxime deceant contraria moliri. Volunt enim omnes ubi in morborum principiis homines duos aut tres aut etiam plures dies inedia praemaceraverint, ita tum sorbitiones tum potus exhibere. Neque vero arguit quod aliquos ad praedictum utque dierum numerum protrahant, sed quod omnes. Quandoquidem ipsis ad tres et ad quatuor usque dies protrahit, sed protrahit quos oportet. instabiles enim febres donec constiterint sinere oportet.; quum autem constiterint tum victu tum curatione occurrere. Ita enim sorbitiones et potiones die consentaneo exhibet consulitque tertium et quartum diem cavendas esse; quandoquidem hi dies recrudescentias, ut ipsis pronunciat, potissimum pariunt, tum quae ad instaurationem ac immunditiam incitant, tum quae ad febres tendunt et quae aegrotos periclitantes faciunt; ac magni admodum momenti perinde ac quodvis aliud hoc documentum esi. Nam quae sunt in. arte medendi opportunissima quibus id non sit commune P Non enim ad ulcera salum, verum etiam ad alios morbos complures pertinet, nisi quis et ceteras morbos ulcera esse protulerit; habet enim quandam etiam aequitatem haec oratio. Videamus ergo quae sequuntur, per quae patrocinatur iis qui cibandi tempus in plures dies prorogant. Atque fortassis aliquid etiam con/entaneum ipsis esse videtur magna corpori oborta muta- itone aliquam quoque admodum magnam mutationem contra objiri. Ferum commutare quidem non parum bene habet; recte tamen mutatio transferenda et ex mutatione ciborum exhibitio etiamnum magis. Recte ergo cum mutatio in corpore facta est dilationem in tres usque dies facientem laudat. Sed recte ex arte hoc facit quum asseorionis genus et magnitudinem, anni tempestatem, regionem et aetatem ac praecedentis diaetae ideam considerare subjicit, quae certe ac firmissimae sunt mutationis diaetae indicationes. Illud enim in mutatione observandum est non ita primis diebus alimenti ^exhibitiones subducendas esse, quum aeger et id assumere valeat et natura quod assumptum est appetat et concoquat, ut postea per statum ubi vires prope exsiolutas vides mutationem aggrediaris pugnareque adhuc magis facultatem cogas quo tempore siorbitiones quidem confici ab aegrotante nequeunt, si quando illi iusseris eumque alimentis suffocaverit. Videre namque licet verbo quidem methodicos, sed re aut opere a methodo alienos medicos vinum et carnes dare ac tanquam in vas inanimum alimenta infundere. At qui recte in principiis protrahit ipsi quidem in vigore. etiam vires constantes perfeverant; qui vero non idoneis prorogati oni bus usus fuerit, ei circa principia etiam vires debilitantur partim quidem morbi, partim vero imperitiae artificis violentia. Ejusmodi quoque medicos aliis in locis hisce verbis loquutus arguerat: quid enim mali contingeret si manuariam intercedam ii auferrent qui artis opera male admistrant ? Al nunc citra causam aegrotis non sutis esse vis morbi visu est, nisi etiam medici accederet imperitia. Itaque per morborum initia semper ita alimenti dilationibus uti oportet, ut ne quidem cogitandum sit circa vigores morbos fore mitiores, etiamsi post dilationes easque maxime quae plurium dierum sunt cibus exhibeatur. Didicimus autem et ex iis quae intulit; rationem enim connexuit. rerum commutare quidem non parum bene habet, recte tamen mutatio transferenda^ et ex mutatione ciborum exhibitio etiamnum magis. A communi ratiocinatione si recte fiat commutatio, hoc certe sequi quoque auxilium oportet. Malum sane est in alterutro peccare, pejus tamen est in additione. Audiamus et quae deinceps dicat: -ad haec autem et virium robur consectandum est et morbi cujusque modus et hominis natura et aegrotantis in victu consuetudo non in cibis salum, verum etiam in potionibus. Multo autem minus ad. ciborum additionem procedendum quandoquidem ipsos detractione omnino subducere saepenumero conducit, ubi suffecturus est aeger donec morbi vigor mitescat. Non enim erres hic considerandae sunt an .phlebotomiam aut alvi vacuationem aut quidquam aliud validum praesidium omnino ferre queant, Imo an ex victus dilatione his neglectis perdurare ac morbi vigorem subire valeat. Quare mihi ne dicas et ego vires inspicio. Non enim ita inspicis ut oporteret. Quocunque autem modo eas inspicis, praeterquam quod nihil novi dicis etiam universalia ipsius Hippocratis praecepta subvertis. Quae igitur artificialis ratio est? conjectandum est an aegrotus ex diaeta adusique morbi vigorem perdurabit et utrum ille prius disiciet et ex diaeta non perdurabit vel morbus prius de/iciet ac obtundetur.

Cap. V. Quum autem sitiret Hippocrates non cujusvis esse medici a primo morborum infultu nosse qui cito et qui tarde vigorem subeant, multas ad hoc praecepta dedit in omni suorum operum constructione, praecipue vero in secundo epidemiorum dicens : per initia morbo.- rum an statim ipsi vigeant considerandum ; patet autem ex incremento. Deprehendes, inquit, nitunt vigorem prope aut procul esse, si probe incrementum consideraveris. Qui namque morbi lente paulatimque increscunt tardum; qui celeriter adscendunt celerem vigorem denotant. Morborum autem incrementa ex circuitibus et crises quoque hinc manifestae stant. Per incrementa quidem vigorem agnolces, incrementa vero per circuitus, Aliud enim est singulis diebus praesultum habere et aliud alternis diebus aut duobus interjectis. Neque vero hoc tantum satis fuit, sed et artificiosiora adjecit. Et in acce/stonibus per circuitus perpendendum est si celerius accedant aut non ; si diuturniori tempore aut non et num vexent magis aut non. Vult enim ad praecelerantis aut immorantis vigoris praecognitionem praedicta observari, hoc est utrum. acceleratum sit incrementum an prope dimiserit; et utrum morbi modus ad continuitatem propius accedat an longius absit a continuitate. Ad haec et accessiones quae per circuitus fiunt, an celerius an non, hoc est an celerius anticipent aut subsequantur: tardius. Quae namque anticipant celeritatem, quae subsequuntur tarditatem magis significant. Verum quoniam quae anticipat accessio prius etiam desinere potest, ob id-addidit: et si longiori tempore an non. Praeterea quum Iniret non tantum in accessionum longitudine ac brevitate differentiam esse; verum et in vehementia ac lenitate fierique posse ut in aequali invalionis dimensione vehementius aut lenius aliquis exacerbetur, idcirco addidit: et num magis aut non. Quum videris magnum adoriri incrementum ac sequi paroxysinum praecedenti tem-, per tum multo longiorem tum multo graviorem, scias vigorem statim affuturum. Etenim qui derepente intereunt; celeriores sunt eorum crises quod celeres sint .dolores et continui et vehementes. Ex contrariis autem contrarium. Elerta/sis autem et ex ceteris rebus communibus quae qui- dem .celerius stant breviores sunt, quae vero tardius longiores. At non solum in epidemiis, verum etiam in aphori Imis dat rationes, quibus praescire poteris vigorem prope vel pronul esse. Accessiones autem et status indicabunt morbi, horum enim alii natura acuti, alii natura diuturni, et anni tempestates. Quaecunque enim ipsis analoga, morbis auxiliantur ; quum nihil pugnent, tum incrementa tum rigores accelerant. Quocirca accurate perdiscendum esi bonum id esse, quod in statu ac morbo commune esi, accircultuum inter se incrementa. Sed haec quidem cum iis quae in epidemiis dicuntur communia sunt. Praeterea vero et aliam quandam rationem adliciet qua vigorem noveris. sed et ex iis mox apparentibus ut in pleuriticis sputum, si statim initio appareat brevem fare denunciat; si vero post appareat, longum. Concoctiones enim crisis celeritatem sanitatisque securitatem significant. rorinae quoque et defectiones et sudores et sudicatu suciles ac difficiles et breves et longos morbos fare quum apparuerinl demonstrant. Habes, inquit, rationum ubertatem, si nostris in operibus vectatus fueris; nec solum celerem vel tardum vigorem, verum etiam alia multa eorum quae futura sunt praenosces. Hoc dumtaxat prius accipe ac tuto crede: optimum esse ut medicus providentiam adbi- beat non ad gloriam solum, sed et multo magis ad curationis rationem. His prius constitutis ad artis opera orationem deducit.