De historia philosopha

GALENI DE HISTORIA PHILOSOPHICA LIBER SPURIUS. Caput I. Qualis philosophia suerit ante socratem quas ipse partes addiderit; ac de libro proposito.

Quum qui ab initio philosophati tuus ii susum physicam elegissent eamque suae philosophiae finem confittu issent, multis post temporibus natus Socrates ipse id philosophiae genus hominibus inaccessum esse censuit. Rerum enim abditarum cognitionem certam assequi perarduum esse existimavit. At quaerere quomodo quis emen- datius viveret et a malis avocaretur necnon bonorum quam plurimorum particeps fieret, .id magis profuturum. Quumque hoc utilius judicasset; physicam neglexit ad usum vitae non multum conferentem ; moralem vero quandam disciplinam excogitavit quae eorum est, quae bona vel mala ducuntur, turpia vel honesta, honore digna vel his contraria arbitratus eos qui haec providissent ab omnibus vitae incommodis te facile explicaturos. Quamobrem pars philosophiae ipsis moralis accessit, quae. eorum quibus vitum est honestissime vivere propositum astruit. Prospiciens autem oportere hujus auctorem artem callere suasoriam et hoc futurum si rationibus dialecticis praeclare uti videretur apud eos qui eum convenirent, disserendi facultatem meditatus qua perfossi ab iis quae noxia sunt liberi ad ea evehimur quae omnino prodesse nata sunt, eam constituit. Sic itaque a Socrate tres in partes philosophia divisa est quae prius .sola rerum naturalium speculatione circumscripta videbatur. Hoc igitur praefari oportebat, ut ex quodam initio philosophicam historiam conderemus. At de .ille materia disserere proposuimus non quod proprium quid invenerimus, sed quod quae ab antiquioribus sparsim fuseque dicta sunt ea colligentes dilucide ac concite studuerimus de ea disserere; ut qui discendi studio ducti ad haec accesserint interpretibus non indigeant, sed seipsis quae dicta sunt. singula apertius intelligant. Sed tutius enitamur de eo verba facere captiosis et multopere exornatis dialecticorum ratiocination ibas praetermissis. Non enim ostentationis gratia de eo studium suscepimus, sed quod voluerimus his honeste prode/su, qui prius aliquod ex philosophia emolumentum promere decreverunt arbitrati philosophari non suium detrita veste indutos, sed et eos- qui consimili ceteris incessu gradientes mentem maxime philosophicam habere studuerunt. Paucioribus autem quaecunque ab iis qui nos edocuerunt audivimus et quae ipsi perlegendo didicimus nunc in unum cogere tentavimus, ut ex omnibus alieni notum sit unde primum philosophia ad Graecos pervenerit, qui ipsam introduxerint, qui denique doctrina aestimati fuerint prae.. cellere ceteris qui ad haec animum appulerunt.

Caput II.

De successione philosophorum.

Primus est igitur, ut quamplurimi augurantur, qui philosophiam disciplinam apud Ionas introduxit Thales Milesius, a quo et sapientiam quae ejus aetatis fuit leni-. cam omnes appellanti Huic familiaris factus Anaxmander eodem modo philosophatus est, qui Anaximenem doctrinae tuae aemulum successorem constituit et Anaxagorae praeceptorem fieri curavit. Hic Mileto relicta venit Athenas et Archelaum Atheniensem primum ad philosuphiam concitavit. Cujus auditor fuit Socrates qui in multis posteris et coaevis causa fuit ut sincere philosophiae lucumherent. Qui namque ad ipsum accedebant prope omnes, ut dicitur, philosophiae desiderio inflammatos dimisit. Quum autem socratici multi exstiterint, necesse est nunc solum eorum mentionem facere, qui ejusdem sectae relicti fuere successores. Plato igitur plurimum ceteris praecelluit philosophiae adyta ita penetrans, ut quis diceret, invidia superata Socratici nomen assequutus est, susceptae veteris academice princeps suit fama celebratissimus. Speusippus autem brevi aliquo tempore eadem in secta mansit, sed arthriticis morbis obsessus in suum locum Xenocratem dogmatum Platonicorum interpretem constituit. Huic autem successit Polemon qui jurabat in verba Platonis necnou Crantoris. praeceptor factus est, in quo vetus academia finem habuit. Crantoris. auditor fuit Arcesilaus qui tue: diam academiam invexit et epochen, hoc est tacitam fententiam, excogitavit. Hujus Carneades successor constitutus novae academiae principia lustravit, quem sequutus est Clitomachus. Sunt vero praeter has omnes duae recentissimae academiae, quarum priori Philo praefuit, posteriori Anticchus. Quum autem permulti exstiterint Socratici, plerisque aequalem, inferiorem nemini fuisse Antisthenem arbitror, qui Cynicam philosophiam vitae addidit; cujus Diogenes factus est sectator ac in vitae institutis similis. Hune zeno Citieus audivit, qui et Stoicam philosophiam adinvenit. zenonis hujus sententias excepit Cleanthes et hujus Chrysippus auditor simile vitae institutum sequutus est. Chrysippi Diogenes Babylonius auditor factus Antipatri praeceptor fuit. Antipatrum audivit Posidonius. Aristippus autem Cyrenaeus a quo philosophiam Cyrenaicam accepimus Soeraticae auscultationis fuit particeps. Sed neque aequum est contentiosam dialecticam Megareusium philosophiam spernere, quam incepit Euclides Megarensis qui Stilponem docuit quique nulli Socraticorum iogenii subtilitate inferior factus est. Eorundem dogmatum inventor fuit Stilpo Megaricns, quem sequutus est Menedemus Eretriensis, a quo Eretrica philosophia denominata est. Phaedonem Eliensem primas obtinuisse inter Socralices nullus ignoravit, cujus rationes quum memoriae mandasset Anaxagoras Ahderites Pyrrbonem docuit auctorem Scepticae philosophiae. Aristoteles autem quum diu Platonis placitis adhaesisset, aliis. postea seipsum addixit, qui Theophrastum suae tectae praefecit, qui et Stratonem adduxit ad peculiarem quandam speculationis physicae formulam. Epicurus autem, ut nonnulli tradiderunt, spreta philosophiae gravitate ad quandam disciplinae rationem devenit ab accuratis philosophis non omnino approbatam. Hunc Metrodorus audivit et Hermachus, qui Epicuro successit.

De generibui philosophorum.

At duo sunt celebrium philosophorum genera, lenieum et Italicum. At de Ionico multa satis jam dictu sunt. Italici vero, ejus quidem quod Crotone et Parento viguit, princeps extitit Pythagoras ; ejus autem quod Elaeae floruit Xenophanes Colophonius princeps fuit, qui dubitatortae potius quam dogmaticae philosophiae sectator plerisque esse videbatur. Postea vero hujus placitis delectati sunt Melissea et Parmenides, quem rerum abditarum notitiam adeptum fuisse ferunt. Sed zeno Eleates contentiosae philosophiae princeps fuisse commemoratur. Hujus auditor Leucippus Abderites primus atomorum inventionem excogitavit. Ab eo vero depromptum dogma Democritus id magis stabilivit. Democriti successor aemulus fuitProtagoras Abderites, qui oratoriam artem philosophiae conjunxit.

Caput III.

ce cognominibus philosophiae.

At philosophia quaeque finita est partim quidem a viro praeceptore, quemadmodum Epicurea quae ab Epicuro, et Pythagorica quae a Pythegora, partim ab auctorum patria ut Eretrica, Megarica, partim a fine ac dogmate, ut Eudaemonica. Anaxarchus siquidem tuae probae insti. tutioris finem esse selicitatem dicebat. Partim ab actione ut peripatetica; Aristoteles namque quod deambulando familiarem ad discipulos sermonem haberet hoc cognomine tuam philosophiam appellandam censuit. Partim a pugnaci contentione, ut Cynica et dialectica. Partim a parte aliqua philosophiae, cui prae ceteris operam dederint, ut dialectica. Partim a locis in quibus diveriabantur, ut Stoica et academica. Partim ab affectu quo docentes utebantur, ut sceptica. Partim ab auctore, dogmate, fine et patria simul, ut quam Aristippus introduxit, quae quidem ab ipsi, inventore Aristippica dicta est, Cyrenaica vero ab ejus patria quam ille habuit, voluptuarla denique a fine suae philosophiae. Aristippum tamen voluptatem accusasse et damnasse potius suspicati sunt nonnulli. Et voluptatem appellasse putarunt non illam quae ex sensuum actione oritur delectationem, test eum animi statum qui molestia careat nullisque mulceatur illecebris.

De logica philosophiae parte.

Logicam philosophiae partem ortu posteriorem, ordine priorem posteriores philosophi constituerunt arbitrantes accurate philosophaturus oportere non prius aliis partibus operam navare quam disceptandi peritiam adepti sint et quid sit eorum quae sunt unumquodque cognoverint. Quidam enim asseruerunt philosophiam- esse facultatem cogno- . suendi et efformandi optimam vitam. optimam autem vitam esse dixerunt unumquemijue secundum virtutem vivere. Quidam vero exercitationem artis hominibus ad optimam vitam efformandam necessariae definierunt. At exercitationem quidem philosophiam omnes existimant; idoneam vero artem sapientiam, quae divinarum humanammque rerum comprehensio est. Quidam vero speculativum habitum eligendi et vitandi quod magis oporteat conjectarunt ipsamque nominarunt. Eligenda quidem et bona esse; fugienda vero et mala censuerunt. Bonum enim esse quod propter te sequendum est et comparatum, possidenti utilitatis causa fit, malum vero quod propter se fugiendum et obtentum damni causa est.

De philosophiae partibus.

At philosophiae partes quae ex sententia plurium ahsolutissimae esse creduntur tres deprehendimus; primam logicam rationalem, qua entium quodque secundum tubstantiam et secundum accidens, mutuas eorum differentias perdiscimus et alia consimilia cognoscimus. Secundam physicam naturalem per quam conspicere licet, quaenam ea causa sit qua et ordine coelestium corporum quaecunque apparere videntur motus procedit et quae sit ipsorum inter te tarditas aut velocitas et quaecunque his sunt similia. Tertiam omnium maxime necessariam vitaeque institutis utilissimam moralem, qua mutuo colloqui et plaride conversari disicimus; temerarios autem ac elatos non odio prosequendo, sed eludendo ac miserando contemnere, bene moratos vero ac mansuetos diligere. At tactiles est eorum secturi vitam qui mutuas easque probas consuetudines melius instituunt, quam illorum qui consuetudinem accessu difficilem prorsusque ab omni societate alienam inducunt.

De sectis.

Sectam aliqui tribus modis dici arbitrantur, communiter, proprie et propriissime. Communiter quidem opinlonum conspirationem esse aliquam in re quae ad vitam degendam spectat; proprie vero consensum in arte; propriissime autem consensum in philosophia. Ex notione vero tectam esse asserunt collectionem multorum dogmatum sibf invicem concordantium et ad- unum finem tendentium. Quatuor autem tectae sunt quas maxime generales existimant ii qui de earum distinctione curam susceperunt. Una est dogmatica quae in multis posita et stabilior est; altera sceptica quae de omnibus rationes inquirit. Tertia praeterea est contentiosa quae sophismatis superior esse in concertationibus studet. Sophismata autem ejusmodi existimant ut : quod ego tum tu non es : at homo tum : ergo tu non es homo: et id genus lasses pueriles et litigiosas ratiocinationes. Quartam denique tectam mixtam appellarunt, quae quibusdam in decretis collocata est ac de multis dubitat neque omnia ut approbati edisserit. Dogmaticos autem Pythagoram stannum et Epicorum Aiheniensum esse statuunt. Scepticos vero zenonem Elaeatem et Anaxarchum Abderitam et Pyrrhonem, qui quum aporeticam dubiam tectam esset amplexus, eam quam accurarissime coluit. Contentiosos vero appellarunt Euclidem et Menedemum et Clitomachum. Mixtae autem factae sectatores esse xenophanem, qui de omnibus dubitarit ac tantum decrevit omnia unum esse idque unum esse deum et finitum et ratione praeditum et immutabilem, atque Democritum simili modo qui de nulla re alia suam protulit sententiam, sed de atomis, de vacuo et de infinito documentum reliquit.

Quodnam sit philosophiae principium?

Principium tribus modis dicitur, primum ut -causale, secundum ut per modum constitutionis, tertium demonstrationis. Causale igitur principium est quum investigamus, quid sit quod primos homines in philosophiae opi-. nionem venire impulerit. Per modum autem constitutionis seu constituendi principium quum quaerimus qualis sit pars quae prior in artem ^redacta suit-. Demonstrationis vero quum quae a nobis inventa sunt, ea demonstramus. Porro inventionis philosophiae causa est secundum Xenocratem quidquid est in vita turbulentum placare.

Caput IV.

De signo.

Signum definiunt dialectici enunciatum sanae menti consentaneum et antecedens concludens quod consequitur. signorum vero alia sunt indicantia, alia vero admonentia. Signum indicans est quod rem significatam ita proponit, ut simul ac illud conspectum est in rei significatae cognitionem nos adducat, quale in fumo signum est. Eo nunque conspecto protinus quod ex igne ortum ipsis habeat cognoscimus. Signum admonens est quo non nisi prius observato signo apparenti in rei significatae cognitionem devenimus, ut quae lac habet eam illico peperisse intelligimus.

De jyllogismo.

Syllogismus est oratio quae ex concessis responsionibus de iis quae disseruntur inexspectatam conclusionem colligit, ut apud Platonem primo de republica. Thrasymaesto enim concedente justum esse potentioris utilitatem praestare : et id potentius esse quod imperium habet in quaque civitate: principes autem civitatum singularum posse quoque aberrare ac sibi inutilia facienda imperare subditis. Colligit Socrates id quoque justum esse ipsis magistratibus utilitatem non praestare,

De desinitione.

Definitio autem oratio est concita quae nos ducit in cognitionem uniuscujusque rei. Vel definitio est oratio, quae brevi commemoratione rem propositam nobis dilucidam efficit. At definitionum aliae quissent sunt essentiales, aliae vero notionales, speculativae et accidentales.

De divisione.

Divisionem existimant eorum quae in unum coierint sejunctionem distinctionemve esse. Dividi vero censent nomina in significantia et non significantia, tutum in particulares partes, genera in species et differentias in singusaria et haec in accidentia, accidentia in seipsa tum in sublecta.

De sedicio.

Judicium est rem discernens animadversio. Duplex autem est judicium, alterum cujus usu vitam ducimus, alterum quo res existere vel non existere diiudicamus. Dicitur vero judicium tribus maxime modis, communiter, proprie et maxime proprie.

De vero.

Verum est quod alicui oppositum cum re convenit. Differt autem verum a veritate substantia, constitutione, potentia. Substantia. quoniam verum incorporeum est, effatum enim est et dictum, veritas autem corpus : nam omnium- rerum scientia est ac praecipue verarum. Princeps facultas spiritus esse videtur qui meritu corporeus existimatur: constitutione vero haec- differunt quia evidens est, ut ego disputo ideo veritatem nobis esse indagandam, quod universa comprehendat: potentia quoniam verum pessimo cuique inest: nam vera interdum dicit vel mediocriter literis instructus:: veritas autem nonnisi probis et eruditis viris inesse potest.

De demonstratione.

Quandoquidem ad rationalem philosophiae partem spectare videtur ferum- de demonstrationibus, consentaneum est de iis verba facere. Demonstrationes voco syllogismos, qui ex evidentibus propositione et assumptione conclusionem inferunt vel qui nulla alia opus habent probatione. Sunt autem ejusmodi. Primus quando ex conjuncto antecedentis consequens infertur, ut dies est, ergo lux est. Secundus quando ex antecedenti et opposito consequentis antecedentis oppositum infertur, ut si dies est, lux est, atqui lux non est, dies igitur non est. Tertius in quo ex negato connexo et unius partis oppositio alterius partis oppositum deducitur, ut, si non dies est, nox est, sed dies est, igitur nox non est. Quartus in quo ex disiuncto et unius partis opposito reliquum infertur, ut, vel dies est vel nox est. Atqui dies non est, igitur nox est. Quintus in quo ex disiuncto et opposito uno eorum quae sunt in disiuncto oppositi reliquum infertur, ut, dies est, nox non est: atqui nex non est: ergo dies est.

Caput V.

De physica seu rerum naturalium scientia.

Quaecunque igitur par fuit de iis agere quae ad rationalem philosophiae partem attinent, alio in opere pluribus verbis enarravimus. Nos autem pauca de his solummodo perstringentes adhibito quodam disputandi modo ad ea recensenda properamus, quae de natura rerum auliqui tradidere. Atque de his si quisquam dicat, licet omnes facile reprehendamus, non moleste tamen feremus et hac de re manifesta constitui posse arbitramur et rane primum discentibus tironibus ab his propter facilitatem philosophiae exordium capiendum censuerimus. Initium ergo petemus a primis rerum naturalium principiis tam efficientibus quam materialibus: quae quidem ut par fuit, ubi agitavimus animo, aptum esse et consentaneum judicavitnus varias antiquorum de illis philosophorum opiniones ac de deo qui est prima et efficientissima rerum omnium quae sunt quaeque in dies gignuntur causa et, ut ita dicam, opifex in medium afferre. Plato siquidem et zeno Stoicus de dei- essentia disputantes non mundum ipsum esse dixerunt, sed praeter haec omnia quiddam aliud i incorporeum quidem deum esse Plato sentit; corpus vero seu corporeum zeno asseverat. Tamen de ejus forma nihil statuerunt. Epicurus autem humanam ipsum habere figuram credidit Stoici propriam quidem eum semper non retinere, sini igneus spiritus cum sit omnium quibus affluxerit formam facile fuscipere illisque similem effici, certum et definitum locum habere et digrediendo ipsum moveri Epicurus asseverare conatus est. Stoici insitum et innatum per omnia penetrare ev singulis rebus seu naturis similem effectum cum eisdem et moveri et locum mutare dicunt atque ex ingenita sibi virtute rebus sibi conjunctis prospicere : iidem quoque deum quidem cuncta gubernare dixerunt, sed nullius rei curam peculiarrter habere. At vero Epicurus affirmat beatam incor-, ruptibilemque naturam neque ipsam in te molestias ullas habere neque alicui alteri negotium lacessere, universis tamen hominibus bona deum elargiri. Plato autem opinatus est deum largitorem esse rerum omnium quae ad vitam spectant, non alium esse tensile Quicunque 1nuudum genitum esse putaverunt, deum dixerunt ipsius opilicem fuisse: alii vero qui genitum mundum concesserunt, non eandem de ipsius fine sententiam habuerunt. Verum Plato immortalem esse atque interitus expertem propter opificis industriam existimat. Stoici contra interire mundum putant atque ignis opera qui in infinitum diffunditur, ipsius mutationem contingere materia aliquod tempus quiescente et cessante: rursus vero in contrarium statum ex igne vergentibus rebus et conversis quoad principia in aliorum elementorum naturam et ructus coagmentatis atque a deo in unum corpus redactis ac omnino ex nova natura in mundum coalescentibus. Ac ceteri quidem omnes qui deum cunctarum rerum auctorem crediderunt, ipsum quoque unum horum omnium causam statuere conati sunt. Solus Plato ideas introduxit in quas intuens dens potest operari : item materiam introducunt omni qualitate carentem, ex qua singula quaeque non inaequalia conficeret, sed ab ipsa omnes gignerentur effectus. rerum quoniam de efficiente principio sutis multa attulimus, tempus est ut de materia quoque aliquid dicamus. Cynici qui de ea locuti sunt principium materiale esse una et mente et voce omnes consenserunt, quodnam vero sit non omnes consentiunt. Sed Pherecydes Syrus terram id esse credidit. Tbales autem aquam. Anaximander infinitum. Anaximenes et Diogenes Apollouiata aerem. Heraclitus et Hippastts Metapontiuus ignem. Xenophanes Colaphonius terram et aquam. Hippo Rheginus ignem et aquam. Oenopio Chius ignem et aerem. Democritus vero in Sophisticis terram et ignem et aquam. Stoici quatuor elementa terram et ignem et aquam et aerem. Aristoteles autem his addidit corpus quod in orbem agitur. Empedocles quatuor elementis amicitiam et litem adjungit: cum enim quatuor sint elementa materialia, amicitia haec copulat, lis vero eadem dissolvit et dissipat. Democritus et Epicurus atomos omnium rerum principia esse opinantur. Heraclrdes Ponticus et Asclepiades Bithynus rerum principia .faciunt moles quasdam non compactas. Anaxagoras ClaTomenius minimas quasdam similes rerum particulas. Diodorus qui Cronus cognominatus est individua minimeque corpuscula. Pythagoras numeros. Mathemalici corporum fines. Strato cognomine physicus qualitates.

Caput VI.

De principii et causae disserenti

Principium et causam aliqui nihil inter se differre putant: aliqui principium quidem rerum omnium originem praecedere existimant, non tamen nilum eventus cujuscunque causam esse dicunt, sed id quo secundum unumquemque modum res fiunt. causarum genera quatuor iidem statuunt. Antecedens quod ab eventu separari potest idque quod jam effecit permanet. Continens quod rem quam facit non deterit et quo praefecte adest effectus et cessante immutatur, crescente augescit et decrescente decrescit. Perfectum quod per se solum rem peragit. Adjuvans quod ceteris pares vires in effectum conscit, ut in arando videmus, in quo vel plurimum adjuvare videtur, quod leve et exiguum ad effectum affert momentum, ut bobus quidem duobus sit opus: attamen arator multo facitius arabit opusque absolvet, si tertius adducatur qui aliorum laborem sublevet.

De elementorum et principii deferentia.

Cum Ionici philosophi elementum a principio nihil differre arbitrarentur, plurimum Plato interesse judicavit, nihil enim prius esse censuit principio ex quo gigni poluerit. Contingit vero elementis priorem esse informem substantiam, quam alii materiam qualitatis expertem nominant, alii formam scu perfectionem et privationem. Praeterea elementa aliqui composita et effectus nominant. Principium vero neutrum horum esse constent. Quamobrem merito Plato deprehensam in his differentiam demonstrat.

De natura.

Naturam definiunt aliqui spiritum arte praeditum et ad aliud aditum facientem. Alii corporum concretionem et dissolutionem. Aristoteles^ principium motus et quietis ejus in quo est primo per se et non per accidens esse existimavit. Naturalia vocat tum elementa quatuor, tum cetera quae ex eis fiunt, animalia, stirpes, metalla et quae in aere generantur, imbres et alia id genus.

De motu.

Motum omnes pene concedunt quicunque paulo diligentius philosophati sunt locorum commutationem, ut cum quis a loco ad. locum videtur transire. Physicum cum quidam unum ex alio genitum in aliud transire demonstrant. Tertio ortum cum ex non entibus fit aliquid, interitum vero quando ex ente ad non ens transit, ut in animalibus quae corrumpuntur. Motum accretionis ut cum quid e parvo ad aliquid majus transiti Denique motum diminutionis ut cum ex majori aliquid breve redditur et ad minus transmutatur.

De corpore.

Nonnullis corpus esse dicentibus quodcunque sive agat sive patiatur. Alii corpus esse definiunt quod triplici dimensione constat cum renixu. Punctum namque esse cujus pars nulla : lineam vero longitudinem latitudinis expertem : superficiem quae longitudinis et latitudinis est particeps. Hanc vero cum profunditatem assumpserit corpus esse existimant. Quidam etiam corporum extrema et terminos corpora esse crediderunt.

De figura.

Figura corporis superficies, circumscriptio et terminus est. Figurarum vero aliae rotundae sunt, aliae angulares, quarum insmita pene variatio est.

De idea seu farina.

ldea est substantia incorporea, tui similium causa et naturalium substantiarum sub sensum cadentium exemplar, ipsa quidem ex se non subsistens, sed formis carentes maferias sibi similes reddens earumque constitutionis causa. Plato vero concedit quantum fieri potest quaerendas esse ideas in mente et cogitatione dei. Aristoteles autem formas quidem et ideas non abstulit, sed eas materiae conjunctas esse voluit. Stoici nostras cogitationes ideas app ellarunt.

Caput VII.

De mundo.

Stoici mundum unum esse dixerunt et hunc totum esse et corporeum. Empedocles velo mundum quidem unum esse concedit, non tamen universum esse, sed exiguam quandam universi particulam, reliquum vero otiosam materiam. Plato mundum unum esse et universum tribus argumentis consuerat, quia perfectus non esset, si omnia non contineret nec exemplari, -id est mortali mundo, similis si unicus non esset, nec aeternus si quid extra se haberet. Metrodorus praeceptor Epicuri ait absurdum esse in magno campo spicam unam produci et unum in infinito mundum. Quod autem sit infinitus ex eo patet, quod infinitae sint causae. Etenim si mundus sit finitus, causae vero illius infinitae ex quibus prodiit, necesse est mundos dari infinitos. Siquidem ubi omnes causae, ibi etiam tuus effectus. causae autem sunt -atomi et elementa.

Quomodo constitit mundus.

Constitit igitur mundus rotunda figura formatus hoc paeto ut gravissima corpora deorsum ferantur, levia vero sursum, circum denique. et in orbem quae ex his sunt composita;

Caput VIII.

De deo.

Quae de deo inter initis omisimus, ea nunc dicemus. Nam ex antiquis philosophis quosdam invenimus qui deos ignorarunt, ut Protagoram Eleum, Theodorum Cyrenaicum, Euemerum tifegeatam, non enim deos esse asserere ausi sunt. Videtur vero hujus opinionis fuisse. Euripides, quamquam id ipse non dicit ob metum Areopagitarum, sed Sisyphum id dicentem introducit. Sed istos missos faciamus et Anaxagoram potius audiamus, qui divinam mentem asserit res omnes a primordiis mundi inter se consutas distinxisse atque ita res omnes procreasse. Plato vero supposuit prima corpora non constitisse, sed inordinate mota a deo in ordinem luisse coacta et ad id quod erat conveniens revocata. Thales vero mentem mundi . deum esse putabat. Anaximander autem mentes infinitas dees esse putat. Democritus autem mentem in igne sphaerico animam mundi existimat. Pythagoras vero ex priucipiis unitatem deum et bonum esse putavit, quae sit unius natura ipsis mens est, indefinitam vero dualitatem daemonem et malum circa quam mundus est visibilis. Et Platoni hoc vitum est deum ab omni materia separatum et nullis passionibus obnoxium. Aristoteles vero supremum deum formam esse definivit separatam, universi tamen circulo inhaerentem: unde et corpus ejusmodi ab ipso aetheseum et magnum reputatum est, divisum in plures sphaeras. natura conjunctas, ratione vero separatas, ut aurmal sit compositum ex corpore et divinitate et hoc aethereum motum set in circulum volubile, animam vero rationem immobilem, causam motus secundum operationem. Stoici deum esse ignem arte praeditum vel spiritum arniluantur et via procedentem ad mundi generationem et omnes omnium. rerum rationes continentem, quibus omnia fato eveniunt totum mundum pervadere ac appellationes sortitum pro diversitate materiae in quam diffusus est. Deum et mundum et stellas et terram esse censent. Id autem quod omnium supremum est mentem esse et deum. Enisurus vero deos omnes humana specie esse, fota vero ratione visibiles propter tenuitatem specierum eorum naturae : hic vero sic alias quatuor naturas secundum genus incorruptibiles statuit atomosque, infinitum, vacuum et similitudines, bae vero dicuntur partes similares et elementa.

Unde dearum notitiam habemus.

Deum definiunt Stoici spiritum intelligibilem, formam non habentem, qui se in id quod vult transformat. Dei vero cognitionem habemus ex pulchritudine et magnitudine operum illius quae conspiciuntur: nihil enim temere aut caio pulchrum oritur, sed opificis sapientis opera: quamobrem Euripides dixit: stellae in coelo sunt ornatus opificis sapientis. Devenimus autem in hujusmodi cognitionem cum ex aliis stellis, tum praecipue ex side et luna, quae subterraneum iter emensa eodem colore, eadem figura, eadem magnitudine oriuntur eodemque et tempora et loca fervunt.

De heroibus et daemonibus.

Thales, Plato, Pythagoras et cum his Stoici sentiunt eos esse similes ac Daemones quidem substantias naturales, Heroas autem animas e corporibus separatas et harum bonas esse, quae hominum fuerint optime vitam traducentium: malas autem male viventium. Epicurus tam Daemenas quam Heroas non concedit.

Caput IX.

De anima.

Multam quidem possumus invenire apud priores phi- losuphos de anima ortam controversiam, verumtamen ne introductionis modum excedere videamur, cum quae de ea ab omnibus dicta Iun t enarraverimus, quaecunque ab illustrissimis viris de ea dicta fuisse arbitramur, breviter commemorare conemur. Animam igitur existimant aliqui spiritum esse toti corpori annexum, non tamen aequabiliter, sed. uni membro magis, alteri minus : hoc Asclepiadis tecta tores dicunt. Eandem alii facultatem qua vivimus arbitrantur. Quidam principium motus omnium quae fiunt et fonti Epicurea autem aerem illum quem respirando attrahimus animam esse credidit. Cujus substantiam alii incorpoream dixerunt, in.t Plato, alii corpora movere, ut zeno, quem foculi Stoici, nam spiritum ipsam esse opinati sunt. Item mortalem alii, ut Epicurus et Dicaearchus. Alii immortalem, ut Plato et Stoici, ipsam existimarunt: quamquam Plato tuo se motu semper moventem nec nuquam interituram ipsam asseveret, sicini contra tamdiu animam immortalem durare quoad mundus dissolvatur, tunc enim ipsum quoque corrumpi. Rursus alii sic an-nexas corporibus animas ajunt, ut ex eis ipsas- sponte natas dicant: hocque in causa esse, ut corporis voluptatibus tantopere delectentur. Alii vero animam volunt der particulam quandam nec ullum exstare elementum, quod otiosum sit quodque in compositarum rerum rationem non veniat. Peccare vero animas inquiunt. Alii quia liberae cum sint tuopte arbitrio ad malum ferantur: nam cum voluptates appetant ut eas assequantur, vitia persequi flagitiosum esse .non judicant. Alii cuncta fato evenire putantus animam quoque nulla electione habita delinquere posse concedunt. Poenas dare sceleratas animas ubi a corporibus iolutae fuerint existimat Plato: bonorum autem ad deum post mortem reverti et in astris habiture; Stoici nihil horum admittunt, sed postquam, ajunt, sejunctae a corporibus fuerint quae intemperanter vixerunt et adhuc voluptatum avidae funi, corpus aliud iterum subeunti, desideris voluptatum illectae, quas corporis ministerio assequuntur: id autem eas tamdiu facere; quoad virtutem edoctae in cognitionem veri boni deveniant ac meliorem vitam traducant: a qua statim ubi statutae et jam ab impedimentis corporis liberae fuerint, ipsis per fefemet interlucentibus honesti ac decoris ideis uniuntur, a quibus sic affectae nunquam postea divelluntur. Partes animae Plato tres fecit, rationem, iracundiam et concupiscentiam. Aristoteles quartam addidit naturalem et vegetantem. Stoici et ipsi partes animae quatuor enumerant, ratiocinandi, sentiendi, loquendi et gignendi facultatem. Alii simplicem et partibus carere animam arbitrantur: nihil enim aliud esse quam prudentiam, quam tum mentem tum intellectum appellant. Menemachus unus ex sectatoribus Stoicae disciplinae ubi suspicionem addidit, loquendi. et gignendi facultatem ademit eas sentiendi facultatibus attribuens. Nonnulli demum in tentum et rationem animam diviserunt, quibus aliquis merito potius assentiri poterit.

Caput X.

De minimis.

Ante quatuor elementa nonnulli frusta brevissima sive ramenta quaedam ejusdem rationis similium partium ceu elementorum elementa exstitisse dicunt. Heraclitus quoque pustula quaedam tum minima cum individua cogitatione tantum apprehensibilis inducit.

De coloribus.

Color est qualitas corporis visibilis. Pythagorici eosurem appellant superficiem corporis. Empedocles quod meatibus oculorum quadraret. Plato flammam e corporibus prodeuntem, cujus partes oculis responderent. zeno Stoicus colores esse desinit primos materiae habitus. Qui Pythagorae successerunt philosophi colorum genera fecerunt album, nigrum ; rubrum et pallidum. Reliquas autem colorum differentias ex diversa elementorum commixtione oriri: animalium vero etiam ex locorum et aeris diversitate consurgere.

De mixtione.

Prisci mixtionem elementorum fieri dixerunt ex allocatione vel temperamento. t naxagoras et Democritus ex eorum congressu. Empedocles e minimis corpusculis elementa componi dicit. Plato. tria tantum corpora inter se mutari dicit, ignem, aerem et aquam: terram namque Iosum immutabilem esse.

De vacuo.

Pythagorici et physici omnes ad Platonem usque in mundo vacuum esse asserunt. Empedocles intra mundum inquit, vacua res nulla nec extra est. Leucippus, Democritas et Epicurus atomos quidem multitudine, vacuum autem magnitudine infinitum dicunt. Stoici intra mundum vacui quidem nihil esse putant, extra vero infinitum. Aristoteles tantum vacui solummodo extra mundum esse, quantum ad respirationem mundi faciat: mundum enim, igneus cum sit, eventilatione indigere.

De loco et receptaculo.

Stoici et Epicurei locum a -receptaculo differre ceusunt: ac locum quidem esse quod corpus totum tangit ut superstciss ; receptaculum autem quod parte siclum ut in vests vinariis contingit.

De tempore.

Pythagoras tempus esse arbitratur ambientis nos coeli machinam. Plato mobilem aeternitatis imaginem vel intervallum motus mundi. Eratosthenes fotis iter.

De temporis essentia.

Temporis autem essentiam Stoici solis mutum existimant. Plato iter ipsum solis. Ac ceteri quidem ignitum tempus arbitrantur: Plato vult genitum ex sensus nostri cogitatione.

De ortu et interitu.

Parmenides, Melissea et zeno Eleata ideo nec generari nec corrumpi quidquam asseruerunt, quod universum immobile ponunt. Empedocles, Epicurus et ceteri quotquot e minutis corpusculis mundum exstruunt, concretionem et secretionem introducunt. Hi autem neque orici quidquam neque interire proprie dicunt: nam cumex congerie, non alteratione gignit es velint, non qualitatis sed quantitatis motum .ortus et interitus momentum praecedere faciunt. Pythagoras et alii quicunque materiam pati supponunt, ortum et interitum proprie adstruunt cum elementorum. qualitatibus immutatis nasci res et dissolvi.

De necesptate.

Thales validissimam esse necessitatem dixit, cum universio dominetur. Pythagoras autem existimat necessitatem mundo circumsnndi. Parmenides vero et Democritus omnia per necessitatem dixerunt evenire, esse vero ipsam fatum, justitiam, providentiam. Plato vero quaedam in providentiam, quaedam in necessitatem referri.

Quae essentia nece/saatts.

Empedocles existimat necessitatem esse causam utentem principiis et elementis. Democritus autem resistentiam, motum et impetum materiae. Plato vero nonnunquam materiam, nonnunquam habitum ejus qui circa ipsam operatur.

De fati essentia.

Heraclilus essentiam fati rationem esse omnia pervadentem dicit. Fatum vero est corpus aethereum, semen generationis omnium. Plato rationem. aeternam et legem aeternam naturae totius universi. Chrysippus vim spiritalem et ordinem omnia regentem. Et rursus in definilienibus dicit fatum esse id per quod orta nata fiunt, na- . scentia oriuntur, oritura generabuntur. Alii vero Stoici seriem. Posidouius autem tertium a Iove. Primum enim Iovem esse, secundum naturam, tertium fatum.

De surtuna.

Plato fortunam definit causam per accidens et id quod inopinato loquitur in iis, quae sicut. cum electione. Arifideles causam per accidens in iis, quae secundum appelltum fiunt finis alienius gratia, incertam eam at instabis lena. Differre vero fortunam a casu ex eo quod quae fortuna fiunt, casu quoque fiant cum fortuna siclum in nostris actionibus vertetur: quae autem fiunt natu non omnia fortuna, in his enim catus consistit quae ad actiones nostras non attinent; et fortunam solum esse ratione praeditorum ; casum vero in ratione praeditis et brutis animantibus et corporibus vita carentibus. Epicurus inconstantem et ipse causam modis, temporibus et personis fortunam dicit. Fortunam Anaxagoras et Stoici causam quam humanus discursus assequi non possit: atque alia quidem necessitate, alia f ato, alia electione, alia fortuna, alia caio fieri.

Caput XI.

De mundo.

Pythagoras primus hanc rerum omnium congeriem mundum nominavit propter ordinem qui est in ipso. Thales unum esse mundum. Democritus et Epicurus et hujus magister Leucippus infinitos mundos in infinito vacuo. Empedocles salis cursum esse circumscriptionem terminorum mundi. Stoici differre universum et totum: universum enim esse cum vacuo infinitum, adeo ut totum et universum non sint idem.

De stgura mundi.

Stoici rotunda figura mundum constare dicunt, alii cono, alii ovo similem malunt. Epicurus suscipere harum singulas.

An mundus sit animatus?

Ceteri quidem omnes mundum esse animatum et prudentia gubernari. Democritus vero et Epicurus ac quotquot atomos et vacuum introducunt horum neutrum concedunt, sed natura quadam bruta et rationis carente administrari. Aristoteles neque animatum esse totum per omnes partes dicit, neque sensu neque ratione neque providentia praeditum esse mundum existimat; coelestia enim corpora haec omnia habere, orbes enim continere animatum et vivens. Terrestria vero horum nihil accipere et ordinem per accidens iis non per te aut a causa antecedente contingere.

An mundus sit incorruptibilis?

Pythagoras et Plato et omnes qui eorum locuti stant opiniones, existimare se mundum a deo factum dixerunt et esse natura sua corruptibilem, sensibilem, providentia tamen opificis non interiturum. Epicurea autem et Stoici mundum corruptibilem concedunt quoniam ortus fuit, ut animal, ut planta. Aristoteles autem mundi partem sublunarem et passivam et corruptibilem esse et in qua terrestria corrumpuntur.

Unde mundus alatur?

Aristoteles putat ipsum mundum si nutriatur interiturum. Horum vero neutrum mundo contingere. Plato dicit iis nutriri quae corrumpuntur secundum mutationem. Philolaus Pythagoricus duplicem esse interitum existitnavit, unum igne coelesti defluente, alterum aqua lunari circa stellas superfusum. Atque horum exhalationes esse alimentum mundi.

A quo elemento coepti detis mundum facere?

Physici a terra exordium sumpsisse ipsam dicunt tanquam a centro. Pytbagoras autem ab igne. Empedocles dicit primum fuisse fecretum aetherem, secundo ignem propter quem terra distincta est; postea aquam ex qua cum in vapores et exhalationes soluta fuerit, generatur aer; generari autem coelum ex aere, felem vero ex igne. Plato vero genitum fuisse mundum si generatur ad mundi intelligibilis exemplar; visibilis autem mundi prius quidem animam, postea vero speciem corporis. Pytbagoras corpora solidorum existimavit quae appellat mathematica, ex cubo enim terram factam fuisse dicit, ignem ex pyramide, ex octoedra aerem, ex icosaedra aquam, ex dodecaedra universi sphaeram. Plato autem hac in parte Pythagorae consentit.

De ordine mundi.

Parmenides multas corollas esse inter se complicatas unam ex raro, aliam ex flento, eas vero quae in medio sinit ex opaco et lucido mixtas : quae vero ceteras continet instar muri solidam esse. Leucippus et Democritus tunicam et membranam quandam mundo circumponunt. Epicurus quorundam mundorum extremitates raras esse, quorundam vero densas et horum quasdam mobiles, quasdam autem immobiles. Plato supremo in loco aethera collocat, tum ignem, postea aerem, deinde aquam, ultimo terram; interdum tamen igni conjungit aethera. Aristotelas aethera primum collocat, quem immutabilem et quintum corpus facit, ab eo commutabilia disponit, ignem, aerem, aquam et infimo loco terram. His autem ita metum tribuit coelis circularem, iis vero quae intra coelos sunt levibus sursum, gravibus deorsum. Empedocles nec definita nec eadem loca semper habere sentit elementa: sed in alterius locum omnia succedere.

Quae causa inclinationis mundi?

Dlogenes et Anaxagoras post mundi constitutionem et animalium ex terra generationem sponte sua dicuntmundum ad austrum inclinasse fortasse providentia divina, ut quaedam ejus pars sit inhabitabilis, quaedam habitabis lis propter frigus et calorem. Empedocles aere vi foliis . agitato ursas inclinatas et boreales plagas in altum sublatas: australes vero depressas atque ita totum mundum inclinasse ait.

De eo quod est extra mundum et an sit vacuum.

.. Pythagorici extra mundum vacuum esse dixerunt in quod. et ex quo respiraret mundus. Stoici vacuum esse in quod mundus infinitus per conflagrationem resolveretur. Posidonius infinitum non facit, sed sutum tantum quantum ad mundi dissolutionem sufficit libro primo de vacuo. Plato et Aristoteles nec intra mundum nec extra vacuum ponunt.

Quaenam sit dextra pars mundi.

Pythagoras et Plato et Aristoteles orientalem partem esse dextram mundi dixerunt, a qua motus incipit, occidentalem vero sinistram. Empedocles autem dextram esse eam, quae circa solstitium aestivum, sinistram vero quae circa hiemale.

Caput XII.

De coelo quae sit ejus essentia.

Anaximenes extimam mundi circumferentiam terrenam esse. Empedocles vero coelum solidum esse putavit et constare ex aere in morem crystalli ab igne durato et utroque hemisphaerio ignitam aeriamque naturam continere. Aristoteles ex quinto corpore igneum esse coelum ex calore et frigore compactum.

De divisione coeli.

Tholus, Pythagoras et qui ab iis manarunt, coelum in quinque circulos dividunt, quos sonas appellant: horum arcticum unum appellari, qui nobis semper apparet, alium tropicum aestivum, alium tropicum hiemalem, alium meridianum, alium antarcticum, qui semper latet: obliquum vero circulum quem sodiacum appellant, tribus mediis substerni. Fertur Pythagoras obliquitatem hanc sodiaci circuli primus excogitasse, quam ut proprium iuventum sibi arrogat oenopides Chius.

Caput XIII.

De stellarum essentia.

Thales e terra quidem constare stellas existimat, igneas tamen esse. Empedocles igneas solum. Anaxagoras autem aethera circumfusum acrem inflammatum existimavit ac circumvolutionis impetu lapides e terra subripuisse ipsosque inflammatos fieri stellas. Diogenes dicit stellas esse pumiceas easque putat esse mundi exspirationem. Plato vero stellas majorr. ex parte igneas esse putat, adhaerentes tamen aliis elementis instar glutinis. Xenophanes e nubibus accensis constare stellas arbitratur easque singulis diebus restingui, noctu vero rutilis accendi putet quemadmodum carbones. ortum enim et occasum acceusiones et restructiones esse. Heraclides autem et Pythagorici unamquamque stellam mundum esse putant coelum et terram ambientem in aere infinito. Has autem opiniones in quibusdam hymnis orphei dicunt haberi, qui unamquamque stellam mundum faciunt: horum nihil inficiatur Epicurus, cum sint similia his quae contingunt.

De figura stellarum.

Stoici stellas rotundas existimant ut et mundum et solem et lunam. Cleanthes coni figura. Anaximenes tanquam clavos coelo crystallino- adactos. Quidam vero putant stellas esse laminas igneas quemadmodum animalia depicta.

De ordine stellarum.

Xenophanes secundum superficiem putat stellas moveri. Democritus fixas primas esse, deinde post nitas planetas, in quibus fui. et luna. Plato post fixas Saturnum dicit primum apparere, deinde Iovem, postea Martem, quartam Luciferum stellam Veneris, quintam stellam Mereurii, sextam solis, septimam lunae. Mathematicorum quidam Platonem sequuntur, quidam vero salem in medio horula constituunt. Anaximander et Metrodorus Chius atque Crates supremum locum foli deferunt, proximum lunae; fissi his vero fixa et vaga sidera collocant.

ne motu stellarum.

Anaxagoras et Democritus et Cleanthes ab ortu ad occatum ferri stellas existimant: Alcmaeou et mathematici ex stellis planetas ab occata ad ortum moveri. Anaximander vehi stellas existimat ab iis circulis et orbibus quibus instant. Anaximenes eodem pacto sub terra quo tupra moveri. Plato et mathematici solem, Venerem et Mereurium eodem modo moverim.

unde illuminentur stellae.

Metrodorus omnes stellas fixas lumen a sese accipere putat. Heraclitus et Stoici nutriri stellas putant .vaporibus sursum elevatis. Aristoteles non indigere nutrimento coelestia dicit, aeterna cum sint et corrumpi nequeant. Plato et Stoici ut mundo sic stellas a seipsis nutriri sentit.

De Castore et Polluce.

Xenophanes stellas quae supra apparent nubem esse dicit, quae certo quodam motu agitata resplendet. Mea trodorus existimat esse sulcationem ab oculis videntium propter metum et consternationem ortam.

De stellarum significatione.

Plato fidem, lunam et alias stellas tam vagas quam fixas occasu et ortu tuo tempestates quae aestate et bruma contingunt, significare putat. Anaximenes non ex aliis, sed tantum ex sole. Eudoxus et Aratus generatim ex stellis, dum dicit,

Ipse haec altitonans in celsa inserit olympo, Et totum prudens distinxit signa per annum Eximia, ut rebus de certis astra monerent.

Caput XIV.

De natura salis.

Anaximander orbem ejus esse putat octies vigesies terra majorem similemque rotae plaustri canthum habentem, concavum et igne plenum, ac quadam ex parte ignem ad nos per orificium quasi per canalem emitti et boe esse selem. Xenophanes e siccis Saporibus igniculos quosdam convenire^ dicit, qui in unum corpus redacti solem constituant vel felem accentam nubem. Stoici incendium mente praeditum ex mari genitum. Plato ex plurimo igne. Anaxagoras et Democritus et Metrodorus massam aut lapidem igne candentem. Aristoteles globum e quinto corpore. Pullulans Pythagoricus corpus vitro. simile quod lucem acceptam ab igne mundi eandem ad nos remittat: adeo ut tria. in sole distinguantur, ignis qui est in coelo, corpus quod ab ipso igneo -perinde ac tpeculum quoddam illustrari et ignescere potest: et tertium radium a speculo ad uos reflexum. Nam et hanc lucem salem appellamus tanquam simulacrum simulacri. Empedocles duos finies existimavit, unum praecipuum et. primum, ignem qui est in opposito et hemisphaerio .mundi quod replet quique siemper ex adversi, tuae imaginis lucedit; alterum eum quem spectamus solem qui repercussio est luminis ejus, quod est in altera dimidia mundi parte repleta aere, qui calorem habet admixtum et hunc splendorem a rotunditate terrae reflecti in solem qui est crystatio similis et cum motu ignei elementi circumtrahi. Et ut multa breviter complectar, sol est repercussio ignis qui circa terram movetur. Epicnrus molem e terra compactam pumici spongiaeve similem putat, quam ignis ejus foramina permeans accendit. Heraclitus fulgorem qui in oriente accenditur, in occidente exstinguitur.

De magnitudine solis.

Anaximander solem quidem terrae putat aequalem, orbem autem a quo respirat et in quo fertur septies vigestes terra majorem. Anaxagoras multoties Peloponneso majorem. Heraclitus quanta est humani pedis longitudo. Epicnrus talem esse qualis apparet ac paulo aut majorem aut minorem esse.

De figura falis.

Anaximenes latum esse solem ut folium existimatu Heraclitus scaphae instar subeurvum. Stoici globosum ut coelum est et stellae. Epicurus ipsum posse his omnibus esse figuris admittit.

De conversionibus salis.

Anaximenes ab aere densato et obnitenti stellas exifirmati impelli. Anaxagoras ab aeris qui septentrioni subest densatione, quem sini compingens reddit valentiorem. Empedocles ab orbe qui ipsum continet et Tropicis impediri, ne recta ad polos progrediatur. Diogenes quia tol exstingueretur a frigore calorem oppugnante. Stoici juxta intervallum alimenti subjecti solem progredi. oceanum autem et cetera maria alimentum soli ministrare eam quam in se habent humiditatem et terream exhalationem. Plato, Pythagoras, Aristoteles ob zodiaci circuli obliquitatem, qua fol oblique meare cogitur et secundum. circulos tropicos. Haec autem omnia sphaera demonstrat.

De felis desecta scu eclipsi.

Thales primus dixit felem deficere propter lunam, quae tota terrestris est, ei ad perpendiculum suppositam idque ex supposito soli speculo facile discerni. Anaxitnander clausio foramine per quod ignis exspirat. Heraclitus conversione partis convexae sursum-, gibbae vero deorsum ad nostrum visium obvertatur. Xenophanes per exstinctionem solis eclipsim. fieri; rutilis autem versus orientem alterum accendi. Narrat etiam felem aliquando integro mente defecisse et curtus alio tempore sic ex toto defecisse, ut dies -non appareret. Aristarchus propter terram orbem fotis dixit inumbrati. Xenophanes multos esse soles, multas lunas secundum terrae climata, segmenta ac sonas: quodam autem tempore fotis discum incidere in quandam terrae portionem a nobis non habitatam et sic tanquam in vacuum delatum deliquium occidere. Idem solem in infinitum progredi, nobis autem videri quod rotetur ob distantiam. Sunt qui nubium condensationem cautentur, quae ritu non cernente disco stolis obducantur. Aristarchus solem fixis stellis adjunxit, lunam autem tuo. veri circum solis orbem et tuis inclinationibus umbram disco inferre.

Caput XV.

De lunae natura.

Anaximander decies novies lunae orbem terra majorem existimat. Xenophanes autem esse nubem constipatam. Stoici mixtam ex igne et terra lunam existimant. Plato ex multo igne. Anaxagoras et Democritus firmamentum igneum, habens in seipso campos, montes et valles. Hecaelitus terram caliginosa nube contentam. Pythagoras corpus lunae igneam sequi naturam.

De magnitudine lunae.

Stoici lunam putant terra esse majorem ut et felem. Parmenides aequalem loli et ab ipso illuminari.

fle figura lunae.

Stoici rotundam esse lunam ut Polum existimant. Heraclitus scaphae, Empedocles illico similem, alii instar cylindri. Figuram autem septem modis assumit luna ; quando enim nascitur videtur apparere cornuta; tum fierniplena; mox plusquam dimidia; pestes plena. Rursus cum revertitur statim apparet gibbosa; mox semiplena; et iterum cornuta. Postea- latet donec omnino renovetur. De ea multa dicuntur. Quidam hoc modo figurari dicunt, nimirum umbra terrae primum secundum aliquam siti ipsius partem, aliquando secundum se totam confugiente luna in centrum terrae.

De illuminatione lunae.

Anaximander ipsam peculiarem lucem habere dicit, rariorem tamen. Antipbo proprio lunam splendore fulgere docet : quod si paulatim abscondatur, id illi contingere telis vicinitate: sic enim a natura comparatum ut majoris accessu lux minor obruatur; quod etiam reliquis stellis evenit. Thales et qui ipsum sequuti sunt a sole . lunam dixerunt illuminari. Heraclitus idem lunae quod soli contingere defendit. Stellae enim quoniam concavae sunt et vapores excipiunt lucere videntur, ac fui quidem splendidius cum in puriori aere, luna autem obscurari videtur quod in aere turbidior: seratur.

De lunae defectu seu eclipsi.

Anaximander coniecit lunam deficere quum osculum quod circum rotam est obturatur, Berossus ex obversione in nos facta restinctae partis. Heraclitus ex gibbae pertis conversione. Pythagoreorum aliqui per reflexionem et obturationem terrae tum nostrae tum oppositae. Plato autem, Aristoteles, Stoici et mathematici menstruales occuli at tones ipsam efficere, quando cum siste congreditur et ejus radiis obruitur ac undique illustratur, deficere vero quando obumbratur a terra utriusque sideris in medio constituta aut potius cum ejus illuminationi afficitur a terra,

Qui luna terrestris appareat.

Lunam ideo terrestrem existimant Pythagorici, quod ipsam incolant proceriores arbores et animalia majora atque praestantiora quam hic apud nos. Esse vero decies quinquies quae circa ipsam fiunt animalia illa nostris rohustiora nihilque excrementi communis emittentia ac tanto diem esse nostro longiorem. Anaxagoras. ejus inaequalitatem fieri a concretione frigidi et terrestris quae simul miscentur, misceri autem igneo caliginosum stellamque lucis ementitiae lunam ideo nuncupari. Stoici quoque negant propter diversas facies ejus substantiae compagem esse insolubilem.

De lunae distantia.

Empedocles plus duplo lunam dissere putat a sese quam a terra. Mathematici decies octies. Eratosthenes Idem a terra distare quadringentis et octo myriadibus. Luuam vero a terra distare septuaginta octo millibus stadiorum.

Caput XVI.

De anno quantus cujusque planetarum sit magnus annus.

Annus Saturni annorum est triginta ; Iovis duodecim; Martis duorum ; solis mensium duodecim ; Veneris et Mereurii- totidem, nam aequales his curius, lunae triginta dicium, tot enim diebus mensis absolvitur ab. apparitione lunae ad ejns cum sole congressum. Annum quem magnum appellant quidam octavo quoque anno compleri dieunt, alii decimo nono, quidam sexagesimo primo. Heraalitus decem et octo millibus annorum solarium. Dionenes trecentis sexaginta quinque annis, tantus quantus est unus annus Heraclito. Nonnulli septem millibus septingentis septuaginta teptem.

Caput XVII.

De circulo lacteo.

Circulus lacteus nebulosus lest in aere semper apparens lacteusque est a suo colore nuncupatus. Pythagoreorum aliqui crediderunt ipsum esse stellae cujusdam incendium quae suis sedibus excidit et locum per quem circumvoluta est exussit, eo tempore quo Phaethontis incendium per illam viam grassabatur: alii .dicunt ab initio solem illac iter suum peregisse : quidam volunt hoc eriguam esse apparitionem plurimi caelestis ignis cujus splendor ad coelum reflectitur; id quod arcus coelestis nubes facere consueverunt. Metrodorus propter transitum tolle, illum enim esse circulum solis existimat. Parmenides ra-. rum denso commistum lacteum colorem conficere putat. Anaxagoras terrae putat umbram esse et aliquam coeli partem occupare, quia cum sol terrae flabelli non illuminat omnia. Democritus esse splendorem multarum exignarum et cohaerentium stellarum te invicem collustrantium. Aristoteles siccae exhalationis incendium quae jugiter et abunde succedit ac eodem modo fieri crinitum ignem infra aerem fissi planetis. Stoici ignis aetherei raritatem ipsumque superiorem planetis. Posidonius ignis acervum stella clariorem, splendore vero obscuriorem, densiorem.

Caput XVIII.

De cometa, stellis discurrentibus et trabibus.

Pylbagoreorum aliqui cometas dicunt esse stella- quae non. semper apparent, sed certis quibusdam temporibus sina revolutione oriuntur: alii repercussionem vitus nostri ad solem similem imaginibus quae in speculis cernuntur. Anaxagoras et Democritus concursura duarum aut plorium stellarum sese illustrantium. Aristoteles siccae casialationis congeriem accenfam. Strato sideris alicujus lucem densa nube comprehensam, id quod et latentis evenit. Heraclides Ponticus nubem praealtam illic a luce superna illuminatam: eandem hic barbatis,^ areis, trabibus, columnis et id Egenus aliis causam assignat; ut omnes peripate-. tici qui ex accensis vaporibus species lusce fieri dicunt. Epigenes vaporem terrae commistum, in. altum elevatum inique accensum. Boëthus ardentis aeris id speciem esse credidit. Diogenes stellas esse cometas putat. Anaxagoras quas discurrentes stellas vocant, perinde atque scintillas ex aethereo igne cadere putat et ideo statim quoque exstingui. Metrodorus ex foliis radiis violenter in nubem, ut sagitta solet irruentibus discurrentis stellae speciem excitari. Xenophanes id genus omnia nubium- accensarum constitutiones vel incursiones existimat.

Caput XIX.

De tonitruis, coruscationibus, turbinibus et convolutionibus.

Anaximander a statu subeunte haec omnia fieri putat, quando inclusus densa nube nititur erumpere qua parte tenuior est et levior; ipsa ruptio sonum edit, ipsa autem divulsio juxta nigredinem nubis coruscationem. Metrodorus cum in nubem densitate compactam flatus irruit, disruptione focum facit, percussione et divulsione micat; velocitate autem motus a sole calorem accipiens fulminat: fulminis autem imbecillitas in turbinem degenerat. Anaxagoras quando calidum in frigidum incidit, hoc est cum aetherea pars aereae miscetur, coruscationem facit; colore vero qui est ad nigredinem nebulosae partis fulgur; multitudine et magnitudine lucis fulmen; cum magis in corpus cogitur ignis vorticem ; cum est nubilisfior,- turbinem. Stoici nubium concursum tonitru definiunt; coruscationem earumdem inflammationem attritu excitatam; fulmen vehementer actae nubis incensionem; turbinem segniorem. Aristoteles autem haec omnia fieri putat a siccis exhalationibus, quae cum inciderint in humida, conantur erumpere, dum igitur impellunt sicca atque discindunt humida, tonitru tonus excitatur, accensione siccitatis fit fulgur, turbinem et vorticem materiae quam uterque trahit copia generat, calidior tamen turbo, densior autem est vortex.,

De nubibus, pluviis, nivibus et grandinibus.

Anaximenes dicit fieri nubes ex aere plurimum densato ; et ex ipso magis coacto exprimi pluviam ; nivem autem fieri quando aqua furtum elevata condensatur a frigore; grandinem vero quum a vento comprehenditur humido. Et Metrodorus e vaporibus aquosis sursum elatis nubes coalescere putat ; Epicurus ex atomis, rotundam vero reddi grandinem et pluviam fieri cum A longiori delatione per - aerem repercuti contingit.

De iride seu arcu coelesti.

Eorum quae in sublimi fiunt quaedam revera subsistunt, ut imber et grando, quaedam sunt merum substantiae simulacrum propriam non habentia subsistentiam eomodo quo moveri terra nobis. enavigantibus ridetur. Est autem ereus coelestis tantum species apparens, de quo siicemos, si prius docuerimus quomodo ipsum videamus. Videmus autem lineis vertentis vel curvis .vel fractis, ob-. scutis et quae fiala ratione spectati possint incorporeis. Rectis autem lineis videmus ea quae in aere; sunt quaeque per lapides: pellucidos et .per. cornua; omnia enim haec tenuium sunt partium. Curvis autem llueis alpici-i mus quae in aquis, visus enim vi propter crassitiem materrae ipsius aquae incurvatur, ideo remos in mari fractos eminus videmus. Tertius modus videndi refracta est in speculis. Ejusmodi autem arcus coelestis. est species. oportet enim concipere humidam exhalationem in nubem mutari, tum statim roris instar ex ipsa minutas guttas manare: cum igitur sol in.occasu fuerit, necesse est enim omnem arcum coelestem ex adversio fotis apparere, cum vitus in guttulas incidens refrangitur, ut arcus caelestis fiat, non sunt autem guttae species figurae sed colores ridentur: tres autem colores habet arcus coelestis, primum puniceum, secundum vlolaceum seu purpureum; tertium caeruleum et viridem. Nonnunquam igitur puniceum quidam. splendor foliis occurrens fulgorque integer refractus rubrum ac puniceum parit colorem: secunda autem pars turbidior splendore a guttis dissoluto purpureum qui rubri coloris est imminutio ; cum adhuc turbidior nubes rorem fundens in viridem transit. Id exemplis comprobare licet. Si quis e regione radiorum fotis aquam accipiat et exspuat, guttae autem a sole refractionem suscipiant, inveniet factum arcum coelestem et qui ophthalmia laborant idem patiuntur, si ad lucernam respiciant. Anaximenes arcum coelestem fieri putat a splendore solis in nube densa, crassa et nigra, quod non possit ejus superficiem penetrare sed in ea consistat. Anaxagoras retractionem lucis solaris esse a nube crassa, quae semper ex adversis parte solis est, qui in ea tanquam in speculo apparet : eam quoque canfiam affert cur duo soles frequenter in ponto contingant. Metrodorus quando in .nube fel fulget, nubem caeruleam fieri alt, fulgorem vero rubrum.

De virgis.

Quae circa virgas et feles oppositos contingunt mixliene subsistentiae et apparitionis fieri putant, cum nubes videantur non tamen proprio colore, sed alieno, qui nisui exhibetur. In his autem omnibus tam qui secundum natutam quam qui secundum adumbrationem similes contingunt affectus.

Caput XX.

De ventis.

Anaximander ventum existimat fluxum aeris esse, motis aut colliquatis a sole quae in eo sunt partibus tenuissimis et humidissimis. Stoici dicunt esse spicium aeris arbitran torque pro locorum diversitate varias appellationes sortiri, nam et ventum qui ab cenatu spirat favonium appellarunt, qui ab ortu solis subsolanum, a septentrione aquilonem, a meridie austrum. Metrodorus autem aqueam exhalationem propter solis aestum fieri ventorum impetum. Etesias autem spirare densato aere, qui ad septentrionem est et tole a nobis recedente solstitio aestivo.

De hieme et aestate..

Empedocles et Stoici hiemem fieri- dicunt aere praevalente sursumque sua te densitate protrudente: aestatem autem contra igne superante ac se deorsum ad nos agente.

Caput XXI.

De terra.

Thales et qui ipsum secuti sunt unicam esse terram existimant. Pythagoreorum aliqui et hanc esse et aliam huic oppositam dicunt. Stoici autem dicunt unam esse terram- eamque finitam. Metrodorus terram esse sedimentum et tanquam. faecem aquae putat ut solem aeris.

De figuris terrae.

Thales et qui eum secuti sunt rotundam terram exrdiruant. Anaximander autem terram lapideae columnae plantae similem. Anaximenes mensae figuram obtinere, Leucippus tympani, Democritus disco quidem similem lotitudine, verum in medio concavam putant.

De situ terrae.

Qui Thaletem secuti fiunt terram in medio positam existimant. Xenophanes primam .docuit terram in influitam profunditatem radices mittere ex inferiori parte, compactam vero ex aere et igne, Philolaus Pythagoricus ignem esse in medio, ipsum enim esse quasi focum universi. Secundum ab ipso terram primae oppositam, tertiam vero habitabilem ex adversio positam et cfrcumduetam terrae antipodum. Parmenides primus definivit ea loca quae habitantur sub duobus tropicis circulis esse terram.

De inclinatione terrae.

Leucippus terram in partes austrinas propendere putat ob raritatem quae inest illis partibus, compacta nimirum frigere. septentrionali plaga et opposita combusta. Democritus quod imbecillior sit pars austrina ambitus, ideo terram mole auctam eo inclinare. Partes enim feutentrionales sunt, intemperatae, meridionales vero temperatae. Unde terra eo deprimitur ubi fructibus abundat et incremento.

De motu terrae.

Alii quidem immotam manere. terram existimanti Philolaus autem Pythagoricus circulariter moveri circum ignem per obliquum circulum eo modo quo fol et luna. Heraclides autem Ponticus et Ecphantus Pythagoricus atobilem terram non ut tuum locum transiliat, sed rotae in-. dar circumferatur ab occato ad ortum circa proprium tuum centrum. Democritus initio terram ob tenuitatem et levitatem errasse dicit, verum procedente tempore densiorem et gravlorem factam constitisse.

De divisione terrae.

Quidam e Pythagoreis. terram eadem proportione qua totius coeli globus divisus est, dividunt in quinque circulos, septentrionalem, meridionalem, solstitialem aestivam et hibernum atque aequinoctialem; horum medius medium terrae torridae definit, atque habitabilis est sona illa quae media est inter circulum aestivum et hibernum; quod sit temperata.

De terrae motibus seu concussionibus.

Phalas et Democritus aquae terrae motus causam tribount. At Stoici dicunt terrae concussionem esse humidi vaporis e terra .in aerem .descendentis ac erumpentis. impotum. Anaximenes terrae siccitatem et humiditatem con-. cultionis hujus pansam assignat, quarum illam quidem arflores, hanc vero pluviae gignant. Anaxagoras terrae motum fieri excussione aeris, qui quum in densitatem superfieret terrae irrumpat nec expulsionem pati valeat, ambientem locum tremore concutit. Aristoteles autem fletum motionis qui quum intro fluit, extra exhalat ob ambientem undique frigoris antiperistasin tortum deorfumque ipsi, circumstante. Nam calidum superius fieri properat, quum leve sit, ob idque interceptione facta humidae exhalationis revulsionibus adacti cunei instar oppositisque convolotionibus terrae concussiones. creari. Metrodorus nullum in proprio loco corpus moveri, nisi quis impellat aut actu detrahat. Quamobrem .erram quoque tua in sede morantem naturaliter moveri- non posse, quaedam tamen ipsius loca alio tendere. Parmenides et Democritus terram aequaliter undique recessisse, aequaliter quoque protendere dicunt, nec habere causam, ob quam huc potius quam illuc vergat proindeque concuti tantum, non moveri. Anaximenes terrae planitiem aeti insidere; alii vero aquis mnatare instar foliorum platani.aut asserum, ideoque moveri. Plato omnis motus fax. circumstantias enumerat; sursum, deorsum, dextrarium, .sinistrorsum, antrorsum, retiarium; horum vero nullum posse terrae accidere, quum undique ima sit maneatque immota. Epicurua fieri posse ut terra aeris subjecti qui aquosus est, crassitie impulsa ac quasi succussa moveatur, fieri etiam posse ut infimis Inis partibus cavernosa cum sit, spiritu qui per eam dispergitur, in cavernas antrorum similes incidente quassetur.

Caput XXII.

De mari et cur falsum sit.

Anaximander esse dicit mare prioris humoris reliquum, cujus calorem portionem ignis exsiccavit, residuum vero propter exustionem transmutavit. Anaxagoras cum humor per initia stagnans a solari circumventione esset adustus exhalassetque pars pinguis, reliquum salsuginem et amatorem subiisse. Empedocles terrae sudorem a side ustae. Antiphon fusiorem calidi a quo excretum est, quod supererat humidi elixando in salsuginem conversum, quod in quovis fit sudore. Metrodorus quia mare sit pereole- tum per terram, ideo crassitiem ejus participasse: sicut evenit iis quae per cinerem colantur. Platonici. aquae elementaris partem aliam ex aere frigore coactam exstitisse dulcem, allatu quae a terra ex ardore et incendio exhalasset falsam.

Qui siant aestus accedentes et recedentes maris.

Aristoteles plures ventos a sese moveri et circumduci putat iisque ingruentibus Atlanticum mare intumescere aestusque effici recedentes, cessantibus vero illud retrahi ac subsidere idque esse aestus accedentes. Pytheas Massiliensis lunae incremento mare increscere, decremento vero decrescere. Timaeus plures fluvios descendentes in Atlanticum mare per montes Celticos causam esse dicit, qui iter suum promoventes maris recessum faciunt, cum vero desinunt, maris accessum fieri.

Caput XXII. De incremento Nili.

Thales Etesias ventos adversus .Aegyptum flantes Nili aquas attollere putat, quod ostia ipsius quibus se exonerat maris obtrusi influxu obturentur. Euthymeues Massiliensis ab aquis oceani et externi maris inundare Nilum existimali Anaxagoras a nivibus Aethiopiae; quae per hiemem densatae aestivo tempore liquantur. Democritus putat fieri a nivibus in partibus septentrionalibus circa solititium aestivum liquatis et nubes compacta ex halitibus et ab Etesiis ventis simul advecta versus meridiem et Aegyptum vehementes imbres fundere quibus Nisus redundat. Herodotus aequaliter moveri hieme et aestate propter fontes ; id autem minus apparere hieme, quia hac tempestate sol vicinior Aegypto aquas in vapores redigit. Ephorus historicus aestate ait relaxari totam Aegyptum ac quasi. exudare copiosam aquam ac conferre. ad hoc etiam Arabiam et Africam ob raritatem et fabulosum solum. Eudoxus ait sacerdotes. imbribus et oppositis temporum anni rationibus rem impulere : - quando enim apud nos aestas. est qui sub aestivo habitamus tropico, tum iis qui e regione sub hiemali circulo degunt hiemem esse, a quibus tum exundans aqua prorumpat.

Caput XXIV.

De sunsm et sensili.

Sensus secundum Stoicos est objecti sensilis per renfiendi organum comprehensio seu perceptio. Sensus autem multis modis dicitur. Nam et habitus et facultas et funetio et imaginatio apprehendens sentiendi organo fiunt, ipsa quoque octava animae facultas a quafent.endivis manat. Rursus autem sensus organa sunt spiritus intelligentes a principe facultate ad sensuum organa protensi. Epicurus particula est sensus, quae tum sentiendi facultas est tum functio ac proinde effectus, adeout ab ipso dupliciter dicatur tentus quidem tacultas et sensilis functio. Plato saulum enuntiat animae et corporis societatem ad externa cognoscenda. Facultas quidem -est animae, instrumentum vero corporis; at ambo per imaginationem externa apprehendunt. Leucippus et Democritus lentum et intelligentiam obtingere conjiciunt rerum simulacris toris occursantibus, neutrum autem horum obire posse cui objecti simulacrum non occurrat.

An verus sensus veraque sit imaginatio.

Stoici tensus quidem veros arbitrantur, imaginationum vero quasdam veras, quasdam falsas. Epicurus sensum omnem omnemque imaginationem veram; opinionum alias veras esse, alias falsas ; sensusque uno tantum modo falli in notionibus, imaginationibus vero duobus; etenim et Iensilium est imaginatio et eorum quae fusi intelligentiam cadunt. Empedocles et Heraclides pro meatuum commode-ratione tensus fieri, quum quodvis sensile tuo sensui acommodetur.

Quot sint sensus.

Stoici quinque particulares tentus enumerant, vitum, auditum, odoratum, gustum et tactum. Aristoteles textum quidem non profert, sed communem Iculum compositarum specierum judicem constituit, ad quem singuli sensus sinu. plices propria cuique vita renuntiant, in quo ab altero ad alterum fit transitus, quemadmodum .figurae et motus osten-ditur. Democritus plures tensus, brutis quam diis et saalentibus inesse censuit…

Quomodo stat sensus, notio, praenotio et interior ratio.

Quum, inquiunt Stoici, homo procreatur, tum principem habet partem animae ipsius peraeque ac chartam descriptioni rerum. delineandae.aptam, in ea enim parte unaquaeque notionum delineatur; Primus autem delineandi modus per tensus fit; quum enim aliquid sensu percipitur, ut alba tunica, ejus remotae memoriam habemus, at quum multae memoriae ejusdem formae nobis fiunt, tunc .dicimus nos habere experientiam ; experientia namque est imaginationum ejusdem generis multitudo. Notionum autem. aliae natura eo quo. diximus pacto fiunt, non arte; aliae vero. jam nostra industria et doctrina parantur atque hae solae notiones vocantur, illae vero. praenotiones; - At ratio qua rationales. dicimur, ex praenotionibus. primo septena-,. rio compleri dicitur. Id enim conceptus -mentis. est phan-sesima intelligentiae animalis ratione praediti. Phantasma namque ubi ad rationalem animam accidit, ratiocinio indiget, quod nomen a mentis ratiocinatione dictum est, quapropter reliquis brutis animantibus non accidunt phantafmata; quae vero et diis et nobis, ipsa quoque phantasmata tantum sunt, quae vero nobis, ea et phantasmata in genere sunt et in specie notiones: quemadmodum denarii ac stateres ipsi quidem per se sunt denarii et stateres, at si ad navigii conductionem dentur, tunc iis accedit quod et denarii sint et naula dicantur.

De phantasiis seu imaginationibus.

Chrysippus inter se differre quatuor haec existimat, phantasiam, phantastum, phantasticum et phantasma. Enimvero phantasia imago affectio est quae .in anima nascitur seque ipsam ac affectionis causam ostendit; ut quum album cernimus quo affectio insidet animae per aspectum oborta qua affecta anima immutatur. Phantasia nomen duxit- ἐκ τον φαίνεσθαι, quod sumtam affectionisque causam demaret; vel ἀπὸ τοδ φωτὸς a lumine, nam sicut lumen seipsum ostendit et quae cetera ipsum ambiunt, ita phantafla et sete et quod ipsam affecit demonstrati Phantasium autem imaginarium est quod p fiant etiam afficit et album et frigidum et si quid aliud per sensus reliquos animam movere queat, id phantasium existit. Phantasticum vero imaginatio inanis tractus, in anima affectio a nullo phanasto seu imaginario oblecto producta, ut advertitur in eo qui cum umbra concertat et vacuo aeri manus inserti Phantasiae namque aliquid subiicitur, phantastico vero nihil. Phantasma denique imaginabile est ad quod trahimur inani tractu phantasticae motionis; atque haec in ruelancholicis et furentibus ut in oreste et Theoclymeno apud Homerum contingunt.

Caput XXV.

De orsu et quomodo videamus.

Democritus et Epicnrus imaginum intromissione ab absectis visionem fieri arbitrantur. Alii radiorum effusione qui post intensionem ad objectum depulsam rursum ad oculos revertuntur. Empedocles simulacris radios adjunxit et quod producitur ad radios simulacri compositi appultavit. Hipparchus radios, inquit, utroque ab oculo porrectos suis extremis tanquam manuum apprehensionibus externis .corporibus lentum alligantibus ad cernendum adducere. Plato luminis unius quidem effluentis collustratione ad intervallum quoddam. in consimilem aerem, alterius vero a corporibus exurgentis ac per intermedium aerem qui perfunditur ac facile immutatur sese ad igneos oculos extendentis visionem dimanare protulit. Atque haec est quae Platonis collustratio dicitur.

De speculo et speculi imaginibus.

Empedocles speculi imagines fieri censet per rastrorum quidem in supersicle speculi. coeuntium effluentias, quae efficiuntur ab ignea vi a speculo prodeunte appositumque aerem in quem radiorum effluentiae feruntur sucum tuaheu te. Democritus et Epicurus specui aree inspectiones fieri contendunt ex simulacrorum substantia quae a .nobis quidem feruntur, in speculo vero consistunt per contrariam conversionem ut ad nos. Pythagorei ex refracto visio, ferri namque risum. intensum ut ad aes, laevi vero densoque objecto occurrentem rursusque repulsum in se ipsum reverti. Ac simile quippiam ei accidat cum manu quae extenditur et ad. humerum rurium deducitur.

Utrum videantur tenebrae.

Stoici tenebras videri deprehendunt; ex oculis enim prodeuntem radium quendam ad ipsas penetraret neque falli vitum, ab rpfo namque revera cernuntur comprehenduuturque tenebrae. At excurrunt ex oculis radii ignei haud nigri vel caliginosi : . tenebrae vero vitum colligunt, concitant ac obtrudunt: lux autem vitum nostrum dispergit et ad res ridendas per medium aerem deducit: quamobrem non in tenebris, sed ipsas tenebras dumtaxat nos intueri licet. Chrysippus contentione intermedii aeris videre nos arbitratur icto quidem a spiritu visorio qui a principe facultate adusque pupillam exporrigitur, post impulsum vero ad vicinum aerem ipsum in coni formam contendente quum ejusdem sit generis aer.

Caput XXVI.

De auditu.

Empedocles auditum fieri appulsu spirantis aeris in cartilaginosam auris cochleam, quem censet ad interiorem aurem delatum esse et ad tympani vacuum sublatum et percussum. Alcmaeon audire nos dicit quod interior auris vacua sit. Etenim hoc esse quod spiritus impetu perfonat, omnia namque vacua refonant. Diogenes aere capiti incluso qui voce percutitur ac commovetur. Plato quique aptum sequuti sunt aerem capiti inclutum percuti, eum autem ad principem facultatem reflecti auditusque tensum creari.

De odoratu.

Alcmaeon in cerebro principem esse facultatem censet proiudeque quum respiratione attrahit odores ipsam sentire. Empedocles ab ea quae a pulmone perficitur respiratione odores percipi discernique : ideoque quum respiratio gravis sit ob scabritiem eum non sentiri, quemadmodum in humorum defluxu laborantibus deprehenditur.

De gustu.

Alcmaeon arbitratur tum humore ac tepore linguae tum mollitie internosci sapores. Diogenes raritate linguae et mollitie et propter venas quae a corpore in ipsam derivantur et diffundi sapores .attractos in sensum et in principer. facultatem ut a spongia.

Caput XXVII.

De voco.

Plato vocem definit spiritum per os ab animo eduorum impulsumque aerem qui per aures, cerebrum et sanguinem adusque animam transfunditur. [At inproprie vox quoque brutis animalibus et rebus inanimis tribuitur, ut hinnitus, strepitus. Proprie autem vox articulata est ut quae mentis conceptum in lucem proferat. Epicurus vocem esse fluxum qui a. rebus loquentibus aut resonantibos aut strepentibus emittitur; eum autem fluxum in conformis tegmenta confringi. Conformia vero dicuntur fragmenta rotunda rotundis et scalena et triangula quae cum suis similes sunt ejusdem generis. His autem ad aures appellentibus impleri vocis- tensum- At hoc manifestum fieri ex utribus qui effluunt et fullonibus qui vester indant. Democritus etiam censet aerem in conformia corpora secari atque una cum vocis. segmentis ad aures convolui: graculus enim graculo assidet siemperque similem prout similem ducit consungitqre dens. Etenim in litioribus similes calculi iisdem in locis conspiciuntur, in alio quidem globosi, in alio vero oblongi, ac inter cribrandum congregantur quae sunt ejusdem generis, adeo ut a ciceribus fabae secernantur. Ad haec dicere. aliquis possit: quomodo exigua aeris frustula implere possint theatrum aliquot hominum millibus refertum.] Stoici dicunt aerem non ex fragmentis seu atomis compositum, sed per totum continuum esse nec vacuum habere. Quum autem itupulsus est aer spiritu fluctuat per rectos circulos innumeros quoad ambientem impleverit veluti in piscina lapide percussa, cujus aqua in. circulos ac orbes movetur, verum aqua circulariter, aer vero sphaerice movetur. Anaximander vocem creari spiritu in solidum aerem incidente ac ipsius ictus reflexione adusque aures perveniente, quemadmodum generatur id quod echo appellatur.

Utrum incorporea vox et quomodo echo stat.

Pythagoras, Plato et Aristoteles incorpoream esse vocem existimant, non enim aerem ipsam esse, sed figuram. in aere et superficiem impulsu quodam fieri vocem. At omnis superficies incorporea, Etenim eum corporibus quidem movetur, ipsa vero incorporea motus est expers, quemadmodum .in virga cum flectitur nihil quidem superfieies patitur, at materia flectitur. Stoici corpus esse vocem; quidquid enim agit ac efficit, id corpus esse: at vox agit et efficit, eam enim et audimus et sentimus quum ad aures irruit et aliquid effingit, quomodo annulus cerae sigillum imprimit. Borium quidquid movet et molestiam infert corpus est; movet autem nos concentus, molestiam vero parit discrepantia. Praeterea quidquid movetur corpus est; vox autem movetur et in loca laevia incidit et sicut pila in parietem conjecta reflectitur. Itaque pyramidibus Aegypti una voce edita quatuor aut quinque soni redduntur.

Caput XXVIII.

Unde sentiat anima et quae pars ejus sit princeps.

Stoici dicunt Inpremant animae partem esse principem facultatem effectricem imaginationum, ascensionum, sensuum et appetitus ac eam ratiocinationem vocanti Ab hac autem principe facultate septem partes sunt animae propagines, quae ut polypi acetabula in corpus propagantur. Ex his autem -septem animae partibus quinque sunt quidem proprii sensus, visus, auditus, odoratus, gustus et tactus; quorum quidem visus est spiritus qui a principe facultate ad oculos usque protenditur; auditus autem spiritus qui a principe facultate ad aures usque excurrit ; odoratus vero spiritus qui a principe facultate ad usque nares attenuando sese porrigit; at gustus spiritus qui a principe parte adusque linguam propagatur; tactus denique spiritus qui a principe facultate propagatur adusque superficiem eorum quae siub tactum facile sentientem incidunt. Reliquarum autem partium altera quidem seminis procreatrix dicitur quae et ipsa spiritus est, qui a principe parte adusque parastatas testiculorum adsistes diffunditur; altera vero vocalis facultas a zenone dicta quamque vocem vocitant spiritus est qui a principe facultate adusque pharyngem et linguam et propria vocis /armandae organa expanditur. Ista autem princeps facultus in nostro globulo capite tanquam in mundo stabulatur.

Quae sit pars princeps animae et in quo sit.

Democritus et Plato principem facultatem in toto capite collocant. Strato in superciliorum interstitio. Erasistratus in membrana cerebri quam epicranida vocati flerophilus in ventriculis cerebri. Parmenides et Enisurus in toto pectore. Stoici omnes in toto corde vel in cordis spiritu. Diogenes in artericso cordis ventriculo^ qui est spiritualis. Empedocles in sanguinis substantia. Quidam in cervice cordis. Alii in membrana cordis. Alii in septo transversio. iuniores quidam a capite adusque diaphragma exporrigi. Pythagoras vitalem facultatem in corde, mentem et rationem in capite.

De motu animae.

Plato semper moveri animam, mentem autem non moveri locali motu. Aristoteles animam immobilem et omni motu priorem, per accidens autem motus participem esse quemadmodum figurae, termini omninoque corporum formae.

De immortalitate animae.

Pythagoras et Plato interitus expertem esse animam cautent, decedentem enim e vivis in confortent universi animam commigrare. Stoici exeuntem e corpore simul eum eo concreto interire, eam scilicet quae imbecillior evadit, quales sint ineruditorum animae, validiorem autem, quales sunt sapientum, durare usque ad flagrationem. Democritus et Epicnrus caducam esse et simul eum corpore interire. Pythagoras et Plato ratione praeditam partem immortalem, esse quippe animam non deum sed opus aeterni dei, brutam vero mortalem arbitrantur.

Caput XXIX.

De respiratione.

Empedocles primam primi animalis respirationem fieri autumat, quum humor in foetibus editis secessum comperit et ad evacuatum replendum exterioris aeris per aperta vasa fit aditus. Postea vero quum jam innatus calor educto foras impetu aerem elideret exspirationem, quum vero impulsus intro reditu aeri vicissim aditum praeberet inspirationem. Nunc.autem sanguine ut ad fupe-ficiem effertur aeremque per nares suo influxu foras impellente succedentem ipsius excretionem fieri exspirationem, recursante vero aere sed. loca rara ac pervia icissim sese infinuante inspirationem. Rem autem ipsam clepsydrae exemplo memorat Asclepiades, pulmonem quidem in hydriae loco modum constituit, causam vero respirationis esse cnnfet eam quae .thoraci inest partium tenuitatem, ad quam fluit et fertur externus aer qui crassior existit rursumque expellitur, quum thorax talis fit ut neque amplius ultro admittere neque eo carere queat quum. et in corpore aliqua portio aeris tenuioris perpetuo pauca relinquatur, non enim totus excluditur, ad hoc turium quod intus remoratur, id gravitate exterioris intro petentis foras effertur. Haec autem cucurbitulis cov.parat. Voluntariam autem fieri dicit respirationem quum qui in pulmonis teunissimi sunt meatus contrahuntur et bronchia coarctantur. Haec enim nostrae voluntati obtemperant. Heroplutus facultatem corporum motricem in nervis, arteriis et musculis relinquit, pulmonem autem censet solum diastoleu et systolen naturaliter appetere, deinde quoque cetera. Actionem quidem esse pulmonis attractionem externi spiritus, ob repletionem autem quae extrinsecus accluit quum attrahere nequeat in thoracem, supervacaneum amandare ipsumque foras in aerem expellere prolusi eque quatuor contingere motus pulmonis; primum quidem quo ipse .externum excipit aerem; secundum quo id quod foris exceptum est intus in thoracem divolvit; tertium aurem quo id quod a thorace exprimitur rursum ipse recipit ; quartum denique quo quod ex reversione in ipso sit foras ejicit. At horum mortuum duas quidem esse diastolas unam quidem extrinsecus, alteram vero a thorace : duas vero systoles; alteram quidem quum thorax spiritum ad se attrahit; alteram vero quum ipsa in sinum aerem expellit. Thoracis enim duo foli sunt motus, diastole dilatatio quidem quum a pulmone aerem ad su trahit, systole vero contractio qhum acceptum ipsum aerem restituit.

Caput XXX.

De affectibus.

Stoici affectus quidem in partibus affectis, tensus vero in principe animae facultate collocant. Epicurus et asseotus et tentus in partibus affectis esse, at principem facultatem affectus expertem existimat. Strato autem et affectus animae et tentus in ipsis facultate principe non in partibus affectis constitui ; in illa siquidem tolerantiam situm esse ut in doloribus et cruclatibus atque in fortibus et meticulosis conspicitur.

ne divinatione:

Plato et Stoici divinationem introducunt: etenim a deo missum esse quod est divino afflatum .numine et ex divinitate animae quod .der praesentia vaticinatur, quod somnia interpretatur, quod astrorum peritiam explicat et quod auguratur. Xenophanes et Epicnrus divinationem tollunt. Pythagoras solam haruspicinam non tollit. Aristoteles et Dicaearchus divinationes solum admittunt quae ex afflatu numinis et insomniis fiunt: licet enim immortalem animam non existiment, eam tamen erei alienius siivinae esse -participem credunt.

Quomodo stant somnia.

Democritus somnia fieri arbitratur simulacrorum observationibus. Strato bruta quadam natura mentis in fomuls quae sensus magis nanciscatur atque ideo magi; etiam cognoscat. Herophilus ex somniis alia putat necessario contingere quae a deo mittuntur; alia vero naturalia quum anima rerum sibi utilium et futurarum formas effingit ; alia denique mixta casu et fortuito fieri occursu, imaginum quum quae volumus ea spectamus, ut amantibus contingit qui per somnia amicas amplecti videntur.

Caput XXXI.

De suminis essentia.

Aristoteles semen esse. dicit excrementum alimenti ulfimi aut sanguinem aut quid analogum aut ex his aliquid, quod facultate pollet movendi ac in scipio producendi, quoad quid absolvat- quale .est id unde fuit excretum. Pythagoras spumam utilissimi sanguinis vel residuum alimenti: Alemaeon cerebri partem. Plato spinalis medullae effluvium. Epicnrus animae et corporis partem avulsam. Demoeritus a totis. corporibus ac principibus partibus semen derivari dicit ut carnibus, ossibus, fibris,

Utrum sumen sit corpus.

Leucippus et zeno corpus esse dicunt,; semen enim avulsam esse animae portionem. Pythagoras et Plato et Aristoteles incorpoream quidem esse seminis facultatem. asteverant sicut mentem moventem, corpoream vero materiam quae effunditur. Strato et Demoeritus facultatem quoque corpus esse, spiritus quippe est.

An familiae semen emittant.

Pythagoras, Demoeritus et Epicurus semen putant seminas effundere quum habeant parastatas invectos, ob idque eas etiam praeter usum appetere. Aristoteles et zeno . humidam quidem materiam effundere, ceu ab exercitatione fudores, non tamen vim seminis habere. Hipponon minus seminis effundere seminas quam mares, nec tamen ad generationem animalis id conferre quia extra uterum decidit. Hinc aliquot multoties emittere semen absque viris maxime viduas et ossa fieri a. semine. maris, carnes a semine seminae.

Caput XXXII.

Quomodo conceptiones stant.

Aristoteles conceptionem fieri putat utero a menstruali purgatione fursumattracto et menstruis ipsis simul attiaflentibus ab universa mole partem aliquam sanguinis puri ut accedat ad .fetant maris. Conceptus autem non fieri propter impuritatem uteri vel inflationem, motum, moestiriam, infirmitatem mulierum vel propter virorum itupotentiam.

Quomodo mares et seminae generentur.

Empedocles putat et Asclepiades marem et seminam procreari a calore et frigore, unde narrant primos mares ad ortum stolis et meridiem e terra procreatos fuisse, seminas vero in septentrionalibus. Parmenides autem advertatur docetque mares in septentrione gigni eo quod haepartes plurimum habeant densitatis, seminas autem in meridie propter raritatem. Hipponax vel quod semen consistat et validum sit vel quod diffluat et imbecillius. Anaxagoras et Parmenides tum masculos procreari dicit quum ex dextra parte flamen in dextram uteri inciderit et a sinistra in sinistram; seminas autem si constitutionis permutatio facta fuerit. Cleophanes, cujus meminit Aristoteles, mares a dextro, seminas a sinistro testiculo prodire credidit. Leucippus secundum varietatem partium qua mas colem, matricem semina habet, tantum enim dumtaxat dicit. Democritus communes partes ex utro contigerint: peculiares prout praevaluerint. Hipponax vero, si semen praevaluerit, marem, si materia sanguinea, seminam concipi existimat.

Quomodo monstra procreentur.

Empedocles existimat vel abundantia seminis vel defectu aut a motus initio aut divisione in plura vel quod alio vergat monstra generari: sic videtur fere omnes causas complexus. Strato propter additionem vel detractionem vel transpositionem vel inflationem. Medicorum alle qui propter uteri distortionem a flatibus.

Cur mulier ex frequenti coitu non concipiat.

Diocles medicus quod vel omnino nullum vel parcius quam oporteat alicujus semen emittatur aut quod id desit in quo facultas prolisica fuerit aut caloris vel frigoris vel humiditatis vel siccitatis exsuperantia aut penuria aut partium paralysi. Stoici propter obliquitatem partis virilis quae recta semen ejaculari nequeat, aut propter partium incommoderationem ut ad uteri distantiam. Erasistratus propter uterum, quum callos contraxerit aut magis carnosus suerit aut laxior aut angustior quam natura exigat.

Quomodo gemini et trigemini nascantur.

Empedocles geminos et trigeminos foetus nasci arbitratur ubertate et separatione seminis. Asclepiades ob seminum differentiam, ut hordeaceas spicas duplici aut triplici granorum serie constantes sic semina esse foecundissima Erasistratus ob conceptiones fieri ut in brutis animalibus. Quum enim uterus purgatus est tunc ad conceptionem semen descendere. Stoici ob uteri loculos ; quum enim in primum et secundum incidit semen, tunc fieri superfoetationes et geminos et trigeminos.

Unde parentum et avorum similitudo procreetur.

Empedocles similitudinem ex seminum potentia oriri existimat, dissimilitudinem vero ob seminis calorem exiralatum. Parmenides quum a dextra partu uteri semen excernitur patrum, quum vero a sinistra, matrum similes nafer. Stoici a toto corpore et anima fieri semen exprimique similitudines et effigies ex eadem gente, perinde atque est pictor rei conspectae similitudinem coloribus similibus referat; praeterea a muliere quoque semen emitti, quod si praevaleat, mulieris sumen matri: si viri, patri simrlem prolem nasci.

Quomodo suboles aliis quam parentibus similis nascatur.

Medicorum plurimi fortuito et casu refrigeratis maris et seminae seminibus dissimiles gigni infantes putant. Empedocles. imaginatione mulieris inter concipiendum formari foetus. Saepe. enim imagines etiam et. statuae fiant a mulieribus adamatae similisque earum proles in lucem edita. Stoici ob consensum quendam ac similem animi affectionem fluxuum et radiorum non imaginum insertione mutuas similitudines disici.

Quomodo steriles stant mulieres et viri infacundi.

Medici seminas steriles fieri dicunt aut quod iis userus. sit angustior aut densior aut rarior aut durior aut ob callosam concretionem aut cernis excrescentiam aut animi langorem aut defectum nutritionis, malum habitum, perversionem figurae aut evulsionem. Diocles insecundos mares fieri arbitratur aut quod semen prorsus quidam non ejaculentur aut parcius quam oporteat aut quod semen insecundum aut ob paralysim partium aut talem colis distortionem, .ut ..in uterum semen ejaculari recta non possit aut ob incommoderationem partium ad uteri: distantrans. Stoici discrepantes coeuntium facultates et qualitates causas esse augurantur, quas si quis separet et tui generis alteri conjungat; evincet natura foetumque procreabit.

Cur mali steriles.

n.cmaeoni mulos mares insecundos censet propter seminis exilitatem et frigiditatem, seminas autem- steriles quod ipsarum vulvae sursum non dehiscant ; hoc est non aperiantur. Empedocles ob parvitatem, demissionem et angustiam vulvae inverte ventri adiunctae ut recta ineam semen neque evibretur usque si id fiat excipiatur. Huic Diocles testimonio annuit qui in dissertionibus multoties tales se mularum uteros deprehendisse narrat et .iisdem de causis mulieres quoque sint steriles.

Caput XXXIII.

An suetus in utero sit animal.

Plato foetum in utero esse animal arbitratur, nilum siquidem et moveri in ventre et nutriri et augeri. Stoici partem ventris non animal esse foetum. existimant, quemadmodum enim fructus qui sunt partes plantarum ubi maturuerint decidunt, ita et foetus. Empedocles foetum quidem ipsum. animal non esse, sed respirare. in ventre, ac primum respirationem animalis fieri in parte quum qui humor in foetu morabatur, facesso m reperit et ad quod evacuatum est externi aeris per aperta .vasa datur aditus. Diogenes foetus inanimatos nasici, sed cum calore: unde calidum innatum statim edito foetu frigidum in pulmonem attrahere putat. Herophilus motum naturalem ipsi tuetur relinquit, non autem animalem. Nervi autem fiunt motus causae. Tunc vero animalia fieri quando in lucem edita aliquid aeris excipiunt,

Quomodo suetus in utero nutriatur.

Democritus et Epicurus in utero per os nutriri suetum existimant; hinc statim editum ore mammas invadere, esse enim in corpore mammas quasdam oppletas et oscnla per quae nutritur. Stoici per secundinam et umbilicum unde nitunt statim ligant obstetrices et os dilatant, ut per os manifeste nutriatur. Alcmaeon ali per totum corpus; ipsum enim ut spongiam nutritias alimenti partes excipere censet.

Quid primum in factu absolvatur.

Stoici totum corpus procreari simul existimanti Aristoteles primum spinam conflari putat ut navis carinam. Alcmaeon caput in quo princeps animae facultas residet. Medici cor in quo venae et arteriae funi. Alii magnum pedis digitum. Alii umbilicum.

Caput XXXIV.

Cur septimestres suetus vitales.

Empedocles quum humanum genus ex terra procreatum est diem temporis longitudine tantum exstitisse, quod lento gradu sol incedat, quantus nunc est dectmestris: procedente vero tempore tantum fuisse diem quantus nunc est septimestris-, ac ea re decimestres ac septimestres foetus editos vitales esse natura mundi ita meditata ut foetus uno die augesceret qui. nocte una fuisset conditus. rimaeus non decem, inquit, menses, sed novem censeri- aretentione menstruorum primae conceptionis: sic et septi-. .mesti es existimari qui septem non sunt mensium, novit enim post conceptionem purgationem desiisse. Polybus, Diocles, empirica etiam octavum mensem vitalem agnoscunt, sed foetum esse tum imbecilliorem ac saepenu-. merolob imbecillitatem multos interire. Id vero maxime. universale nullum velle ut octimestres nutriantur, multus tamen octimestres viros evasisse. Hippocrates et Aristoteles censent si septem mensibus uterus impleatur, tunc ipsum deorsum procumbere ei foetum edi vitalem : si vero procubuerit nec nutriatur debilitato ob laborem umbilico, foetus impasics edi ac proinde octimestrem foetum non vivere. Quod si novem menses in utero maneat, tum procumbens perfectus editur. Polybus autem dies centum octoginta duos et dimidium requiri conjicit ut foetus editi sint vitales : hoc enim esse sex mensium tempus quo etiam fel a tropico ad tropicum decurrat. Dici autem septimestres quum dies qui huic sexto mensi desunt a septimo assumuntur. Octo vero mensium foetus non vivere, quod uteri quidem foetu foras -procumbente vehementius umbilicus distendatur crucieturque : nam foetus alimento fraudatur, nutritionis siquidem causa est umbilicus. At mathematici disjuncta habere signa, ob idque omni privatos esse natalitio sidere pronuntiant, septimestres vero conjunctorum esse participes, octimestres autem disjuncta animalia zodiaci habere domorum dominos sibi adversarios planetas, siquis enim in his ortum et vitam sortitus fuerit, eum infortunatum et brevioris aevi fore ipsa portendunt. Disjuncta vero fiunt xodiacr signa quorum unum ab altero octavum numeratur ut aries ad scorpium, taurus ad sagittarium, gemini ad capricornum; cancer ad aquarium, leo ad plices, virgo est arietem. Propterea septimestres et decimestres vitales esse foetus, octimestres vero propter defectum conjunctionum mundi interire. Timaeus et duodecimestrem asserit aliquem foetum utero gestari ob suppressionem menstruorum quae ante conceptionem prodibant, sic et septimestrem aestimari nor existentem priusquam conceptio fuerit, sed eum uterus ad menstrua et post. conceptionem valet.

Caput XXXV.

Quomodo generentur ac intereant animalia.

Epteurus si. generatus est mundus et animalia generata ea quoque interitura protulit: quod si ingenitus est ex mutua commutatione generari: partes enim. esse mundi haec ipsa, ut Anaxagoras et Euripides, nihil .eorum quae generantur- perit, sed ea quum solvuntur alias aliorum. formas diversas inducunt. Anaximander putat in. humido generata esse prima animalia corticibus spinosis involuta, processu autem aetatis. sid majorem. siccitatem descivisse ruptoque cortice ad modicum tempus supervixisse. Empe.docles animalia primum. edita ac plantas nequaquam integra exstitisse sed parum convenientibus partibus composita : secundo nata sic inter se partibus puncta dicit ut simulacri speciem referrent. Tertio - orta ex- membris ex sese invicem prodeuntibus ; quarto denique non jam ex similibus ut ex terra et aqua sed ex sese vicissim cum alimentum aliorum esset densatum, aliis mulierum vennstas incitamentum .emittendi seminis attulisset. Animalium porro-nmuium genera discreta esse pro temperaturae conditione, alia enim aquas appetunt tanquam naturae f uae plus accommodas, alia. ad aerem adspirant - quod ejus in se plurimum contineant: alia quae graviora sint ad terram suo appetitu feruntur: quae autem aequabili sunt temperamento. ex toto pectore vocem effundunt. Demccritus genita esse animalia congressu, at si unum astrum primum humidi exstiterint animalia gignere.

Quot animalium genera et an omnia sensu et ratione praedita.

Plato et Aristoteles quatuor esse animalium genera proferunt et ipsum mundum animal esse, terrestria, aquatica, volatilia et coelestia, etenim astra ipsis animalia esse. et mundum talum, at animai rationale, immortale. Democritus et Epicurus coelestia. Anaxagoras omnia animalia habere rationem agentem et quodammodo mentem non habere patientem quae mentis interpres dicitur. Pythagoras et Plato rationales quidem- esse ceterorum quae bruta dicuntur animalium animas, non tamen ea rationis effectus prodere dico tum ob corporum intemperiem tum quod sermonem eloquentem minime participent; quemadmodum in simiis et canibus advertitur, quae mente quis dem concipiunt, sed mentis concepta proferre nequeunt. Diogenes rationis et aeris partem ea percipere, sed vel obcrassitiem vel ob .abundantiam .humoris neque .intelligere neque. sentire :. ac fere affecta esse eo modo quo fiunt insanientes qui de mentis exiverunt .potestate.

Caput XXXVI.

Quanto tempore suetus in uterogormcntur.

Empedocles in hominibus foetuum formationem incipere ait tricesimo textu die, perfici vero partibus undequinquagesimo die: Asclepiades masculorum quidem quod calidiori sint temperamento formationem fieri vigesimo sexto die, quinquagesimo vero perfici: in mulieribus autem quatuor mensibus fieri. conformationem quod caloris sint inopes: brutorum vero foetus totos et inchoari et perfici ex contemperatione elementorum.

Ex quibus elementis quaeque pars corporis nostri constituitur.

Empedocles cernes quidem ex aequali quatuor- elementorum mixtione procreari protulit, nervos autem ex igne et terra cuia duabus aquae partibus permixtis: at ungues gigni animalibus ex nervis prout aeri occurrerunt refrigeratis reliquis elementis. ossa vero videntur ex aqua et terra interna aequaliter composita, conferunt tamen e quatuor elementis in quibus ignis et terra dominamur, sudores et lacrymas oriri eliquato sanguine, qui quum attenuatus fuerit, diffunditur.

Quomodo exorditur perfectionem homo.

Heraclitus et Stoici perfectionem nos exordiri asserunt transacto secundo septenario quo tempore spermatica vasta moventur: etenim arbores perficiuntur quum fructus ferre incipiunt, imperfectae autem fiunt et immaturae dum fructu carent. Aristoteles primo septenario quo notitia oritur rerum honestarum et turpium, quod est disciplinae initium. Alii denique existimant nos tortio perfici septenatio quum et pubescimus et virium robore utimur.

Caput XXXVII.

Quomodo somnus stat et mors.

Alcmaeon sanguinis recessu in venas sanguifluas somnum fieri censet, diffusione vero ejusdem solutionem: eum autem qui per frigus plane fit recessum mortem afferre. Empedocles somnum quidem refrigerationem caloris qui in sanguine est moderatam esse vult, immoderatam vero mortem denuntiare. Plato et Stoici somnum quidem sensifico spiritus quiete oboriri tradunt non relaxatione sicut in terra, sed quum is ad interstitium superciliorum, id est ad partem principem, fertur, quum autem prorsus sensus privatio spiritui sensifico accesserit mortem accedere.

Utrum somnus et mors corporis aut animae sint.

Aristoteles somnum corporis et animae esse scripsit, ipsius vero causam esse vaporem humidum a thorace in capitis domicilia assurgentem e subjecto alimento et refrigerationem caloris in corde, mortem vero absoluta refrigeratione contingere. Anaxagoras propter corporeae functionis lassitudinem somnum obrepere credidit, corporis enim esse non animae affectum, animae quoque mortem accidere ob separationem. Leucippus non solum corporis somnum esse; verum, excedente partium tenuiorum temperamento nimiam animati calidi jacturam causam mortis; corporis autem haec esse, non animae affectiones. Empedocles mortem esse separationem partis igneae ab his ex quibus syntaxis hominis coaluit: ideoque communem esse corpori animaeque mortem, somnum autem secretione quadam partis igneae evenire.

Caput XXXVIII.

Utrum stirpes sint. animalia.

Thales et Plato stirpes animatas esse et animalia proferunt. Patet vero quod ipsae sese commoveant seseque cum violentia colligant rursusque ita -vehementer te explicent laxentque, ut etiam tecum trahant gravia pondera. Aristoteles eas quidem dixit animatas esse non tamen animalia, quum animalia sint alia appetendi alia sentiendi alia ratiocinandi facultate praedita. Stoici et Epicurei non animatas esse putant : animata enim quaedam esse animae appetentis et concupiscentis, quaedam vero rationalis. Plantas autem sponte ac fortuito non animae dote natas esse.

Quomodo stirpes augeantur.

Empedocles arbores prima animalium e terra prodoetas fuisse profert, priusquam fol circumageretur et priusquam nox a die discerneretur, ex temperamenti quoque commoderatione eas tum maris tum seminae rationem habere. Crescere autem a caloris qui telluri inest distributione, adeo ut sint terrae partes, ut ipsi foetus in utero partes sunt matris, fructus autem stirpium aquae et ignis recrementa esse. Iis quidem stirpibus. lolia defluere quibus haud integer secernitur humor qui aestate absumitur, quibus vero in foliis copiosus succus perpetuo manet, eas semper florere ut in lauro et olea advertimus: succorum autem differentias oriri ex diversitate cum multitudinis partium tum plantarum discrepantium a rebus alentibus quae sibi similia sunt attrahentium, quemadmodum in vitibus innotescit. Non enim earum differentiae vinorum diversitatem efficiunt, sed nutrientis soli.

De nutrimento et incremento.

Empedocles animalia quidem proprii alimenti concretione nutriri, caloris autem praesentia crescere; utriusque vero defectu imminui ac tabescere. At nostrae a etatis homines priscis comparatos infantium instar esse.

Caput XXXIX.

De febre.

Erasistratus febrem definit obortum sanguinis motum non sponte in spiritus vasa prolapsi quemadmodum in mari: quando enim nullus ventus ipsum agitat quiescit: flante autem vehementi vento contra naturam tunc totum cogitur in circulos: sic et in corpore, quando sanguis commotus suerit, incidit in vasa spirituum ; cum autem incaluerit totum corpus calefacit. Diocles succedentem affectum esse sebrem existimat; succedit autem vulneribus et adenum tumoribus. Herodotus asserit nulla causa praecedente aliquos interdum febre corripi.

De sanitate et morbo.

Alcmaeon quidem sentit causam sanitatis continentem esse aequabilitatem facultatis humidi, calidi, sicci, frigidi, amari, dulcis ac reliquorum, si qua vero harum qualitatum sola praevaleat ceteris morbi causam efficientem: evertit enim sanitatem quae sola exsuperat et morborum causa est : verbi gratia si nimirum possit calor aut frigus aut reliquorum aliquid deficiat vel abundet ut cum sanguinis aut cerebri non est satis: ideoque sanitatem esse temperiem qualitatum concinnam, hoc est commoderatam qualitatum temperiem. Diocles cum ex inaequalitate elementorum quibus corpus compositum est tum ex aeris constitutione morbos oboriri existimat. Erasistratus morbos contingere arbitratur ob alimentum vel mmium vel rucoctum vel corruptum : sanos vivere si ciborum quantum sufficiat assumpserimus. Pythagoras dicebat morbos corporis inde oriri quod aut calidius aut frigidius sit corpus, calidius quidem est quod ultra temperiem calet, frigidius vero cum deficit j ustus calor.

De senectute.

Stoici et medici uno consensu ob caloris recessum senectutem oboriri proserunt ac qui plus caloris habent tardius senescere. Asclepiades vero dicit Aethiopas celeriter senescere, scilicet anno tricesimo, quod eorum corpora ab aestuante iole adurantur. Britanniae vero incolas centesimo vigesimo anno senescere quod ingenitus eorum calor diutius conservetur. Enimvero Aethiopum corpora rariora fiunt quod a sole laxentur, Britannorum vero quod sub ursis degant densiora proindeque diuturnioris vitae sunt.