De optima secta ad Thrasybulum

GALENI DE OPTIMA SECTA AB THRASYBVLVM LIBER.

Cap. I. Unumquodque medicorum praeceptorum, ac universe omne praeceptum, primum sane verum esse debet, deinde utile, postremo propositis principiis consentaneum. Nam ex his tribus sanum judicatur praeceptum, ut, si quod ex praedictis praecepto desit, ne praeceptum quidem hoc prorsus sit dicendum. Siquidem artes ex praeceptis constant, iisque non quibuslibet, sed primum sane convenit, ut constitutio aliqua perceptiones animi habeat: deinde etiam ad utile aliquid deducat. Idcirco necessarium est, omne praeceptum et verum existere, et utile, et consequentiam quandam non modo circa proposita principia, sed etiam ad reliqua praecepta obtinere. Quatenus enim sub animi perceptionem omne cadit praeceptum, verum ipsum esse oportet: falsorum namque perceptiones non sunt: quatenus autem ad finem aliquem tendit vitae commodum, unumquodque illorum utile et necessarium esse debet. Collectio autem comprehensionum seu perceptionum tum ad mutuam praeceptorum concordiam, tum ad propositum principium examinanda est. Quoniam vero ut sub uno principe subditorum congeries intelligitur, ita quoque ad propositum principium praeceptum refertur: idcirco omne praeceptum verum, utile et consentaneum esse convenit. At si tribus his quodlibet praeceptum artificiale indicatur, constat et medica praecepta his ipsis esse judicanda. Fuerit igitur operae pretium, quoniam semper neque verum, quale sit et quomodo pudicam debeat, manifestum existit, neque utile, neque consentaneum, facilia sunt cognitu, notas quasdam horum et judicandi instrumenta ante alia tradere.

Cap. II. Itaque verum sermonis cum subjectis consensu judicatur; sed quia subjectorum alia apparent, alia latent, ac eorum, quae apparent, quaedam ex seipsis percipiuntur, ut album, et nigrum: quaedam non ex seipsis, sed ex aliis, ut quae signis comprehenduntur: rursus occultorum nonnulla evidentia sunt et dicuntur, ut bis duo quatuor: nonnulla ex demonstratione percipiuntur, ut hoc suo licet bene et male uti, et reliqua: convenit semper sermonem ac praeceptum ad rei subjectae, de qua etiam agitur, aut propter quam factum est praeceptum, speciem referre. Ac si quidem de aliquo apparenti sit, ad illud accommodare: sin autem de aliquo latenti, considerandum est, an alicui latenti consonum sit: judicium vero apparentium et latentium diversum est. Quae enim inter apparentia ex seipsis comprehenduntur, sensu judicantur, ut album et nigrum. Unde ridendi sunt medici, qui apparentium judicium non sensoriis, sed demonstratione quadam moliri conantur. Quemadmodum profecto Asclepiades de adnatis cordi membranis disputans Erasistratum errasse dicit. Herophilum enim, quum multa disseruisset, non vidisse, ubi liceret ipsi, ad apparentium disquisitionem, ut par est, profectum, de re pronunciare, et opinionibus veris fidem non derogare. Apparentium igitur, quae non ex seipsis comprehenduntur, judicatoria, ut dixi, sunt sensoria: quae vero non ex se, sed ex aliis cognoscuntur, judicatorium est observatio: dico autem eorum, quae signis percipiuntur. Rursus occultorum ut plures sunt differentiae, ita etiam judicatoria diversa. In occultis alia evidentia sunt, exempli causa, fieri non potest, ut idem homo simul Athenis sit et in Aegypto; alia demonstratione intelliguntur. Jam evidentium sane judicium est communis omnium hominum notitia. Eorum, quae demonstratione comprehenduntur, judicatio consensus est cum iis, quae in confesso habentur. Scinditur autem rursus confessi judicium multifariam: vel enim consensu, quem cum apparentibus obtinet, confessum judicatur: vel eo, quem cum evidentibus, vel illo, quem cum demonstratis. Quomodo igitur judicare conveniat verum, et quae ad veri judicium ducunt, exposuimus.

Cap. III. Deinceps autem de utili praecepto dicendum. Judicatur itaque utile artis praeceptum relatione ad finem: oportet autem ipsum primum sane esse, quod percipi possit: si enim fieri nequit, ut hippocentauri bilis apoplexiam solvat, eo, quod percipi nequit, idcirco redditur inutile: deinde convenit praeceptionem seu comprehensionem ipsius non communem cum idiotis existere, sed artificum propriam; ideo enim nos dicimus errasse, qui artis principium apparentia esse arbitrantur: neque enim ars ex apparentibus constat, neque traditio artis ex illis fit: quippe nemo apparentia tradit, sed de apparentibus praecepta, quae non apparent. Haec igitur etiam initium artis jure quis dixerit, quae de apparentibus dico praecepta, quoniam traditionis artis initium ex evidentibus efficitur. Si quis enim dixerit, apparentia artis esse initium, sui ipsius obliviscetur, nihil putans differre artem a non arte. Quandoquidem enim apparentium perceptio similis est artifici et imperito, constat hac ratione artificem nihilo plus idiota futurum, imo ne artem quidem habiturum: siquidem eorundem etiam eadem comprehensio est artifici et idiotae. Quare praecentorum inventionis principium merito dicetur: artis autem initium apparentia non sunt. Ut enim vestigia leporis inventionis initium merito aliquis dixerit, initium autem leporis nemo compos mentis dixerit (neque enim lepus ex vestigiis constat), ita et ea, quae apparent, praeceptionum inventionis initium recte dixerit, quoniam auctores ipsius ab his exorsi eam constituerunt: artis vero non item. Convenit enim principia ad qualitatum illius, cujus sunt principia, referre. Artis igitur initia non idiotis manifesta esse oportet, neque enim artes omnes ipsis conspicuae sunt, deinde et mitia artium traduntur: at quae apparent, non traduntur. Quocirca nulla ratio est, cur apparentia artis initium esse dixerit aliquis.

Cap. IV. Consistunt enim praecepta vel in apparentibus, vel in iis, quae ab aliis sumuntur, vel prius demonstratis, vel in evidentibus, hujusmodi quodam modo. In apparentibus quidem ita. Occurrens aliquis pluribus in corde vulneratis commorientibus, mortis causam quaesivit. Considerans igitur reperit neque ob facultatis defectum, neque propter inopiam materiae praesidiorum intereuntes, sed propter insignem membri usum. Intelligens igitur, citra partis hujus actionem et usum corpori ab eo obvenientem animal servari non posse, componensque cum ratione, quae in apparentibus inventa sunt, praeceptum hoc condidit: Si quis in corde vulnus acceperit, ille moritur. Hoc igitur secundum eorum, quae apparent, consequentiam ratione inventum et universe pronunciatum praeceptum: imo ex apparentibus praeceptum constituitur, ut ex apparentibus in phlegmone. Si quis phlegmonem habet, ille tumorem habet renitentem, qui dolorem pulsatilem inferat. Apparentia igitur inventionis praeceptorum fiunt initium: praecepta autem ex apparentibus per consequentiam inventa artis constitutionis principium; et ex apparentibus quidem hujusmodi quodam modo praeceptum constituitur: ex iis vero, quae ex aliis comprehenduntur, praeceptum hoc pacto constituitur. Si alicui haec obveniunt symptomata, ille sanguinis redundantia laborat, quam haec comitantur, illi jecur aut renes, aut hujusmodi quippiam affectum est. At ex prius demonstratis in hunc modum praeceptum constituitur. Ubi demonstratum est, coctionem existere, et ea, quae coquuntur, fundi et humectari, deinde ita distribui: item aegrotantes alimentis, quae non magnam elaborationem requirant, indigere, ex his istud fit praeceptum: Humidi victus omnes febricitantibus conducunt. Ex evidentibus ita: Quicquid multum, naturae inmicuminimicum, ac non satietas, non fames, neque aliud quodvis bonum, quod naturae nimium est. Item, ubi repletio morbos parit, inanitio medetur. Quum enim evidens sit, in illis sane, quod iis, quae supra vires sunt, in hoc autem, quod, efficiente adempto, non utique fieret id quod fit, dicta praecepta sunt composita. Est autem omne praeceptum et generale et firmum; quocirca errant, qui artem conjecturalem esse dicunt, eo quod praecepta habet conjecturalia. Non enim ex praeceptis conjecturalis dicitur (firma enim haec sunt), sed a praxi et medicantium opera. Nam ipsa quum instabilem habeat eventum, artem reddit conjecturalem, quoniam praecepta omnium artium similiter et firma sunt et stabilia. Inde autem, quod omnium artium eventus stabiles non sunt, quaedam artium conjecturales esse dicuntur, quae instabilem, ut dixi, habent successum. Porro, quia utile ad finem relatione judicandum esse diximus, necessarium fuerit artis finem indicare, ut, manifesto hoc reddito, constet, ad quid referendo utile judicare oporteat.

Cap. V. Artium igitur aliae factrices sane existunt eorum, quae non sunt, ut navium compactoria: aliae factorum conservatrices, ut gubernatoria: aliae utraeque, ut aedificatoria. In factivis igitur aut conservantibus artibus una eventus ratio est ac modus: ideo simplex est utilis judicium: at in ambabus et factivis et conservatricibus non facile, quippe non utile existimandum est, quod non ducit ad observationem. Verum curiose scrutari convenit, an aliquid ad id quod non est faciendum conducat. Medicina igitur ex factivarum et conservatricum numero est: non tamen duplicem artis finem esse censere convenit, sed id, quod non est, efficere, utpote sanitatem et ejus subjectum tueri. Nam eisdem, inquiunt, verbis sanitatem efficiens et conservans, duplicem habere possit finem. Si igitur manifesto praecepta eadem non essent, ad utrumque ducentis finem, differentium etiam finium diversae essent artes et duae medicinae: quoniam vero eadem sunt praecepta, scopi autem disserunt, una ars quum sit, diversos habebit scopos. Verum ignorant, unum artis scopum esse sanitatem, unumque finem hanc consequi, at modos consequutionis differentes. Itaque scopus aut finis a sanitatis modo non evariat. Nos enim quum ea, quae nocere possunt, sciamus, nunc sane noxia auferentes, sanitatem molimur: nunc autem declinantes, ipsam conservamus. Utile igitur in medicina judicare nos oportet, quando sane ad sanitatem faciendam ducit, quando ad conservandam.

Cap. VI. Consequentiam vero nonnulli ex eo, quod simul existant, judicari arbitrantur, ignorantes, multa quidem simul existere, non tamen consequentiam quandam in iis conspici: quemadmodum dicimus, et diem esse et respirare simul esse, non tamen consequentia ei inest: quare ea ex eo, quod simul existunt, judicari non debent, sed quo asserto necessario aliquid simul asseritur, et quo posito aliquid necessario ponitur, illi illud consequens esse censebitur. Atque in universum ea, quae per consequentiam connexa sunt, judicanti praejudicio aestimandum est, in quibus consequens praejudicium moliri conveniat. Proinde ad sermonum quorundam dijudicationem necessaria est consequentia inquisita. Num autem ad medicorum etiam praeceptorum judicium feratur, forsan aliquis rogabit: neque enim satis est cognoscere, num praeceptum sit medicum id, quod utile et verum est, sed nihilominus consequens semper habere oportet.

Cap. VII. Quoniam igitur omnis ratio omneque praeceptum tribus his judicatur, tres autem sunt in medicina sectae, nempe Rationalium, Empiricorum et Methodicorum, age, his judicandi instrumentis utentes inspiciamus etiam sectas, ut saniori adhaereamus. Verum necessarium est communia sectarum et uniuscujusque propria primum exponere, deinde ordine judicium de iis pronunciare. Sunt igitur communia trium sectarum haec, quod utilia quae apparent praecepta, analogismus, observatio, historia, ad similia transitus, quod historia sine delectu, non recipienda instrumenta, modus praesidii adhibendi: quod ex aliis alia comprehenduntur: quod, eisdem remanentibus, eadem fieri debent: quod sanitas servatur ex appositione et ablatione, et morbi curantur: quod oportet noxiorum usum declinare, tum ad sanitatis tuitionem, tum ad morborum solutionem: item quod experientia potens utiliaque sit ad materiae, quae adhibetur, comprehensionem: nutritoria enim sunt et non nutritoria: purgantia et corrumpentia experientia percepta sunt.

Cap. VIII. In hoc communi Empirici sane consistunt, qui non modo vires, sed etiam quae conducunt, experientia inveniri dicant. Methodici autem ad commune praedictum diversum quid ab Empiricis afferunt: quippe dicunt, praeterquam quod vires eorum, quae adhibentur, ediscas, aliud nihil utile ab experientia provenire. Nihil enim ex remediorum ipsorum observatione sumi potest absolute, quum remedia ex quibusdam apparentibus sint observata. Rationales inter hos medii incedunt: ita enim omnia, quae conducunt, ex observatione accipi dicunt, quemadmodum Empirici affirmant, non tamen ex indicatione inveniri, ut Methodici putant, sed alia ex observatione reperiri, ut lethalia et virus jaculantia, alia ex indicatione, in quibus causae inveniuntur. Consentiunt igitur Methodici Rationalibus, quatenus ex indicatione id, quod conducit, sumi arbitrantur, quatenus autem a diversis, dissentiunt. Etenim Methodici ea, quae conferunt, ab apparentibus quibusdam indicata desumi arbitrantur: Rationales vero ab apparentibus quidem nequaquam, verum ab occultis. Quia enim a causis indicationes fieri censent, causae autem, quatenus causae sunt, non apparent, constat indicationes non ex apparentibus ipsis fieri posse: deducereque ajuntaiunt apparentia ad eorum, quae judicari possunt, comprehensionem. Hac igitur ratione rursus Empirici cum Rationalibus consentiunt, a nullo apparente ejus, quod conducit, indicationem fieri affirmantes. Aliud autem commune hoc etiam omnibus medicis in confesso, nempe, quae apparent, esse utilia. Empirici autem ad observandum ea, quae in apparentibus sunt, commoda esse pronunciant, eo quod observatio ipsorum in quibusdam existit: item quod licet ex ipsis ea, quae auxilium indicare possunt, comprehendere. Methodici tanquam conferentia ea, quae apparent, utilia esse tradunt. Rursus hic commune sane Empiricis et Methodicis, occultum non ex apparentibus comprehendi, a quo conducentium auxiliorum fiat indicatio. At Empiricis cum Rationalibus commune est, quod in apparentibus auxilia observant: Rationalibus autem et Methodicis commune in apparentibus utilia comprehendi. Itaque Methodici id dicunt, auxilium ex apparentibus comprehendi. Rationales vero ea, quae auxilium indicare possunt, ex apparentibus inveniri affirmant, praesidium autem nullum. Ad eos porro, qui ex manifestis causis praesidium quoddam inveniri opinantur, ut in aculeo, dicendum est auxilium, non tanquam ab apparentibus, sed tanquam ex causis in his inveniri; at causa, qua causa est, non apparet, sed ex symptomatis comprehenditur. Si igitur cuti adhaerens arena aut aculeus non infestet, neque in sensum nos perducat, non percipimus. Causa enim alicujus non est quodlibet efficiens, sed quod, causa quum sit, apparet ut causa. Nam quae ad aliquid quodammodo spectant, quatenus ad aliquid quodam pacto spectant, non apparent: ipsa autem, quae ad aliquid referuntur, apparent, ut pater, servus, frater, atque hujusmodi: singulaque ea apparent, habitus autem ipsorum ad alia non apparet,

Cap. IX. Quum igitur judicatoria sermonum instrumenta tradiderimus, et communia et propria sectarum persecuti, necessarium deinceps fuerit uniuscujusque sectae dijudicationem moliri, deinde ita sanae opinioni adhaerere. Emptrici sane et Methodici Rationalibus contradicentes inutilem esse abditorum comprehensionem asserunt: nihil enim ex occultis utile inveniri. Ad hoc Rationales utrique privatim sectae respondent: ac primum ad Empiricos inquiunt, apparentia auxiliis ipsis inquirendis non sufficiunt, quippe et occultorum usus est. Nam ab his auxiliorum indicationes fiunt, indicium vero (vos enim ipsi non in omnibus apparentibus, sed in quibusdam observatis) tanquam amplius quiddam quam apparentia habeant, ob quae observare convenit, quod non apparet: sin autem hoc, certe abdita erant utilia: quae igitur apparent, vel tanquam apparentia ad auxiliorum inventionem capiuntur, etiam omnia erunt utilia, vel non. Dicere igitur, omnia esse utilia, persuaderi non potest: si autem omnia non sunt utilia, necesse est utilia amplius quid obtinere, quam quod apparent, quod non sensus est comprehendere, sed rationis: ratione vero abdita comprehenduntur; utilis igitur ratio est simul et abdita. Si enim apparentia, quatenus apparentia sunt, invicem non differunt, nimirum vel similiter omnia ad observationem conducunt, quantum in ipsis est, quare et in minimis tum praeteritis tum praesentibus erunt, si hoc est impossibile. Quomodo enim de strato lectoque, in quo decumbit aeger, et similibus aliquis observaret? Constat igitur, non in apparentibus, ut apparentia sunt, observationem fieri (similiter enim in omnibus fieret), sed in alio quodam, quod non apparet; quod si hoc est, utilia erunt abdita. Sed unde, inquiunt, comprehenduntur? quoniam in aliis quibusdam apparentibus observare licet, in aliis non item: quippe haud facile hoc est scire in ipsis apparentibus, quatenus apparent. Nam omnes cognoscerent etiam id idiotae, in quibus apparentibus observationem liceat moliri, ac nihil vestra experientia ab idiotarum imperitia differret. Si autem non obvium est omnibus, in quibus apparentibus observationes moliri oportet, solis autem artificibus id percipitur, auxilia in apparentibus non ut apparentia sunt observantur; quoniam enim aliud apparet, de quo observare licet, aliud non amplius apparet, sed abditum est. Verum hoc admodum utile scire est, cur utilia sint abdita. Praeter commemorata autem quum Empirici dicant in his praeteritis et illis praesentibus observationes fieri oportere (idcirco enim et praeterita studiose perscrutantur, infinita porro sunt etiam praesentia, de infinitis autem observare non licet), constat hujusmodi observationem fieri non posse. At contra Methodicos, qui apparentia auxiliorum indicatoria esse opinantur, Rationales haec adferunt. Apparentia ex seipsis comprehendi possunt, ac idiotis igitur apparebunt: quoniam vero communitates etiam indicant, coincidunt autem cum iis, quae indicant illa, quae ex ipsis capiuntur, nimirum idiotis communitates indicabunt, ac nihil ab idiotis differetis. Quod autem ab affectibus indicatio auxiliorum non fit, hinc est ostendere. Eodem affectu, nempe inflammatione, in diversis locis subsistente, ut circa oculum, aut jecur, aut stomachum, non eadem curatione, sed diversis indigent. Oculo enim inflammationem experienti opium est congruens, stomacho autem et hepati aliud quippiam. Oleum oculo noxium, alias partes inflammatas mitigat. Manifestum igitur est, non ab affectibus auxilia sumi: nam idem in omnibus assumeretur praesidium, quum idem esset affectus, si is conferentium esset indicativus. Licet igitur ita astruere, quod Methodico placet. In affectu circa eundem existente locum, ob causae diversitatem, curatione diversa homines indigent: ut in urinae retentione: si etenim calculus sit, scalpello incisorio utimur; si urinae copia, injecto clystere, qui catheter dicitur; sin inflammatio, cataplasmate. At si ab affectibus indicationes remediorum fierent, uno affligente affectu, una et eadem curatio assumeretur: non assumitur autem una curatio, eodem subsistente affectu; non igitur ab affectibus remediorum indicationes fiunt.

Cap. X. Porro, his nunc summatim expositis, non abs re fuerit, quid sit indicatio, et quomodo ab indicatione utilitas desumitur: item quid observatio, et quomodo ab observatione utilitas petitur: item quid analogismus, et quomodo ab eo utile comprehenditur, explicare. Quemadmodum igitur apparentium quaedam ex seipsis comprehenduntur, ut album et nigrum: alia observatione percipiuntur, ut quae signa cognoscuntur: ita sane et praesidia indicatione comprehenduntur, quippe auxilia cum iis, quae indicant, coincidunt, ac nullius ratiocinationis usum habent. Idcirco et animalia irrationalia ab aestu, frigore, et summatim omnibus nocere natis recedunt, ad id, quod conducit, nimirum inclinantia, ac in aculeo infixo, aut alio quodam, nullus ex ratiocinatione molitur extractionem. Quod itaque in iis, quae evidenter approbata sunt (omnibus enim demonstrationem excedentibus intellectus noster ipsa evidenti assentit), hoc etiam in iis, quae ex indicatione capiuntur, confit. Itaque servatur proportio quaedam indicationi ad apparentia evidentiaque. Quum enim noxiis utile coincidit, tunc neque observatione neque ratiocinatione utimur: ipsa enim noxia id, quod conducit, indicant. At observatio proportionem quandam obtinet cum iis, quae per signa comprehenduntur. Nam in quibusdam saepe circa idem occurrentibus sine efficientium comprehensu causarum ejus, quod conducit, observatio efficitur, ut in dentium stupore portulaca. Neque enim causa conjuncta hic indicat, neque enim ratiocinatione quadam remedium inventum est in iis, qui quum hyoscyamum assumpserunt, aut hujusmodi aliquid deleterium: per initia sane curatio ex causa et loco assumitur, inopia vero causae postea jam observatis utimur. Etenim vomitum per initia adhibemus, causa voluntatem ipsius indicante et loco voluntatis modum assumente; postea vero jam ignorantes causam, observatis vino et lacte utimur. Ex collectione autem rationum, quem analogismum dicunt, utile deprehenditur, cum causa quidem ignoratur, observatio ne una quidem est, simillimum autem ex symptomatis est: nam in hujusmodi ab indicatione utile capi non potest, quippe causa ignoratur: observationeque nulla facta, symptomatum similitudini attendentes, ad simile digredi cogimur. Nam ab haemorrho si quis sit morsus, deinde sanguis fundatur, causam, ex qua ita afficitur, ubi ignoremus, neque observaverimus, iis, quae ad sanguinis profusionem ex vulnere faciunt, utimur. Hac sane ratione etiam Cnidiaci medici eos, qui in pulmone pus habebant, curare conabantur, ad simile transitu utentes. Quoniam enim, quicquid in pulmone est, per tussim egeritur, linguam exserentes, liquorem quendam in arteriam indiderunt, qui vehementem movere tussim potest, ut per symptomatis similitudinem pus educatur. Fit itaque analogismus in transitu ad simile. Nam rationem ineuntes a similibus ad similia descendimus. Empirici autem alio modo, quam nos, transitu ad simile utuntur. Dicunt enim a simili digressum ab auxiliis ad auxilia fieri, aut ab affectibus ad affectus. Ab auxiliis sane ad auxilia in hunc modum. Quum enimeaden.enim eadem symptomata iis, quae assumuntur, adfuerint, tunc similis transitum molimur, ut a malo ad mespilum. Verum contrcontra eos dicendum est, fieri non posse, ut hujusmodi similis transitum faciatis. Utrum enim ratiocinatione utentes a simili ad simile transitis? an observatione? Si enim observatione, observatio est, quod fit et noscitur, non similis transitus: sin autem ratiocinatione, rogandi sunt, num omnium symptomat msymptomatum similitudini attendentes, a simili ad simile digrediuntur, an quorundam? Si igitur omnium dicent, nihil omnibus alicubi simile invenietur. Quae enim in nullo invicem differunt, eadem sunt, et non similia. At si aliquorum symptomatum similitudinem abunde esse dicent, utrum figurae, an coloris similitudini, dicemus, attenditis, an duritiei, aut mollitiei, aut potius gustatui odoratuique, aut hujusmodi alicujus similitudini advertentes judicabitis? At si vel gustus similitudini dicant, vel alterius cujusdam, manifesto fatebuntur ea, quae juvant, quatenus juvant, percipere. Unde constat, quod etiam noxia, quatenus nocent, scire se fateri cogentur. Etenim quae prosunt, contrarietate, quam cum noxiis habent, auxiliantur. Si igitur mespilum eo, quod similem malo cotoneo in gustu qualitatem obtinet, in dysentericis assumitur, sciendum est, qualitate in gustu opitulari: et quia haec palam astringit, simul coincidit comprehensioni huic, ea, quae offendunt, contraria esse qualitate, aut facultate. Sin autem comprehensae causae praesidia adversantur, clarum est, abdita comprehendi posse, et utilia cognosci.

Cap. XI. Quomodo igitur utile ab indicatione comprehenditur, expositum est. Nunc autem descriptiones singulorum explicabimus. Est igitur indicatio auxilii comprehensio una cum noxii perceptione, sine observatione vel ratiocinatione incidens. Experientia porro est ejus, quod saepe et in eodem visum est, comprehensio et memoria. Vel in eum modum. Indicatio est, cum id, quod conducit, rebus perceptis coincidit, sine demonstratione et observatione. Experientia est ejus, quod subinde et in eodem visum est, observatio et memoria. Est autem idem observatio, quod et experientia. Analogismus autem, collectio rationum, est dijudicatio comprehensioque causarum similitudine juvantium. Deinceps igitur propria cujusque sectae interpretati, unicuique ipsorum, Empiricorum dico et Methodicorum, contradicemus. Sunt autem propria Empiricorum haec: concurrentium symptomatum, quae syndrome appellatur, observatio, auxiliorum historia, similis transitus, ut illi fieri volunt. Alio namque modo quodam Rationales similis transitu utuntur, ut procedente sermone differentiam indicabimus.

Cap. XII. Convenit porro eum, qui Empiricis contradicet, duplici modo concursuum observationem moliri. Etenim possibilium observatio communis est, ia symptomatis autem illorum propria. Vel enim tanquam impossibilem ipsam prorsus tollere oportet, aut fateri quidem, possibilem esse, verum sine ratione ipsam proferri non posse. Primum igitur observationem absque ratione proferri non poste his aliquis ostenderit. Fatentur Empirici, se in omnibus apparentibus symptomatis observationem moliri. Neque enim in flavo, si libet, aut albo, aut fimo, aut adunco observare se pronunciant, etsi etiam in coloribus differentiam quandam observent ut in ictericis, et in figura, ut in fracturis et luxatis, sed neque etiam in praedictis. Quemadmodum enim, inquiunt, qui ab indicatione auxilia capi affirmant, non omnia indicari docent; si quidem Methodici quaedam apparentia indicare asserunt, et non omnia; Rationales abdita, et non omnia: ita et Empirici non in omnibus symptomatis observationem, sed in quibusdam fieri dictitant. Neque enim praeterita omnis, neque praesentia utilia ad observationem arbitrantur. Utpote morsus aliquis est a cane rabido. Empiricus aggressus tantum curiose scrutatur, an a rabioso: aliorum vero praeteritorum ne unum quidem petit; similiter etiam in praesentibus: neque enim in pilis simplicibus, ut dixi, aut crispis. Qua de causa ab ipsis quaerendum est, cur non in omnibus symptomatis, sed in quibusdam auxilia observent, quum symptomata nihil differant, quatenus apparentia sunt, tum ea, in quibus fit observatio, tum alia inutilia. Quid igitur est, quod utilia symptomata indicat? dicant, num apparens an occultum? Si igitur apparens esse dicunt, quo utilia ab accidentibus discernuntur, et in quibus observationem fieri conveniat, inferemus rursus hoc. Apparens nullo differre symptomate, quatenus apparet, ab inutilibus symptomatis. Si rursus abditum esse dixerint id, quod indicat utilia symptomata, fatebuntur abdita ad symptomatum observationem utilia. Attamen abdita nullo alio quam ratione comprehendi possunt. Quare si utilis quidem fuerit in concursibus observatio abditorum, et nulla alia re quam ratione haec comprehenduntur, constat, observationem sine ratione fieri non posse. His igitur verbis coguntur ipsi fateri, rationem ad observationem esse accommodatam: refragantes autem nobis dicunt, etiam symptomata utilia esse, experientiaque comprehendisse. Item, quod in aliis symptomatis observare convenit, in aliis non item, id quoque observasse. Ad hoc brevis est responsio. Quum enim infinita sint symptomata, in quibus observandum nos est, fieri nequivit, ut hoc idem in omnibus observaverit, quod in ipsis observare non oportet: quippe in infinitis observare impossibile est. Postremo ipsis undequaque agitatis, ut dicant, superest, casu ac fortuito se procedere, in aliis quibusdam symptomatis ut observent, in aliis non item: quo quid erit magis ridiculum? Haec igitur disputatio ita finiat.

Cap. XIII. Quod autem in concursibus observatio esse nequit, his demonstrabo. AjuntAiunt igitur Empirici, observationem non in uno, neque in duobus, sed in plurimis et subinde visis ac eodem modo habentibus fieri. Quum itaque ipsi interrogentur, num in ipsis generibus symptomatum auxilia observent, necessario in ipsis generibus observare dicent. Si enim in hoc febris, verbi gratia, sit et inflammatio, in alio bilis per vomitum aut sedem excretio fiat, eadem observatio fieri non potest. Quod igitur sufficit genere eadem esse symptomata, nequaquam dicent, verum numero paria esse oportet. Si enim eadem manent symptomata, non omnia vero aut plura, turbabitur concursus, et alterius usus est observationis. Convenit enim in eisdem generibus et paribus numeris observationem fieri: quomodo autem evariat tota curatio ob copiam indigentiamque symptomatum, hinc considerandum est. Est igitur curatio quaedam in inflammatione observata. Si unum aliquod symptoma ab inflammatione sustuleris, utpote sensum, evariat etiam curatio. Nam in vicem inflammationis scirrhus nascitur, et non eadem curatio convenit. Ita igitur propter symptomatis defectum curatio mutatur; ob copiam vero in huncm dumhunc modum. Si inflammationi febris aut syncope accesserit, una cum symptomatum copia diversus sane concursus oritur, diversa quoque curatio adhibetur. Ac non modo genere eadem esse convenit symptomata, et numero paria, sed etiam magnitudine oportet neque excedere, neque deficere. Si quidem ob symptomatum magnitudinem curatio variat. Etenim superficiarias divisiones non suimus, imo neque inedia quis uteretur. At ubi magna est facta divisio, inediam, sanguinis detractionem, fibulas et similia adhibemus. Ac non sufficit genere eadem esse symptomata, ac numero paria, et magnitudine similia, sed etiam tempus observationi adjungere oportet. Alia enim incipientibus morbis remedia adhibentur, alia vigentibus. Etenim incipientibus, siquid movendum est, moveto; quum vigent, quiescendum est, inquit Hippocrates; ac in inflammatione, quum incipit quidem, repellentibus utimur: post hoc cataplasmatis et iis, quae, quod impactum est, possunt discutere. Jam ordinem praedictis apponere oportet. Etenim ob ordinem concursus immutatur: idcirco etiam curationem evariari est necessum. Aliter enim insanientes, deinde febricitantes curamus: ac aliter febricitantes, deinde insanientes. Etenim lethales et non lethales ex ordine symptomatum, ut ex eventis constat, affectus oriuntur: febris sane in convulsione non modo periculi expers est, sed etiam morbum solvit; in febri autem convulsio lethalis est. Variato jam concursu propter ordinem symptomatum, ut ex eventis conspicuum est, necessario fateri oportet, etiam curationem differre: quoniam non solum eadem genere symptomata, et numero paria, ac magnitudine similia esse oportet, sed etiam idem tempus eundemque ordinem servare necessarium est, si sana observatio futura est. At non possunt in omni vita duobus aegrotis, nedum pluribus, praedicta similiter omnia accidere. Unde constat, in concursu observationem fere impossibilem. Quod autem omnia commemorata in omnibus aut pluribus simul evenire nequeunt, his aliquis demonstraverit. Ob causas, locos affectos, aetates, consuetudines, symptomatum magnitudinem, naturas, anni tempora et regiones diversi affectus oriuntur: ac impossibile prorsus est, duobus hominibus evenire, ut similiter in omnibus habeant; quapropter impossibilis est in concursibus observatio. Et si duo impermutabiles inveniantur, neque sic observatio possibilis est, eo quod in pluribus ipsam fieri oporteat. Sed quomodo, inquiunt, vestrum vos dogma astruitis? videmur enim ipsi non posse observare et in symptomatis et in facultatibus. Quod enim veratrum venenum in virulentis animalibus purgat, observatione comprehensum est; ac in dentium stupore causa non sane percepta est; quod autem portulaca eum salvat, observatum est. Respondere itaque ipsis oportet, nos sane utilia symptomata relatione ad scopos circumscribentes etiam usu utilis talem judicare. Quum igitur perceperimus omnia symptomata, quae a causis inferuntur, ut gravitatem: et a locis, ut spirandi difficultatem: et quae a virtute, ut animae defectum: invenimus sane haec utilia, reliqua inutilia. Quoniam igitur utilia symptomata circumscripsimus relatione ad scopos, quae sane causae, aut loci, aut facultatis sunt symptomata, haec utilia censemus: quae vero non sunt, inutilia. Si igitur neque causas morbiferas, neque locos affectos comprehendimus, eo quod facultatem habeamus discretricem, ut dixi, symptomatum utilium et inutilium: etsi non possimus observationes moliri in efficientibus, vel causis, vel locis affectis, utpote sanguine molestante, non percipientes sanguinem esse, qui morbum inferat: a gravitate autem illato symptomate, quod gravitas causa sit, commoti quaerere in ipsis possumus: ita et in difficultate spirandi, ignari ventris, aut pulmonis, aut hepatis, aut diaphragmatis, aut alterius cujusdam loci affecti symptoma esse, solum vero, quid locus sit, scientes, in ipsis observare possumus, veluti et in ipso loco. Quae vero neque loci sunt symptomata, neque causae, neque virtutis, tanquam adjectitia aversamur. Itaque commoditas incommoditasque, usus eorum, in quibus observamus scopis, adversus Empiricos producenda: quoniam nos in solis symptomatum generibus observamus, in quibus neque virtutis, neque temporis, neque magnitudinis, neque ordinis, neque alterius cujusdam usus, ut in dentium stupore portulacam. Quid igitur prohibet, inquiunt, forte et nos ita observare? Si in his dixerimus, in quibus symptomatum genus observatur, sicut et nos antea reliquorum, in quibus usus temporis, magnitudinis, virtutis, non amplius nobis suffragatur. Si autem dixerint, in haemorrhi morsu plura subsequi symptomata, et nihil in his observatis, quaenam dicemus? quoniam non in symptomatis, sed in primitiva causa observamus. Inquirimus autem symptomata ad primitivarum causarum, in quibus observamus, comprehensionem. Ignorantes enim causam, et curatione secundum indicationem destituti, observationem in causis primariis factam adhibemus. Observamus autem non solum in causam, sed etiam in loco uno. Itaque in jecinoris affectu et lienis nonnulla observavimus. At si dixerint, unum singulos hos symptoma comitatur, adferemus interim non unum, sed multa. Scrutamur autem multa, non ut in ipsis observemus, sed ut, in quo observamus, comprehendamus. In jecorariis jecur affici, in quo sit observatio; ac in aliis similiter. Nam magna parte in causa primitiva fit observatio; non enim in dentium stupore portulaca observata est, sed in dispositione ab acidis aut acerbis facta. Etenim ex fluore stupentes, aut vomitu, aut serrantibus quibusdam, nihil portulaca juvat. Ubi igitur prius disquisierimus causam, a qua stupor factus est, deinde sic ipsa utimur. Quae vero assumuntur in ejusmodi, non adversantur causis primariis: non enim sunt aliae a continentibus. Haec igitur praeter concursum observationem merito habere dicentur. Interrogare autem oportet Empiricum, quomodo tempora adhibendi remedii observentur, vel modus praesidiorum, vel tempus, vel ipsorum qualitas.

Cap. XIV. Porro quod historia ab illis asserta sit inutilis et impossibilis, nunc demonstrabo. Utuntur Empirici historia ob hujusmodi quandam causam. Subinde morbi quidam oboriuntur, in quibus nullum praesidium ipsis observatum est. Ut igitur et in hoc quorundam ipsis facultas suppetat, et quod non sua sponte permaneant, historia utuntur: idque non ob hoc solum, sed compendiosae traditionis gratia; impossibile enim est, ut discens in omnia symptomata incidat, ac eandem observationem in omnibus moliatur. Ne igitur perpetuo quis discat, sed aliquando etiam arte utatur, idcirco ad medendum utilem esse historiam pronunciant. Fit autem historia vel praesentium, ut

Occidunt homines, ignis quoque plurimus ardet.

vel praeteritorum, ut

Proelia Curetes atque Aetoli subierunt.

nunquam vero futurorum, nam

Illa dies aderit, qua concidet Ilion olim.

non historia, sed praesagium potius est. Usi autem sunt Empirici magna ex parte historia praeteriti. Dicunt enim, historiam esse eorum, quae subinde in iisdem comperta sunt, enarrationem. Verum contra eos agendum est: quod si omnia, quae per historiam commemorantur, vera dicunt, judicem aliquem recte possent recipere historiam: quia vero hoc non ita habet, convenit judicandi historiam aliquod instrumentum invenire, quo veritatem a falsis discernamus. Etenim medici in hoc non modo non consentiunt, sed etiam contraria opinantur. Siquidem febricitantes inedia traducunt, et ne aquam quidem propinant. Alii per initia ptisanam exhibent. Reliqui cavent, ne unquam hordeum devoret aeger. Petronas porro etiam carnes suillas tostas et vinum nigrum meracius praebet, vomere cogit, frigidamque potui exhibet, quantam volunt. Apollonius autem et Dexippus, Hippocratis auditores, non modo non vinum, sed ne aquam quidem dederunt. Quum vero cerini cyathos duodecim liquoris praeparassent, in textam heminae partem duos cyathos aut tres aegrotantibus quotidie propinarunt. Cum itaque tanta sit contrarietas, quomodo igitur non historiae judicatorium instrumentum praebere convenit? Hos igitur fateri coactos, quod neque inutilis recipienda sit historia, inutilem enim sic historiam ostendemus, rogabimus, num ratione aut experientia historiam judicent. Sed ratione haud possunt, quam ipsam tollunt, qua haec singula judicantur comprehendunturque; experientia autem remedia comprehensa dicunt. Itaque experientia etiam judicari convenit. Ut enim in aliis habet, ita et hic aliquis in historiam colligat, nivem refrigerare. Si historiam judicanda est, oportet eodem judicandi instrumento uti, ut historiae auctor comprehendit: Rationalis igitur a causa historiam judicare poterit. Quum enim scripto mandaverit aliquis homini, qui vasa distenta gravataque habeat sanguinis profluvium obortum, id quod offendebat, circumscripsit: gravitatem hanc dijudicat, num vera sit ad causam, quae symptomata infert, respiciens consideransque, an sanguinis eruptio causae adversari poterit. Ubi autem invenit gravitatem et distentionem ex copia evenire, sanguinis autem eruptionem copiam imminuere, deprehendit historiam esse veram, ac nullo alio ad dijudicationem indigere. At in quibus causam non comprehendimus, historiam ipsa experientia judicat; si enim colligere eam quis videtur, nempe dentium stuporem portulacam solvere, experientia ad judicium utetur. Quare necessarium sic est, ut etiam Empiricus historiae judicium experientia moliatur: sin autem experientia historiam judicat, superflua est historia et inutilis. Sed dicunt nonnulli Empiricorum, nos fide dignis scriptoribus attendentes historiam judicare. Quum autem quaerimus, quomodo fidei dignitatem judicatis, quum alii in aliis aberrent, et recte se gerant, quoniam, dicunt, non ob quoddam opinionis statuendae studium historiae auctor haec scriptis mandat, neque ob decreta ad affectum, neque ob contentionem quandam, tunc verum nos esse dicimus, quod commemoratur: ad hoc dicendum est, primum sane propter nullum dictorum, sed qui historiam condit, deceptus commentatur. Num ideo, quod neque propter opinionem, neque dogmata ad affectum, neque ob contentionem commemoratur, verum est, quod in historia conscriptum est? Deinde quod sapientem medicum esse censent, qui illius auctor est? Aggressi sane qui historiae judicium virum sapientem judicant; tale autem judicium philosophis et non medicis incumbit. Unde abunde licet colligere, neque ob opinionem, neque ob dogmata ad affectus, neque ob contentionem commemoratur id, quod in historiam colligitur. At commemorato judicatorio fidei dignitatis instrumento ab ipso probato usus est: dicentes enim, quod cum neque propter opinionem, neque ob contentionem historiae mandatur, causas exponunt, ob quas narranti credere oportet. Quare si propter nihil aliud, certe propter hoc utiles sunt causae inquisitae: at nos nihil amplius molimur, rest dicimus, oportere (propter quid) investigare, quod etiam in ipso facile historiae judicio videntur, verum nos quidem (propter quid) et (in totum) causa, ad rei, quae dicitur, judicium utimur: Empirici ad ejus, qui historiam condit, modum dijudicandi. At mores judicare non medicorum, sed philosophorum est proprium. Praeterea hoc dicunt Empirici, non oportere experientia historiam judicare; ajuntaiunt enim, quoniam, sicut nos, eo, quod Creta insula est, quibusdam commemorantibus, percepistis, quod insula quaedam Creta existat, etsi Cretam vestris ipsi oculis non videritis: ita et nos, quum multi de iisdem consentiunt, non opus est experientia historiam judicare, sed multorum opinioni credimus. Verum nos sane dicemus, qui credidimus de Creta, his rationalibus certe moti, quod aliquis illinc huc naviget, et rursus hinc illuc: item quoniam amici quidam Cretenses hic sint, vel etiam contra quibus scribimus, vel etiam a quibus literae nobis deferuntur: praeterea quod etiam omnes homines de ea consentiunt, etiam inimicissimi. At in medicina fere in nullo conveniunt, idque pauci quum sint medici ad universos homines; ac non solum non concordant, sed etiam maxime contraria opinantur, ut paulo ante ostensum est. Quapropter judicatorio quodam instrumento opus est ad historiam in medicina dijudicandam. Quoniam vero et Empirici dicunt, ea, quae comprehenduntur, partim sensu deprehendi, ut ruborem: partim memoria, ut quae signis quibusdam percipiuntur; indicatorie autem nullum deprehenditur, neque alio modo ab ipsis tradito. At quod Creta insula sit, comprehendunt; nimirum tanquam non comprehenderint, Cretam insulam fuisse: sin autem comprehenderunt, tertius quidam modus comprehensionis existit. Haec igitur dicta sunt ad judicandum, historiam ab ipsis celebratam esse supervacaneam.

Cap. XV. Porro quod etiam impossibile sit remedii cujusdam comprehensionem ab historia habere, paucis aliquis astruxerit. Quoniam enim observationem, ut prius ostendebamus, non modo in symptomatum et numerorum genere fieri, sed etiam magnitudine et tempore oportet, haec autem in commentarium referri impossibile est sine scopis, constat, historiam quoque non posse admitti. Porro quod curationes penes magnitudines et tempora et ordinem fiunt diversae, demonstratum est. Quin etiam ex quibus observationem in syndrome fieri non posse astruximus, inde quoque licet affirmare, quod ne historiam quidem facere sit possibile; quippe non licet observationem moliri: perscribere autem non observata licet.

Cap. XVI. Deinceps de transitu ad simile agendum est. Indiguerunt autem transitu ad simile Empirici propter has causas; quoniam enim plurima et prope infinita erunt, in quibus observationes fieri conveniat, infinita erunt et remedia: impossibile autem in omnibus aut plurimis eundem quaedam observare, idcirco opus habuerunt et historia, et transitu ad simile. Praeterea quoniam Rationales eis refragantes inquiunt, si quid aliud artifices, maxime quod facile est sibi proponunt: vos unum in uno observantes infinitas curationes editis, aut plura coacti in eodem observare nunquam arte utimini, sed observastis, inquiunt, quod transitu ad simile utamur, unde facultas vobis suppeditatur. Age enim, vertiginosus ex casu sanguinem profundat, deinde affectu liberetur; hoc observato, in alio sanguinis missione utimur. Deinde aliquis roget ipsos, unde comprehenderint vertiginosum sanguinis profusione liberatum, et non ex ipso casu? Sed nondum dicere adversus ipsos oportet, priusquam demonstravero, quot modis transitu ad simile utantur. Usos igitur se esse transitu ad simile dicunt, nonnunquam ab auxiliis ad auxilia, aliquando a locis ad locos, nonnunquam ab affectibus ad affectus. Itaque ab auxiliis ad auxilia, ut quum mespilum loco mali cotonei in dysentericis assumunt: a locis autem ad locos, ut quum quid in musculosis aut nervosis observatum, verbi causa, a femore ad brachium transferimus: ab affectibus autem ad affectus, ut quum in sanguinis profusionibus observatis utuntur in haemorrhoi morsu. Tot itaque modis transitu ad simile utuntur.

Cap. XVII. Quare ipsos interrogare convenit, primum sane in praesidiis, quomodo utuntur, num facultatis similitudini attendentes, aut symptomatum praesentiunt similitudini, ut quum mespilum loco cotonei assumunt, utrum secundum astrictionem eadem esse putantes similiter exhibeant, an quod ambo rotunda, colore et tactu similia esse conspiciunt. Si enim facultati, dico autem astrictioni, attendentes digredi se dicant, fatentur astrictionis causas se inquirere, secundum quas juvant praesidia; ac cum auxiliorum facultate comprehenditur et noxiorum virtus. Imo etiam amplius quid inquirere ipsos convenit, non modo quod astringunt, multa siquidem astringunt quidem, non idem vero efficiunt: ut squama astringens purgat etiam partes. Si enim cognitum est, quod piper calfaciendo juvat, nunc comprehensum est, quod nocet, qua frigidum est, nocere. Sin autem symptomatum similitudini attendentes similia proferri dicant: rogabimus, an omnia symptomata similia sint, ac ita de similitudine ratiocinentur. Sed fieri non potest, ut omnia symptomata quorundam similia existant; ita enim eadem fuerint et non similia. At quorundam symptomatum similitudini attendentes, inquiunt. Vel igitur pluribus, vel paribus, vel paucioribus attendentes, dicemus, digredimini. Si quidem paucioribus, omnia fere similia erunt; in aliquo enim similia sunt omnia. Si autem paribus, et pluribus, cur in iis, qui sanguinem fundunt, dicemus, sicut coma porri usi estis, ita non allii et cepae coma utimini? similia enim haec magna ex parte; et in pernionibus, cur, ut rapa, non etiam raphani radiculis? et in stomachicis, cur absinthii penuria hic quoque succo porri non utuntur? haec enim fere discerni nequeunt; et in hydropicis, cur raphanidis loco saepe rapo non utuntur? In universum considerare oportet, in observatis simile quiddam contrarias vires habere: et quaerere ab ipsis, num propter similitudinem in iisdem his utendum sit: judicare autem similitudinem sensibus, ut illi censent. Eodem aliquis argumento uti possit in reliquis, verbi causa, exemplo ostendentumostendendum est ipsis, quod neque a symptomatis ad symptomata, neque ab affectibus ad affectus transire possunt. Num enim, dicemus, accidentium similitudini potestate attenditis? sed non dicent: nequaquam enim disquirunt facultatem, sed occidentium similitudinem secundum sensum. Utrum igitur, si in pluribus, aut in paribus symptomatis similia sunt: sed in plurimis similia sunt inflammatio et scirrhus, verum contrariam fere et in nullo similem curationem requirunt: jam oedema, et hernia, et struma, et meliceris, multam sane invicem similitudinem servant, attamen curatio permultum distat. Praeterea, qui ob disruptionem sanguinem rejiciunt, simillima fere cum iis habent accidentia, qui propter erosionem aut apertionem, non tamen eadem curatio convenit omnibus. Hoc itaque modo licet ostendere, impossibilem esse secundum Empiricos transitum ad simile.

Cap. XVIII. Deinceps autem consequens est demonstrare, quo modo Rationales transitu ad simile uti possunt, quod nonnulli non transitum ad simile, sed analogismum vocant. Etenim transitus ad simile Empiricis convenire pronunciant, vicinum vero transitui ad simile modum analogismum appellant, quo Rationales uti dicunt: nos nihil contendimus cum iis, qui nomina immutant, rem ipsam vero indicabimus, quam licet unicuique pro arbitrio appellare. Dicimus igitur, alia quidem symptomata causas subsequi, alia locos affectos, alia facultates, alia affectus ipsos. Haec Rationalis omnia discernit, ac novit, in quibus observatione, in quibus non opus est. Aliorum igitur praesentium et non praesentium, quae nihil ad curationem conferunt, nullam habet rationem: ac cum syndrome variare videtur in aliquo symptomatum non utilium, eisdem utitur, tanquam concursus similis existat. Empiricus autem quoniam in cumulata syndrome observat, nec habet vim discernendi symptomata, quum quodlibet vel deficit vel redundat: quod, variante syndrome, diversa curatione uti debet, ignorans, quoniam in quibusdam sane symptomatis excessu aut defectu syndrome dissidet, ut in inflammatione, scirrho, oedemate et hernia, in quibusdam autem non ita. Etenim in opisthotonicis et emprosthotonicis differre quidem videtur inflammatio, sed quoniam affecti est symptoma, neque causae, neque loci, neque facultatis curatio mutatur. At Empiricus hoc quoque ignorat, quod nonnunquam syndrome quidem similis sit, non eadem vero curatione uti licet. Ecce enim paria et similia symptomata in iis sunt, qui sanguinem educunt per vasorum disruptionem, apertionem et erosionem. Finge etiam tussim perpetuo eandem esse, et ejus, quod educitur, copiam, eademque etiam alia et similia, attamen curatio diversa assumitur. Rationalis igitur utilitatem inutilitatemque symptomatum noscens, subinde, quum dissimilis vulgo syndrome videbitur, iisdem utetur: utpote opisthotonici quidam dicuntur, emprosthotonici et tetanici: hi diversam syndromen habere videntur: verum Rationalis sciens, copiam sanguinis esse causam, et musculorum affectum, ipsumque effectum inflammationem; eadem cum illa utetur curatione. Etenim praedicta sola notat symptomata, affecti autem accidens tanquam inutile aversatur; nam in anteriorem partem, vel in utramque ex aequo intendi, patientis est accidens: ad curationem vero nihil habet utile reservatum, ut nec lacrymas emittere. At quum similis esse videtur syndrome, ne ex causae quidem notione diversa utuntur curatione, ut in iis, qui ex erosione aut disruptione sanguinem rejiciunt. Etenim symptomata dividens Rationalis, juxta relationem ad ea factam, quae utile indicant, et ex symptomatis commoda deligens, utensque remediis, quae his adversari accidentibus possunt, quum syndrome diversa esse videtur, hic eadem curatione utetur: ac contra, ubi similis esse censetur, diversam curationem assumet; etenim curatio symptoma est, quae adversari possit causis symptomata inferentibus. Itaque Rationalis singula comprehendit remedia, quae causis morbificis adversantur: et cui symptomati adversari nata sint, non ignorat, eo quod syndromen, ut diximus, diviserit. Empiricus autem in cumulata syndnome remedia observans, quid cui adversari natum sit, scire non potest; id autem ignorans, ne quidem transitu ad simile uti potest; secundum quid enim remedium juverit, etiam ipse nescire se fatetur.

Cap. XIX. Unde igitur, dixerit aliquis, utilia et inutilia symptomata Rationalis internoscit? Dicendum, relatione, quae sit ad scopos indicantes: quum enim sciat, alia symptomata ostendere scopos utiles indicantes, alia non esse hujusmodi, utilia sane observat, reliqua autem aversatur. Ex utilium vero symptomatum comprehensione accidit etiam, ut transitu ad simile uti possit: interdum non totam curationem transfert, sed aliquam ejus partem. Ut enim syndromas subdividit, ita curationes: ac novit, quaenam in curatione remedia renituntur symptomatis, quae a causis inferuntur, quae vero iis, quae a locis aut facultatibus proveniunt. Expertus enim, aliud accidens a causis oriri, aliud a locis, aliud a facultatibus: item quod a causa quidem auxilii genus subindicatur: a loco utendi modus: a facultate, in praesenti ut ita dicam, mensura. Siquidem quum eadem sit causa et symptomata causam indicantia appareant, locus autem non sit idem, neque eadem virtus, idem sane auxilii genus assumet, locum et modum non item. At si causa non fuerit eadem, locus autem idem et facultas eadem, non idem remedii genus utique usurpabit, modum vero et mensuram eandem. Quoniam igitur Rationalis et syndromas et curationes metiri potest, nimirum etiam ex concursuum similitudinibus motus partes quasdam curationis, ut par est, transferre potest. Empiricus neque causam, neque symptomata causas indicantia, aut locum, aut facultatem, connitens magno studio id efficere, non poterit: idcirco neque transitu ad simile uti poterit. Quatenus enim syndromae inter se conveniunt, ignorat: quo sit, ut neque curationem distinguere possit, et remedium, quod praesenti symptomati adversatur, adhibere. Si enim hoc, inquit, posset, dico sane concursuum symptomata partiri, et curationem noscens, quatenus unumquodque juvat aut offendit, causarum occultarum notitiam habere fatebitur: si autem hoc, etiam ab indicatione praesidia capere posse concedet.

Cap. XX. Quum itaque impossibilia sint, quae Empiricorum sectam conformant, observatio, historia, transitus ad simile: observationem sane inutilem sine ratione et impossibilem per se ostendimus: inutilem sane, quoniam rationis usus est dijudicantis, in quibus symptomatis curationem moliri conducat, neque enim in omnibus praeteritis et iis, quae aegrotanti adsunt, observandum esse arbitrantur: impossibilem vero, quoniam, quum plura sint, haec omnia non prorsus assequi licet, ut idem fiat concursus. Dico autem genus symptomatum et numerum, magnitudinem, ordinem, tempus, similiaque: historiam vero supervacuam ideo, quod ea, quae commemorantur, experientia indicat: impossibilem vero, eo quod neque magnitudinem symptomatum, neque tempora potest praeterea commemorare, sine quibus auxilii comprehensio fieri nequit. At transitum ad simile pertractavimus in iis scilicet, quibus ostendimus, quod necessario ipsum constituere oporteat ad facultatem noxiarum aut juvantium disquisitionem.

Cap. XXI. Quoniam igitur ceu in summa Empiricis contradiximus, reliquum fuerit, ut ad Methodicos digrediamur. Convenit porro, eum, qui illis refragatur, quae sectis communia sunt, admittere, quod autem in illis diversum est, convellere. Itaque Empirici, ut ab indicatione sumantur remedia, fieri non posse contra Methodicos pronunciare conabuntur: nos autem ab indicatione auxilia peti concedemus, verum ab apparentibus indicationem fieri, non item concedemus. PraeteraPraeterea et illud donabimus Methodicis, a symptomatum neque uno neque pluribus indicationem fieri: illud autem non ita donabimus, symptomata prorsus esse inutilia. Videntur enim nobis subinde symptomata fieri indices eorum, quae, quod confert, possunt indicare: ad indicationem vero prorsus esse inutilia symptomata. Hujusmodi quosdam sermones proferunt Methodici. Dicunt enim, quod, quum eadem sunt symptomata, disserunt autem affectus, in quibus sunt symptomata, non eadem curatione utimur, ut in phrenitide, tum ea, quae ex astricto est, tum ea, quae ex fluxo. Ac contra quum iidem sunt affectus, differunt autem symptomata, eadem, inquiunt, curatione utimur, ut in pleuritide et phrenitide, si utraeque ex astrictione affectus sunt. Quoniam igitur, et quum eadem sunt symptomata, diversa ratione medemur, et quum sunt differentia, interim eadem, idcirco symptomata ad curationem inutilia prorsus esse. Nam quum affectus tolluntur, symptomata etiam tolluntur: et quum consistunt illi, haec quoque consistunt, ideoque affectus quidem utiles esse pronunciant, ob quos constitutos haec generantur, solutos solvuntur. Symptomata vero inutilia nullam vim in iis habent. At si indicare symptomata dicant nihil utile, sed noxium quid potius indicant, ut febris, refrigerare, aut per Jovem potum afferre: cupiditas vini et balnei, vinum dare et in balneum deducere. Quoniam igitur symptomata vel nihil indicant, vel nihil utile, imo potius incommodum noxiumque, idcirco symptomata quidem, inquiunt, astruimus: affectus autem, ut qui, quod conducit, indicare possint, recipimus. Caeterum proponunt ejusmodi quasdam rationes ad indicandum, symptomata non esse utilia. Si idem contrarium non indicat: et qui aegre ferunt astrictionem et fluorem, contraria requirunt: a tolerandi difficultate remediorum non fit indicatio. Verum retorquere in ipsos hunc sermonem licet, ac ostendere, ne affectum quidem indicare, hoc pacto. Si, qui astrictum corpus habent a frigore et corruptione, diversis indigent: idem vero diversa non indicat; haud igitur ostendit constrictio id, quod faciendum est. Aliter disputant Methodici in hunc modum. Si diversa idem non indicat, febricitantes autem et tussientes idem interim indicant: a febre et tussi indicatio non fit. Nos autem ita retorquebimus. Quod si agitati laxatique a bile eadem desiderant, diversa autem idem non indicat: ab astrictione et fluore id, quod conducit, non ostenditur: hujusmodi igitur nonnulla, ut indicent, symptomata esse inutilia, Methodici proferunt.

Cap. XXII. Nos primum sane ostendemus, quod per ea, quae ipsi faciunt, fatentur, symptomata non esse prorsus inutilia: usus vero, quem exhibent, consequenter, ubi rationalem sectam exponemus, indicabitur. Quod igitur utilia ad curationem symptomata esse putent Methodici, hinc constabit. Volunt ipsi quomodocunque mente captos in tenebris decumbere, sive ob fluorem, sive ob astrictionem delirent; etenim lumen turbationem mentis augere arbitrantur: lethargicos non in eodem decumbere oportere dictitant, sive propter astrictionem, sive propter fluorem tam profundo somno corripiantur; tenebras enim putant una cum profunda animi in somnum delatione comprehendere. Quomodo igitur, dicimus, si nihil symptomata indicant, eos, qui ob astrioctionem delirant, in tenebris collocant, quum hae astrictionem intendant, ac contra eos, qui ob fluorem lethargici sunt, in luce, quum ab hac fluor augescat? In hujusmodi enim negligere quidem prorsus affectus videntur, attendere autem nudis symptomatis. Quomodo igitur inutilia fuerint, quae tantam vim habere videntur, ut etiam negligere subjectos scopos cogant, et non solum negligere, sed etiam contrarium efficere iis, quae a scopis indicantur? Etenim astrictio laxare indicat: qui vero in tenebras delirantes concludunt, non laxant, sed astringunt e contrario, quum fluor deprimere indicet. At qui lethargicos ex fluore in lucem deducunt, iisdem fluorem augent. Ad haec respondent, non, quia symptoma hoc indicat, haec assumimus, sed quoniam e contrario symptoma nobis indicabatur, ac nihil prohibet assumere, quod scopus ostendit. Etenim, quod contraindicatur, dicunt ostendere quidem id, quod confert, non autem permittere fieri, quod affectus suggerit. Ad hoc nos dicimus, si, quae e contrario indicant, inutilia sunt, etiam virtus, quae non sinit frequenter, quod scopus indicat, assumere, erit inutilis: sed virtutem inspicere convenit, quum utile quippiam vobis inde ad curationem proficiscatur, etsi contra etiam indicet virtus: sicut igitur vim contraindicantem utilem esse censetis, necessarium est vobis etiam symptomata fateri esse utilia. Ad hoc etiam ridicule tenebrae in phreneticis assumunt; si enim tenebrae astrictionem adaugent, intensa item astrictio mentis turbationem auget; siquidem intenduntur augenturque symptomata, affectibus nimirum contrarium facientibus, quam convenit; aucta enim affectum adaugent, et mentis turbationem. Itaque de symptomatis talis est disputatio.

Cap. XXIII. Quod autem affectus id, quod conducit, non indicant, ut arbitrantur Methodici, quibus ipsi rationibus symptomata inutilia declarare conabantur, iisdem nos, quod neque affectus id, quod confert, indicant, ostendemus. Dicimus enim, quum iidem affectus sunt, diversae autem causae, non eadem nos uti curatione. Urinae retentio unus affectus est, verum, siquidem ex calculo orta est, excisionem ipsius molimur: sin autem ex inflammatione, cataplasmate obducimus: quodsi ex immoderata vesicae tensione, cathetere utimur, vel, quemadmodum Erasistratus, aegrotante in genua erecto, aphronitro extremum ureteris attingimus: et quae sequuntur. At si ab affectibus indicationes auxiliorum fiunt, quum idem est affectus, etiam remedii ejusdem eaedem sunt indicationes: non fiunt autem, si diversi affectus idem indicarent. Nunc quum eadem est causa, affectus autem diversi, eundem curationem assumunt. Cholera enim et icterus diversos affectus esse, etiam ipsi fere concedunt, quoniam hic astrictus, ille fluxilis est: attamen in utrisque vacuationem assumimus. Quoniam igitur, causis sublatis, tolluntur etiam simul affectus, et, consistentibus illis, hi consistunt, etsi iidem sint affectus, diversa tamen utimur curatione. Causis porro iisdem subsistentibus, etsi affectus sunt diversi, eadem curatione utimur. Idcirco affectus, causas, et locos affectos examinamus. Jam ex his licet ostendere simile, a divertis causis eundem gigni affectum, nempe astrictum. Ignis enim elapsus superficiem densat, item frigus similiter: attamen licet idem sit affectus, diversa tamen utimur curatione propter causarum differentias. Etenim ex igne orto affectui perfusionibus et cataplasmatis, quae crustas separare possunt, medemur: ex frigore autem contracto, fotibus, linimentis, abrasionibus, similibusque. At si laxatoriam in utrisque proferant eandemque curationem, dicemus, quod, si nihil evariat curandi ratio, etiamsi immutemus, nihil peccabimus. Imo etiam ab igne laesum iisdem fovemus, et a frigore affectum oblinimus, ac iis, quae crustas faciunt, medicamentis utemur in ipso. Verum non hoc facimus, quippe offenduntur; quapropter non eadem esse curatio dicetur. Praeterea eadem causa diversos efficit affectus; nam ex plenitudine alii inflammationem experiuntur, inflammatio autem adstrictio est: alii sanguinem profundant, sanguinis autem profluvium fluor est: sed propter affectuum differentiam curatio non mutatur. Nam vacuatio, in utrisque solutio, affectui contraria. Non enim ab efficientibus, sed ab bis, quae fiunt, ut etiam ipsi fatentur, indicationes fieri oportet. At affectus quidem recipiunt ut causas Methodici, quoniam symptomatum fiunt effectrices. Verum non ut causae sint, inquiunt, indicant, sed ut communitates. Nihil autem vetat idem, inquiunt, et ut causam esse, et ut communitatem, et ut alia. Sicut enim malum gustabile, visibile et tangibile est; at quum dicimus dulce esse, non quatenus tactui occurrit, dulce appellabimus: ita et affectus, nihil prohibet, aliorum sane esse opera, quorundam etiam esse opifices. Quum vero, inquiunt, indicare ipsos dixerimus, neque qua opera sunt, neque qua opifices quorundam, indicare pronunciamus, sed ut communitates. Quemadmodum itaque symptomata Methodici eo, quod eadem a diversis fiunt, et ab iisdem diversa, nullum indicare praesidium dictitant: ita et nos, quum videamus, a diversis causis eosdem oriri affectus, et ab iisdem diversos, inutiles ipsos ad auxiliorum indicationem esse pronuntiamus. Non enim unus indicat semper idem: alioqui, difficultate urinae orta, eadem semper uteremur curatione. Ut igitur ipsi ruborem non indicare dicunt, speciem esse operis arbitrantes: sic nos quoque affectus inutiles esse ad indicationem affirmamus, nunc sane causarum, nunc operum: etsi aliquis adversus ipsos dicere possit, quomodo rubor alterationem non indicat; etenim et communitatem ab ea spectari, ut quae in pluribus diversis cernatur. Est autem communitas idem in pluribus. Si igitur et indicat, et commune est plurium, cur non ab hoc et hujusmodi symptomatis manifesto apparentibus indicationes facitis, sed ab affectibus, astrictione et fluore nequaquam apparentibus? Ac quia non ostenditur, qui affectus sit, maxime ridiculum est dicere, affectum esse insensibilem. Si igitur fluor et adstrictio solae essent communitates, aliquid probabile haberent dicere, has solas indicare, quoniam et symptomata plurium sunt communia, quidni etiam a symptomatis auxiliorum fit indicatio? lili autem, inquiunt, eo, quod commmunitatescommunitates non sunt proximae et necessariae medicis, idcirco symptomata aversamur. Quum enim iidem sunt affectus, differentia autem symptomata, eadem curatione utimur: et quum disserunt affectus, diversa utimur medendi ratione, ut alibi comprehensum est. Hac de causa etiam nos, quum videamus, dicemus, in affectibus quoque simile accidere, quod vos in symptomatis observastis, ut inutilia nunc ipsa aversamur. Ex superfluo enim est et hoc astruere, quod affectuum comprehensio sit inutilis; sufficit enim ad curationem causae comprehensio, loci, qui molestatur, agnitio, virtutis mensura: sin autem astrictio, aut fluor, superfluum (dico) est comprehendere, Sed haec quidem ratio facile postea explicabitur, ubi ostenderimus, quem usum affectuum comprehensio exhibeat.

Cap. XXIV. Illud autem dicendum est contra Methodicos, quod affectus id, quod faciendum est, non indicant, sed ablationem aut circumcisionem sui, quod sane et quis etiam optaveris. Id autem constat idiotis et imperitis, animalibusque ratione carentibus, quod affectus quidem ablationem sui indicant, sanitas autem conservationem. Artifices non hac indigent indicatione, sed scire volunt, per quae ablatio affectuum et sanitatis conservatio praestabitur. Usum itaque habent indicantium ea, quae particulatim conferunt. Et per quae quia sanitatem adipiscitur, iisdem etiam eandem conservaverit. Hac etenim re etiam artifices ab idiotis discrepant, si haec comprehendunt, quae particularia praesidia indicant. Sin autem ab affectibus auxiliorum indicatio facta est, ipsi utique, qui ea habent, quibus sanitatem moliri oportet, noverunt. Verum hoc quidem ignorant: quod autem affectus indicat, intelligunt. Quoniam enim sublationem indicat, illi ad medicos mittunt, qui affectus possunt tollere.

Cap. XXV. Porro licet etiam ex adhibitis praesidiis cognoscere non affectus, sed causam curationem indicare. Non enim praesidia adversantur his, quae fiunt, sed efficientibus: ut evacuatio copiae contraria est, nulli autem affectui, utpote inflammationi, aut febri. Sublata autem ab evacuatione copia, tollitur etiam simul affectus a copia subortus. Non autem, quoniam affectus una cum efficiente submovebatur, auxilium affectui contrarium erat. Possumus enim ex symptomatum, quae a multitudine et evacuatione contingunt, collatione, cui opponatur auxilium, dignoscere; etenim copia exsuperantia gravat: vacuatio autem, exsuperantiam imminuens, gravitatem tollit, deinde copiam, quae vasa distendit; vacuatio autem in confidentiam deducit. Ac alia praesidia causis adversari invenias, affectui autem nulli. Praeterea etiam hinc aliquis didicerit, quod, si quidem astrictio nullum auxilium, neque fluor, sed potius affectum aliquem indicat, astrictioni autem contrarius est fluor, non vacuationem, sed fluorem astrictio indicat; similiter autem et fluor astrictionem indicabit. Quod igitur assumimus, idem indicat affectus, causae autem offendentes contrarium ipsorum indicant, et, quod hae indicant, assumimus; quapropter non affectus, sed causae remedium indicant. Quod itaque symptomata non sunt prorsus inutilia, et affectus non possunt remedium indicare, causae autem indicant, abunde satis demonstratum est.

Cap. XXVI. Deinceps inspiciendum erit, num communitates, quas Methodici statuunt, appareant, an minus: ac utrum indicationes a communitatibus fieri possint, an secus. Itaque definientes Medicinam secundum illorum sententiam, cognitionem esse communitatum apparentium, apparens autem non ut sensu perceptibile esse pronunciant. Nulla enim dispositio sensu percipitur, verum illi apparens dicunt, quod ex se percipitur, etsi non sensibus exponatur; si quidem illi apparens propemodum evidens appellant. Convenit igitur eum, qui contra illos agit, hoc quoque ostendere, quod nesciant Graecis uti nominibus. Ne autem videamur dictioni adhaerere, concedentes ipsis apparens, ut libet, appellare, ostendemus, non ex se comprehendi communitates: ac primum sectae ipsorum auctorem Thessalum demonstrabimus signa exponere communitatum, quod ex se videlicet percipi non soleant. Etenim in aegrotante astrictionem, inquit, percipere licet inde, quod corpora aegre difflentur. Similiter et fluoris quasdam notas exponit. Sed forsan dicent, quod viro, non sectae ipsorum contradicitis. Dimisso igitur Thessalo, rem propositam prosequamur. Primum igitur communi quodam argumento in duabus dispositionibus utemur, ostendentes ipsas non apparere, neque ex ipsis percipi: deinde etiam peculiarem utramque dispositionem non ex se comprehendi. Fatentur itaque et ipsi, non omnem corporis densationem, neque excrementi retentionem astrictionem esse; etenim agricolae in concretionibus sunt, non tamen in astrictionnastrictione: et retentio familiarium non est astrictio. Ubi vero purgatio mulieris propter conceptum cohibetur, retentio quidem consuetae excretionis est, non autem astrictio. Insuper non omnis corporis raritas vel effluxio fluor est; etenim pueri, mulieres et delicati viri natura sunt rari, et excretio quaedam, non fluor est excrementorum. Sed neque eos, qui per alvum, aut urinas, aut sudores, aut sanguinis eruptiones excernunt, in fluore esse dicent; adversari enim ipsos excretioni oporteret. Quoniam igitur non omnis densatio, et retentio, adstrictio est; neque omnis raritas aut effluxio, fluor; constat fieri non posse, ut nudis ipsis symptomatis attendens, fluorem aut astrictionem percipias: ex aliis autem decernere ipsa oportet. Ut enim alia symptomata, sive secundum naturam sunt, sive praeter naturam, non ex se ipsis, sed ex aliis percipiuntur: ita neque astrictio et fluor. Quod autem dicitur, ex his manifestum evadet. Symptomata, quae secundum naturam sunt, cum his, quae praeter naturam, mulsam habent similitudinem. Nam eadem aliis secundum naturam, aliis praeter naturam sunt, ut niger color praeter naturam similis est ei, qui secundum naturam existit: nobis etenim praeter naturam, Indis autem secundum naturam. Item figurae praeter naturam respondent naturalibus. Alii enim magis, quam alii, laxis articulis nati sunt, item nares acutae et oculi concavi aliis sane lethalia symptomata, aliis autem eadem haec secundum naturam. Jam motus et immobilitas, siquidem a voluntate fiat, secundum naturam; si contra voluntatem, praeter naturam. Ex his constat, non posse eos, qui symptomatis ipsis attendunt, naturalem modum et ei contrarium cognoscere. Verum convenit in nonnullis sane causam inferentem examinare, ut in motu, num a voluntate, an sine illa fiat: item in colore. Quoniam enim humorum color est, apparet autem ex colore sanguis, considerandum est, an secundum naturam sanguis habeatur. Videbis autem ex usu; si enim reliquum omnem usum sanguis liberum praebeat, neque distendat, neque gravet, dices secundum naturam esse colorem. At figuram, num secundum naturam sit, ex membri usu percipies, ut in luxationibus. Nonnulla vero ex loco, in quo fiunt, an secundum naturam sint, deprehenduntur. Sic etiam densitas raritasque aliis secundum naturam est, aliis contra. Etenim senum densitas ipsis quidem secundum naturam, pueris autem praeter naturam. Jam ipsorum puerorum raritas ipsis quidem secundum naturam est, senibus autem praeter naturam. Item ratione vitae alii densati sunt, ut agricolae: nec non ex negotiis alii, attamen secundum naturam affecti sunt. Idcirco non licet ad nudam corporum densationem et fluorem respiciente, affectus percipere. Convenit autem et ad aliud quippiam haec referentes dijudicare, secundum naturamne sint, an affectus. Dicunt enim, quod commoderatione et immoderatione naturalia symptomata ab his, quae praeter naturam sunt, nos discernimus. Quum enim mediocriter corpus densum rarumque fuerit, animal sanum est: quum autem vel densitas vel raritas intensa mediocritatem excesserit, aegrotare cogitur. Respondebimus itaque ipsis, mediocre et immoderatum diversum a dispositionibus esse. Sin autem immoderatione affectus judicentur, non ex se ipsis percipi in confesso est: deinde ita: si moderatum et immoderatum non apparet, sed ex effectis deprehenditur. Si enim juvat, moderatum est; sin offendit, immoderatum,. Quomodo igitur, quum hoc moderatum et immoderatum non appareat, quae ex eo percipiuntur, apparebunt? Quodsi etiam ad vim moderatum et immoderatum judicetur, nec sic quidem immoderatum constabit; nam vis non apparet. Quum autem immoderatum non apparet, nimirum nec communitates apparent, siquidem hae immoderationes quaedam sunt. Praetereaque dicendum ipsis est, nullum ex his, quae secundum naturam sunt, praeter naturam apparere, sed tanquam secundum naturam aut praeter naturam apparet. Nam dolor aliaque ejusmodi praeter naturam apparent. Medici autem percipere cupiunt, non qualia sunt praeter naturam, sed quod sunt. Nares enim acutae, et oculi concavi omnibus hominibus apparent; num autem secundum naturam, an praeter naturam, solis medicis. Hac enim re medici ab idiotis differunt, quod in apparentibus abditum quid possunt percipere, quod non item possunt idiotae deprehendere. Deinde praeter naturam non apparet, et communitates praeter naturam sunt: constat igitur, eas non apparere. Dignum vero est et illud consideratione, si quis unquam hominum medicum aliquem adiit, tanquam a densitate aut raritate immodica molestaretur: sin autem nullus communitates sensit, quae ratio est dicere, ipsas apparere? Quum autem communitates non apparent, quomodo arbitrantur, artem cognitionem esse communitatum apparentium?

Cap. XXVII. Nunc autem privatim de utraque dispositione agemus, ac primum de astrictione. Hanc igitur densitatem esse dictitant, et excretionum necessariarum suppressionem. Itaque necesse est ea, quae continentur, aut utilia esse, aut noxia, aut neutra. Quare si utilia sunt, rationi pugnat ea excernere: sin neutra, constat ne affectum quidem esse; reliquum igitur est dicere, quod, quum, quae retinentur, offendunt, astrictio est: quae autem offendunt, causae sunt; ex perceptione igitur causarum praecedenti astrictum deprehenditur. Ut enim videamus astrictum, praenovisse oportet, retenta nocere; laedentium autem perceptione etiam causarum dignotio simul coincidit; magis autem laedentium cognitio causarum est perceptio; e contrario ipsa laedentia, quae causae sunt, non ex seipsis percipiuntur: non solum igitur astrictio apparet, sed neque illa, ex quibus astrictio percipitur.

Cap. XXVIII. Porro fluorem definientes, immodicam corporum raritatem esse dicunt, et excretionem eorum, quae manere debuerant. Quod igitur immoderata raritas non ex se percipitur, ostensum est. Quae autem excernuntur, sive permanere oporteat, sive minus, unde percipient? ex seipsis enim non solent percipi: unde neque fluor ex se percipietur. Ut enim fluorem agnoscamus, prius familiare percipiendum est. Familiare autem ex usu judicari debet: usum vero ex effectis multis, iisque ex seipsis, non percepto fluore cognito. Quomodo igitur rationi consentaneum dicere, ipsum apparere? Ac quod Rationales fere difficillimum perceptu esse dicunt, id Methodici apparere affirmant. Nulla enim re, quam nomine, distat fluor ab his vocatus a dicta colliquatione antiquorum. Ita vero discretu difficilia veteres censebant colliquationem et excretionem, ut Erasistratus quidem etiam palam difficillimam judicatu fateatur. Dicit autem in hunc modum: Difficile admodum est excretionem et colliquationem discernere. Hippocrates autem ad ferendi facilitatem et difficultatem judicium remittit inquiens: Si, qualia convenit purgare, purgentur, conducit, et facile ferunt. Quum itaque duo viri veteres de principatu certent, et ambo consentiant in hoc, quod difficulter discerni possit excretio a colliquatione; et quum hic ne signum quidem excretionis exposuerit, sed solam rei difficultatem ostenderit, ille vero ad regulam perceptu difficilem judicium retulerit: Methodici hoc apparere arbitrantur. Est autem in iis, quae per latentem perspiratum digeruntur. Unde fluorem se percipere dicent? nam a corporis confidentia non possunt; quoniam non solum confidentia ex fluore vacuatis corporibus accidit, sed etiam ob astrictionem mensibus retentis. Etenim tumida moles non ob astrictionem tantum, retentis his, quae excretionem desiderant, efficitur, sed etiam ob fluorem fusis humoribus ac corpora distendentibus. Quod autem non idem sit sensibilis confidentia corporis et fluor, hinc evadit manifestum. Si confidentia sensibilis est, confidentiae autem contrarius est tumor, et unum uni repugnat, fluori non tumor, sed astrictio erit contraria. Sin autem dicant, tumorem idem esse cum astrictione, docere ipsos oportet definitionum contrarietatem; dicunt enim, astrictionem, coarctationem et densationem corporum existere. Est igitur coarctatio et condensatio corporum astrictio: tumor autem fusio et corporum distentio: distenduntur autem aut ob copiam, aut ob fusionem: itaque apparet, non idem esse astrictionem et tumorem. Quod si fateantur, confidentiam corporis aliud quid ac fluorem esse, et tumorem quam astrictionem, dicent, non ex his percipi communitates, assentienturque, ex aliis, et non ex seipsis dispositiones percipi, siquidem ex confidentia et tumore deprehendunt, quae ab affectibus sunt diversa.

Cap. XXIX. Nonnulli dicunt in his, quae per latentes meatus dissipantur, fluorem percipere, inde, quod corpora sint mollia, delicata et efseminata. Quibus objicietur, quod, si dura sint corpora et intenta, non dicent quidem fluorem esse, sed ipsum fateri coguntur. Si igigiturigitur tales quidem sint aegroti, quales Hippocrates exponit, ab extrema inedia huc perducti, ut cutis dura sit, et intenta, ac alia, quae in dissipatis digestisque existunt, an ea, quae jam commemoratis adhibetur, medendi ratione utemur, fateri necesse est. Quomodo itaque ex raritate fluor percipitur? etenim, intentione et duritie subsistente, nihilominus fluor est.

Cap. XXX. Deinde, quod, etsi communitates appareant, nihil tamen utile indicent, ex eo demonstraverit aliquis, differre dicens ipsa communia indicare, vel a communibus percipi ea, quae indicari possunt. Methodici igitur ipsi communia indicare affirmant: nos autem, communium perceptionem conferre ad dignotionem eorum, quae particulatim indicari possunt. Ac praecepta quodammodo communia cum sint, particularium perceptionem subindicant. Nam in hoc, lassitudines spontaneae morbos denunciant, percipimus lassitudinis in particula spontaneae dispositionem ad copiam; referre enim oportet morbos in praesentia ad plenitudinem. Itaque universalis cognitio particularis perceptionem praebet ejus, quod remedium indicare potest.

Cap. XXXI. Non autem putandum est, nos existimare, ex praeceptis manifesto auxiliorum indicatoria percipi. Non enim praecepta abditorum sunt indicia, quorum usum ad curationem ut indicantium habemus: verum dispositionem abditorum ad apparentia signant. Ita vero diligentius praeceptorum usum didicerimus, de ipso hoc, lassitudines spontaneae morbos denunciant, sermonem instituentes. Quod igitur lassitudo spontanea sit evidens, etiam idiotae norunt; quod autem ex lassitudine spontanea copia indicatur, idiotae quidem ignorant, ut quae abdita sit, artifices autem norunt, qui ex praecepto lassitudinis spontaneae ad copiam dispositionem perceperunt; nam ipsius spontaneae lassitudinis ad plenitudinem dispositione motus constituit praeceptum, comprehendensque, plenitudinis effectum esse spontaneam lassitudinem, ipsum condidit. Quoniam igitur causarum duplicem quandam universalem maxime cognovit differentiam, item quod causarum aliae extra nos sunt, aliae in ipsis corporibus, necessarium esse censuit, quum aliquid extrinsecus infestaverit, non alioquin nos infestari, nisi in corporibus nostris subsistat causa. Quia vero inter ea, quae insunt gravantia, ex substantiae superfluo gravant: ut, si mediocris, neque gravet, neque molestet: collectis his in unam ratiocinationem, praeceptum hoc confecit, lassitudines spontaneae plenitudinem testantur: quibus enim ratiocinationibus motus auctor praeceptum constituit, ab iisdem etiam praecepti usum subindicari oportet. Hoc igitur generale indicat: ubicumque lassitudo sit spontanea, illic totius esse plenitudinem: non tamen a praecepto plenitudinem comprehendit, sed dispositionem lassitudinis ad copiam: ex dispositione vero plenitudinem. Itaque ex lassitudine quodammodo copiam percepit: ut autem ex ipsis comprehenderit praeceptum, causa fuit. Jam aliorum praeceptorum eundem usum, si inspiciamus, inveniemus. Nos itaque ita universalem et veluti communem perceptionem conferre arbitramur.

Cap. XXXII. Methodici vero communitates ipsas praesidia judicare arbitrantur. Etenim astrictum affectum indicare dicunt, laxandum esse, fluidum vero continendi rationem requirere, ac reliquas communitates statuunt diversa manifesta indicare, de quibus dicetur. Quod autem communitates non indicant, his confirmabimus. Quibus sublatis aegrotantes fiunt sani, horum sunt auferentia praesidia: quorum autem sunt auferentia deinceps remedia, ab his indicationes remediorum sumuntur. Auferentia autem sunt consequenter particularium causarum praesidia, ergo utique morborum particulares erunt causae: et morbi utique indicabunt, quod conducit, et non communitates eo, quod communitates sint, remedium indicant: et si, quae assumuntur praesidia, tollunt ea, quae indicantur a particularibus remediis communitates tolluntur. At communitate sublata, qui illo tempore ab ipsa communitate aegrotarunt, sani evaderent, nullo quopiam ab ipsa sublato. At si, quod indicat, hoc tollitur, communitates autem indicant, nimirum ipsae tollentur. Ad hoc Methodici respondent: communitatem nos eandem et unam esse dicimus, non quod unum est corpus sibi continuum, si quis in pluribus speculetur, sed quatenus eadem species est. Ut enim et humanitas communio quaedam esse dicitur, non adhuc corpus unum unitum, deinde in omnibus hominibus spectatur, sed similitudo quaedam in pluribus, id etiam de communitate existimandum esse dicunt. Quemadmodum igitur, ajuntaiunt, uno homine sublato, non aufertur simul humanitas, quam in omnibus conspicimus, sed unius cujusdam humanitas: ita et particulari communitate sublata, non in omnibus communitas tollitur, sed particularis duntaxat. Dicendum itaque ipsis est, quod, si communitates, qua communitates sunt, remedium indicant, etiam humanitas, quum sit communitas, id, quod conducit, indicaret; nihil autem humanitas indicat; neque alia igitur quaedam communitas remedii index erit. Praeterea si communitas identitas est, in pluribus etiam communitates, qua communitates sunt, indicarent, ac difficultas tolerandi et rubor cum in pluribus spectetur affectibus, conducibile aliquid indicarent, nihil autem indicant, quare nec reliquae communitates naturam habent indicandi. Quaerendum autem hoc ab iis est, num communitates affectus sint, an non; siquidem affectus quodammodo nullus unquam ipsorum sensit. Sed febrium quidem inflammationem, gravitatem, distentionem homines percipiunt, ac medicos propterea accersunt: astrictionem vero et fluorem nemo unquam sensit, neque per Jovem aliquis ad medicum misit, tanquam ab immodica astrictione aut raritate vexatus. At si non sunt affectus, quomodo ab affectibus indicationes fieri dicunt, ubi astrictio et fluor non sint affectus? Praeterea illud quoque dicendum, quod, si communitates naturam haberent indicatoriam, omnium maxime communitatum communitas indicaret; etenim astrictionis et fluoris similitudo quaedam, quatenus communitates sunt ambae: nihil autem haec indicat, quare nec reliquae. Caeterum non modo duas communitate esse praedicant, sed etiam plures, et alias sane in victus ratione alias in chirurgia. Ac in victus ratione astrictum et fluidum et adjunctam magnitudinem: item tempora morborum esse quatuor, initium, augmentum, statum, et declinationem: jam acutum et diuturnum, accessionem et intermissionem: in chirurgia autem natura aliena, loco, tempore, aliaque plura. Verum de scopis in chirurgia exactius disputare in praesentia non convenit; sufficiunt enim rei propositae scopi in victus ratione ipsorum expositi.

Cap. XXXIII. Invexerunt autem enumeratas communitates, cum non haberent in rebus pertractationem. Quoniam enim consentaneum erat adstringente quolibet uti in omni fluore, et quocumque laxante in omni astrictione: quum autem non invenirent, quod auxiliorum differentiam indicaret, invexerunt etiam dictas communitates, ut ex harum differentia diversa inveniretur curatio. Dicunt igitur, praesidiorum differentiam communitates has indicare. Nam ex harum quarundam congressu varians curatio reperitur.

Cap. XXXIV. Ostendemus autem, nullum ex praedictis praesidiorum esse indicatorium posse. Ac primum magnitudinem ex communitatibus non indicare auxiliorum magnitudinem, hinc aliquis didicerit. In curationibus non absolute auxiliorum magnitudines requirimus (omnia enim remedia cum certa sunt magnitudine), sed hanc magnitudinem. Indicabit enim magnitudo ex communitatibus non hujus auxilii magnitudinem, sed simpliciter magnitudinem. Convenit autem, ut dixi, non absolute magnitudinem auxiliorum assumere, sed certam aliquam magnitudinem. Si enim absoluto sermone magnitudinem assumimus, quandoquidem omnia praesidia cum certa magnitudine considerantur, omnia praesidia adhiberemus, idque citra discrimen, quod est absurdissimum. Quod si, magnitudine inter communitates absoluta magnitudinem praesidii indicante, ipsi aliquam magnitudinem assumunt, non, quam scopus indicat, hanc assument; siquidem scopus communiter magnitudinem indicat, ipsi vero talem aliquam assumunt. Dicent autem forsan, non, quia particularis est magnitudo, adducimus, sed, si communitas est, hanc ipsam et communem esse et particularem contingit. Ad hoc autem respondemus. Ad id, quod communitas ostendit, etiam quod indicatur non particulare indifferens esse convenit, quoniam magnitudo comitatur quodvis praesidium. Hanc autem ipsam rationem etiam ad communitates transferre licet.

Cap. XXXV. Deinceps autem ne morborum quidem tempora id, quod conducit, indicare demonstrabimus, sed ante orationem hanc de temporum differentia pauca tractare oportet. Duae igitur temporum differentiae apud medicos referuntur, haec morborum, illa praesidiorum: unde manifestum evadit, quod et motus causarum tempora esse dicunt. Sunt autem motus differentiae quatuor, initium, incrementum, vigor, et declinatio; haec sunt et temporum nomina. Auxiliorum vero occasiones tempora eis assumendis idonea esse pronunciant; sunt autem tempora idonea, in quibus, quae quidem auxilii assumptionem postulant, adsunt; ex his autem, quae prohibent, nullum.

Cap. XXXVI. Plerique autem praesidiorum et morborum tempora non re ipsa, sed cogitatione solum differre arbitrantur; quippe dicunt, eodem tempore et auxilii opportunitatem et morbi consistere. Nam cum morbus in aliqua est opportunitate, praesidii occasio invenitur. At, inquiunt, fieri potest, ut idem ad aliud et aliud relatum multifariam dicatur. Ut enim descensus et ascensus unus cum sit eadem via, ex dispositione ascendentium vel descendentium alias ascensus, alias descensus appellatur: ita etiam in temporum occasionibus habet; una siquidem et eadem est et morbi opportunitas, et remedii; aliter enim ad causae motum referendo dicere licet morbi tempus; aliter ad praesidiorum adhibitionis opportunitatem tempus praesidii. Jam vero contingere dicunt, ut ambo tempora simul coëant: ac fieri nequit, ut citra morbi tempus praesidii tempus excipias.

Cap. XXXVII. Respondendum igitur ipsis est, quod, si eadem praesidiorum et morborum tempora existunt, nec re ipsa differunt, conveniebat in quolibet morbi tempore etiam praesidii esse tempus: non autem in quolibet morbi tempore praesidia admovemus. Etenim, Incipientibus, alt, morbis, si quid movendum videtur, move: dum vigent autem, quiescere satius est. Non igitur eadem tempora sunt morborum et praesidiorum. Frequenter autem auxilia adhibemus, utpote purgationem, aut sanguinis detractionem, cum morbus quidem non est, sed futurum suspicamur. Quemadmodum sane chirurgi in secandis herniis, cum aegros sanguine repletos conspiciunt, sectionem venae moliuntur. Ac Hippocrates adhortatur, summe bonam habitudinem solvere non lente. Solutio vero ex praesidiis accidit. At si in morborum statu auxiliorum tempora non sunt, et ubi morbi non sunt, tempora praesidiorum existunt: constat, non intellectu modo, sed etiam re ipsa differre: praeterea in uno morbi tempore plures praesidiorum occasiones assumi. Nam in declinatione, verbi causa, morbi clyster adhibetur, inunctio, cataplasma, et alimentum. Horum vero singulorum peculiare tempus est: ac in plurimis morborum temporibus idem est quum auxilium decernimus; per initia siquidem morborum sanguinis missio adhibetur, et in incremento. Hinc igitur apparet, quandam temporum differentiam re ipsa existere. Jam illud praeterea nosse convenit, quatuor morborum esse tempora, initium, incrementum, vigorem et declinationem. At auxiliorum haec tempora non sunt; neque enim principium, neque augmentum, neque status, neque inclinatio auxiliorum sunt tempoporatempora. Insuper morborum sane tempora scribuntur universalia et particularia: auxiliorum vero universalia sane scribi possunt, particularia non item, propter hujusmodi quandam causam. Morborum tempora tum universalium tum particularium uno et eodem judicandi instrumento decernuntur: ac instrumentum scribi potest. At remediorum tempora neque idem judicandi instrumentum habent, neque particularium temporum instrumenta judicatoria scribere licet. Porro in praesentia ostendemus, quomodo morborum tempora judicantur certo causae motu: ac sunt initium, incrementum, status, et declinatio, quae morborum tempora vocamus, certi causae motus vocabula. At si motus, qui prius non est in nobis, constitui incipit, et constitutus divexat, hujusmodi motum morbi principium dicimus: sin autem motus magis procedat, incrementum: si statum incrementum acceperit, vigorem nominamus: quod si motus imminuuntur, declinationem. Quia igitur temporum eadem sunt nomina et universalium morborum et particularium accessionum, etiam eadem sunt judicandi instrumenta; nam ex certo causae motu nascuntur. Unde constat, utraque tempora scribi posse. Sic enim dicimus scribi singula, ut causas, locos affectos, et similia, quando scopi, ex quibus concipiuntur particularia, describi possunt. Quod autem morborum intervalla tempora non sunt, neque ex intervallis tempora capiuntur vel universalium morborum vel particularium, inde quod non ad omnia temporum haec intervalla sunt, idem vero tempora dici manifestum est. At quod tempora universalium morborum et particularium accessionum inter se differunt, liquet inde, quod non in uno tempore universalis morbi plura particularium accessionum tempora constituuntur. Nam initio insultus morbi particularis quaedam accessio incipit, augescit, viget et declinat: ac ubi totus jam morbus viget, particularis accessionis principium aliquis accipit. Quomodo igitur morborum tempora utraque scribi possint, comprehensum est. At auxiliorum tempora quomodo non liceat utraque scripto mandare, nunc ostendemus.

Cap. XXXVIII. Auxiliorum tempora capiuntur non ex causae motu et substantiae, idem enim semper auxilium assumeretur, ut in omni morbi principio sanguinis missio: ac cum Hippocrates dixerit, Morbis incipientibus, si quid movendum videtur, move: ubi vigent, quiescere praestat: non ex tempore inductus praesidia decernit: quippe noverat, per morborum initia vires non esse sublatas: idcirco non impedit remedia assumere: in statu autem morbi vires jam defatigatae motum ab auxiliis venientem non tolerant. Quare Hippocrates non a tempore, sed viribus remediorum assumptionem deligit: neque tamen ex temporum in morbis intervallo, ut nonnulli arbitrantur, praesidii occasio invenitur. Multum enim quum intervalla differant, qualium quis appellationem intervallum dixerit, explicatu non est facile. Capiuntur igitur tempora universalium sane remediorum tum ex eorum, quae remedia postulant, praesentia (hae autem sunt causae), tum ex absentia ejus, quod prohibere potest; hoc autem est vitium imbecillitas. At in particularibus praesidiorum tempora non ex his solum, sed etiam ex aliis, quae scribi non possunt, existunt. Quoniam enim, praesertim in remissionibus, remedia assumuntur, (nam et id, quod postulat, adest, et vires sustinent), non idem remissionis est intervallum in omnibus. Sed esto sex horarum intervallum remissionis, quale igitur harum horarum tempus statuemus, cum particulare praesidium non similiter omnibus sit dispositum? Fingamus enim, casum venae sectionem requirere, ac vires non adversari: quantum in hoc sanguinis detractionem assumere convenit? Simul autem quaedam post sanguinis missionem et alimentum adjicienda, eo, quod aeger inediam ferre non possit: alteri autem cibo abstinere convenit, alii somno ante missionem sanguinis indigent, alii alio sese habent modo, quae omnia scribere non est. Itaque in hujusmodi varietate qualisnam pars horae tempus omnibus congruum constituet praesidio, aut qualem quis scopum scribet, unde particulare tempus sumi queat, dicere non licet: alia enim in aliis symptomata existunt. Quoniam igitur et intervalla remissionum, in quibus assumimus praesidia, non paria in omnibus remissionibus, ac circumstantiae dissimiles, ac symptomata diversa, in singulis autem his immutatur etiam particulare tempus praesidii, clarum est, scopum sane quendam, ex quo capi queant, scribi non licere. Praesens autem medicus tum ex praesentibus, tum postulantibus praesidia incitatus, et ex iis, quae impedire possunt, absentibus, et ex ratiocinationibus praesidiorum, quae post hoc assumi debent, conjecturam particularium temporum remedii accipiet, ne quandoque scopi reipsare ipsa differant. Quoniam igitur scopi, ex quibus sane universalia auxiliorum tempora capiuntur, scribi possunt; illi autem, ex quibus particularia capiuntur, scribi non possunt: iccirco cum ratione dicunt, universalium sane auxiliorum tempora scribi, particularium autem non item. Quo manifesto reddito, constat etiam in hoc differentia temporum et in morbis et in auxiliis. Si enim ne reipsare ipsa quidem differrent, similiter ut morborum tempora etiam auxiliorum tempora amborum scribi possent. At cum scopi discrepent, ex quibus tempora sumuntur, multum etiam tempora inter se differre consentaneum est. Ut enim scopi temporum in morbis reipsare ipsa differunt a scopis auxiliorum, ita et ipsis tempora reipsare ipsa differre credibile est. Haec igitur de temporibus praenovisse oportebat.

Cap. XXXIX. At tempora indicari Methodici putarunt ab hujusmodi quadam causa. Videbant, tempora non omnia esse idonea, in quibus cibus aut auxilium assumeretur: verum in temporibus quibusdam sane utiliter haec assumi, aliis autem noxie, ex temporum differentia hoc venire sunt arbitrati. Illinc igitur et scopos alimenti et praesidii tempora esse censuerunt. Verum Hippocrates Thessalum fefellit his verbis: Quum morbus viget, tunc etiam tenuissimo victu uti necesse est. Putabat enim, ipsum ex tempore sumptam qualitatem cibi accepisse, non conscius modi, quo vir ille dolum struit; non enim tempus scopum faciens hujusmodi oblationem examinavit, sed a tempore quidem virium mensuram, a viribus cibi qualitatem cepit. Id quod constat ex his, quae inducit: Si quidem conjectare, inquit, decet, num aeger suffecturus est. Etenim tempora impediunt subinde id, quod virtus postulat, assumere, nunquam autem tempus ostendit, quid faciendum sit.

Cap. XL. Quoniam igitur id, quod postulat aliquid, scopas est ejus, quod postulatur: quod autem nos prohibet assumere id, quod postulatur, non utique erit scopus: propterea etiam tempus, quod nos interdum prohibet assumere postulatum, minime sit scopus. Si enim aliquis ea, quae prohibent, omnia scopos posuerit, etiam vires scopum evacuationis esse dicere cogetur, ac ob aegrotantis metum, patrem, et dominum. Etenim haec subinde, quum copia subest, prohibent vacuationem assumere, ac virtus non ferens sanguinis ablationem, etiam propter timiditatem aeger non permittens, pater prohibens, item frater aut dominus. Quemadmodum igitur haec nemo sanae mentis scopos dixerit, ita neque tempora eo, quod praesidiis aut oblationibus uti prohibent nos subinde, scopos esse dicemus. Male igitur (dicet quis) ait Hippocrates: in principio morborum, si quid movendum videtur, moveto; cum vigent, quiescere satius est: non male, dicemus; quippe haud principium scopum efficiens, censet per morborum initia remedia offerenda: sed ab initio, quod nondum imminutus sit modus virium, indicat, item quod ablationem ferre possit: at vigor virtutis imbecillitatem insinuat: nam per vigorem validae quidem causae, imbecilla autem virtus est: iccirco conquiescendum censet. Videbitur enim rationi esse consentaneum, per morborum status, cum maxime causae invalescunt, sublationem ipsarum moliri. Verum siquidem omnino esset innoxium auxilium, offerre id oporteret; habet autem secus: nam praesidia primum sane, quoniam omnia praeter naturam existunt, necessario etiam vires molestant adhibita: deinde quoniam familiaria afficiunt, commiscenturque causis morbificis in ipsarum ablatione, nihilo minus alienorum, quam familiarium, fit imminutio.

Cap. XLI. Primum autem naturam auxiliorum, ac usum, quem exhibent, non ignorare oportet. Etenim praesidia per se causarum sublationem moliri non possunt, indigent autem adjuvante natura: ac fere solam occasionem ac principium naturae concedunt, reliqua vero natura per se efficit. Valida igitur quum est, et auxiliorum malignitatem sustinet, et familiarium imminutionem facile tolerat, ac quae ipsam offendunt, potest propellere. At ubi premitur, quod in statu potissimum accidit, a praesidiis adhibitis magis laeditur, ac familiarium detractione fit imbecillior, necnon causis magis succumbit, adhaecad haec morbifica nullo modo potest propellere: at ubi natura incumbens noxia protrudere nequit, plurimum ab ipso conatu dissolvitur. Iccirco per morborum initia Hippocrates, si quid movendum est, movere praecipit, in statu autem conquiescere.

Cap. XLII. Forsan igitur hinc aliquis opinabitur, virtutem id, quod conducit, suggerere. Discas autem, nullum virtutem auxilium indicare, hinc nimirum: si virtus sufficiens auxilium aliquod indicat in sanis, eo, quod sufficiens est, praesidium indicabit. Attamen neque in sanis auxilium indicat, neque igitur in aegrotantibus etiam moderata id, quod convenit, indicabit Quia igitur, ubi virtus indicabit, non adest id, quod postulatur, non assumimus auxilium, constat, neque ullum remedium virtutem indicare : nam scopum praesentia indicare convenit. At vero prohibere, id, quod postulatur, assumere virtus potest, scopus autem auxilii non est.

Cap. XLIII. Porro quam virtus rationem habet in praesidiis, hanc in oblationibus tempora: quam vero in praesidiis causae postulantes obtinent, hanc in oblationibus vires. Quod vero paucam oblationem virtus postulat, et non tempus, intensio declarat. Ex quibus ab imbecillitate se recipientibus paucum cibum offerimus, si vires postulant: quodsi intensio paucum indicat cibum, hos sinere impleri oportebat. Nam ubi scopus, qui paucum alimentum subindicat, non adest, ridiculus foret, qui assumeret, quod non expeteretur. At initium indicare, inquiunt, adstringendum esse. In omnibus igitur constat astrictionem nos per initia assumpturos, etiam in lis, qui vitiligines experiuntur, quas alphos et leucas vocant, usque dum increscat. Ubi vero principium longius protenditur, nimirum contabescet, qui hujusmodi ratione utitur. Sed forsan dicent ad nos, quam ob causam vos per initia peripneumonicis et similiter his aegrotantibus acute inter initia non adhibetis, etsi tunc vires sint sufficientes? Quoniam, dicemus, tempus virtute postulante, offerre nos prohibet. Non igitur comprimere ac contrahere indicat, sed quod vires postulant non sinentes nos adhibere, quod contrarium indicat, non citra rationem aliquis statuerit. Similiter et alia tempora prohibent aut permittunt iis, quae expetuntur, uti, quandoquidem magis aut minus in ipsis virtus respondet, non tamen ea quippiam, quod conducit, indicat. Quando autem dicunt, statum quidem pauxillum alimenti postulare, declinationem vero magis varium: rogandi veniunt, quomodo scopis utentur, si duo quidem aegrotantes fuerint, alius peripneumonicus et in declinatione, alius lippitudine et morbo vigente: utrum peripneumonico pleniorem et magis varium cibum daret audebunt, quam ei, qui lippitudine molestatur? Sed non audebunt cibum varium magis offerre. Quod si est, constat non ex temporibus varietatem et paucitatem cibi sumi, sed ex virium mensura.

Cap. XLIV. At dubitare aliquis etiam de illo possit, quomodo arbitrantur morbi tempus interim quantum, interim quale alimentum indicare: quemadmodum Methodici autumant, nunc differentiam auxiliorum indicare, nunc differentiam praesidiorum exposcere. Quum enim dicunt, augmentum sane paucum exposcere alimenti, principium vero pleniorem, declinationem magis varium, et qualitatem et quantitatem alimenti morborum tempora indicare pronunciant. At ubi dicunt, principium, ut prohibeamus augescere, indicat, incrementum vero non segniter reprimere, et laxare, status admissus deducere, declinatio solutionem adjuvare, auxiliorum differentiam tempora postulare confitebuntur. Quo modo igitur absurdum non est dicere, idem et diversum nulla differentia assumpta indicare? Ad hoc forsan dicent, quod etiam Rationalibus auctoribus idem diversa indicat, nam bilis infestans ablationem sui indicat. Respondendum vero eis est, bilem sublationem sui tantum indicare, modos autem sublationis esse plures; etenim vel detrahimus, vel contemperamus ipsam. Deinde bilis sane, dicemus, in alio diversorum videtur esse indicatrix: quatenus enim gravat, detractionem; quatenus autem mordet, contemperationem. Tempora vero quum ne unam quidem hujusmodi habeant differentiam, quo modo diversa poscent, non est dicere.

Cap. XLV. Porro quod tempus qualitatem aut quantitatem alimenti non indicat, hinc licet discere. Quod genus indicat, hoc etiam quantitatem indicare necesse est: quippe sine differentia unumquodque eorum, quae, quod requiritur, indicant, genus ostendit. Ubi vero differentiam assumpserit, ab ipso genere diversum indicabit. Quoniam igitur oblationis genus indicat, secundum illam virtus et quantitatem et qualitatem indicabit. Etenim citra differentiam oblationis genus indicatur: differentia autem assumpta etiam, quod in genere differens est, indicabit. Porro Hippocrates quanti alimenti scopum virtutem facere videtur, ubi eos, qui crescunt, plurimum habere caloris innati scribit, plurimum igitur indigent alimento. At si corpus non consumitur, etiam qualitatem ex virium differentia sumere apparet. In hac scilicet sententia cibus juvenibus quidem in summo vigore consistentibus non permutandus est, extreme vero senibus mutatus convenit. Hinc igitur liquet, virtutem sine differentia genus oblationis postulare, cum differentia vero qualitatem. At tempus neque alimenti qualitatem, neque quantitatem indicat. Quoniam igitur si morborum tempora qualitatem et quantitatem alimenti indicant, vel ad sui conservationem vel ad ablationem hoc indicabunt. Nam quod indicat, aut sui conservationem, aut ablationem indicat. Si igitur tempora quanti qualisque cibi indicationem moliuntur, ut ipsa permaneant, quomodo non ridiculum est dicere, quantum et quale alimentum offerre, ut morborum tempora observemus? Si autem ex ablatione ipsorum indicationem tempora faciunt, convenit quantum et quale nutrimentum contrarietatem quampiam cum temporibus, ut habet, apparere. Sola enim contrariorum contraria sunt sublatoria. Temporibus autem non inest neque quantum, neque quale alimentum contrarium, neque initium, neque incrementum, nec status, neque inclinatio. Pluribus enim eadem causa non adversatur, unum nempe uni adversari solet duntaxat. Eadem ratione ostendemus, neque praesidiorum differentiam morborum tempora indicare. Si enim neque ob ipsorum permanentiam indicationem tempora efficiunt, nec ob sublationem, eo quod pluribus unum non erit contrarium, ac alius indicationis modus non est, manifestum tempora nihil utile indicare. Sed in naturam contrariorum aliquis respiciens sciet, ne contrarium quidem indicare, nam ex eodem genere plurimum invicem remota contraria existunt: tempus autem alimenti aut quantitatis non sub eodem genere collocabitur. Quod igitur neque qualitatem, neque quantitatem, neque auxiliorum differentias a temporibus capere licet, abunde a nobis demonstratum est.

Cap. XLVI. Nunc autem demonstrabimus, principium non indicare id, quod prohibet, ne augeatur, quod indicare arbitrantur Methodici. Cum enim multi morbi una cum initio statum recipiant, ut apoplexia acutique morbi, quis utique dixerit, aliquid principium in hujusmodi morbis indicare? Etenim quod prohibiturum est, ne augeatur, non indicabit, nam una cum principio vigorem accepisse morbum dicet, aut nihil indicare principium in hujusmodi morbis, aut aliud quidpiam, et non id, quod prohibet, ne augeatur; nihil igitur indicare dicere eum, qui scopum norit, maxime ridiculum. At si aliud quidpiam indicabit et non, quod ipsi arbitrantur, absurde ipsi dixerunt, initium postulare id, quod prohibeat, ne augeatur.

Cap. XLVII. Hic autem error ipsis obortus est ab alia falsa opinione: quippe putantes, omnem morbum per quatuor procedere, atque hoc ceu verum sibi proponentes, horum consequens esse oportere autumarunt, ut morbi principium incrementi aut augmenti inhibitionem postulet. Atque hoc igitur ipsos latuit, nempe non omnem morbum incipere, augescere, vigere et declinare. Siquidem acuti morbi, ut apoplexia, una cum invasione vigorem recipiunt, ac morborum, qui judicantur, unum tempus, nempe declinatio, rescinditur: quippe judicia circa vigorem morbos adhuc magis augescentes solvunt. Item auxiliis per initia morbum solvere licet, et reliqua morborum tempora succidi. Si igitur licet initio vacuare morbum et solvere praesidiis, cur tandem mitium indicare prohibitionem augmenti, et non potius imminutionem aut sublationem norunt? At si imminutionem dicant et morborum ablationem indicare non principium, sed affectum, cur igitur, quaeremus ab ipsis, non quod affectus, sed quod initium indicat, assumitis? Nam propter id, quod affectus postulat, etiam illud, quod principium indicat, efficitur; etenim qui minuit aut tollit morbum, etiam incrementum fieri prohibet. Sed forsan dicent, communitatem principii propinquiorem nos cogere, quod ipsa indicat, assumere, proxime, quod faciendum est, innuens: affectus autem, quod morbos tollere oporteat, exposcens, quibus id efficiendum sit, non indicat; quibus vero prohibere oportet particularem, quorum prohibere, ne augescant, indicat, aut per quae, ex aliis sumuntur, hac ratione etiam affectus morborum ablationem solum indicat: at ex quibus hoc faciendum sit, ex alio, ut par est, capere oportet. Quare satius est, non principio, sed affectu uti scopo. Deinde et illud ad eos dicendum est, omne principium implexus quidam esse secundum nos apparet (duae enim communitates in unum coëunt et principium et affectus, ac utraque communitas diversum quiddam indicat): at propior ac magis necessaria communitas vobis esse videtur affectus, quam principium, quia huic animum attenditis. Ex his igitur constat, affectus omnes communitatum esse implexus: quippe omnis affectus in tempore quodam oritur; communitas igitur non tempus solum, sed etiam affectus est: quare perperam facitis unum implexum affectuum esse putantes, et non omnes affectus implexus esse dicentes.

Cap. XLVIII. Praeterea et hoc dogma Methodicorum stolidum est, oportere semper per initia morborum astringentibus uti: causam vero inde dogma accepit. Multae inflammationes astringentibus per initia et repellentibus subsidunt: at omnis inflammatio, illis auctoribus, astrictio est: quare absurdum apparet astricta densantibus subsidere, quum et nos dicamus iis, quae molestant, excretis subsidentiam fieri. At in iis, quae apparentia videri non possunt, pronunciant initio prorsus repellentibus utendum esse; non repellimus enim causas, sed ut corpora minus affectui obnoxia reddamus. Etenim compressio, inquiunt, et corporum astrictio validiores ad injurias ferendas partes efficiens, morbis corripi prohibet. Non enim incrementum, ajuntaiunt, sola morborum imminutione prohibetur, sed etiam pertinaci corporum contra injurias robore. Dicendum igitur ad eos est, fieri non posse, ut incremento noxiorum partes minus reddas patibiles: quum alioqui, antequam aegrotent, robur ad patiendum contumax partibus moliri convenit. Etenim ne morbus oriatur, robore hoc contumaci indigemus: corporibus autem affectis, sublationem offendentium tentare convenit. Quoniam vero astricta dispositio densitas est et difficilis corporum difflatio, astringentia autem cutem densant, et minus difflabilem reddunt, constat ea incrementum astrictorum potius promovere quam adversari; et quam affectus in propriis temporibus magnitudinem reciperet, haec per initia ex praesidiis obvenit. Sunt autem, qui etiam contrarium, quod principium postulat, assumant: siquidem principium id, quod augeri prohibet, indicat, qualitas autem eorum, quae admoventur, augmento opitulari videtur. Quare alterutrum faciendum est, aut principio ut male indicanti attendendum, aut eorum, quae admoventur, qualitas non salubriter admovetur.

Cap. XLIX. Itaque astringentia initio inflammationum adhiberi commode quilibet concesserit, verum causa ab eis facti quaerenda est: etenim dicere contumax injuriis ferendis robur ex astringentibus accedere ridiculum est, ut ostendimus. Discant autem a nobis, noxiorum repulsu et in alia loca ab affectu immunia translatione astringentia auxilia morbos imminuere et solvere. Praeterea et hoc dicendum est, initium non indicare praesidia, quae augmentum ipsorum prohibeant: haec autem contra ipsos sunt, si astringentia principia morborum, aut qualitatem quandam obtinent, aut non. Dicere itaque, morborum principia qualitatis esse expertia, ridiculum est; non enim in sensum caderent, nisi qualitatem haberent. Vel igitur principiorum qualitas diversa est a singulis affectibus, vel uniuscujusque principii qualitas indifferens ejusdem affectus existit. Si igitur diversa est a principiis qualitas, apparet quaedam haec ab affectu alia communitas, quam illi omiserunt. At si eadem est utriusque principii qualitas, quae et ejusdem affectus, cur non in morborum initio ad astrictionem quidem laxante ratione, ad fluorem astringente utemur? Absurdum enim nos adversus principium diverso modo pugnare, quasi non eamdem cum affectu, cujus principium est, qualitatem obtineat.

Cap. L. Porro quod ridiculum sit putare, ex astringente curandi ratione patiendi difficultatem corporibus obnasci, qua corpora densantur comprimunturque, hinc disceret aliquis. Si densatio, contractio et corporum durities patiendi difficultatis sunt causae, inflammati, scirrho indurati et cutem duram densamque prae extrema inedia habentes difficilius, quam sani, afficerentur. Etenim sani molliora rarioraque corpora obtinent, ac quanto magis sani sunt. Insuper si duritie patiendi difficultas judicaretur, lenes, qui durius, quam pueri, corpus obtinent, firmiores censeri oportebat. Si enim, quam Methodici ex arte difficultatem patiendi dicunt moliri, hanc ex natura obtinent, quomodo non erat consentaneum, senes minus juvenibus esse affectibus obnoxios?

Cap. LI. At ignorant Methodici, quomodo hominis ad patiendum difficultatem discernere conveniat, ideoque neque moliri ipsam poterunt. Non enim ut lapidis, ferri, ligni et similium duritie et mollitie patiendi difficultatem hominum judicare convenit: sed eo, quod corpora suos ipsorum usus citra impedimentum praestare abunde queant. Qui igitur firmitatem moliri volet, ei non venit considerandum, unde corpus durum erit, sed unde partium facultates adaugescent, ac partes libere proprios usus exhibebunt.